శరణం ప్రవణ్యే మాతా పితా యువతయస్తనయా విభూతి సర్వం యజేవ నియమేన మదన్వయానాం ఆద్యస్యన కులపతేర్వ కులాభిరామం శ్రీమత్ తదంధి యుగడం ప్రణమాభిమూర్ధ్రా భూతం సరస్య మహదాస్వయ భక్తనాథ శ్రీభక్తి సార కులశేఖర యోగివాహాన్ భక్తాన్ శిరేణు పరచాల యతీంద్ర మిత్రాన్ శ్రీమత్ పరాంకుచ మునిం ప్రణతోస్మి నిత్యం వసుదేవ సుతం దేవం కంస చాణూర మర్దనం దేవకీ పరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుం హతసీ పుష్ప సంకా సింహార నూపుర శోభితం రత్న చంకణ కేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఉత్ఫుల్ల పద్మ పత్రాక్షం నీల హీమూత సన్నిభం యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కుటిలాలగ సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నిపాననం విలగత్ కుండల ధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం శ్రీవత్సాంకం మహోరత్కం వరమాలా విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం మందార గంధ సంయుక్తం చారుహాసం సుశోభితం బరిహి పింధ్యావ చూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేణి సంయుక్తం పీతాంబర సుశోభితం అవాప్త తులసీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుజద్వంద్వ కుంకుమాంకిత వక్షసం శ్రీనికేతం వనే శ్వాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాస్తకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుస్ట్రాయయ పటేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినస్యతి శ్రీ కృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః వ్యాసం వశిష్టనత్తారం శిష్టే పౌత్రమకల్మసం పరాచరాత్మజం బుందే సుఖదాతం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వై బ్రహ్మనిధయే వాశిష్టాయ నమో నమః యం ప్రవ్రజంత మనుపేతమపేత కృత్యం ద్వైపాయనో విరహ కాతర ఆయుహావాయ్ పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేదుః తం సర్వభూత హృదయం మునిమానతోస్మి. శ్రీ సుఖ బ్రహ్మణే నమః కన్యాభరణి సంజాతం బాధువుల కుల భూషణం శ్రీ రంగార్య గురో పుత్రం షఢగోపమహం భజే అస్మద్ గురుభ్యో నమః

భగవత్ బంధువులారా పృథ చక్రవర్తి పరమాత్మ సాయుజ్యాన్ని చేయలేడు ఆ భాగం చెప్తున్నాను అతని కుమారుడు పెద్దబ్బాయి విజితాస్యుడు అన్నారు. ఇతనికే మరొక పేరు అంతర్ధానుడు అని. చెప్పుకున్నావు ఇదివరకు వచ్చి ఉంటది ఆ భాగం. ఇంద్రుడు చేతిలో చిక్కిన చంపకుండా అంటే హాని కలిగించకుండా వదిలిపెట్టినందుకు ఇతనికి ఇంద్రుడు ఆ శక్తి ఇచ్చాడు అంతర్ధాన శక్తి. కాబట్టి ఆ పేరుతో అదే పేరు వచ్చింది ఆయనకు బిరుదు బిరుదే పేరు అయిపోయింది. దాని రెండు పేర్లు ఆయనకు. ఇందులో విజితాస్వహ అధిరాజాసి తృత్య చక్రవర్తి. మోక్షమును చేరగానే అతని కుమారుడైనటువంటి విజితాశ్వుడు అధిరాజు చక్కగా వర్తించాడు. పృథుపుత్రః పృథుస్రవాః గొప్ప కీర్తి గలవాడు పుత్రుడు. యవీ ఏభ్యాత కాష్ట భ్రాతృభ్యః భ్రాతృవత్సలః. చక్రవర్తి అయిన తర్వాత మొత్తం రాజ్యం నాదే అనకుండా ఇంకా తమ్ములు ఉన్నారు కాబట్టి ఆ నలుగురి తమ్ములకు రాజ్యంలో భాగాలు ఇచ్చారు. రాజ్యాన్ని భజించి ఐదు భాగాలు చేసి ప్రధాన భాగం తన దగ్గర ఉంచుకొని మిగతా నాలుగు దిక్కులు నలుగురికి ఇచ్చారు. యవీయేభ్యాదతాత్ కాష్టాం హర్యక్షాయ అదిశతు ప్రాచీం. తూర్పు దిక్కును హర్యుక్షునికి ఇచ్చాడు. ధూమ్రకేశాయ దక్షిణ దక్షిణ దిక్కును ధూర్మకేశునికి. ప్రతీచీం వృక సముజ్ఞాయ పశ్చిమ దిక్కు వృకునికి ఇచ్చాడు. తుర్యాం ద్రవిణసే. శివరిది ఉత్తర దిక్కు ఉంది దాన్ని దైవుడికి ఇచ్చాడు. అంతర్ధాన గతిం చక్రాత్ లబ్ధ్వా అంతర్ధాన సముజ్ఞతః చెప్తున్నాడు మళ్ళీ. ఇంద్రుని వలన అంతర్ధాన గమనాన్ని వరంగా పొందిన మహానుభావుడు కాబట్టి అతను

అంతర్ధానం అనేటువంటి పేరే తెచ్చుకొని అపత్య త్రయమాదిత్త శిఖండినియా సుసమ్మతం ఇతని భార్య పేరు శిఖండిని. ఆమె యందు ముగ్గురు పుత్రులను ఈ మహానుధావుడు పొందాడు. పావతః పవమానః శుచిహి. ఎవరు ముగ్గురు న్యాయంగా అగ్నిహోత్తులు. మనం గార్హపత్య ఉన్నాం కదా దాక్షిణాగ్ని గార్హపత్య అని చెప్పుకుంటామే ఇలాంటి ఈ మూడు ఆహవనీయము దక్షిణ గార్హపత్య. ఈ మూడు అగ్నులని ఇతని వల్ల మళ్ళీ అర్జును పుత్రులుగా పొందాయి. ఎందుకు పొందారంటే వశిష్ట శాపాత్ ఉత్పన్నాః పునః యోగ గతిం గత వశిష్ట మహర్షి యొక్క శాపం వలన అంటే ఇచ్చినటువంటి హవిస్సును. పద్ధతిగా తీసుకోకుండా పక్క దారికి పోతే శిష్టుడు వారిని శాసించాడు. శాంత్రమే కాదు శపించాడు. మీరు కూడా క్రమం తప్పి కాబట్టి క్రమం తప్పి అలవాటు ఉన్న వారిలో పుట్టండి అన్నాడు. ఎవరు వాళ్ళు? ఆ గొప్ప విరుద్ధం ఉంది మనకే కదా. మానవులు అంటే అక్రమంగా ప్రవర్తించే వాళ్ళు అని అర్థం. అందువల్ల మానవులుగా ఇలా పుట్టి. తప్పు చేశారు కాబట్టి అనుభవించారు. పేరుకు పుట్టారు వారికి రాజ్యాలు పోగలి ఇవన్నీ తీసుకోకుండా ఎక్కువ ఎక్కువ రోజులు ఉండకుండా పుట్టినప్పటినుంచి యోగ మార్గం అవలంబించి మళ్ళీ తమ స్వస్వరూపాన్ని పొందారు అని అర్థం. వశిష్ట శాపాదుత్పన్నాః పునర్యోగ గతిం గతాః అంతర్ధానః నభస్వత్యాం ఆయనకి ఇంకో భార్య ఉంది. ఒక భార్య శిఖండిని మరొక భార్య నభస్వతి. ఆమెకు హవిర్ధానం అవిందతా ఇంకో కుమారుడు పేరు. అవిర్ధానుడు అనే మహానుభావుడు కుమారుడిగా కలిగాడు. య ఇంద్రం అష్టహర్తారం విద్వన్నపి న జగ్నివా అదే చెప్తున్నాడు. ఈ అంతర్ధానుడు అయినటువంటి వారు అంటే. విజితాస్త్యుడు తన గుర్రమును హరించినటువంటి ఇంద్రుడిని చూసి కూడా తెలిసి కూడా అతన్ని హాని కలిగించకుండా విడిచిపెట్టాడు కాబట్టి అతను ఆ బిరుదును

పేరును బిరుదుగా పొందిన మహానుభావుడు రాజ్యాం వృత్తిం కరాదాన దండకులు కాది దారుణాం మన్యమానః ఈ అంతర్ధానం అంతర్ధానుడు కూడా రాజ్య పరిపాలన మంచిది కాదు పాపకు ఇష్టము. ఎందుకంటే కరాదాన దండా శుల్కాది దారుణం. పందులు వసూలు చేయాలి. తప్పు చేస్తే శిక్షించాలి. కొంచెం పెద్దవాళ్ళను పైన వేయాలి. అందరికి శరీరాన్ని అందరు శిక్షించరు. కొందరిని బహిష్కరించాలి, కొందరికి ఫైన్ వేయాలి, కొందరి దగ్గర పన్ను వసూలు చేయాలి. ఏం బాధ ఇది? ఇంతని బాధించుకుంటూ ఇదేం వృత్తి? అబ్బే, ఇది బాగాలేదు. నాకు రాజ్యం వద్దు, అధికారం వద్దు. అని అంతర్ధానుడు పూర్తిగా దాన్ని వదిలిపెట్టి మన్యమానః మరి ఏం చేయాలంటే దీర్ఘ సత్య సత్రవ్యాజేన రాజ్యాన్ని పెద్ద రావు ఎవరికి అప్పజెప్పి తాను అరణ్యానికి ఏం పోలేదు. నదీ తీరంలోకి వెళ్లి దీర్ఘ సత్రం ఒక పెద్ద సత్రం పెట్టుకో 1000 ఏళ్ళు సత్రం చేస్తాను అన్నారు. దీర్ఘ సత్రం అంత కాదు రాజ్య పరిభాగం అవసరం లేదు కదా దీర్ఘ సత్రం అది పిల్లలు చూసుకోవాలి ఏం దున్నే ఉంటారు. రాజ్యం మీద విరక్తి కలిగి. సత్రం ఆరంభించాడు దీర్ఘ సత్రం. దీర్ఘతమైనటువంటి ఒక సత్రం నెపంతోటి రాజ్యాన్ని విడిచిపెట్టాడు. తత్రాపి హంసం పురుషం పరమాత్మానం ఆత్మదృకు యయం తల్లోక తామాప కుశలీన సమాధినా. దీర్ఘ సత్రం ఆచరిస్తూ కూడా ఏం చేశాడు? హంసం, పురుషం, పరమాత్మానం. ఇతను ఆత్మదృక్. అంతర్ధానుడు ఏమయ్యాడు? ఆత్మదృక్ అంటే ఆత్మ సాక్షాత్కారాన్ని పొందినవాడు అంటే ఆత్మజ్ఞానం కలవాడు. శరీరం వేరు మనకు ప్రత్యేకి మనకు లేనిదేమిటి అన్నీ బానే ఉన్నాయి దేవుడు అంటాం దెయ్యం అంటాం గుడి అంటాం గోపురం అంటాం యజ్ఞం అంటాం. అన్నీ అంటాం, చివరికి ఒక మాట అంటాం, ఇవన్నీ మనమే చేస్తున్నాం అంటాం.

రెండుగా మనం అంటే శరీరమే అంటాం. శరీరము కంటే విడిగా ఆత్మ ఉన్నదన్న సంగతి ఉపన్యాసాలలో, పురాణాల్లో అనుకోవడం వినటమే తప్ప నిజ జీవితంలో ఎందరు ఆత్మము శరీరానికి అంటే వేరుగా చూస్తున్నాం. చూస్తే ఏమవుతుందంటారా? కోపం రాదు. బాధ కలగదు. సంతోషము కలగదు. ఎందుకంటే జైల్లో ఉన్న వ్యక్తిని ఆనందంగా ఉన్నాను అనుకుంటే ఏమంటాం వాడిని? అజ్ఞానం అంటామా జ్ఞానం అంటామా? మరి మనం చేదునే ఉన్నాం. కదా? శరీరం ఏమిటి? ఆత్మ చేదే కదా? మరి ఇందులో బంధించబడి ఆహా నీ ఇల్లు కట్టుకున్నాను ఓహో నేను వాకరి కట్టుకున్నాను నేను పెళ్లి చేసుకున్నాను నేను డబ్బు సంపాదించాను నాకు అధికారం వచ్చింది. నేను మేధావంతుడిని ఒత్తుకుంటుంటే ఏమంటారు అయ్యో ఇంత పెద్దవాడవురా గురువు అనుకుంటారు. ఇవన్నీ ఆత్మజ్ఞానం లేని వాళ్ళు వ్యవహరించే విధానం. కానీ అంతర్ధానుడు ఆత్మదృక్ ఆత్మజ్ఞానం కలవాడు ఆత్మజ్ఞానం కలవాడు కాబట్టే రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టిండు. వదిలిపెట్టి హంసం పురుషం పరమాత్మానం. స్వామికి ఏం పేరు హంసః అని. హంసః అంటే హంతీతి హంసః హీనస్తీతి హంసః. చంపేవాడు అని హింసించేవాడు అని. ఎవరిని చంపేవాడు? మనలో ఉన్నటువంటి అజ్ఞానాన్ని మనం ఆచరించేటువంటి పాపము. అంటే సంసారం. సంసారాన్ని తొలగించేవాడిని హంస అంటారు. ఇంకొక మాట సంసారంలో ఉన్నటువంటి మురికిని తీసేసేవాడు. హౌస్ ఏం చేస్తుంది? మనం పాలిస్తే పాలు మాత్రమే తాగుతుంది. మీరు గ్లాసులో గిన్నెలోనో పాలు పోసేస్తే ఆ సంస్థ ఏం చేస్తుంది? ఓన్లీ పాలు తాగుతుంది. అందులో ఉన్న నీళ్ళు అందులోనే ఉంటాయి. ఆ శక్తి మరి వేటికి ఎవ్వరికీ ఎక్కడా లేదు. అంటే ఏం చెప్తున్నావంటే పాలలో నీళ్ళు ఎలా ఉన్నాయో సంసారంలో అజ్ఞానం అలా ఉంది. బాధలు అలా ఉన్నాయి కలిసి ఉన్నాయి. అజ్ఞానాన్ని వేరు చేసి సంసారాన్ని వేరుగా చూడగల వాళ్ళు.

కేవలం ఆత్మజ్ఞానులే తగిన వాళ్ళు ఆ పని చేయలేరు. ఆత్మజ్ఞానులు కూడా తమ ప్రయత్నంతో అయ్యే పని కాదు. పరమాత్మే ఏర్పరుస్తాడు. అందుకే పరమాత్మకి ఏం పేరు? సంసారంలో ఉండేటువంటి మలమును తొలగించేవాడు. సంసార దుఃఖాన్ని తొలగించేవాడు. అజ్ఞానాన్ని తొలగించేవాడు కాబట్టి అతను హంసం. ఇలా పురుషం పురుష అయితే మనందరి శరీరంలో అంతరాత్మగా ఉండేవాడు కాబట్టి అతను పురుషం. ఇక పరమాత్మానం స్వామి ఎలాగో పరమాత్మే అలాంటి వాడిని యయన్. పూజిస్తూ, ఆరాధిస్తూ, హవిస్తూ ఇస్తూ తల్లోక తామాప కుశలీన సమాధిన పరమ కుశలమైనటువంటి సమాధి మార్గంలో ఆ పరమాత్మ లోకాన్ని చేరాడు. అంటే వైకుంఠాన్ని చేరాడు అన్నమాట. హవిర్ధానాత్ హవిర్ధాని విదుర హసూతా షట్సుతా ఇక అతని కుమారుడు చెప్పుకున్నాం హవిర్ధానుడు అని ఈ హవిర్ధానుడికి ఆరుగురు కుమారులు కలిగారు బరహిషదం గయం శుక్రం కృష్ణం సత్యం జితవ్రతం. ఈ ఆరు కుమారుల యొక్క పేర్లు. ఇందులో వీరిలో బరిశిషత్ సుమహాభాగ. హవిర్ధానిహి ప్రజాపతిహి తను హవిర్ధానుడి యొక్క కుమారుడు బరిహిషత్ అంటే దర్భలను పరచినవాడు అని అర్థం. బరిహిహి సాదతి లేదా బరిహిషు సీదతి దర్భలలోనే కూర్చునేవాడు. అతను ఎప్పుడు సినిమాలో కూర్చోలేకట. అప్పుడు నేనే కూర్చున్నాను. అంటే నిరంతరం యజ్ఞ యాగాలు చేశారు. అతను దర్భలు పరకని ప్రాంతం లేదు. తూర్పు దిక్కు దర్భలు పరచని ప్రదేశం లేదు. అందుకే ఇతనికి పేరు ఇంకో పేరు ప్రాచీన బర్హి.

ప్రాచీనా అంటే తూర్పు. బరిహి అంటే దర్భలు. తూర్పు ముఖములుగా ప్రాచీనాగ్రాం దర్భా అని అంటాం కదా. అలా అలా పరతని ప్రవేశం లేదు కానీ ఆ పేరు వచ్చింది. మంచి యజమాని అన్నమాట. అతను సుమహాభాగః హావిర్ధానిహి ప్రజాపతిహి అతను. హావిర్ధాని అంటే అవిర్ధాని యొక్క పుత్రుడు. క్రియాకాండేషు నిష్ణాతః యజ్ఞయాగాది క్రియాకలాపంలో తను నిపుణుడు. యోగేషుచ కేవలం కర్మమే కాదు జ్ఞానంలో కూడా గట్టివాడే. యోగంలో గట్టివాడే. యస్యేదం దేవయజనం అనుయజ్ఞం వితన్వతః అది చెప్తున్నాడు. ఇతను దేవ యజనం పరమాత్మ యొక్క ఆరాధన అది ఎట్లా అనుయజనం. యజ్ఞముల ద్వారా చేస్తున్న ఈ మహానుభావుడికి ప్రాచీనాగ్రైహి కుచైహి ఆశీత్ ఆస్తృతం వసుధాతలం. సకల భూమండలము ప్రాచీన అగ్రముల దర్భలతో వ్యాపించబడిపోయింది. తూర్పు అగ్రములుగా ఉన్న దర్భలు పరసని భూభాగం లేదట. అంటే తన రాజ్యంలో తన రాజ్యం పరిప్రాంతంలోనే కాదు మొత్తం భూమండలాన్ని సంచరించి మరి యజ్ఞం చేశాడు. పుణ్యక్షేత్రమున్నా, పుణ్యతీర్థమున్నా, పుణ్య అరణ్యమున్నా అంటాం కదా మనకు. అరణ్యములు ఉన్నాయి, తీర్థములు ఉన్నాయి, క్షేత్రములు ఉన్నాయి. ప్రతి చోటికి వెళ్లడం ఓ 50 ఏళ్ల యజ్ఞం. చూడు నూరేళ్ళు, ఓ రెండు నూరేళ్ళు ఇలా కూర్చొని నిరంతరం సకల భూమండలాన్ని దర్భలతో నింపేశారు. ఆశ్రుతం వసుధాతలం ఇతని భార్య పేరు సాముద్రిం దేవదేవి సముద్రుని యొక్క పుత్రిక అంటున్నాడు దేవదేవోక్తాం ఉపయేమి శతదృతిం

అమ్మాయి పేరు శతదృతి అంటున్నాడు అంటే సముద్రుని యొక్క పుత్రిక ఆమె. ఈ మహానుభావురాలు యాం వీక్ష్య చారు సర్వాంగీం కిశోరీం సుష్ట్వలంకృతాం పరిక్రమింతీం ఉద్వాహే. శతమే అగ్నిహి సుఖీమివ ఈ శతదృతి అనేటువంటి మహానుభావురాలు ఎంత అద్భుతమైన సౌందర్య రాశి అంటే ఆమెను వివాహం చేసుకున్న సమయంలో వివాహం చేసుకున్న దంపతులు ఇద్దరూ అగ్నిహోత్రం చుట్టూ ప్రదక్షిణం చేస్తుంటే ఆమె సౌందర్య విలాసాన్ని చూసి అగ్నిహోత్రుడే వ్యామోహంలో కొన్నాడు. మన పాటలో క్షకామి అంటే ప్రేమించాడన్నమాట. మనం అంటున్నాం పెద్దవాళ్ళు ఒక ఊర్వదం వచ్చేసింది. ప్రేమించాం ప్రేమించాం ప్రేమించాం. కదా ఈ పాటలో అగ్నిహోతుడు శరద్ధుని ప్రేమించాడు. చకమే అది ఎందుకంటే చారు సర్వాంగీం కిశోరీం సుష్టు అలంకృతాం చక్కగా అలంకరించబడింది మహానుభావులారా పరిక్రమింతీం ఉద్వాయే వివాహ సమయంలో ప్రదర్శన చేస్తుంటే చకమే అది. అగ్నిహోతుడే ఆమెను ప్రేమించాడు. శకమే అన్నాడు, కామించాడు, ప్రేమించాడు కవి. ఆమె సౌందర్యాన్ని అభిలషించాడు. ఎలాగంటే సుఖీనివ దృష్టాంతం. కొన్ని చోట్ల సుఖీమివా అని పాఠం కూడా ఉంటుంది బహుశా నేను చెప్పుంటాడో లేదో. ఇందులో సుఖీమివా చమత్కారం ఏంటంటే సప్తర్షులు పూర్వకాలంలో సప్తర్షులు యజ్ఞం చేసినప్పుడు వారే స్వయంగా యజ్ఞం నిర్వహించారు. ఆ యజ్ఞంలో మరి ఋషులు తన భార్యలతో కలిసి ప్రదర్శనం చేయాలి కదా ధర్మం అది. అగ్ని నయ సుపదారాయే హస్మాన్ వయునేన విద్వా అని చెప్తామే. ఆ రీతిలో ఆ మంత్రం మనసంధానం చేసుకుంటూ వాళ్ళందరూ భార్యలతో కలిసి ప్రదక్షణం చేశారు. చేస్తే సప్పరుషుల యొక్క భార్యల సౌందర్యాన్ని చూసి అగ్నిహోద్దుడు వ్యామోహ పడ్డాడు. వాళ్ళు రుషులు మహానుభావులు అగ్నిహోత్రం లాంటి వాళ్ళు. ఈయనకు నో ఛాన్స్. పోనీ చెప్పుకుందామంటే ఎవరికి చెప్పాలి? లేదు. చెప్తే గిఫ్తే భార్యకు చెప్పాలి.

ఎందుకంటే ఆ రోజుల్లో అమాయకులు ఎవరంటే ఒక భార్యే. ఏం చేసినా ఏం చెప్పినా పాపం ఏమనదు. కానీ ఆమెకు కూడా చెప్పలేకపోయాడు. అలా చెప్తాడు ఇంకో అమ్మాయిని నేను ప్రేమించానని అందులో ఇంకొక భార్య పోనీ పెళ్లి కాని అమ్మాయిని ప్రేమించారంటే కొంచెం అర్ధం ఉండేదేమో. అందులో ఋషులు అగా అడిగారు, ఎవరో కాదు సప్త ఋషులు వాళ్ళు ఇవన్నీ కాని పనులు. లోలోపల మన పాటలో మనోవ్యాతి తోటి చిక్కిపోయాడు అర్జున వస్తుడు. చిక్కిపోయి హవిస్సు ఇచ్చిన తీసుకోవడం లేదు. తినటం లేదు, అరగటం లేదు అది ఏముంది. అయ్యో భర్త ఇలా చిక్కిపోతున్నాడే ఏమిటి కారణము అని ఇదే చెప్పాడు ఆ ఏముంది అదే అంటున్నాడు అంటే ఇదే చెప్పాడు మనిషి ఏమిటి అవుతున్నాడు లోపల ఇదేం కనబడ బాబు అని పాపం ఆమె తనకు కూడా దియ్య దృష్టి యోగ దృష్టి ఉంది కాబట్టి ఆమె యోగంతో చూసింది ఓహో మా వారికి ఈ జబ్బు వచ్చిందా దీనికి మందేం లేదు కదా? దీనికి ఏం మందు? అనుకున్న అమ్మాయి దొరకడనే మందు. అదేం దొరకదు. వీరేం బాగుపోడు. సరే తప్పేం కాదులే అని. కానీ ఆయా భార్యల రూపం ధరించి అతనికి చేరిందన్నమాట. ఒక్కొక్క నెలకో వాళ్ళ లెక్కలో ఉంది కదా ఆ ప్రకారం ఒక్కొక్కసారి ఒక్కొక్క ఋషుల భార్య రూపంలో తానే వ్యవహరించింది. అగ్నిహోత్రునికేమో ఆయన తృప్తి ఆయనకు కలిగింది. సరే భర్త బాగుపడ్డాడు ఈయన ఆనందం కలిగింది. సమస్య ఎక్కడ వచ్చిందంటే ఈ హోమం యజ్ఞం చేసి ఋషులు ఊరుకోరు కదా సత్వ ఋషులు యజ్ఞం చేస్తున్నప్పుడు కాస్త అగ్నిహోత్రుడు ఆలస్యంగా వస్తున్నాడు. ఎందుకు ఈయన ఆలస్యంగా వస్తున్నాడురా అని చూస్తే తమ భార్యలతో విహరిస్తున్నాడు. పడ కనబడింది. మేము యజ్ఞం చేస్తుంటే మా భార్యతో వీడు ఉంటే వీడేం అగ్నివత్తుడు? అయినా తప్పు అగ్నివత్తుడిది కాదేమో మరి అంతే కదా శాస్త్రం. మొగ ఆడ ఇద్దరు కలిసి ఉంటే తప్పు ఎవరిది అంటారు? వాడితో పాడవ వల్లే కదా అందుకే వీళ్ళు ఊరుకోక తమ భార్యను చేపించారు. సరే వాడిని చేపించారు అనుకోలేదు వేరే సంగతి. అలా ఇద్దరిని చేపించేసరికి అప్పుడు అగ్నివోత్రుని భార్య వచ్చి స్వామి అపచారం ఏం జరగలేదు. అతిక్రమణం ఎక్కడ లేదు. ఏమైనా తప్పు లాంటి చేసి ఉంటే అది నేను చేశాను. అది కూడా నా భర్త క్షేమాన్ని కోరి ఎవరి భర్త క్షేమం వాళ్ళు చూసుకోవడం భార్య ధర్మం కదా. అతని ఆరోగ్యం కానీ అతని వ్యవహారం కానీ ఇంతకు మించి వేరే దారిలో.

బాగుపడే ఛాన్స్ లేదు. అందుకే ఇలా నేను ఆ రూపాలు నేనే వహించాను. ఈ తప్పంతా నాది కావాలంటే నన్ను శిక్షించండి. ఇప్పుడు ఆ శాపాన్ని మళ్ళీ ప్రతిసంభవించారు ఋషులు. అగ్నిహోత్రునికి మాత్రం ఒక శాపం పెట్టారు. ఏమిటది అంటే హోమం చేస్తున్నప్పుడు. భార్యా భర్తలు ప్రదక్షిణం చేస్తున్నప్పుడు అగ్నివక్తునికి కళ్ళు కనబడవు. ఇతను గుడ్డివాడవు గాక ఎందుకంటే మరి అలా కళ్ళు కనబడి ప్రతి అమ్మాయి కావాలని దేని దిక్కేవాడండి? అగ్నిహోత్పుడే పక్క దారి పడితే ఎవడు కాపాడాలి? ఈ పరిస్థితి ఏం బాగాలేదు ఇది ప్రమాదానికి ఉందని ఆయనకు ప్రదర్శన సమయంలో పరిక్రమణ సమయంలో కళ్ళు కనపడకుండా అవుతాయి. అతనికి మాత్రం శాపం ఇచ్చి తక్కిన వారందరికీ శాప విముక్తి యొక్క స్కాంద పురాణంలో చెప్తారు ఈ గాథ అంతా. శంకరుడే చెప్పాడు. ఎందుకంటే శాస్త్రం అగ్ని వాయువు శంకరుడు ముగ్గురు ఒకటే వేరు వేరుగా ఉంది. అంటే మనకు పురాణాల్లో వాయు పురాణం అలాగే శివ పురాణం కదా శివ పురాణం అంటూ విడిగా లేదు వాయు పురాణానికే నామాంతరం. వాయువే శివుడు అంటే వాయువే శివుడు. అందుకే హనుమంతుడు వాయుపుత్తుడు అంటాం. ఇంకో పక్క శివాముత్య అంటాం. అంతే. అదే అర్థం ఇద్దరు వేరు కాదు ఈయనే ఆయనే ఆయనే ఈయన కాబట్టి ఆయనే అగ్నివతుడు అగ్ని ఆయనే. సంకర్షణుడు అంటాం, శంకరుడు అంటాం, వాయువు అంటాం, అగ్ని అంటాం. అతన్నే అగ్ని అని ఎందుకు అంటాం అంటారేమో, ప్రళయ కాలంలో లోకాన్ని దహించేటువంటి వారిలో ఒక అతను సంకర్షణుడు, ఇంకో అతను శంకరుడు. మూడో అతను అగ్ని అంటున్నాం కదా. ఇవన్నీ కాక కుమారస్వామి ఎవరి పుత్రుడు? ఇంకా అగ్నిహోతుని పుత్రుడు.

ఎందుకంటే పార్వతీ శంకరుల సమాగమ సమయంలో నూరేళ్లు గడిచిన పుత్రోత్పత్తి కాలేదని అసలు వీర్యస్కలనమే కాలేదని దేవతలందరూ కలిసి ఈ మహానుభావుడు వీళ్ళిద్దరూ ఇలా ఉంటే ఈ తేజస్సు ఆయుర్భవిస్తే అంత గొప్ప తేజస్సును చూడండి తట్టుకునేది ప్రపంచం ఏమవుతుందో నాయనా మేమందరం బాగుండాలి కాబట్టి మీరిద్దరూ వేరుగా ఉండండి అని కోరి రాజు అవతల అందరు. మీరు భార్యాభర్తలు. కలిసే ఛాన్స్ లేదు, వీరు విడిగా ఉండండి. ఇప్పటికి చాలు, అనుభవించినటువంటి ఆనందం చాలు, ఇక లోక కళ్యాణం కోరండి. దేవతలు అడిగితే ఇద్దరు ఒప్పుకున్నారు పాపం. అప్పటికే శంకరుడు అడిగాడు మరి ఆల్రెడీ వీర్యస్ఖలనం కొంత ప్రారంభం అయింది కదా దాన్ని ఎవడు భరిస్తాడు? కుమారుడిగా పుడితే భరించలేముంటే అప్పుడు దాన్ని భూమి అని చెప్పారు. భూమిలో విడిచి పెడితే మొత్తం భూమి పర్వతాలు నాదులాద నిండిపోయింది. నేను ధరించలేను అంటే అగ్నిహోస్తుడు ఆవహించాడు. ఆ భూమి, నీరు, అగ్ని అలాగే వాయువు, శంకరుడు ఇంకొక ఈ రీతిలో మొత్తం ఆరుగురు నుంచి అతను. తాణుమాతురః షడ్యః తనకు పేరు ఆరుగురు నుంచి పుట్టినవాడు. అలా అలా పుట్టినటువంటి వాడికి ఆరుగురు తల్లులు కృత్తిక అన్నామే కృత్తికల ఆరుగురు తల్లులుగా వచ్చారు. మరి అగ్నిపుత్రుడు అన్నాడు కుమారస్వామి. గమనించండి. కుమారస్వామి అగ్నిపుత్రుడు, హనుమంతుడు వాయుపుత్రుడు. ఇంకా ఇద్దరు శివపుత్రులే కదా. కదా రహస్యం ఏమిటి? అగ్ని అన్నా, వాయువు అన్నా, శివుడు అన్నా, ఏకమేవ దైవం అతన్నే సంకర్షణః అంటాం. సంకర్షణ కొంచెం మారి శంకర అంతే. అంతా ఒకటే. అంటే ఈ రహస్యం తెలియకుండా వాడు వీడు వీడు అని మనం కొట్లాడుకుంటాం. ఈ రీతిలో ఆనాడు సత్పరుషుల భార్యలను ప్రేమించినట్టుగా

ఈనాడు శతధృతిని కూడా ఇతను వరించాడు అగ్నిహోతుడు. అంటే అక్కడ ఉద్దేశ్యం అగ్నిహోత్రుడు ప్రేమించడం కాదు. అంత పరిశుద్ధుడైన అగ్నిహోత్రుని మనస్సును కూడా కలతపరిచేంతటి సౌందర్య రాశి అని. తాత్పర్యం ఏమిటంటే ఆమె సౌందర్యాన్ని వర్ణించమే తప్ప ఇతను దబ్బర్తం కాదు అసలు. తాత్పర్యం గ్రహించాలి కదా. అందుకే శకమే అగ్నిహి సుఖీమివ విభూత అసుర గంధర్వ మునిసిద్ధ నరోరగా విజితా సూరేయాదిక్షో కొణయన్త్యైవ నూపురైహి ఆమె సౌందర్యం ఎంత గొప్పదంటే కొత్త పెళ్లి కూతురుగా ఇంటి నుండి వేదిక వివాహ మండపానికి. సవ్వడి చేస్తున్న అందెలతో బయలుదేరి వస్తుంటే ఆమె నడకం సౌందర్యాన్ని చూసి విబుధ, అసుర, గంధర్వ, ముని, సిద్ధ, నర, ఉరగులు ఇంతమంది ఇంచుమించు మూర్ఛపోయారు. అంతటి సౌందర్య రాశి అని ఇలా ప్రాచీన పరిశిష పుత్రా యతదృత్యాం దచాభవన్ ఇప్పుడు ఇలాంటి శతద్రుతికి ప్రాచీన బరిహికి పుట్టినటువంటి కుమారులు 10 మంది. వీరు తుల్య నామవ్రతాః వీరికి వేరే పేరు కూడా లేదు ఒకటే పేరు వాళ్ళది. ఒకటే పేరు, ఒకటే వ్రతం, ఒకటే ధర్మం. ఏమిటి ఆ పేరు? ప్రచేతసః. వీళ్ళనే ప్రాచేతసులు అంటాం. ప్రచేతసులు అంటాం. 10 మంది మనం భారతాన్ని చూసే ఆశ్చర్యపోతాం. ఎందుకంటే ఐదు ఒక భార్య అని. కానీ ఇది చదివితే ఈ 10 మంది ఒకటే భార్య. చాలా మందికి సంగతి తెలియదు. కదా? అందువల్ల మనకు ఆ మందికి ఆ భాగం వస్తుంది. ఆ భాగం వచ్చే చెప్పుకున్నాం. ఇలా ఈ పది మందికి ఒకటే పేరు. పది మందికి ఒకటే వ్రతం. 10 మందికి ఒకటే ధర్మం. బాధ ఎక్కడంటే శరీరాన్ని, శరీర ధర్మాన్ని, శరీర ధర్మం వల్ల కలిగే పరిణామాన్ని.

మనం పూతద్దాలతో చూస్తే అబ్బా ఎలాగండీ అంటాం. కదా అందులోని వస్తు స్థితిని గమనించిన నాడు పెద్ద వింత ఏమీ కనపడదు. అందుకే వీళ్ళు మాట మనకు అనుమానం వస్తుందని ధర్మస్నాత. వీరంతా ధర్మాచరణతో పరిశుద్ధులు. వీళ్ళు పిత్తాధిష్ట ఏం చెప్పారు తండ్రిగారు నాయనా మన సాంప్రదాయం ప్రకారం సృష్టిని తెచ్చాలి ఉత్తమ సంతానాన్ని మీరు పొందాలి ఉత్తమమైనటువంటి భార్య కావాలి కదా. మంచి భార్య కావాలి, మంచి సంతానం కావాలి అని కోరి పరమాత్మను గురించి తపస్సు చేయండి అని తండ్రి ఆజ్ఞాపిస్తే తపస్సే అర్ణవం ఆవిషత్. తపస్సు కోసం అర్ణవం అంటే సముద్రాన్ని సముద్ర ప్రాంతానికి వెళ్లారు అర్ణవమాభిషతు దశేరధ సహస్రాణి తపసా అర్చన్ తపస్పతి వీళ్ళు ఏమనుకుంటున్నారంటే తపస్పతి అంటే పరమాత్మ. పరమాత్మను 10,000 సంవత్సరాలు తపస్సుతో ఆరాధించాలని సంకర్పించి సముద్ర ప్రాంతానికి బయల్దేరారు. ఇప్పుడు యదుక్తం పతి దృష్టేన గిరిసేన ప్రతీతతా తద్ధ్యాయంతః జపంతస్య పూజయంతస్య సంయుతాః పరమాత్మని గురించి పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేయటా చేయాలని సంకల్పించుకొని బయలుదేరితే బయలుదేరటం మంచిదే కాదనం. కానీ మరి తపస్సు పరమాత్మ గురించి ఏమని చేస్తారు? ఓ మంత్రం కావాలి కదా నేను. జపించాలి తపస్సు చేయాలంటే మంత్రం కావద్దు. మరి ఏ మంత్రం ఉంది? ఏం కావద్దు. తండ్రి చెప్పారు కొడుకు మీద వేయలేదు. వీళ్ళు మంత్రభ్రష్టులు కాకూడదని, తపోభ్రష్టులు కాకూడదని వీళ్ళు అలా బయలుదేరి వెళ్తుంటే సాక్షాత్తు శంకరుడే వచ్చి పరమాత్మ యొక్క మంత్రాన్ని ఉపదేశించాడు.

శంకరుని చేత ఉపదేశించబడిన మంత్రమును జపిస్తూ తధ్యాయంతః జపంతస్య పూజయంతస్య సంయుతాః ఆ మంత్రాన్ని ధ్యానం చేస్తూ, ఆ మంత్రంతో ఆ మంత్రాన్ని జపం చేస్తూ, ఆ మంత్రాధిష్టాన దేవతను పూజిస్తూ వారు సంయుతా కలిసి ఉన్నారు. అందరికీ వెళ్లారు అని చెప్పారు. చెప్తే వీళ్ళు ఎక్కడున్నారు? ఆయన ఎక్కడ వచ్చాడు? ఆయనకేం పని లేదా? ఇలా పోతున పట్టుకొని ఎంబడి రావటమేనా? అడగటమేనా? వీరు వారు ఎక్కడ కలిసారు అడగొద్దు మనం. కదా వింటున్నామని అడగొద్దా? ఏం చెప్పినా వింటే కుదరదు కదా? అందుకే అంటున్నారు అని విదురుడు అంటున్నాడు ప్రచేతసాం గిరిత్రేణ యథాసీతు పథి సంగమః అయ్యా. దారిలో ప్రచేదసులకు శంకరునితో ఎలా సంగమం కలయిక జరిగినది. ఎదుతాహర ప్రీతః తన్నో బ్రహ్మన్ పదార్థవత్. శంకరుడు ప్రత్యక్షం కావాలని వీరు కోరారా? శంకరుడే ప్రసన్నుడై వచ్చాడా? ఎందుకంటే పరమాత్మ గురించి తపస్సు చేసుకుందాం అనుకోని బయలుదేరేవాళ్ళు ఇంకొకరి గురించి తపస్సు ప్రశ్న లేదు. మరి తనను తలవకుండా పిలవకుండా ఆయన ఎందుకు వచ్చాడు? పిలవకుండా వచ్చాడంటే మరి ఏమంటాం మనకు అర్థం ఉంది కదా. అందుకే ఎదుతా హర ప్రీతః ప్రీతి చెందిన శంకరుడే వచ్చాడా? శంకరుని గూర్చి. తపస్సు వీళ్ళు చేశారా? ఈ రెండిటిలో ఏదో ఒకటి లేకుండా వారిద్దరు కలవటం కుదరదు కదా స్వామి. కాబట్టి మాకు ఆ విషయాన్ని వివరించవలసింది. అందులో ఏమంటున్నాడు మనకు పదార్థవత్ అంటాడు. పురుషార్ధాన్ని సాధించేది అంటే భాగవతోత్తమ సమాగమం ఎవరు శంకరుడు అంటే శివం మహాభాగవతం స్మరామి అంటాం మనం అతను పరమభావదోత్తముడు బాగా చెప్పాలంటే శ్రీమన్నారాయణునికి మొట్టమొదటి భక్తుడు ఆయనే. ఇంకొంచెం దూరం వెళితే మనందరికీ శ్రీపాయ తీర్థాన్ని ప్రసాదించింది మరి ఆయన నట్టే కదా కాదా అని వచ్చిన ఏముందండి?

గంగా ఎక్కడిది అది? విష్ణు పాదోద్భవిం పాది సంఘ కదా? అందుకనమాట భక్తోత్తముడు తనే అంటాడు సంగమత్ కళ విప్రసే శివేనేహ శరీరినాం ఎందుకు అడుగుతున్నావయ్యా అంటే సంసారం భూలోకం సంసారం ప్రాణి శరీరం పొందినటువంటి వాడు ఒక వ్యక్తి జీవుడు అనేటువంటి వానికి శంకరునితో సమాగమము దుర్లభ. అయ్యే పనేనా అండి? దొరుకుతుందా? చక్కగా చూడాలనుకుంటున్నామంటే వచ్చేస్తాడు. దుర్లభ అసలు లభించడానికే వీల్లేదు. ఎందుకంటే అసంగాత్ యం అభిస్తతం మునయోదజ్యురు. ఏ మహానుభావుని దర్శించాలని ఎంతో మంది మునులు ధ్యానం చేసి కూడా అతని దర్శనాన్ని పొందలేకపోయారు. అలాంటి శివ సమాగమం దుర్లభం కదా, ఎలా వీరు పొందారు? ఆత్మారామోపి యస్పస్య లోక కల్పస్య రాధసే శక్త్యా యుక్తః విచరతి ఘోరయా భగవాన్ భవః పోనీ ఆయనకేమైనా పని ఉంటే వచ్చాడా? ఎవర ఆయనే కెంకుడు. ఆయనకేం పని మనతోటి? ఏమైనా ఉంటే మనకు ఉండాలి కానీ ఆయనకేం పని ఉంటుంది? ఎందుకంటారా అతను ఆత్మారామః. నిరంతరము పరమాత్మ యందే రమించేవాడు ఆయనకి లోకాలు ఇవన్నీ ఆయనకేం పని. అలాంటివాడు అయినా లోక కల్పస్య రాధసే. సకల లోకము యొక్క కళ్యాణాన్ని కోరి శక్త్యాయుక్తః విచరతి అమ్మవారితో కలిసి సంచరిస్తుంటాడు. సకల లోక కళ్యాణమును ఆచరించేవాడు కాబట్టి ఆయన పేరు శంకరుడు. శం అంటే కళ్యాణం, మంగళం, శుభం. దాన్ని కరోతి చేసేవాడు. మంగళము చేసేవాడు కాబట్టే. ఆయన పేరు శంకరుడు. శివమన్నా అదే మంగళమే. అందువల్ల శంకరుని యొక్క ప్రధానమైన పని లోక కళ్యాణం.

లోక కళ్యాణాన్ని కోరి మరి ఒక్కడు పోతే ఎవరు చూస్తారో లేదో అని వెంబడి భార్యను కూడా పెట్టుకొని దంపతులు లోకం అంతా చరిపిస్తుంటారు. అంటే ఎక్కడ ఎప్పుడు ఎవరికీ ఎలాంటి ఇబ్బంది కలిగినా. పిలవకుండానే వచ్చి వారి ఇబ్బందులు తొలగించే ఆయన పేరేంటి? బోడ కదా? అడగకుండానే ఇస్తాడు, పిలవకుండానే వస్తాడు ఆయన పని అది. సౌర్య తిరుగుతున్నారు కదా అలాంటి వాడు వీరికి ఎలా కలిశాడు అని విదురుడు అడిగితే మైతేయుడు చెప్తున్నాడు ప్రచేతసః పితృ వాక్యం శిరస్యాదాయ సాధవః ప్రజేతసులు తండ్రి ఆజ్ఞను శిరసావహించి వీళ్ళు సజ్జనులు కాబట్టి సాధవః. ఎందుకు మంచివాళ్ళు అంటే తండ్రి మాట విన్నారు కాబట్టి అన్నమాట. లేదా నిజంగా మంచివాళ్ళు కాకుంటే. పోవయ్యా ఎవరు చేస్తారు తపస్సు? సంతానం మాకెందుకు? అంటే ఏం చేస్తాం? అలా అనేవాళ్ళు కాదు సాధువులు వాళ్ళు. దిశం ప్రతిజీం ప్రియయుహు తపస్సి ఆదృత చేతసః తపస్సు యందు మనస్సు లగ్నం చేసి పశ్చిమ దిక్కుకు బయలుదేరారు. సముద్రముప విస్తీర్ణం అపశ్యన్ సుమహత్ సరః అలా వెడుతున్నటువంటి వారికి సముద్రం దగ్గర దమతపు దూరం ఉంది. ఆ సముద్రం దగ్గరలో పెద్ద విశాలమైనటువంటి ఒక సరస్సు కనబడింది. చాలా సరస్సు చాలా భోగ్యంగా ఉంది. అలాంటి దాన్ని చూసి మహత్ మన ఈవ స్వచ్ఛ ఎలా ఉంది సరస్సు మహత్. చాలా గొప్పది. అలాగే మహాన్మాన ఇవ స్వచ్ఛం. మహానుభావుల మనస్సు వరే స్వచ్ఛంగా అని చెప్తారు. ఇక్కడ వాల్మీకి. ఏం చెప్తాడు నదిని తమసా నదిని వర్ణించి సన్మనుష్య మనో యథా అంటాడు. అకర్దమం ఇదం తీర్థం భరద్వాజనిశామయా. రమణీయం ప్రసన్నాంబు సన్ను మనుష్య మనోయత ఈ నదీ తీర ప్రాంతం సజ్జనుని మనస్సు లాగా ప్రసన్నంగా ఉంది.

అంటే మురికి బురద లేదు అని చెప్పినట్టుగా ఇక్కడ కూడా మహాన్మాన ఇవ స్వచ్ఛం. మహానుభావుల మనస్సు వలె స్వచ్ఛంగా ఉండి ప్రసంగ సలిలాశయం అది చెప్తున్నాడు మనకు ఇందులో. ప్రసన్న సలిలాశయం ప్రసన్నమైనటువంటి నీరు. ప్రసన్నమైన నీటిలో మత్స్యాదులు ఉంటాయే అవి ఆశయం అందులో ఉండేవి మత్స్యాదులు ఇలాంటి వాటితోటి కూడుకొని ప్రసన్నంగా సుందరంగా విశేషించి ఆ సరస్సు శోభిస్తుంది. అలాంటి సరస్సును చూసి నీల రక్తోత్పరాం భోజ కలహారేం దీవరాపరం హంస సారస చక్రాస్వ కారండవని పూజితం. పరస్సు అంటే అందులో నల్లని, ఎర్రని, తెల్లని పద్మాలు, కలవరు అలా ఉంటాయి. ఇవన్నీ ఉన్నాయి. అలాగే హంసలు, తారసములు, చక్రవాకములు ఇలా కారణండములు చాలా రకాల పత్తుల ధ్వనితోటి మత్సభ్రమర సౌశ్చర్య. కృష్టరోమలతాంత్రిపం ఆ తీర ప్రాంతంలో సరస్సు తీరంలో చక్కని పూల చెట్టు. ఆ పూలలో తుమ్మెదలు. ఇలా తుమ్మెదల శంకారంతో ఆనందంగా ఉండి పద్మకోశ రజోదుచ్చు విక్షిపత్ పవనోత్సవం. పద్మముల కోశం గర్భంలో ఉండేటువంటి కోడి పుప్పొడి అంటారు. ఆ పుప్పొడిని వాయువు అంతటా వెలజల్లుతూ ఉన్నదట. అలాంటిది తత్ర గాంధర్వమా కర్ణ్య ఇంత సుందరమైనటువంటి సరస్సును. చూస్తున్న వారికి కనులకు ఆనందమే కాకుండా చెవులకు కూడా ఆనందం కలిగిందట. గాంధర్వం కమ్మని సంగీతం వినవచ్చు. దివ్య మార్గ మనోహరం సరస్సు నుండి సంగీతం ఏమిటండీ అది దివ్య మార్గ మనోహరం దేవ మార్గం అంటే ఆకాశం అక్కడిదాకా వ్యాపించి మనస్సును హరించేటువంటి దాన్ని చూచి విచిష్మియో రాజపుత్రాస్తే మృదంగ పణవాద్యసు మృదంగలు పణవములు కాహళములు ఎన్నున్నాయి ఎన్నో రకముల మంగళ వాద్యముల కమ్మని ధ్వని. వ్యాపించి ఉండటాన్ని చూచి వారు విశిష్ణి ఆశ్చర్యం చెందారు. తరిసేవ సరస తస్మాత్ నిష్క్రామంతం.

ఇలా ఆశ్చర్యం పొందుతుండగానే ఆ సరస్సులో నుండే తన అనుచరులతో కలిసి ఒక మహానుభావుడు బయటికి రావటాన్ని చూశారు. ఉపగీయమానం అమరప్రవరం విభుధానుగైహి. దేవతలందరూ గానం చేస్తున్నారు. ఎందరో దేవతలు వెంట వస్తున్నారు. తప్పవేమనికాయాభం అప్పుడే కాల్చినటువంటి చక్కని చొక్కం బంగారంలా మెరిసిపోతున్నాడు. నికాయాభం ఎవరాయనే చితి కంఠం త్రిలోచనం. శంకరుడు, నీలకంఠరుడు, మూడు కన్నులు కలవాడు, ప్రసాద సుముఖం. మూడు కన్నులు అని పేరు చెప్పకండి, ప్రసాద సుముఖం. ప్రసన్నుడుగా ఉన్నాడు కాబట్టి ఆ ముఖం అందంగా కనపడుతున్నది. ప్రణేముహు జాత కౌతుక అనుకోకుండా చెంతరుడు వస్తే ఎలా ఉంటుందండి? పైకి చాలా మాట్లాడతారు. ఆయన ఎదురుగా వస్తే? అందుకే సూచి ప్రణయము. సాక్షాత్తుగా స్వామి వచ్చాడని సాష్టాంగ దండప్రనామం చేశారు. సతాన్ ప్రపన్నార్తిహరః భగవాన్ భక్తవత్సలః. ఎక్కడికి ఏం బిరుదు భక్త వత్సలుడు భక్తుల మీద అనంతమైనటువంటి వాస్తవి మహానుభావుడు కాబట్టి ప్రపన్నార్తిహర తమను ఆశ్రయించిన వారి ఆర్తిని తొలగించే మహానుభావుడు ధర్మజ్ఞాన్ శీల సంపన్నాన్ ప్రీతః ప్రీతానువాచః వాళ్ళంతా ధర్మజ్ఞులు. ఎవరో కాదు కదా మరి. ప్రజేశ్వరంతా ధర్మం బాగా తెలిసిన వారు, సచ్ఛీలం గెలవారు. తానంటే ప్రీతి ఉన్నవారు అలాంటి వారిని గురించి ప్రీతితో పరమేశ్వరుడు ఇలా అంటున్నాడు యూయం వెరిశత పుత్రా విధితం వస్తి కీర్చితం నాయనా. నా జలారా ఎవరు మీరంతా వేది సదః పుత్రా అంటే ప్రాచీన వర్హి యొక్క కుమారులు మీరు అలాగే విదితం వహాతి కీర్షితం మీరు ఏమి చేయాలనుకుంటున్నారో తెలుసు అనుగ్రహాయ భద్రం వా ఏవం మే దర్శనం కృతం మీరు అడగలేదు. కానీ నేనే అనుగ్రహించడానికి మీకు మేలు చేకూర్చడానికి.

శుభాన్ని కలిగించాలనే ఉద్దేశ్యంతో అనుగ్రహించదలికి నన్ను నేను నాకై నేను మీకు కనపడ్డాను. ఏవం వహా దర్శనం కృతం మీరు అడగలేదు మీకు అడగాలని కూడా తెలియదు. కదా మనకంతే కదా వా అంటే ప్రజలు వస్తారు ఓ విగ్గేశారు ఓ సాస్తాంగ వారు గొడవ గొడవ చేస్తాం. ఎందుకు వచ్చారు వారు? వారి లాభమా మన లాభమా? మనకు లాభం. మనం అడిగామా? అడగం. ఎందుకు అడగాం? మనకు అన్నీ తెలుసు బాబు. ఇంకేం కావాలి? కాబట్టి నిజంగా మనకు ఏమీ తెలియదో వాళ్లకు తెలుసు. కాబట్టి అలాంటి అనుగ్రహాయ అనుగ్రహం కోసం దయ కోసం దయ చూపటాని కోసం నాకు నేనై నేనే వచ్చాను. య య పరం బ్రహ్మ సత్సాక్షాత్ త్రిగుణాత్ జీవ సంఘితాత్ భగవంతం వాసుదేవం ప్రపన్నః సప్రియో మమ సమీద ప్రేమ నీకెందుకయ్యా? నేమెవరు నువ్వెవరు? పుత్తారమా పత్తారమా బంధువులమా ఇదేమిటి? అంటే అబ్బే అవన్నీ మాకేం వద్దయ్యా. నాకు కొన్ని నియమాలు ఉన్నాయి. నాకు కొన్ని లక్షణాలు ఉన్నాయి. ఏంటి? యః పరమ్ బ్రహ్మ సత్సాక్షాత్ త్రిగుణాతు జీవ సంజ్ఞుతాత్. త్రిగుణమైనది ఏమిటి? ప్రకృతి కదా? సత్వం, రజః, తమః అనేటువంటి మూడు గుణములు ఉన్నటువంటిది ప్రకృతి. అలాగే ఇంకొకటి రంభసః ఇంకో మహానుభావుడు జీవుడు కదా ఆ ప్రకృతి కంటే జీవుడి కంటే ఎవరు పరుడో వై డౌట్ ఎవరు? వాసుదేవం. పరమాత్మ. ప్రకృతి కంటే, జీవుడి కంటే అతీతుడైన పరమాత్మ అయిన శ్రీమన్నారాయణుడిని. శరణు పొందిన వాడంటే నాకు చాలా ఇష్టము అంటున్నాడు. కపన్నః సహ ప్రియోహిమే. అతను నాకు చాలా ప్రీతిపాత్రుడు. వాడంటే నాకు మహా ప్రేమ.

ఎవరు పరమాత్మ భక్తులో వారికి నా మీద కాదు వారి మీద నాకే చాలా ప్రేమ. ప్రియోగిమి స్వధర్మ నిష్టః ఎందుకంటే శ్రీమన్నారాయణుని యందు భక్తి ఎప్పుడు కలుగుతుందో తెలుసా మీకు? వైకుంఠానికి ఎప్పుడు పోతారో తెలుసా? దానికి మధ్యన రెండు మజిలీలు ఉన్నాయి. అవి దాటితే అక్కడికి పోతాం. శ్రీమన్నారాయణుడు అంటే నాకు చాలా ఇష్టమండి. నేను శ్రీ వైష్ణవి ఉండండి ఇది గట్టిగా చెప్పుకుంటున్నారంటే పూర్వ జన్మలో ఓ లక్ష ఏళ్లో కోటి ఏళ్లో కైలాసంలో ఉండొచ్చానండి అని చెప్పుకున్నట్టుంది. అంతకంటే ఒక కోటి ఏళ్ళు బ్రహ్మలోకంలో ఉన్నామని అర్థం. మొదలు చూడండి స్వధర్మనిష్టః శతజన్మసిహి పుమాన్ విరించతామేతి. నూరు జన్మలు తన ధర్మాన్ని తాను సక్రమంగా పరిపాలిస్తే. అలాంటివాడు బ్రహ్మ సాయుధ్యాన్ని పొందుతాడు. తతపరం హిమాం. అక్కడ ఓ కోటి సంవత్సరాలు ఉండి తరువాత మా ఇంటికి వస్తాడు. అంటే నన్ను పొందుతాడు. అంటే కైలాసం పొందుతాడు. అవ్యాకృతం భాగవతోత వైష్ణవం పదం యథాహం విభుతాస్కలాచ్యయే. నా దగ్గర కోటి సంవత్సరాలు ఉన్న తరువాత ఆ మహానుభావుడు వైకుంఠానికి పోతాడు. తెలుసా ఎలాగో కలాత్యయే ప్రళయకాలంలో అహం విభుతాహ యథ నేను దేవతలు ఎలా విష్ణువును చేరుతామో వారు కూడా చేరుతారు. చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు శంకరుడు అంటే ఏమిటో. ఈ భాగం జాగ్రత్తగా వింటే అన్ని అపోహలు గంగలో కలుస్తాయి. వైష్ణవుడు వైష్ణవుడు ఉంటే ఇంతకుముందు అచ్చమైన శివభక్తుడే. కైలాసంలో ఉన్నవాడే ఎందుకంటే వాడు మవది భక్తుడు. భాగవత సంగమం లేకుండా వైకుంఠం పోలేం కదా ఎవరు భాగదోత్తముడు? సాక్షాత్తు శంకరుడు. పరమాత్మకు సంతోషం కలిగించడానికి చెప్తారు ఇందులో చెప్పలేదు. పద్మపురాణంలో ఒక భాగమంతా అదే 16 అధ్యాయాలు. రాక్షసులందరూ

ఓం నమో నారాయణాయ అష్టాశ్చర్య మంత్రం జపం చేస్తున్నారు. పరస్త్రీలను, పరరాజ్యాలను ఆక్రమిస్తున్నారు, కుంస చేస్తున్నారు. అంటే మన పాటలో జై శ్రీమన్నారాయణ అంటున్నారు ఓ అమ్మాయిని ఎత్తుకుపోతున్నారు. మళ్ళీ జై అని అంటున్నారు ఒకడిని ఇల్లు హరిస్తున్నారు ఒకళ్ళని చంపుతున్నారు కూలగొడుతున్నారు ధ్వంసం చేస్తున్నారు పైకి మాత్రం శ్రీమన్నారాయణ. గతి ఏమిటి? అధర్మం ఆచరిస్తున్నారు. కానీ పరమాత్మకు హక్కులయ్యారు. తన భక్తుడిని తాను స్వామి విచించకూడదు. మరి చూస్తూ ఉంటే వాళ్ళు ఊరుకోవడం లేదు. దీనికి పరిష్కారం ఏమిటి అని ప్రధానమంత్రి, ప్రెసిడెంటు రెండు ముగ్గురు ఉన్నారు కదా ఆ ముగ్గురు కలిశారు. ఎవరు? బ్రహ్మ, శివుడు, విష్ణువు కూర్చోని సమావేశం చేశారు. ఎట్లా ఎట్లా? నాయనా శంకరా దీనికి ఒకటే మందు ఏం అనుకోకు బాధ లేదు నేను మనసులో ఉంటాను కానీ కాస్త నువ్వు మతం మార్చుకో వేషం మార్చుకో నీకు ఇవన్నీ చెప్తాను కదా నువ్వు ఇట్లా పెట్టావు కదా నువ్వు అడ్డంగా పెట్టు నేను బట్ట కాకుంటున్నా కదా నువ్వు బట్టలు ఇప్పేసేయ్ నీ ఆభాయ బుగ్గ నా కదా నువ్వు ఊడిలో పూసుకో. నేను పోవాల ఉంటాను నువ్వు స్మశానంలో ఉండు. నేను పిలిచినా పో నువ్వు పిలవకుండా పో. నువ్వు అయ్యో మతం పెడదాం పాశుపతం మతం పేరు పెట్టుకొని సంచరించు అందరూ నా వాళ్ళంతా నీ వైపు వస్తారు వాళ్ళంతా వాళ్ళు తొందరగా వస్తారు కదా అప్పుడు నన్ను దాచారు కాబట్టి. అధర్మం ధర్మంని ఆచరిస్తున్నట్టు బాధ ఉండదు, నేను వాళ్ళని సంహరించి లోకక్షేమం కలిగిస్తాను. లోకక్షేమం కోసం పరమాత్మ ఆజ్ఞ కోసం మనస్సులో నారాయణుని దాచిపెట్టుకున్న వేషం మార్చి, భూషం మార్చి, లోకం మార్చి. స్వరూపాన్ని మార్చి పూర్తి విరుద్ధంగా వ్యవహరిస్తూ ఉన్న పరమ భాగవతోత్తముడు ఆయన శంకరుడు అంటే ఎవరో కాదు. ఈ రహస్యం తెలియకుంటే అందరూ ఆయనను అసహ్యించుకోవడం, ద్వేషించుకోవడం మన కోసం చేస్తున్నారు యోక యజ్ఞానం కోసం. లోకమునకు అధర్మాత్ముల వలన కలిగే హానిని తొలగించటం కోసం తాను చెప్పాను కదా గ్రామస్యార్తే కులం తేజీత అని చెప్పానే తన వేషాన్ని స్వరూపాన్ని మార్చుకొని అన్ని అపనిందలు భరించి అలా ఉంటున్న మహానుభావుడు అందుకే శివ సాహిత్యం పొందకుండా ఎవ్వరూ వైకుంఠానికి పోరు ప్రశ్నే లేదు ఆయనే చెప్తున్నారు. శివుని దగ్గరికి వెళ్లాలంటే మొదలు అందుకే తెలిసిన వాడు ఎవడు శంకరుడిని ద్వేషించడు. మనకు దారి అది తద్వారా అంటాం వయ్యా వయ్యా అంటాం కదా ఇది వయ్యా అన్నమాట.

అందుకే స్వధర్మ నిష్టః తేయన్వభిహి పుమాన్ విరించతామే తతః పరంతిమాం. నూరు జన్మలు ధర్మాన్ని సక్రమంగా ఆచరిస్తే బ్రహ్మలోకాన్ని పొందుతాడు. తరువాత నూరు జన్మలకు నన్ను పొందుతాడు. అవ్యాకృతం భాగవతోధ వైశ్యవం పదం దాని తరువాత అవ్యాకృతం ఎలాంటి వికారము పొందనటువంటి భాగవతం పదం. నిత్య సూర్యులు వేయించేసి ఉండేటువంటి వైష్ణవ స్థానాన్ని పొందుతారు. ఎలాగయ్యా అంటే యథా అహం విభుధాః కలాత్యయే. మామ మామ అధికారాలన్నీ అయిపోయిన తర్వాత ప్రణయకాలంలో మేము నేను దేవతలు ఎలా పరమాత్మలో చేరుతామో వీరు కూడా చేరుతారు. అత భాగవతాయుయం ప్రియాస్త భగవన్ యధా. మీరు పరమ భాగవతోత్తములు కాబట్టి పరమాత్మ అంటే నాకెంత ప్రీతో మీరన్న అంత ప్రీతి. అందుకే మీరు పిలోకుండానే వచ్చారు. ప్రియాస్త భగవన్ యధా నమద్భాగవతానాంచ ప్రియాన్ అన్యోస్తికరిహితితు నాకు భాగవతోత్తముల కంటే ప్రీతిపాత్రుడు ఇంకొకడు లేడు. కి నేను వచ్చాను. ఇదం వివిక్తం జక్తవ్యం పవిత్రం మంగళం పరం. మీరు అనుకున్నారు? ఏమనుకున్నారు? తపస్సు చేయాలి అనుకున్నారు. ఎవరి గురించి? శ్రీమన్నారాయణుని గురించి. మరి ఏం తపస్సు చేస్తారు? మీకు మంత్రం చెప్పారా? చెప్పలే కదా, మీరు వచ్చినందుకు. నేను మీకు ఒక మంత్రోపదేశం చేస్తాను. అసలు పరమాత్మ అంటే ఏమిటో తెలుసుకోకుండా ఏం చేస్తారు? అందరూ దేవుడు దేవుడు అనేవాళ్ళు అంటారు. దేవుడు దేవుడు ఒక సాడిస్ట్ అట. వ్యాఖ్యానం చేసుకున్నారండి. అవ్వాల ఏడవన్నా అసలు సాయి చట్టి ఎవడు జరిగితే కదా మరో కనడానికి ఏమనాలి? బాధనే దేనికి? అన్ని బాధలకు మూలమైన శరీరాన్ని పోగొట్టి మోక్షాన్ని ఇచ్చే పరమాత్మను అలా అంటున్నాడంటే మరి జ్ఞానం ఉన్నవాడా లేనివాడా? ఆయన పని మనను బాధించడమే అట.

వాళ్ళ దృష్టి అంటే ఏమిటంటే లోకంలో ఉన్న పక్క మనిషిలా వాడొకడు. వీడేమో ఇంట్లో ఉంటాడు వాడేమో గుడిలో ఉంటాడు. వీడు బాధిస్తాడు వాడు అంతే తప్ప ఆయన అంటే ఏమిటి స్వస్వరూపం తెలియదు. అంటే పరమాత్మ స్వరూపం తెలియకుండా పరమాత్మ గురించి తపస్సు చేసినా. పరితం రాదు కదా మరి అందుకే శంకరుడు వచ్చి పరమాత్మ అంటే ఏమిటో చెప్తాను వినండిరా మీకు. పరమాత్మను ఎలాంటి మంత్రంతో జపించాలో చెప్తాను. ఇదం పవిత్రం జప్తవ్యం వివిక్తం అంట అంటే. దేనితో కలిసి ఉండనిది మనకు ఏం చెప్తారు వివిక్తం అన్నమాట. దేనితో కలిసి ఉండనిది అంటే ప్రకృతి కంటే జీవుని కంటే విలక్షణమైనటువంటిది ఎలాంటి కలయిక లేనిది. లేదు ప్రకృతి పురుష విదక్షణమైనటువంటి ఈ స్వరూపాన్ని పరమాత్మ స్వరూపాన్ని బోధించేటువంటి దీన్నే పవిత్రం మంగళం పరం ఇది పరమ పవిత్రము పరమ కళ్యాణ ప్రదము అన్నిటికంటే ఉత్తమం. నిశ్రేషకరం సాక్షాత్తు మోక్షమును కలిగించేది శ్రూయతాం తద్వదామి నాయనలారా. నేను చెప్తున్నాను, మీరు చాలా జాగ్రత్తగా సావధాన శిష్టులై వినండి. ఇత్యనుక్రోశ హృదయః ఇలా దయా హృదయుడైన శంకరుడు భగవాన్ ఆహా తాన్ శివః. ఈ శంకరుడు వారితో భగవాన్ ఆహా పరమాత్మ అంటే శంకరుడు వారితో ఇలా అంటున్నాడు. దద్ధాంజలిన్ రాజపుత్రాన్ నారాయణ పరోవచః వారంతా బద్ధాంజలు అంటే చేతులు జోడించి ఉన్నవారు. అలాంటి రాజపుత్రులను శంకరుడు నారాయణ పరః పరమాత్మకు సంబంధించినటువంటి వాక్యములను చెప్పటం మొదలుపెట్టాడు. గితంతే ఆత్మ విద్ధుర్య స్వస్తయే స్వస్తిరస్తుమే. ఇందులో ఆత్మ విద్ధుర్య. ఈ మొత్తం భాగానికి రుద్రగీత అని పేరు కనిపించింది. శంకరుడు గానము చేసినది అన్నమాట. రుద్రగీత చాలా విలక్షణమైనది. మోక్షప్రదమైనది.

చెప్పడం మాత్రం ప్రాత్యేక సురకం. కానీ ఇదంతా సంబోధన అడ్రస్ ఎవరికి? పరమాత్మ గురించి. అంటే పరమాత్మతో ఇలా మీరు మాట్లాడాలి. స్నానం చేసి పవిత్రులై గితాసనః గితశ్వాసః గితేంద్రియ చెప్పుకున్నాం కదా ఇవన్నీ చేసుకొని కూర్చొని ఎదురుగా పరమాత్మను కూర్చోబెట్టుకొని అంటే పరభక్తి పరమ భక్తులతో అతనితో ఇలా విజ్ఞాపన చేయాలి. స్వామితో మాట్లాడుతున్నట్టే ఉంటుంది మొత్తం. వస్తాది కదా మరి? కదా? ప్రకృతిని, సంసారాన్ని గుణత్రయమును వీటిని పూర్తిగా మరిచిపోయి అతిధులైనటువంటి పరమాత్మను ధ్యానం చేయటం కాదు కాదు పరమాత్మతో విజ్ఞాపన చేయటం. స్వామి మేము. ఈ సంసారంలో వచ్చి ఎలా ఉన్నాం? మీరు ఎలా ఉన్నారు? మరి మేము మీలా ఉండొద్దు, నువ్వు ఇలా ఉంటే ఎలా అని స్వామికి మన గురించి విజ్ఞాపన చేసుకోవాలి. ఇందులో అది ప్రధానం. శంకరుడు పరమాత్మతో మాట్లాడుతున్నాడు అన్నమాట. అది విని వీళ్ళు ఇదే భాగాన్ని తపస్సుగా ఆచరిస్తారు. ఎందుకు మొదటి మాట ఆత్మవిద్ధుర్య అని పిలుస్తున్నాడు. ఆత్మవిత్ అంటే ఆత్మజ్ఞానం కలవారి ధుర్య భారమును వహించేవాడా? లేదా ఆత్మవిద్ధుర్య స్వస్తయే ఆత్మజ్ఞానము కలవారి రక్షణకు పూనుకునే వారికి స్వస్తి కలిగించేవాడా? భగవంతుని భక్తులను భక్తులను రక్షించేవాడా? భక్తుల భారమును వహించేవాడా? భక్తులందరికీ శుభమును కలిగించేవాడా? ఏమందాం? జీతంతే. అంటే మనకు అర్థమయ్యే భాషలో జిందాబాద్ అని.

మీరు గెలవండి జయం జయం అంటాం కదా పరమాత్మ మీరు గెలవాలి. ఎందుకంటే పరమాత్మ గెలిస్తే కదా మనం అందరం బాగుండేది. అందువల్ల ఆత్మ ఆత్మజ్ఞానం కలవారిని కాపాడే మహానుభావా నీవు జయించు. ఆత్మజ్ఞానం గల మహానుభావులను నిరంతరం కాపాడుటానికి యెచ్చినిస్తున్నటువంటి వారికి మంగళం కలిగించే మంగళం కలిగించే మహానుభావ జీతం. అలాగే స్వస్తిరస్తు మే. మరోటి మాట పల్లాండు పల్లాండు అన్నాం కదా ఇదే పల్లాండు పల్లాండు. మొదటి పల్లాండు పాడింది శంకరుడు అన్నమాట. జితంతే అవునండి జితంతే ఆత్మ విద్ధుర్య ఆత్మజ్ఞానం కలవారికి మంగళం కలిగించే మహానుభావ నీకు జయము. అలాగే స్వస్తి. నీకు శుభం కలగాలి అంటే పొల్లాండి. అలాగే స్వస్తి రక్తుమే. ఒక నీకే కాదు మేము కూడా బాగుండాలి. నాకు స్వస్తి కలగాలి అలాగే మీకు స్వస్తి కలగాలి మీరు బాగుండాలి. భవత రాధసారాద్ధం సర్వస్మ ఆత్మనే నమః. మీరు ఎలాంటి మహానుభావులు అంటే భవతారాద్ధ సారాద్ధం పరమాత్మ ఎప్పుడు లోకంలో ఉండేటువంటి మనకు లౌకికమైనటువంటి అనుభూతులు ఇస్తాడు. కదా విషయానందం. మరి విషయ ఆనంద అనుభూతి వలన ఏం కలుగుతుంది? కష్టమా ఇష్టమా? దుఃఖం కలుగుతుంది. కదా? శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములలో దేన్ని ఆస్వాదించినా, దేన్ని అనుభవించినా ఈ అనుభవం వల్ల కలిగే ఆనందము తాత్కాలికం. కదా? వెంటనే కరిగేది దుఃఖమే. రుచి బాగా ఉందని రెండు ముద్ద అన్నం ఎక్కువ తినండి. తర్వాత గతి ఏమిటి? అబ్బో కరుగులు నొక్కండి ఇంకేమిటి గ్యాస్.

టాబ్లెట్ వేసుకొని ఇంకో టాబ్లెట్ వేసుకొని ఏవో తాగి ఏమో కాపాడి పడిపోదులే. ఇదంతా ఎందుకంటే తిన్నాం. తినకుండా తినకుండా ఎవరు తిన్నాం అన్నారు అంటే తింటే ఆనందం. తింటే ఆనందమా ఏడుపో ఇప్పుడు? అన్ని అంతే. విషయానుభవం వల్ల కలిగే ప్రతి ఆనందము తాత్కాలికమే ఎనశ్వరమే. పోనీ కొద్దిసేపు ఉండిపోతే ఇబ్బంది లేదు. తరువాత విపరీత ఫలాన్ని కలిగించేది. అనుభవిస్తున్నప్పుడు ఆనందంగా ఉండి కాసేపటికి దుఃఖంగా మార్చేది విషయానంద అనుభూతి. మరి అలాంటి దాన్ని మరి నేను ఒక విషయమే కదా, నన్ను అనుభవిస్తున్నారు కదా, మరి నా ఆనందం కూడా అలాగే నశించవచ్చునా? అంటే కాదు, భవత రాద్ధస రాద్ధం. మీరు ప్రపంచం లాగా విషయముల లాగా అనిత్యములు కాదు. రాధక అంటే సిద్ధ రూపేన. పరమాత్మ అంటే సిద్ధము. ప్రపంచ విషయములన్నీ సాధ్యములు. కదా? ఎందుకంటే పరమాత్మ ఎవరి ప్రయత్నంతో ఏర్పడినవాడు కాదు. లోకంలో మనం పొందే అనుభూతి ఎంత మన ప్రయత్నం సాధ్యం కదా ఓ కమ్మని పాట విన్నా. ఒక చక్కని సువాసన చూసినా, ఒక రూపాన్ని చూసినా, ఒక స్పర్శను ఇవన్నీ సాధ్యములు. అంటే మన ప్రయత్నంతో ఏర్పడేవి. ఒకరి ప్రయత్నంతో ఏర్పడే వాటి వలన కలిగే ఆనందము ప్రయత్నములాగా వాటిలాగా నచ్చడమే. నిత్యం కాదు కదా. ఏంటి ఈ పేరు? సాధ్యములన్నీ పోతాయి. పుట్టిన వాళ్ళంతా గిత్తుతారు. జాతస్య మరణం ధ్రువం. పుట్టిన వాడు చావాలి.

మనిషి కావచ్చు, మనిషి చేసే ప్రయత్నము కావచ్చు. కదా? మనం ఒక ప్రయత్నం చేశామండి, మనకు ఒకటి లభించింది, ఎల్లకాలం ఉంటుందా? పోతుంది. ఎందుకు పోతుంది? చేసిన వాడే ఎల్లకాలం ఉండడు కాబట్టి. మనమే గ్యారంటీ లేనప్పుడు మరి మనం పొందే వస్తువులు గ్యారంటీ అంటే ఏం గ్యారంటీ? అంటే కనీసం మేము ఉండే దాకానైనా ఉంటాయా అని. కదా? గ్యారెంటీ అసలు పోవాలని కాదు, పోనీ మీ ఉండే దాకానైనా ఉంటాయా? అంటే ఇంత పెద్ద మీరే ఇంత కొద్ది కాలం ఉంటే అవి ఇంకా కొద్ది కాలం ఉంటాయి. మీరు దూరేళ్ళని ఉంటారా? మీరు సంపాదించిన వస్తువు కాదా ఉంటుంది. వాటి వల్ల పుట్టిన ఆనందం కొన్ని రోజులు ఉంటుంది. తగ్గుతుంటాయి. అంటే గ్యాప్ వస్తున్న కొద్దీ టైం తగ్గుతుందండి. కరెక్టే కదా? అందువల్ల ప్రపంచంలో మనం పొందేటువంటి ప్రతి అనుభూతి సాధ్యం. సాధ్యం అంటే మన ప్రయత్నం వలన ఏర్పడేది ఇల్లు కట్టుకున్నది. ఇల్లు మన ప్రయత్నం వల్ల ఏర్పడింది. ఇల్లు కట్టుకున్నామన్న సంతోషం ఇల్లు కట్టుకోవడం వలన ఏర్పడింది. కదా? మనం కట్టుకున్న ఇల్లు ఎప్పటికీ ఉంటుందా? చెప్పలే. పోనీ ఇల్లు ఉన్నంత కాలమైనా. ఇల్లు కట్టుకున్నామన్న అనుభూతి మనకు మిగులుతుందా? పొరపాటున ఏ బ్యాంకు లోన్ తీసుకొని వచ్చి కట్టుకున్నాం అనుకోండి, నెలలో వడ్డీ పంపుతాడు. ఏదో ఇంత కట్టాలని, ఏదో డిమాండ్ వడ్డీ అంటాం కదా, పంపుతాడు. అప్పుడు ఏమనుకుంటాడు? ఇన్నేళ్లు కట్టాలన్న లోను. ఈ గంట కథ కొట్టినే బాగుండేదేమో ఇల్లు. అయ్యో బుజ్జి తక్కువై కట్టామండి, పోయింది నెలకే పోయింది. లోపేశ్వరం రోజులకి ఇల్లు కా అనంగా గోవిందా? ఇంకేం చేద్దాం? కాబట్టి మన ప్రయత్నం చేత ఏర్పడినటువంటి లభించినటువంటి విషయములను పొందుట వలన మనకు కలిగే అనుభూతి అనిత్యం. అశాశ్వతం. నశ్వతం. కానీ పరమాత్మ ఎవరి ప్రయత్నం వల్ల లభించినవాడు కాదు. అతను రాద్ధ సిద్ధుడు.

సహజంగా ఏర్పడిన మహానుభావుడు అంటే సాధ్యమైనటువంటి విషయములు అనిత్యములైనట్టుగా మీరు అనిత్యం కాదు. మీ అనుభవం కూడా అనిత్యం కాదు. అది ఎప్పుడూ నిత్యమే. అంటే సిద్ధరూపమైనటువంటి మిమ్ములను అనుభవించే ఆనందము నిత్యముగా ఉంటుంది. ఈ ఆనందము నిలికి ఉంటుంది. అంటే ఏమిటి? పరమాత్మ ఆనంద సాధన పూతుడు. అదేంటి విషయములు అవి కూడా నిత్యములే అంటున్నారు. ఈ విషయములు కావు. పరమాత్మ యొక్క ఆనందాన్ని సాధించడానికి ఏది మనం చెప్పుకుంటున్నామో భక్త్యో, జ్ఞానమో, ప్రపస్సు, తపస్సు. ఇవన్నీ ప్రయత్నముల్లాగానే ఉంటాయి. ప్రయత్నములే. కానీ ఉద్దేశ్యం పరమాత్మ కాబట్టి ఇవి స్థిరంగా ఉంటాయి. అంటే లౌకికమైన ప్రాపంచికమైన విషయములను పొందడానికి చేస్తున్న ప్రయత్నం నశించిపోవచ్చు. ప్రయత్నం వల్ల కలిగిన ఫలితం వల్ల కలిగిన ఆనందం నశించిపోవచ్చు. కానీ పరమాత్మ ఎలా నిత్యమో పరమాత్మను పొందే ప్రయత్నములు కూడా నిత్యము. అంటే రెండు లడ్డూలు తింటే తీపంటే మొహం మొత్తు ఉండవచ్చు. కదా? ఓ ఏసీ ఓ రెండు గంటలు వేసుకుంటే అబ్బా సార్ అనిపించవచ్చు. కానీ పరమాత్మను ఒక గంట సేపు భజన చేస్తే చాలు అంటామా? తృప్తి లేదు. పరమాత్మ సాధనములు కూడా పరమాత్మ లాగా నిత్యములు. అవి ఏనాడు అందులో అవి చెప్తున్నారు ఈ మాటలన్నీ? సాక్షాత్తు శంకరుడు చెప్తున్నాడు. ఇవి నిత్యములు, స్థిరములు, సాధనభూతములు. కాబట్టి దాని స్థైర్యం అలాంటి భక్తి. పరమాత్మ యొక్క ఆనందాన్ని సాధించేటువంటి భక్తి సంసారంలో ఉన్న మాలో స్థిరంగా ఉండేలా అనుగ్రహించవయ్యా అని అడగండయ్యా.

శ్రీమన్నారాయణుడిని ఏం కోరాలి? మంచి భార్య, మంచి పిల్లలు నష్టం మొదలు కాదు. ఏంటది? భగవతి శ్రీముఖి భక్తి రూపా. భగవత్ రామానుజులు ఏమడిగారు? సేముటి భక్తి రూపా. డాక్టర్ గారు బాగా వింటారు. ఉమ్ ఉమ్ బాగా రేపు ఇవ్వద్దు మాట్లాడు ఆ బాగానే ఉన్నాడు అక్కడ సర్కే చేసేది మంచి పని చేస్తున్నాను. సక్యులర్ కి ఏమో మామూలు మందిర్లు పోయే ఆ సక్యులర్ అందరూ చేస్తున్నాను. మందిర్లు మందిర్లు అన్ని కొని ఇస్తున్నాను. ఆ మందిర్లు కొండడానికి అక్కడ మెడికల్ స్టోర్ మెడికల్ స్టోర్ కి వెళ్ళాను. మామగారు మాట్లాడుతున్నారు గురువుగారు. మామగారు మీటింగ్ కానీ వీక్ లేదు కదా. నీటి మీటింగ్ ఎలా ఉంది కదా? అప్పుడే కాదు ఇది. మీటింగ్ లో ఉన్నా కదా ఇలా బోటి పోనీ అది మీటింగ్ అనేది ఏదో ఒకటి ఉంటుంది. సాయంత్రం దాకా అయిపోయే ఉంటుంది. ఎవరెంటింగ్ మీటింగ్ అది ఎవరెంటింగ్ మీటింగ్ స్టార్టింగ్ లోనే క్యాప్టర్ కానీ ఇది వెనక మాట్లాడదాం ఆ వా ఎవరో మన ఈయన బాబు చూద్దాం ఆయన ఇంకోసారి చేసి చూద్దాం అది నాకు నెంబర్ ఇచ్చి మనం ఇంట్లో ఒకటి చేయొచ్చు. ఇదే టైం మళ్ళీ వెళ్తే మళ్ళీ కష్టం. దొరకదు. మనది అయిపోగానే చేస్తే భాగవతం జ్ఞానం చేద్దాం. అందుకే ఈ మహానుభావుడు పరమాత్మ యందు నిరంతరమైనటువంటి భక్తి స్థిరంగా ఉండేలా అనుగ్రహించవయ్యా అని ప్రార్థించు. అంటే సేమతి భక్తి రూపా ఏం చేస్తున్నారు పాపం ఆయన వాక్యం అదే. శంకరుని మాట అదే ఇంకోడి మాట అదే అందరి మాట అదే. భగవంతుడు వస్తే ఏమడగాలి ఇల్లు వాకిలి భార్య పిల్లలు కాదు నీ మీద.

నిరంతరమైన భక్తి స్థిరంగా ఉండేలా అనుగ్రహించు అదే భవతారాధసారాధం ఎందుకు ఎందుకు అలా కోరాలి అంటే సర్వత్వా ఆత్మనే నమః నీవు అందరికీ ఆత్మవు కదయ్యా. మీవందరూ నీ శరీరాలం. శరీరం పోతుంది కానీ ఆత్మ. స్థిరంగా ఉంటుంది. దేవోయం, మను వీడు దేవత, వీడు మనిషి, వీడు రాక్షసుడు, ఇది చెట్టు, ఇది గుట్ట. ఈ పేదన్ని దేన్ని బట్టి? ఆకారాన్ని బట్టి, శరీరాన్ని బట్టి. అందులో ఉండే ఆత్మ? ఎక్కడ పోవు అది నిత్యమే. నీవు దాని గ్వానాత్మ. చరాచర జగత్తుకే కాకుండా ఆత్మనే నమః అందరికీ నీవు ఆత్మవు. అంటే నీ ఉనికితోటే ప్రపంచంలో ఆత్మ ఉంటుంది, శరీరము ఉంటుంది. నీవు లేవు అసద్బ్రహ్మే చేత అసన్నేవసభవతి. భగవంతుడు లేడు అంటే అన్నవాడే లేడు. కాబట్టి నీవు అందరికంటే ఆత్మవు చెప్తాడు యః పృథివ్యాః తిష్టన్ పృథివ్యాన్ తిష్టన్ యస్య పృథివీ శరీరం యా ఆత్మని తిష్టన్ ఏమో ఏం చెప్తున్నాడు పరమాత్మ భూమిలో ఉంటాడు. భూమి అతనికి శరీరం. ఆత్మలో ఉంటాడు, ఆత్మ అతని శరీరం. ఆకాశంలో ఉంటాడు, అలాగ అతనికి శరీరం. ఆకాశానికి అతని ఆత్మ. అంతే కదా మరి ఆకాశం శరీరం అంటే ఆకాశానికి ఆత్మ పరమాత్మ. భూమి శరీరం అంటే భూమికి ఆత్మ పరమాత్మ. కాబట్టి అన్నిటికీ నీవే ఆత్మభూతుడవు కాబట్టి. అందుకే ఆత్మన ఆకాశ సంభూతః ఆకాశాత్ వాయుహు వాయురగ్నిహి అగ్నేరాపః ఇది బహు చెప్తాం ఆత్మన ఆకాశ సంభూతః ఆకాశమున కూడా పుట్టుక అక్కడి నుంచే పరమాత్మే పరమాత్మ నుండే అన్నీ పుట్టాయి కాబట్టి అన్నిటికీ పరమాత్మ ఆత్మ కాబట్టి సర్వస్య ఆత్మనే నమః

ఇలా అన్నిటికీ ఆత్మ అయినటువంటి పరమాత్మ నీకు నమస్కారము. తరువాత నమః పంకజనాభాయ భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియాత్మనే వాసుదేవాయ శాంతాయ కూటస్థాయ. స్వరోచిసే శ్లోకం చాలా చిన్నది కనబడుతుంది. మనకు ఓపిక ఉంటే ఎన్నాళ్ళన్నా చెప్పుకోవచ్చు. పంకజనాభాయ అతని మొదటి పేరేమిటి? పద్మనాభుడు. పద్మనాభుడు అంటే కార్యావస్థలో ఉన్నటువంటి ప్రపంచం యొక్క స్వరూపాన్ని సూచించేవాడు. పద్మం అంటే ఏమిటి? ఇంత రెక్కలేనా? రెక్కలో ఏముంది? అన్ని భువన భాంగాలు ఉన్నాయి. కదా? సకల లోకములను తనవై ముడుచుకున్నటువంటి పద్మము నాభి యందు ఉన్నవాడు. అంటే ఇతను కార్యావర్త. వచ్చే గుణాలైతే ఉన్నాయో దానికి కూడా ఇతనే మూలము. పంకజం అంటే లోకాత్మతం పంకజం నాపౌయశతః. సకల లోకములు దళములుగా ఉన్నటువంటి పద్మము నాభిలో ఉన్నటువంటి అంటే సకల కార్యావస్థ ప్రపంచం. లోకము అంటే కార్యం లేదు కానీ ఈ అన్ని లోకములు ఏర్పడటానికి ముందు ఏం పుట్టాయి? ప్రకృతి మహత్తు, అహంకారము, జ్ఞానేంద్రియములు, కర్మేంద్రియములు, పంచభూతములు, పంచతన్మాత్రలు కావద్దు. అవునా? ఇవన్నీ ఏమిటి? కారణములు. ఇప్పుడు చెప్తున్నాడు భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియాత్మనే. స్థూల చిత్త అతిత్తులు సూక్ష్మ చిత్త అతిత్తులు చెప్తున్నాం కదా. విశిష్ట అద్వైతం అంటే ప్రకృతి జీవులతో కలిసి ఉన్న పరమాత్మ. ఎలా రూ జీవులు? సృష్టిలోనేమో స్థూల చిత్తు అచిత్తులు. ప్రళయంలో సూక్ష్మ చిత్తు అచిత్తులు. కనబడకుండా ఉండేవి ఆయనలోనే ఉన్నాయి. కనబడుతూ ఉండేవి ఆయనలోనే ఉన్నాయి.

కదా ఆ రెండిటితో కలిసి ఉన్నవాడు ఆయనే ఆయన ఒక్కడే అద్వైతమే ఏకమేవద్వితీయం బ్రహ్మ ఏం డౌట్ లేదు పరమాత్మ ఒక్కడే ఇంకో పరమాత్మ లేడు. కానీ జీవాత్మ కూడా లేదు, జగత్తు కూడా లేదు అందామా? రెండవ వస్తువు లేదని కాదు, రెండవ పరమాత్మ లేడు. ఈ దేశానికి రాజు ఒక్కడే అంటే రాజుకు భార్య లేదు, పిల్లలు లేరు, మనకి ఇల్లు లేదు, ప్రజలు లేరు, రాజ్యం లేదు అందామా? ఇవన్నీ అంటే వారు రాయి అవుతారు? రాజు అంటే శాసకుడు అండి. శాసకుడు అంటే శాక్షేం ఉండొద్దు. పరిపాలించబడేది ఉంటే కదా పరిపాలించేది. అందువల్ల ఏకమేవ అంటే పరమాత్మ ఒక్కడే. అతని చేత పరిపాలించబడేటువంటి అతని చేత కాపాడబడేటువంటి జీవ ప్రకృతులు ఉంటాయి. ఇవి సూక్ష్మములుగా ఉండొచ్చు, స్థూరములుగా ఉండొచ్చు. అందుకే భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియ ఆత్మనే పంచభూతములు, పంచతన్మాత్రలు, పంచజ్ఞానేంద్రియములు, పంచకర్మేంద్రియములు. ఇవన్నీ నువ్వే. ఆయనే కదా మరి. అలాగే వాసుదేవాయ ఈ రెండు కాకుండా ఇంకో చె ముందరికి పోతాడు. అంటే కార్యరూపము అతనే. కారణ రూపము అతనే కార్య కారణముల అంతరాత్మ కూడా అతనే కదా పరమాత్మ సర్వత్ర వసతి అసౌ వాసనాత్ వాసుదేవోసౌ వాసితం తే జగత్రయం కదా? జగత్రయం వాసితం. నీకైతే మూడు లోకములు వ్యాపించబడి ఉన్నవి అంతర్బహిత్య తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణ స్థితః అంటున్నాం కదా? కాబట్టి కార్యరూపమైనటువంటి చిత్తచిత్తులో కారణమైనటువంటి వాటిలో కార్యరూపంలోనూ కారణరూపంలోనూ రెండిట్లో కూడా నీవు అంతర్యామిగా ఉన్నావు. అనే భావాన్ని వాసుదేవాయ సర్వత్రాసౌ సమస్తంచ వసతి అత్రైవ వై యతః

సర్వత్ర అసౌ సమస్తంచ వసతి అత్ర అంటే జగత్తంతట ఆయన ఉన్నాడు ఆయనలో నువ్వు జగత్తు ఉన్నది సర్వత్ర అసౌ అంతట ఈయన ఉన్నాడు సమస్తంచ వసతి అత్ర అన్నీ ఈయనలో ఉన్నది ఆ ఇతనే కారణం ఇతనే కార్యం అండి. ప్రపంచమంతా ఇతనిలో ఉన్నది. ప్రపంచములో అంతా ఇతను ఉన్నది. దేనికి అర్థం ఇది? వాసు అంటే అర్థం. వాసు దేవః కదా. ఈ వాసుదేవలో ఒక వాసు కర్ధం ఇది. మరి పక్కన దేవా ఎందుకు అంటారా? ఇలా ఉండటం వలన సంక్రమించేటువంటి దోషాలు ఏవి తనకి లేవని చెప్పడానికి దేవా. జగత్తు మొత్తంలో ఈయన ఉన్నప్పుడు అంతటా వ్యాపించి ఉన్నప్పుడు తాను ఎందులో ఉన్నాడో మరి దాని దోషాలు ఆయనకు అంటావా? అంటారు కదా కాబట్టి అలాంటి దోషాలేవి అంటకుండా తద్వ్యాప్తే గత దోష అస్పర్శనేన దేదీప్యమానాయ అంటాడు. పరమాత్మ వ్యాపించి ఉన్నటువంటి ప్రపంచములో ఉండటువంటి దోషములు ఏవి ఇతనిని స్పృశించవు కాబట్టి ఇతను దేవ. దేవ అంటే ప్రకాశశీలః, జ్యోతి స్వరూపః, అర్చి స్వరూపః. దేదీప్యమానః అని అర్థం. కాబట్టి. అంటే ఏమిటి? ప్రపంచంలో మొత్తంలో ఉన్న ప్రపంచ దోషాలు ఇతనికి అంటవు. అలాగే శాంతాయ. ప్రకృతి సంబంధమైనటువంటి ఏ ఉపద్రవములు లేనివాడు. అంటే ఊర్మి షట్కం అంటాం. అశనయ, పిపాస, శోకము, మోహము, జ్వర, మరణం. ఈ ఆరు ఏమంటారు ఊర్ములు. ఊర్మి అంటే తరంగాలండి. సముద్రం తరంగాలు అమాంతం లేస్తాయి, మళ్ళీ కూర్చుంటాయి, మళ్ళీ లేస్తాయి, అందులోనే లేస్తాయి, అందులోనే మురుగుతాయి.

కళ్ళ చేపు పుడతాయి. అందులోనే కలుస్తాయి. తరంగం వచ్చింది వచ్చింది, అయ్యో తరంగం పోయింది అంటే మళ్ళీ వస్తూనే ఉంటది. పుట్టాడు పుట్టాడు అంటే పోయాడు పోయాడు, మళ్ళీ పుట్టాడు పుట్టాడు. కదా అయ్యో దుఃఖం అమ్మ ఈ కష్టం పోయిందండి నేను హాయిగా ఉండొచ్చు అవునా అంటారా అండి ఈ కష్టం పోయిందనగానే దాని పక్కనే నెంబర్ రెడీగా ఉంటుంది యూ ఇంకొక కష్టం ఇంకోడు వస్తుంది. అమ్మ ఈ కష్టం కూడా వచ్చింది కానీ అంత పెద్దది కాదండి వీడు అనుకోవడం. అంటే అంతా వస్తేనే వీడికి సరిపోద్ది అన్నాడు. చిన్నది వస్తే బాగుండదు. చూడండి. జడ అలాంటిదే, శోకం అలాంటిదే, మోహం అలాంటిదే, మరణం అలాంటిదే ఇవన్నీ ఊరుములు. ఈ ఊర్ములు ఏవి లేనివాడు శాంతాయ అలాగే కూటస్థాయ అంటే నిర్వికారుడు కూట ఇవ తిష్టతి వికారము లేకుండా ఉండేటువంటివాడు కాబట్టే స్వరోచిసే అంటే స్వయం ప్రకాశతీలు. అంటే ఏమిటి నిత్య అసంకుచిత అపరిశ్చిన్న స్వప్రకాశాయ అనం కాదు. ప్రకాశం మనకు ఉంటుంది ఇంతో అంతో అప్పుడప్పుడు కాంతి అసలు మెరుస్తుంటుంది కదా. అంటే ట్యూబ్ వెలుగుతుంది అప్పుడప్పుడు మనం కూడా వెలుగుతాం. కానీ ఇది అలా వచ్చి రాకపోతుంది. అది కూడా కొద్దిగా వస్తుంది. ముడుచుకొని పూర్తి వికసించాడు కదా కానీ పరమాత్మ ఎప్పుడూ ఉంటుంది అసంకుచం. సంకోచం లేకుండా ఉంటుంది అది కూడా అపరిచ్ఛిన్నం అయిపోదు. కాబట్టి నిత్య అసంకుచిత అపరిచ్ఛిన్న స్వప్రకాశాయ దీనికి అర్థం అది స్వరోచిసే ఇలాంటి పరమాత్మకు అలాగే సంకర్షనాయ సూక్ష్మాయ దురంతాయ అంతకాయచ పరమాత్మ స్తోత్రం ఇది. పరమాత్మకు మరో పేరు సంకర్షణాయ. అంటే ఇప్పటిదాకా వచ్చే ప్రపంచం ఏమిటి? కారణాలు వస్తాయి కదా. నిత్యం అన్నాం, ప్రకృతి అన్నాం, ఏవో శబ్దాలు, భూతాలు, ఇంద్రియాలు అని చెప్పుకున్నాం. ఇవన్నీ ఏంటి? కారణములు. కదా? మరి ఈ కార్యమును కారణమును. కారణాత్మక స్వరూపం మనకు బాగా తెలవాలంటే ఎవరిని కారణం అంటాం? ఎప్పుడు మనకు కారణం తెలుస్తుంది? అంటే పుట్టినది పోయిన తర్వాత ఎలా పుడుతుందో ఆలోచిస్తే కారణం అర్థమవుతుంది.

సృష్టి సంహార మూలకమే. కదా? అంతే ప్రతి కార్యము కారణమూలకమే. ఒక ఘటం వచ్చిందంటే మట్టి ఉందన్నమాట. చెప్పొద్దా? మళ్ళీ ఆ ఘటం పోతేనే అయ్యో ఇది కూడా మట్టియేనా అంటాడు. సృష్టి ఏందంటే ఇది ఒక సంహారమే. కావు అన్నారు. అందువల్ల ఈ స్థితిలో ప్రపంచము ఉత్పత్తి అంటే సంహారపూర్వకమే. ప్రళయం జరిగి ఉండాలి కాబట్టి పరమాత్మ కేవలం సృష్టికే కాదు. ప్రళయానికి కూడా అతనే కారణము అని చెప్పడానికి సంకర్షణాయ సమ్యక్ కర్షతి బాగా లాగేస్తాడు. పుట్టి పుట్టి పెరిగి పెరిగి బాగా ఉంచుకొని ఒకసారి మింగేస్తారు. సకల ప్రపంచాన్ని చక్కగా ఆకర్షించి. ప్రళయం అంటే ఏమిటి? సృష్టి అంటే ఏమిటి? అవిభక్త నామ రూపం ప్రకృతి. ప్రళయం. విభక్త నామ రూపం సృష్టి. కదా ఒక ఆకారము ఒక పేరు ఇలాంటివి ఏవి లేకుండా ఉన్న స్థితి ప్రవేయస్థితి. పేరు ఆకారం లేకుండా ఉన్న వాటికి ఆకారము పేరు కల్పించుట సృష్టి. నామ రూపే వ్యాకర వాణి అంటాం కదా మనం అదే మాట. కాబట్టి నామరూపులు కల్పించిన వాడు వాడే అవి లేకుండా చేసిన వాడు వాడే. కాబట్టి లేకుండా చేయడు ఒక ఆకారంలో ఉంటాడు. దాన్ని ఏమంటాం సంకర్షణుడు అంటాం. ఉట్టినే అంటే ఒక ఆకారంలో ఉంటాడు అనిరుద్ధుడు అంటాం. రక్షించాడు అంటే ఇంకో గంగంలో ఉంటాడు ప్రద్యుమ్నుడు అంటాం. సృష్టికి ఆయనే కారణం. స్థితికి ఆయనే కారణం, విడయానికి ఆయనే కారణం. అందుకే సంకర్షణాయ అంటే సకల జగత్తును తనలో కలుపుకునేవాడు. ఎలా కలుపుకుంటాడు అంటే అంతకాయత్య. అంతగా రూపంలో కాల రూపంతోటి యముని రూపం ప్రపంచమంతా తాను సంహరిస్తాడు. ఇతను సూక్ష్మాయ దురంతాయ ఇతను మాత్రం సూక్ష్ముడేనట.

ప్రళయకాలంలో జగత్తుకి ఎలా నామరూపాలు కనపడవో పరమాత్మ కూడా నామరూపాలు ఇప్పుడు లేవు ఇప్పుడు లేవు మనం పెట్టుకుంటే పిలిచే వస్తాడు. నామరూప విభాగ అనర్ధ సూక్ష్మ చిత్ అచిత్ విశిష్టాయ అంటాడు. సుక్ష్మ అంటే ఏమర్థం? ఆయన సుక్ష్మం కాదు. సూక్ష్మమైన వాటితో కూడుకున్నవాడు. పేరు ఆకారము ఉండటానికి యోగ్యత లేనటువంటి సూక్ష్మాకారంలో ఉన్న ప్రకృతి జీవులతో కలిసి ఉన్నవాడా? ఇది సూక్ష్మం కాదు ఇవి సూక్ష్మములు అందుకే సూక్ష్మాయ కానీ అందుకనే స్పష్టంగా ఈ విషయం స్పష్టంగా వినాలి కాబట్టి శంకరుడు చొస్త్రం కదా చాలా విశిష్టంగా ఉంటుంది మొత్తం వేదాంతమే. మరి శంకరుడు అద్వైతం ఉంటే ఆయన చెప్పేది విశిష్టాద్వైతం. అందుకే నామ రోగ విభాయ అనరథ సూక్ష్మ చిత్ అచిత్ విశిష్టాయ ఇలాంటి స్వామి దురంతాయ. అంటే నిరంతరము అంతర్ధాన రూపంలోనే ఉంటాడు అంటే అంతరాత్మగా ఉంటాడు. తాను కనబడడు. ఆకారం కనబడుతుంది మన ఆకారం వీడు మానవుడు వీడు దేవుడు వాడు రక్షసుడు వీడు అసురుడు వీడు కిన్నరుడు ఇది చెట్టు ఇది గుట్ట ఇది కుట్ట. ఇవి కనబడతాయి కానీ అందులో స్వామి ఉన్నాడని ఎందరికి తెలుస్తుంది? తప్పేం కాదంటాడు. ఎందుకంటే కనపడడు కదా. మనకేం తెలుస్తుంది? కనపడే తెలుస్తుంది. ఆయన కనపడడు. అంటే ఇక్కడ సు అనంతాయ దురంతాయ అన్నదానికి ఇతను చాలా చవత్కారమైన వ్యాఖ్యానం మంచి వ్యాఖ్యానం చేస్తాడు. అనుపసంహార్యాయ. అంటాడు. అంటే ఏంటి? ఉపసంహరించడానికి యోగ్యత లేదు. ఉపసంహరించబడని వాడు అని అంటాడు. అంటే ఏంటి? కొంత కాలానికి ప్రకృతి నశిస్తుంది. జీవుడు మోతాడు. ఈయనే పోతాడు, ఆయనే పోతాడు. అది అక్కడికే పోతాడు వేరే విషయం కనుక్కోండి. అంటే తన ఆచారం. ప్రకృతి కూడా ఉపసంహరిస్తుంది. జీవుడు ఉపసంహరించుకుంటాడు. ప్రకృతి జీవులు ఇద్దరు ఉపసంహార్యులు. పరమాత్మ అనుపసంహార్యుడు. పరమాత్మ మనం ఉపసంహరింపదగినవాడు. ఎందుకంటే.

ఉపసంహారం అంటే ఏమిటి? కార్యావస్థ కారణావస్థలో చేరుట. కాదా? ఆలోచించండి. సో దేని అంటాం? ప్రళయం ప్రళయం అంటున్నాం అంటే ఏమిటి? కార్యావస్థ కారణావస్థ. ప్రపంచం పరమాత్మలో కలుగుట కలుగుట. ఈ పరమాత్మ కలుగుట కదా. ఈ ప్రపంచము తనకు కారణమైన పరమాత్మలో కలుగుతుంది దీన్ని సంహారం అంటారు. కార్యావస్థ కారణావస్థలో చేరేది ఉపసంహార్యము చెప్పాడా? అయినప్పుడు మరి పరమాత్మకు కూడా ఉపసంహానం ఉన్నది అంటే మరి పరమాత్మ కారణం ఎక్కడ తెప్పిస్తున్నారు? పరమాత్మను కార్యం అనుకుందాం కాసేపు సంతోషమే. మరి కారణం? ప్రసంహారం అంటే కార్య అవసరం. కారణం చెప్పాలి. కార్యము కారణంలో చేరుట ప్రసంహారం. ప్రపంచం కార్యం కారణం పరమాత్మ అందులో చేరాడు. మరి పరమాత్మ కార్యం అనుకుందాం ఆయనకు కారణం లేదే. అందువల్ల పరమాత్మ అనుపసంహార్యుడు అంటే. మన గదే దురంతాయ అంతకాయ ఇలాంటి స్వామికి నమః విశ్వ ప్రబోధాయ ప్రద్యుమ్నాయ అంతరాత్మని రెండో మాట విశ్వ ప్రబోధాయ సకల ప్రపంచమునకు జ్ఞాన దిక్ష పెట్టిన వారు అంటే వేదములను, శాస్త్రములను, ఇతిహాసములను, పురాణములను పురుషార్ధ రూపముగా సకల ప్రపంచమునకు ఆవిష్కరింపచేసిన వారు. కదు తస్య నిస్వచితం వేదః అంటుంది కదా. ఎవరంటే ఏమిటి ఆయన నిస్వచితం. మరి ఇతిహాస పురాణానాం కర్త సత్యవతి సుతః అంటాడు. అంటే వ్యాసుడు ఎవరయన వ్యాసః నారాయణ సాక్షాత్. కదా ధర్మశాస్త్రములు కానీ, ఇతిహాసములు కానీ, పురాణములు కానీ, వేదములు కానీ ఇవన్నీ ఎవరు మాకు చెప్పారు? ఆయనే ఎందుకు చెప్పాడు ఏం పని? విశ్వ ప్రబోధాయ. సకల ప్రపంచమునకు జ్ఞానము కలగటానికి ప్రపంచమును జ్ఞానముతో నింపటానికి అంటే ఏమిటి మనకు?

చూడండి తత్ప్రసాధన ప్రకాశక వేదాఖ్య శాస్త్రోపదేశేన అది చెప్తున్నాను. విశ్వ ప్రబోధాయ అలాగే ప్రద్యుమ్నాయ. ఇప్పుడు ఇంకొంచెం ముందుకు వెళ్ళాలి. సకల చరాచర జగత్తును సృష్టించాడు. కదా? తన చేత సృష్టించబడిన జగత్తులో ఉన్న వారికి మంచి చెడు తెలపవలసిన గ్రంథాలను. అంటే మన వాటిలో రాజ్యాంగం అంటాం కదా దాన్ని ఇచ్చాడు. చాలనా? మరి ఆ రాజ్యాంగాన్ని పాలించే వాళ్ళ రక్షణ ఎదిరించే వాళ్ళ శిక్ష ఉండాలి కదా? ధిక్కరించే వాళ్ళని శిక్షించాలి. భారించే వాళ్ళను ఎందుకంటే ధిక్కరించే వాళ్ళు ఏం చేస్తారు? అనుసరించే వాళ్ళను అనుసరించలేరు. కదా తాను తినదు పక్కన వాళ్ళని తిననియ్యదు. ఇప్పుడూ వ్యాసుడు ఏంటి పసిసుహు పసిసుహు కోడి కోడి ఉంటుంది తల్లి పిల్లల తల్లి కోడి అంటాం. ఈ పిల్లల తల్లిగా ఉన్న కోడి ధాన్యం కనపడితే అది తాను తినదు. పక్క ఇంకో కోడి దాన్ని తినేయడు. ఇంకో రోజు దాన్ని పొడిచి పొడిచి చంపుతుంది. పోనీ అది పోతుంది చింత ఇచ్చేనది కాపర కాదనుకో తింటది. అనంతరం పిల్లల కోళ్ళమే అంటాడు. వస్తువు మనం తినం కొన తిని. ఇంకోటి ముగ్గురం మన దగ్గరే ఉండాలి. పో నువ్వు తినురా తిను. నా దగ్గర ఉండాలి. వాడిది నాకే వీడిది నాకే వాడిది నాకే నా ఎలాగో నాకే. అయినప్పుడు ధర్మాన్ని అనుసరించే వారిని వ్యతిరేకించే వారు భాగిస్తారు. సవధించగలిగింది. మరి అలా భాగించిన వారిని శిక్షించాలి, అనుసరించే వారిని రక్షించాలి. పరిత్రాణాయ సాధునాం వినాశ దుష్కృతాంగ దానికి ఏం కావాలి అవతారాలు కావాలి. ఇలా సకల అవతార మూలం ఏమిటి ప్రద్యుమ్న తత్వం. అందుకే అంటున్నాడు ప్రద్యుమ్నాయ. ఈ మహానుభావుడు అయ్య ఎత్తునాడు. సంహార గత్తానికి స్థితికి ఉమ్. సృష్టి, స్థితి, సంహారం ఇలా తీసుకొని ప్రద్యుమ్నాయ దీని రీతిలో అంతరాత్మని.

ఆ ఆ సమయాల్లో వస్తాయి. మరి ఆ సమయం దాటిన వాడి గతి ఏమిటి అంటే ఆ సమయం లేకున్నా అతను అందరికీ అంతరాత్మే. అన్ని దేశాల్లో ఉంటాడు, అన్ని కాలాల్లో ఉంటాడు, అందరినీ కాపాడుతాడు. అలాంటి పరమాత్మకు నమాస్కరము. నమో నమః అనిరుద్ధాయ. ఇప్పుడు అనిరుద్ధ వ్యూహం. ఇతను సృష్టికి సకల జగత్ సృష్టి సకల ఇంద్రియములకు అధిపతి ఇతనే అనిరుద్ధ నిరుద్ధో నాస్తి ఎవ్వరి చేత అరికట్టబడని వాడు. అంటే సత్య సంకల్పః ఇది యావత్. అనిరుద్ధ అంటే ఏమిటి? సత్య కామః సత్య సంకల్పః. అతను సంకల్పించాడంటే అలా సాగిపోతుంది. అటు గోడలు ఉండవు. ఇది అనిరుద్ధ తత్వము, అనిరుద్ధ వ్యూహము. ఇదే హృషీకాణాం హృషీక ఇంద్రియాత్మనే హృషీకేషుడు. అనిరుద్ధుడే అంటే సకల ఇంద్రియ ప్రవృత్తిని కలిగించేవాడు అనిరుద్ధుడు. సృష్టికి మూలం మనం చెప్పుకున్నాం కదా రాజతత్వం దాన్నే విరాట రూపం అంటాం చతుర్ముఖుడు అంటాం ఇంకేం అంటాం అని అంటాం కదా ఇదంతా అనిరుద్ధుడు అలాంటి వాడు హృషికేశ ఇంద్రియాత్మనే. కృషీకానాం ఈశా అంటే ఇంద్రియములక మహానుభావుడు అధిపతి. అలాగే ఇంద్రియాత్మనే ఇంద్రియములు తానే ఇంద్రియాధిపతి కూడా తానే. వేరు వేరు కాదు కదా? అంతా ఆయనే కానిదేమిటండి అదే ఆ రూపం సచి విరూపం. పై కనబడేది తానే లోపల ఉండేది తానే. అందువల్ల కృషికేశ ఇంద్రియాత్మనే. నమః పరమహంసాయ మరొక మహాత్మ పరమహంసాయ ఇతని ఇప్పుడు ఇంతకుముందు చెప్పుకున్నాం హంసాయ అని చెప్పుకున్నాం హినస్తితి హంస అని చెప్పుకున్నాం సకల దోషములు సకల పాపములు జీవులందరి పావములను హింసించేవాడు. దోషములన్నీ కూడా హింసించేవాడు. హంతీతి చెప్తాడు హినస్తి కర్మాస్యం. హినస్తితి హంస.

మనం చేసేటువంటి పాప పుణ్య కర్మలను హింసించేవాడు కాబట్టి అతను హంస అంటే అపహద పాప్ మన అర్థం. పుణ్య అపుణ్య రూప అమలం ఆశ్రితేషు స్పస్మిన్ తాను ఆశ్రయించిన వారిలో పుణ్యమును ఉంచడు. పాపం మనం ఉంచగలం కదా. కదా పుణ్య పాపే విధూయ నిరంజన పరమం సామ్యమేతి. పరమాత్మ దగ్గరికి పోవాలంటే రెండు ఉండకూడదు. పుణ్యం పోపో ఎట్లా పోతుంది పాపం మనం పోగొడితే పోతుందా? పరమాత్మ వచ్చి పోగొడతాడు. మనము చేసేటువంటి పుణ్య పాపములను శింసిస్తున్నాడు కాబట్టి హంస. వినస్తీతి హంసః అది వ్యాఖ్యానం. అదేంటంటే కర్మార్ఖ్యం వినస్తీ ఇలాంటి అంటే అపహత పాత్మ వియరః విమూర్తి చెప్పుకుంటాం కదా అలాంటిది. అలాగే నమః పరమహంసాయ రెండో మాట పూర్ణాయ. పూర్ణాయ అంటే నిండి ఉన్నాడు. అంటే ఏమిటి? నిండుట అని ఎప్పుడు అంటాం? బయటికి వస్తేనే. చెరువు బాగా నిండి ఎప్పుడు అంటాం? గేటు తెరిస్తేనే కదా? కాదా? పొంగి పొల్లితే నిండానండి. మనం కూడా ఇప్పుడు కాకు నుండే తిన్నామా అంటే కొంచెం సందు ఉన్నా లేదా అంటాం. మళ్ళీ అది పూర్తిగా బయటకు వచ్చి బాగా తిడితే కానీ నిండి తిట్టాలన్నమాట. కదా అంటే లోపల ఉండాలి పేరు కూడా ఉండాలి. అంతః బహిస్య తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణనే అది పూరునాల అంటే. లోపల గడిపడ వ్యాపించి ఉన్నటువంటి మహానుభావుడు పూర్ణాయ అలాగే నిభృతాత్మనే మరొక మాట నిభృతాత్మనే ఈ మహానుభావుడే దేవాదుల యందు రాక్షసాదుల యందు అందరి యందు వ్యాపించి ఉండేటువంటి మహానుభావుడే ఇతను నివృతాత్మని ఒక మాట నిర్వృతాత్మని అనే మాట ఇంకొకటి.

అంటే ఆనంద స్వరూపుడు. శోకములను శోకము ఏ మాత్రము లేనివాడు శోక రహితాయ అని అర్థం. నిపుళాత్మను అంటే శోకము లేనివాడు ఈ దాని స్వామికి నమస్కారము. స్వర్గ అపవర్గ ద్వారాయ. ఈ మహానుభావుడే స్వర్గానికి మార్గం. ఈ మహానుభావుడే అపవర్గానికి మార్గం. అంటే మోక్షం ఇచ్చేవాడు ఎవరు? ఆయనే. స్వర్గం ఇచ్చేవాడు ఎవరు? ఆయనే ఎందుకు ఇస్తున్నావ్ అడిగింది ఇస్తున్నావ్ ఆయన ఏమంటావ్ స్వామి స్వర్గం కావాలి పోయి ఉండు కొందరు మహానువాలు నాకు నరకం కావాలి ఉండు పోయి అక్కడే ఉండు నాకేం బాధ నువ్వు అడిగింది ఇస్తాను నరకం కావాలని అడిగాలి కదా అది కూడా రకరకాలు ఉన్నాయి ఇంకో రకాలు నరకం అంటే ఏంటి సంసారం కావాలంటే ఏమన్నా నరకం కాక ఏంటి నాకు మంచి భార్య కావాలంటే ఏమో ఏం కావాలన్నట్టు నాకు అందమైన భార్య కావాలంటే ఏమని అంటున్నారు నరకం కావాలని కోరుకున్నట్టు అది ఉత్పన్న నరకం భయంకరమైన నరకం. ఆ నరకమేనా మంచిది. అప్పుడప్పుడే వాసిస్తారు నిరంతరంగా చెప్తారు మనకు మత్గుణ మచక రాత్రౌ మక్షిక భిక్షుక దివ. జోమలు జోమలు నల్లురు దాచి పాసిస్తాయి రాత్రిపూట. ఆ బిచ్చుకులు బిచ్చుకానులు ఈగెరు పగలు పాసిస్తారు. భార్య దివారాత్రం ప్రవాహతే. భార్య రాత్రి బాధించేటువంటి వారు భార్య అని చెప్తాడు వారికి. భార్య పుత్రులు ఇద్దరు చెప్తాడు. పుత్రాస సత్య భార్యాతి దివారాత్రం ప్రవాసతే. కాబట్టి వీటికంటే అవనియమం అన్నాడు. కథ చెప్తాడు మహానభోడు ఆధారపడుతున్నాడు. అయ్యో దూరం గడుస్తాయండి అంటే అవి నిద్ర పోయినాక కడవవే అంటున్నారు. దోమలు నిద్ర పోయినాక కడవవట. అంటే నువ్వు నిద్ర పోయినా లేపుతావు నీ దాని నీ కంటే అవే నయం ఉండనీ కాసేపు అన్నారు. శాస్త్రం అది. అందువల్ల నరకం అంటే సంసారమే. భార్య, పుత్రులు, బంధువులు, మిత్రులు, విందులు వాటిలి ఏంటిది? నరకమే. నా సంసారం కావాలి తథాస్తు అంటాడు. అయ్యో స్వామి ఏడుస్తావ్ నువ్వే కోరుకున్నావ్ కదా నాకు కావాలని ఇచ్చాను. అందుకే స్వామి స్వర్గ అపవర్గ ద్వారాయ అసలు చమత్సారం ఏమిటంటే యో యో యాం యాం తనుం భక్తః శ్రద్ధయా అర్చితుమిచ్ఛతి.

స్వర్గం కావాలంటే ఏదో ఇంద్రుడిని ప్రార్థించాలి, భార్య కావాలంటే ఏదో ఊర్వసిని, భర్త కావాలంటే నలకు అడుగుతాం కదా. వీళ్ళంతా ఎవరు? శంకరుడు, బ్రహ్మను, ఇంద్రుడు, యముడు ఓ వీళ్ళంతా ఆయనే కదా. ఆయనే ఆ రూపంలో ఉండి ఆ పని చేస్తాడు. స్వర్గం కావాలి ఇంద్రుడు కాక వచ్చి ఇస్తాడు. సంసారం కావాలి నలుగు బరువునిగా వచ్చి ఇస్తాడు. డబ్బు కావాలి అగ్నిహోత్రుడుగా వచ్చి ఇస్తాడు. మోక్షం కావాలి నా అసలు రూపం చూస్తూ వస్తాడు. అన్నిటి రామా వేశాడు అన్నీ ఆయనే. వేరే ఏం లేదు. అందుకే అతన్ని స్వర్గాపవర్గ ద్వారాయా. నీవే స్వర్గ ద్వారము నీవే. ఎందుకంటే ఇష్టాపూర్తం బహుధా జాయమానం విశ్వం విభర్తి భువనస్య నాభిహి. ఇష్టాపూర్తములు అతనే కదా. అంటే యజ్ఞయాగములు అతనే వాపి కూప తటాకాలు అతనే కదా. ఇవి చేస్తే స్వర్గం, అవి చేస్తే ఇంకోటో వస్తుంది, అన్నీ ఆయనే. అతనే జాతం, అతనే జాయమానం. పుట్టినవాడు ఆయనే, పుట్టుచున్నవాడు ఆయనే. ఇదంతా ఈ మహానుభావుని యొక్క స్వరూపము అమృతస్య ఏచ చేతుహు. రే చెప్తుంది మోక్షమున ఇతనే మూరము ఇతనే మార్గము అందుకే స్వర్గాపవర్గ ద్వారాయ. ఇంకొకటి నిత్యం సుచిషదే నమః పరమాత్మకు ఒక పేరు సుచిషత్ హగుంసః సుచిషత్ మంత్రం ఉంది కదా సంధ్యావందనం మంత్రం. అంటే ఏమర్థం శుచిసత్ అంటే శుచిసు సీదతే పవిత్రులైన వారిలో ఉండేవాడు పరమాత్మ. పవిత్రులైనటువంటి భక్తుల హృదయంలో ఉండేవాడిని శుచిసత్ శుచిసు సీదతే ఇది శుచి చెప్పారా మాట్లాడలేదా? సుచిసు యోగ చిత్తేశ తీదతి. కాబట్టి ఈ మహానుభావుడు యోగుల హృదయాల్లో ఉండే వద్భక్తాయత్ర గాయంతి తత్ర దిష్టానం అన్నారు కదా. అందుకే పరమాత్మ సుచిసదే.

నమః నమః హిరణ్య వీర్యాయ ఇతను హిరణ్య వీర్యుడు అంటే ఏమిటి అగ్నిహోత్రుడు అన్నమాట. హిరణ్యం వీర్య ఏమిటి హిరణ్యం వీర్య అగ్నిహోత్రుడు అలాంటి అగ్నిహోత్రునికి ఈ అగ్నిహోత్రుడికి ఇంకొక పేరు చాతుర్హోత్రః. రుత్వికు, హోత, అధ్వర్యుడు, ఉద్గాత. చతురః హోతారః యస్మిత్ నలుగురు ఎక్కడైతే హోమం చేయి ఉంటారో దానికి పేరు చాతుర్హోత్రం. ఉద్గాత ఉండాలి అలాగే మనకు ఋత్విక ఉండాలి అధ్వర్యు ఉండాలి హోత ఉండాలి. హోత ఉద్గాత అధ్వర్యు ఋత్విక అనేటువంటి నలుగురు ఉంటారు కాబట్టి దానికి చాతుర్హోత్రం ఇది ఆయనే. చాతుర్హోత్రాయ తంతవే రెండిటికీ మూల కారణము యజ్ఞ స్వరూపాన్ని చక్కగా కాపాడేవాడు యజ్ఞ స్వరూపాయ. తంతవే అంటే యజ్ఞ రూపాయ ఇలాంటి నీకు నమస్కారము. నమః ఊర్జాయ ఇషవే త్రయ్యాహ పతయే యజ్ఞ రేచసే తృప్తి దాయక జీవానాం. నమః సర్వరసాత్మని దీన్ని మళ్ళీ రేపు చెప్పుకున్నాం అన్నీ పెద్ద శ్లోకాలు కదా అంతే అంటే లోపల వేసుకోవడం మళ్ళీ చేస్తాం కదా. స్వస్తి ప్రజాభ్య పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేన మహీం మహీషాః గోబ్రాహ్మణేభ్య శుభమస్తు నిత్యం లోకా సమస్తాః సుఖినో భవంతు ఆత్మదు గురుభ్యో నమః

Benedictory verse (mangalacharana): 'I take refuge in that divine refuge. Mother, father, consort, children, wealth - all that is ordained in my lineage - I bow at the lotus feet of the first acharya of our lineage, Sriman Ramanujacharya. I bow to Bhootapuri's great lineage - to Bhaktanatha, Shri Bhaktisara, Kulashekhara, Yogivahan, Bhaktangri-renu, Parakala Yatindra, Mitran, Shrimat Parankusha Muni, I bow to them constantly. (Verse from Bhagavata) - Vasudeva-suta deva, Kamsa Chanura...'

Beloved devotees (bhagavat bandhuvulara), Prithu Chakravarti could not achieve sayujya (union with the Paramatma) - I am now describing that section. His son, the eldest, was called Vijitashva. He was also known by another name - Antardhana (the one who disappears from sight). Indra had stolen the horse from this king's yajna - and rather than killing Indra when he caught him, he released him without harm. For this reason, Indra granted him a boon - the power of antardhana (invisibility)...

Having taken the name 'Antardhana,' 'apatya trayam aaditta shikhandi niya susammatam' - his wife's name was Shikhandi. Through her, this great soul obtained three sons - 'Pavathah, Pavamana, Shuchih' - who were these three? Rightly, these are the three sacred fires (agnihotras). We know about garhapatya, dakshinagni, garhapatya - the ahavaneeya - these three types of fire...

Having obtained the name as a title, this great man Antardhana - 'rajyam vrittim karadana dandakulaa kaadi daarunam manyamanah' - also felt that royal governance was not good, that it was sinful. Why? 'Karadana dandah shulkaadi daarunam' - collecting tributes, enforcing punishments, imposing levies - these are harsh. Having to punish older ones, inflict pain on people - to physically punish everyone - this...

We say 'two' - meaning for us, it is the body that is 'me.' That the atma exists separately from the body - we hear this in discourses and in the Puranas - but in real life, how many of us actually see the body and the atma as distinct? What happens if we do see them as distinct? Anger does not arise. No pain is felt. No joy is felt. Because: a person in prison, if he believes he is joyful - what do we say about him?

Only those with atma-jnana (self-knowledge) are fit for this work - but even they cannot accomplish it through their own effort alone. The Paramatma Himself arranges it. That is why the Paramatma has a particular name - the one who removes the impurity of samsara, who removes the suffering of samsara, who removes ignorance - therefore He is called Hamsa (the divine Swan). And thus the Purusha - in the body of all of us - as antaryami (inner ruler)...

'Prachinaa agrabhi' - meaning Prachinabarhis. 'Prachinaa' means east. 'Barhi' means sacred grass (darbha). 'Prachinagrani darbha' - as we say, darbha spread pointing eastward. Thus his entry (into the lineage narrative) is here, even though his name carries that meaning. He is a good master. 'Sa mahabhagah havirdhanih prajapatihi' - he is that. 'Havirdhani' means the son of Havirdhani. 'Kriyakandeshhu nishnatah' - excelling in all aspects of ritual action (yajna-yagaadi)...

The name of the daughter is Shatadhriti, he says - she is the daughter of the ocean (Samudra). This noble woman - 'yam vikshya charu sarvangim kishorim sushtuvalamkritam parikraamantim udvahe. Shatame agnihi sukhimiva' - this Shatadhriti, who is an extraordinary treasure of beauty - during the wedding ceremony when both husband and wife were performing the rituals - the sacred fire Agni, upon seeing her...

In those days the only innocent person was one's own wife. Whatever one said, whatever one did, the poor woman would not protest. But even she - he could not tell her (the truth). If he were to tell her 'I have fallen in love with another woman' - or if it were an unmarried girl that was involved - there would perhaps be some understanding. But these were Saptarshis (the seven great sages) who asked...

There is no chance of improvement for these. That is why: 'I took on those forms myself. All this fault is mine - punish me.' At that point the rishis reconsidered and retracted the curse. To Agnihotra alone they gave a particular curse. What was it? When performing the homa (ritual fire offering) - when husband and wife are doing pradakshina (circumambulation) - Agni's eyes would be blinded (he would not see). That is the...

Because - during the union of Parvati and Shankara - even after a hundred years had passed, no child was born (no offspring, not even virya-skalana - emission of seed). All the devas together (troubled by this) said: 'If these two great beings remain like this and this great tejas (cosmic brilliance/energy) accumulates further - what will become of the world? We all need to be protected - therefore, you two please remain separate.' So they requested, and the matter was settled...

On that very day Shatadhriti was also chosen (attracted) by Agnihotra. The intention is not that Agnihotra 'fell in love' - rather, the meaning is: her beauty was such that even the mind of the supremely pure Agnihotra was disturbed. The purport is to describe her extraordinary beauty - Agnihotra's attraction is not a moral failing. That is the intended meaning. That is why 'shatame agnihi sukhimiva...'

When we look at things through rose-colored glasses we say 'oh how wonderful!' But when we observe the true nature of a thing - nothing surprising is seen. That is why these people - to prevent our doubting them - 'dharmasnata' - all of them are purified through dharma-practice (dharmacharana). 'Pitaadhishta' - what did the father say? 'Dear child, according to our tradition we must bring forth creation - you must produce excellent offspring...'

Meditating on the mantra given by Shankara (Shiva), chanting it - 'tadhyaayantah japaantas cha poojayantasya samyutaah' - meditating on that mantra, chanting it with devotion, worshipping the presiding deity of that mantra - all of them were together (samyuta). All went - it is said. If this is the case: where are they? Where did He come? Does He have nothing else to do? This way...

Where does the Ganga come from? 'Vishnu padodbhavim' - it is born from Vishnu's feet. 'Paadi sangha' - that is why the great devotee himself says: 'Sangamat kalavi prashe shiveneha sharirinaam' - why are you asking? 'Samsaram bhulokan samsaram prani shariram pondinatuvantuvani' - for a person (jiva) who has obtained a body in this earthly existence (samsara), 'shankaruni samagamamu durlabha' - union with Shankara is extremely rare. Is it even possible?

For the welfare of the world - taking his wife along (so that no single person goes unwitnessed), they roam the entire world together as a couple. That is, wherever, whenever, whoever faces difficulty of any kind - He comes without being called and removes their difficulties. What is His name? 'Boda' - the one who gives without being asked, who comes without being called. That is His work. 'Saurya ti...'

That means, 'there is no dirt or mud' - similarly here too - 'mahanmana iva svachcham' - like the mind of a mahatma (great soul) - pure and clear. 'Prasanga salilashayam' - that is what is being said to us here. 'Prasanna salilaashayam' - the pond (ashaya) has clear (prasanna) water. In clear water there are fish and other beings - they are the ashaya within it - [ASR unclear - describing the qualities of the sacred lake where Havirdhani was born, comparing it to the pure mind of a great soul].

And even as they were filled with wonder - out of that very lake, along with his attendants, a great soul emerged. 'Upageeyamaanam amarapravaram vibhudhanuagaih' - all the devas were singing. Countless devas were accompanying him. 'Tappaavemanikaayaabham' - shining like freshly smelted gold - brilliant. 'Nikaayaabham' - who was he? 'Chiti kampa...' [ASR unclear - likely describing Vishnu or a great soul emerging from the lake, associated with the narrative of Havirdhani or a related episode].

'Shubhaan' - desiring to bestow auspiciousness - 'wishing to bless you, I have appeared before you - that is why I appeared before you in this form. Evam vaha darshanam krtam - I did not wait to be asked. You did not ask; you did not even know to ask. Is that not so? We are like that - people come: 'Oh, they have come - saashtanga vandana, bowing prostrate, making a fuss.' Why do they come? For their benefit or for mine? For mine. Did we ask? Did we...'

'Those who are devotees of the Paramatma - for them, I do not lack love - I have great love for them.' 'Priyogimi svadharmanishtah' - why? Because when does devotion (bhakti) to Srimannarayana arise, do you know? And when do you go to Vaikuntha? Between now and that - there are two milestones (manzils) on the journey. If those are crossed, one reaches there. 'I like Srimannarayana very much' - but...

Chanting 'Om namo Narayanaya' (the ashtakshara mantra) - and at the same time pursuing other men's wives, conquering other kingdoms by force, engaging in adharma. That is, as if saying 'Jai Shrimannarayana' in our songs while carrying off a girl, and then saying 'Jai' again while robbing someone's house, killing someone, demolishing things, causing destruction. [Speaker is commenting on hypocritical religiosity.]

That is why 'svadharmanishthah teyanbhih puman virinchataame tatah parantimam' - by practising dharma correctly for a hundred births, one obtains Brahmaloka. After that, a hundred more births bring one to Me (says the Lord). 'Avyakrtam bhagavato dhah vaishvavam padam' - after that: 'avyakrtam' - the imperishable, unmodified (avikara) Bhagavata-padam (the abode of the devotees of God). The eternally illumined, ever-resplendent Vaishnava abode...

Their view is: 'he is just a regular person in the world - he lives in a house; another lives in a temple. One causes trouble; the other is the same.' Without understanding what the Paramatma truly is - His svarupa (true nature) - even tapas (austerity) performed for the Paramatma yields no result. That is why Shankara comes to explain what the Paramatma really is...

To say it - it is 'praatya ekasura kam' - an extraordinary address. But all of this is addressed - the address (sambodhana) - to whom? To the Paramatma. That is, one must speak with the Paramatma like this. Having bathed, being pure - 'gitasanah gitashvaasah githendriya' - as described - with all of these observances fulfilled, sitting down, seating the Paramatma before you - that is, with para-bhakti (supreme devotion) - with such devotees (parama-bhaktas) - speak to Him thus, as a vijnaptii (petition).

'You are victorious! Jay! Jay!' - we say 'jay' (victory) to the Paramatma. Because when the Paramatma wins - we all prosper. Therefore: 'O Protector of the jnana-atmas (those who know the atma)! May You be victorious! O great soul who constantly protects those endowed with atma-jnana - we offer Thee mangalam (auspiciousness). Mangalam to the one who brings mangalam! Jay' - auspicious victory. 'Svasvara...'

Taking a tablet, taking another tablet, taking various medicines, and then you fall over - why all this? Because we ate. Did someone say 'we ate'? Yes - eating brings pleasure. Does eating bring pleasure or sorrow now (given the consequences)? Everything is like that. Every pleasure from sense-experience (vishaya-anubhava) is temporary (tatkalikam) and perishable (nashvaram). Even if it lasts a little while - that is fine temporarily. But afterward there is trouble...

It could be a person, it could be an effort made by a person. We made an effort and gained something - will it last forever? It will pass. Why does it pass? Because the one who made the effort does not last forever either. When we ourselves have no guarantee - then the things we obtain through us - what guarantee can they have? At least till we are here they should remain, one might think. But even then...

'Sahajam' - naturally established as a great soul - the things that are attainable (sadhya) are impermanent (anityam). But you are not impermanent. Your experience too is not impermanent. That is always nitya (eternal). That is, experiencing the siddha-svarupa (your eternally accomplished nature) - that ananda (bliss) remains (stands firm). This ananda is lasting. What does this mean? The ananda of experiencing the Paramatma is eternal. These sense objects - they too are...

What should one ask of Srimannarayana? A good wife, good children - that is not wrong, but is it the right thing? What is it? 'Bhagavati srimukhi bhakti roopa' - what did Bhagavat Ramanujacharya (Ramanuja) ask for? 'Semuti bhakti roopa' - devotion in the form of bhakti. [A doctor listens well - 'um um' - 'good, don't say this tomorrow - that person is fine over there, it will work out, good work is being done.' Whatever secular and religious - normal good things are happening.] [ASR partially unclear - the section about the doctor is a contemporary illustrative digression.]

'Grant that devotion toward You remains constant and firm' - that is 'bhavata araadha saaradham' - 'why should one ask that?' Because - 'sarvatra atmane namah' - You are the atma of all, O Lord. We are all Your bodies (shariram). The body comes and goes - but the atma stands firm. This is a deva (god), that is a man, that is a demon, this is a tree, that is a hill - what is this difference based on?

Thus: obeisance to the Paramatma who is the atma of all things. Then: 'namah pankajanabhaya bhoota sukshma indriyatmane vasudeva ashantaya kutasthaya. Svarochise' - the shloka appears very short. If we had the patience, we could elaborate upon it endlessly. 'Pankajanabhaya' - what is His first name? Padmanabha. What does Padmanabha mean? The state of karyaavastha - the manifest state of the universe...

And the One who is associated with both of those (jivatma and jagat) - He alone. He alone - 'advaitameva ekamevadvitiyam brahma' - there is absolutely no doubt: Paramatma is one; there is no second Paramatma. But shall we say therefore that there is no jivatma, no jagat? A second Paramatma does not exist - but a second entity altogether does not mean there is nothing. 'This country has one king' - that does not mean the king has no wife, no children, that we have no homes...

'Sarvatra asau samastancha vasati atra' - He is everywhere throughout the universe, and all things exist within Him. 'Sarvatra asau' - He is everywhere. 'Samastancha vasati atra' - everything exists in Him. He is the cause (kaarana) - He is also the effect (kaarya). The entire world is within Him. He pervades the entire world. What is the meaning of this? 'Vaasu' - that is the meaning. 'Vaasudevah' - from that. In this 'Vasudeva' - one [aspect]...

Fish are born in the eyes (the water). They merge back into it. A wave comes and goes - when a wave comes: 'ayyo, the wave is gone' - but more waves keep coming. Someone is born - then he is gone - then born again. 'Ayyo, sorrow - this difficulty has passed, I can be happy now' - is that true? The moment this difficulty passes, the next one is already numbered and ready...

Creation and dissolution are interconnected (srishti-samhara mulakame). Every effect is rooted in its cause (karya-karana mulakam). A pot came - that means clay exists. Is that not so? When the pot breaks - 'oh, is this also just clay?' - he understands. Creation, they say - is itself a form of dissolution. Not so - [refuting that view]. Therefore in this state, the emergence of the world is preceded by dissolution. Pralaya (dissolution) must have occurred - therefore the Paramatma alone...

At the time of pralaya (dissolution), just as the world has no nama-roopa (names and forms) visible - similarly at that time, Paramatma too has no names and forms being manifest now - but when we assign names and forms, He responds to those. 'Naama roopa vibhaga anartha sukshma chit achit vishishtaya' - he says. What does sukshma mean here? It does not mean He is subtle (sukshma) - it means He is 'associated with the subtle' - with those that have not yet received names and forms...

'Upasanhaaram' - what does that mean? The return of the karyaavastha (effect-state) into the kaaranavastha (causal state). Is that not so? Think about it. What do we call pralaya? The karyaavastha merging into the kaaranavastha. The world merging into the Paramatma. This merging is pralaya. The world merging into its cause, the Paramatma - this is called samhara (dissolution). The karyaavastha re-entering the kaaranavastha is upasanhaara...

See - 'tat prasaadhana prakaashaka vedakhya shaastropdesena' - that is what I am explaining. 'Vishwa prabodhaya' - and likewise 'pradyumnaya.' Now let us move a little further. He created the entire charaachara jagat (world of moveable and immoveable beings). The scriptures that reveal to those within this universe what is good and what is bad - what we call the Constitution in our context - He gave that. For a long time...

Those specific times - they come. And after that time has passed, what is his state? Even without that specific time - He is the antaryami (inner self) of all. He dwells in all places, at all times, and protects everyone. To such a Paramatma - namas. 'Namo namah Aniruddhaya' - now [comes] the Aniruddha vyuha (the fourth aspect of the fourfold divine emanation). This Aniruddha is the master of all creation and of all senses - He is their lord...

Because He harms (nashta karanam - brings to naught) the sinful and meritorious karma (papa-punya karma) that we perform - He is called Hamsa (the divine Swan) - 'apahat papa' is the meaning. 'Punya apunya rupa amalam aashriteshu svasmin' - in those who have taken shelter in Him, He does not allow either punya (merit) to remain. Can we not keep sin? Can we keep punya? 'Punya papa vidhooye niranjana paramam samyameti' - to reach the Paramatma, neither must remain.

He is ananda-svarupa (the very form of bliss). He is 'shoka rahita' - completely free of grief. 'Nipulatmanu' means free from sorrow - obeisance to that Lord who is free from grief. 'Svarga apavarga dvaaraya' - this great being is the gateway to svarga (heaven). This great being is the gateway to apavarga (liberation, moksha). Meaning, who gives moksha? He alone. Who gives svarga? He alone. Why does He give...

To get svarga one prays to Indra; for a wife one prays to Urvashi; for a husband one prays to Nala - are these not what we approach? Shankara, Brahma, Indra, Yama - who are all these? They are all He alone. He alone takes those forms and performs those functions. He wants svarga (for you) - He comes as Indra and gives it. He wants you to have a family (samsara) - He comes as Nala and gives it...

'Namah namah hiranya viryaya' - He is hiranya-virya - what does that mean? He is the agnihotra (sacred fire). 'Hiranyam' (gold/fire) 'viryam' (seed/power) - what is hiranya-virya? Agnihotra. And this agnihotra has another name - 'chaturhotra' - four ritviks (officiating priests): ritvijk, hota, adhvaryu, udgata. 'Chaturah hotaarah yasmin' - the yajna in which four officiating priests perform the homa - that is called chaturhotra...