దేవ దీప మార్థం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఆప్తి పుష్ప సంకాశం మహా నూపుర శోభితం రత్న కంకణ కేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఉత్ఫుల్ల పద్మ పత్రాక్షం నీరజీమూత సన్నిభం యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కుటిలాలక సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నివాననం విలసత్ కుండలధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం శ్రీవత్సాంకం మహోరస్కం పురమాలా విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం మందార గంధ సంయుక్తం చారుహాసం సుశోభితం పీత పించావ చూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేళి సంయుక్తం పీతాంబర సుశోభితం అవాప్త తులసీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుచద్వంద్వ కుంకుమాం కిత వత్ససం శ్రీనికేతం మహేశ్వాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాష్టకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్థాయ యః పఠేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి శ్రీ కృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః వ్యాసం వశిష్ట నప్తారం శక్తేః పౌత్రం కల్మషం పరాశరాత్మజం వందే శుకతాతం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వై బ్రహ్మనిధయే వాశిష్టాయ నమో నమః యం ప్రవ్రజంత మనుపేతమపేత కృత్యం ద్వైపాయనో విరహ కాతర ఆజుహావ పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేదుస్తం సర్వభూత హృదయం మునిం మనతోఽస్మి శ్రీ శుకబ్రహ్మణే నమః కన్యాభరణి సంజాతం వాధూల కుల భూషణం శ్రీ రంగాది గురోః పుత్రం శఠగోపమహం భజే అస్మద్ గురుభ్యో నమః బంధువులారా సకల పురాణ శాస్త్ర ఇతిహాసములలో జీవుడికి ఉత్తమ శ్రేయస్ సాధనముగా నిర్ణయించినది ఏంటి అన్న ప్రశ్నకు ధర్మం అంటే ఏమిటో మొదలు తెలుసుకుంటే శ్రేయస్ ఏదో తెలుసుకుందాం. ఎందుకంటే వేద ప్రణిహితః అభ్యుదయ నిశ్రేయస సాధనో ధర్మః అని ధర్మ లక్షణం.

ధర్మం అంటేనే వేద ప్రణిహితః వేదము చేత ప్రేరేపించబడాలి విధించబడాలి అభ్యుదయమును నిశ్రేయసును అంటే ఇహపరలోకములలో సుఖమును పరమ పదములోను శ్రేయస్సులు ఈ రెండింటిని సాధించే దాన్ని ధర్మము అన్నారు. కాబట్టి ధర్మమంటూ తెలుసుకున్న తరువాత దానితోటి శ్రేయస్సు అప్రయత్నంగా లభిస్తుంది. ఇక వేరే దిగులేమీ అవసరం లేదు అని మొదలు ధర్మం అంటే ఏమిటో చెప్పారు. ధర్మము ఆచరించటం వల్ల ఏం జరుగుతుందో చెప్పాడు. ధర్మము ఆచరించటం వల్ల ఏమి జరగాలో. ఈ నాత్మ సంప్రసీదతి మొదలు చెప్పాడు. తరువాత పరమాత్మ సంతోషాన్ని దేనితో పొందుతాడో అది ధర్మము ధర్మస్వనిశ్చితః పుంసాం. విశ్వత్సేన కథాసుయః నోత్పాదయేతి యది రతిం శ్రమయేవహి కేవలం అని చెప్పారు. చక్కగా ఆచరించినటువంటి ధర్మం వలన పరమాత్మ కథలు వినాలనే ప్రీతి కలగకుంటే అది ధర్మాచరణ కాదు కేవలం శ్రమ. కోటి స్వనిశ్చితస్య ధర్మస్య సంసిద్ధిహి హరితోషణం. చక్కగా ధర్మమును ఆచరించటానికి సిద్ధి ఉందే ఏమిటది హరితోషణం. పరమాత్మ యొక్క సంతోషమే ధర్మమునకు సిద్ధి అని చెప్పి ఏం చెప్పుకుంటూ వచ్చాడు? ప్రధానమైనటువంటి ధర్మము హరికథా శ్రవణం. పరమాత్మ కథ విన్నందువలన మనము ఆచరించినటువంటి అన్ని కల్మషములు, అన్ని పాపములు తొలగిపోతాయి అని వివరించారు. ప్రస్తుతం ఎక్కడ దాకా ఉన్నాం మనం? కథలు వింటే పాపాలన్నీ పోతాయేమో కానీ ఒక కథలు వినొద్దు. కదా? కథలు వినాలని ప్రీతి ఎలా కలగాలి మొదలు? ఎందుకంటే మనం ఉన్న సంసారంలో మనం ఆచరిస్తున్న పనులలో అంతకంటే ఎంతో ప్రీతి కలిగించేవి ఎన్నో ఉన్నాయి కదా.

మరి వాటిని వదిలిపెట్టి పరమాత్మ వినాలనేటువంటి రుచి ఎలా కనిపించింది? అంటే మొదలు మన మనస్సులో భగవంతుని కథ వినటానికి కావలసిన ప్రీతి. కలగడానికి మార్గం ఏమిటి అన్న ప్రశ్నకు స్వయంగా స్వచ్ఛంగా చెప్తున్నాడు ఇందులో ఆ సుశ్రూషో శ్రద్ధదానస్య వాసుదేవ కథా రుచిహి స్యాత్ మహత్ సేవయా విప్రాః అలాగే పుణ్యతీర్థ నిషేవన ఇక్కడ రెండు రకములైన ధర్మ సూక్ష్మములు ఉన్నాయి. ఏంటి అది? పరమాత్మ కథ వినటం వలన మన అన్ని పాపములు పోతాయి. అనుమానం ఏం లేదు అందులో. కానీ పరమాత్మ కథ వినాలని బుద్ధి పుట్టడానికి కూడా కొన్ని పాపలు పోవాలి. పాపములన్నీ నిండి ఉన్నవాడు భగవంతుని కథను వినాలనుకోడు. కాబట్టి పరమాత్మ కథ వినాలనే కోరిక కలగడానికి కావలసిన పుణ్యం కొంత సంపాదించి పెట్టుకోవాలి అది రావాలి. అంటే పాపల్లో కూడా మూడు రకాల పాపాలు ఉంటాయి అంటాడు. అందులో ప్రధానమైన పాపము ప్రకృతి యందే ప్రీతి కలిగి ఉంటుంది. పాపం బాగా పెరిగి ఉంటే గుడి పక్కనుంచి వెళ్తున్నా ఏముందండి దేవాలయం. అదే దేవుడు అదే పూజ దేవుడు ఈ రోజు ఏం చూస్తా ఉన్నాం. వాడు ఆ పక్కవాడు మరి అదే భార్య అదే పిల్లలు కదా రోజు వాళ్ళతోటి ఏముంటావురా అంటే ఇది వేరండి ఈ వేరుకి అర్థం ఏమిటి ఈ పాపం వేరు అన్నాడు. పెద్ద పాపం కదా అటువైపు రాని చూడాలి. కాబట్టి సంసారము తప్ప మరొక విషయాన్ని కూడనివ్వదు. దానికి లక్ష తొంభై ఆరు కారణాలు చెప్తారు. పచ్చి పిల్లలండి, పిల్లలు ఏడుస్తుంటారు, వాళ్ళని కాయని ఎలా పోతావండి. చాలా తెలుసు మనకు, మనం ఎలా చేస్తూనే ఉంటాం. ఇది ప్రధానమైన పాపం. ఇంకో రకమైన పాపము.

సంసారం మీద ప్రీతి కలిగిస్తూ ఉన్నా అప్పుడప్పుడు కాస్త గుడికి వెళ్దాం. పెద్దలను చూసేద్దాం అన్న కొంత భావం కలుగుతుంటుంది. ఇక మనలో ఉన్నటువంటి ఇన్ని రకముల పాపములు తొలగటానికి మనం ఏదైనా కొంచెం పుణ్యం చేసుకుని ఉన్నట్టు గుర్తు ఏమిటంటే ఉండి ఉండి హఠాత్తుగా కాస్త తీరంగా వెళ్ళొద్దామండి. ఖాళీగా ఉన్నాం కదా. పెరుగుతున్నాయి అలా వెళ్దాం సీ జనులు. ఈ బుద్ధి పుట్టింది అనుకోండి మన పాపములు కరుగు మొహం పడుతున్నాయి ఏదో ఒక అత్త మంచి బుద్ధి పుట్టింది అన్న భావం కలుగుతుంది. అందుకే పుణ్య తూర్ తీర్థ నిసేవన. రెండు ప్రధానమైనటువంటి గుర్తులు ఒకటి పుణ్యతీర్థములను సేవించాలి అనేటువంటి భావం కలిగితే పుణ్యతీర్థములను సేవిస్తే కొంత పాపం తొలగిపోయింది. పుణ్యతీర్థములను సేవింపటం వలన పాపము తొలగిపోవటం వలన మనకు కలిగే రెండో స్టెప్ ఏమిటి అంటే పెద్దలను సేవిద్దాము శాత్ మహత్ సేవయా. అంతవరకు వాళ్ళు మనలాంటి మనసు లేనండి. మనలాగే ఉంటారు, మనలాగే తింటారు. ఏదో కాస్త గుడికి పోయి వస్తారు ఏమంటావ్ అట్లా ఏమైందని. సంసారం లేదా, ఇల్లు లేదా, వాకిలి లేదా, భార్య పిల్లలు లేరా? వాళ్ళు ఉద్యోగం చేయడం లేదా, వాళ్ళు డబ్బు సంపాదించడం లేదా, వాళ్ళకి ఆశలు లేవా? వాళ్ళకి కోపాలు లేవా? ఇంత పెద్ద విశ్వామంతుడికి కోపం వచ్చింది వాళ్ళు మనకంటే ఏం గొప్ప? ఇలా మాట్లాడారు. అవునండి అంటుంటాం సంత్స కోపం వచ్చేసిందండి దుర్వాని కోపం వచ్చేసింది మనకు కోపం రాదు అక్కడ మనమే నయం ఇది మొదలు పెడుతున్నాం అంటుంటాం అబద్ధం కాదు అంటే మనలో ఉన్నటువంటి ఆ సంస్కారం. మనం చాలా మంది కంటే గొప్ప వాళ్ళము అన్న భావం కలిగించి ఇవన్నీ ఎందుకు అనుకోవాలో తెలుసా అండి? మంచి పని చేయకుండా అవుతారు. పుణ్య కార్య అనిర్వర్త్యర్థం అంటాడు తానే మా పద్మపురాణంలో. పొరపాటున మంచి పనులు చేయాలనేటువంటి కలుగుతున్న బుద్ధిని వారించడానికి ఆలోచన. చేసిన వాళ్ళకంటే మన అయ్య గొప్పవాళ్ళం అండి అని తప చేశాడు విశ్వామిత్రుడు ఏం లాభం ఏదో మేనకనో రంభనో వస్తే ఆమె కోసం అయిపోయాడు. ఇంకెవరో వస్తే చిట్టేసాడు. మనకు కోపం వస్తుందా అండి? మనం చూడండి ఏకపతిని వృత్తులం. మనమే గొప్ప వాడామండి. ఇది ఆత్మ సమర్ధనం. అంటే మన దగ్గర రెండు బుద్ధులు కలగాలి. ఒకటి పుణ్యతీర్థములు సేవించాలి. రెండవది మహానుభావులను సేవించాలి.

పుణ్యతీర్థములను సేవించడం వలన కొంత పాపం తొలగిపోతుంది. అంటే కొద్దిగా మనకు శుద్ధి ఏర్పడుతుంది. ఈ ఏర్పడిన శుద్ధి ఏం చేస్తుంది? మహానుభావులను సేవించాలి అనిపిస్తుంది. మహానుభావులను కూడా సేవించడం మొదలు పెడితే అప్పుడు వాసుదేవ కథా రుచిహి అప్పుడు సుశ్రుషో శ్రద్ధ దానస్య అప్పుడు అంటే ఏం చేస్తారు ఇందులో కారణం ఏమిటంటే చమత్కారం ఎక్కడ ఉంది అంటే మహానుభావులను సేవించడం వల్ల కలిగే ప్రధానమైన లాభము పెద్దలను సేవించాలని కోరిక సంగతి బతుకు పెట్టే ఒక 10 సార్లు వారి వెంట వారి ఇంటికో వారి పక్కకో వారి దగ్గరకో వెళ్లి వారి దగ్గర కూర్చొని కాస్త ఆమా తీమా మాట్లాడుతుంటే 100 మాటలు మాట్లాడితే 100లో 90 మాటలు భగవంతుడి గురించి చెప్తారు మహానుభావులు. వేరే వాళ్ళు 90 సంవత్సరము 10 ఏదైనా ఉంటే పొరపాటున ఆ ప్రసంగంలో వస్తే ఆ మేము కూడా వెళ్ళొచ్చాం లేండి. గుడికి వెళ్ళొచ్చాం మేము కూడా కానీ ఏముంది అందరి పూజారు చేయి చాపుతారండి. అక్కడ దేవుడు ఎట్లా ఉన్నాడు ప్రసాదం ఏమి వేశాడో అర్భ లేదు. ఈ స్థితిలో ప్రసాదం చేశారండి అంత పోపు మిరపకాయలన్నీ మాడిపోయినాయి. ఎందుకంటే ఇల్లా, గుడియా, ప్రసాదమా అది పులిగోరమా? అంటే అక్కడ చేసిన పూజ చేసిన ప్రసాదంలో ఎన్ని వంకాలు ఉన్నాయి? ఆ పూజారిలో ఎన్ని వంకాలు ఉన్నాయి? ఆ గుడి ఎన్ని వంకాలు కట్టాలి? దేవుడు నువ్వేం చూస్తావు ఇక్కడ? సంస్కారం అంటారు. అబద్ధం కాదు సహజంగా అందుకే నేను చూశాను. ఇక్కడ ఇదే రా కర్మ నీకు ఇటు కూడా దాని రుచి కావాలన్నారా నేను కోపడ్డాను. సహజంగా కళ్ళు మూసుకో నోట్లో వేసుకో. ఇష్టం లేదు పెద్దవాడికి ఇవ్వు. కానీ విమర్ధించకూడదు అది వల్ల లేనిపోని రెండు దైవ నింద పెద్దల నింద తీర్థ నింద క్షేత్ర నింద వ్యక్తి నింద పాపం మొరగట్టుకోవద్దులయ్యా గుడికి వచ్చి. ఆ అలాగ అండి అవుతది. అంటే సహజంగా లోపల ఉన్న సంస్కారం పుణ్య ప్రవేశంలో కూడా పాపాచరణకే ప్రోత్సహిస్తుంది. అంత బలీయం మన పూర్వజన్మ కర్మ వలన కలిగిన సంస్కారం. అందుకే మొదలు ఇక్కడి నుంచి మొదలు పెట్టాలి. కాసేపు గంగలోను అందుకే మన ప్రాచీన కాలంలో మహర్షులందరూ నదీ తీరంలోనే ఉండేవారు. ఊళ్ళ దగ్గర బావులు, చెర్లు ఏమున్నా అవన్నీ మాకొద్దు. అయితే గంగా లేకపోతే గోదావరి, కృష్ణవేణి, తుంగభద్ర ఏదో బిందు సరస్సు ఏదో ఒక తీర్థం అక్కడ ఉండాలి. దాని పక్కన వాళ్ళు ఉండాలి.

ఏమిటి కారణం అంటే నిరంతరం కలిగేటువంటి భావ సంఘర్షణను ఇది వారిస్తుంది. ఒక్కసారి గంగలో స్నానం చేసాము అంటే దేవను కానియండి, కావేలి కానియండి, ఏదైనా కానియండి ఒక్కసారి స్నానం చేస్తే మీ శరీరంలోకి అంతకుముందు ఉన్నటువంటి ఎన్ని రకముల పాప పరంపరలు. గుర్తుపెట్టుకో పోతే ఈ మనస్సులోనే కొత్త భావన కలుగుతుంది. అబ్బా ఎంత బాగుందండి, ఇంత దగ్గర ఉంది ఎందుకు రావట్లేదు అని అనుకుంటా. అక్కడ ఉన్నప్పుడు, ఇక్కడ ఉన్నప్పుడు ఈ సంవత్సరం ఏం పోతా అని అనుకుంటా. అంటే పరస్పరం అంత విరుద్ధమైంది. అందుకే ప్రధానమైన కార్యము పుణ్యతీర్థ విసేవనము. రెండవది మహత్సేవ. మహానుభావులు చెప్పే మాటలలో తప్పకుండా భగవంతుని గురించే ఉంటుంది. కాదు భక్తుల గురించి ఉంటుంది. వారితో రెండు మూడు సార్లు విన్నామనుకోండి ఏదో బాగుంది అయ్యా నాకు చెప్తారా మనమే అడుగుతాం. మన చేత అడిగించుకోవాలనే వారు కొన్ని రుజ్జులు పెడతారు. కహారా ఇలాంటివాడు, అంబలి ఇలాంటివాడు, ఇంకో ఇలాంటివాడు. ఎంత భయం ఎంత అద్భుతంగా ఉంటుందయ్యా అంటే చెప్తారా అండి, అవి వింటావా అని కూర్చో. కూర్చున్నాడు. ఏదో చెప్పాలి కానీ దించాలి చిన్నగా లోపలికి. మరి అయ్యా నాకు వేరే మార్గం లేదు ఇవ్వండి అని చెప్పేది. ఇది పరమాత్మ కథలను వినటానికి రుచి కలగటానికి మార్గమిది. ప్రధానమైనది పుణ్యతీర్థ సేవనము. రెండవది సజ్జన సాంగత్యము. దీని వల్ల మహానుభావుల యొక్క సేవ వలన శ్రద్ధ కలుగుతుంది. పెద్దలను సేవిస్తాము. అప్పుడు వాసుదేవ కథా రుచి. పరమాత్మ కథను వినాలని రుచి పుడుతుంది అంటున్నారు. శృణ్వతాం సుఖదాం కృష్ణః పుణ్యస్తవణ కీర్తనః పరమాత్మ కథ వింటే ఏమవుతుందండి? కృషి యాత్రలకు వెళ్ళాం, పాపం పోగొట్టుకున్నాం, పెద్దలను సేవించాం, కృషి పుట్టింది, కథలు వింటున్నాం. వింటే ఏమవుతుంది? తన కథలను వింటున్నటువంటి వారి హృదయంలోకి ప్రవేశిస్తాడు స్వామి. ఆయన పేరేమిటి? పుణ్య శ్రవణ కీర్తన. పరమాత్మ యొక్క నామములో చాలా ప్రధానమైనటువంటి పేరది. ఎందువల్ల? పవిత్రులైన వారి చేత వినబడేవాడు కీర్తించబడేవాడు. పుణ్యైహి శ్రూయతే పుణ్యైశ్చ కీర్త్యతే.

పవిత్రుల చేత వినబడతాడు. పవిత్రుల చేత కీర్తన చేయబడతాడు, ధ్యానం చేయబడతాడు. అంటే మహానుభావుల చేత గానము చేయబడేవాడు. మహానుభావుల చేత వినబడేటువంటి పరమాత్మ తన కథ వింటున్న వారి హృదయంలోకి ప్రవేశించి కృది అంతస్థః అభద్రాణి విధునోతి. సుహృత్తు సతాం హృదయంలో ఉన్నటువంటి పాపములను విధినోతి ఏరి అవతల పారేస్తారు. ఎందుకంటే ఆయనకి ఇంకో బిరుదు ఉందట. సుహృత్తు సతాం సజ్జనులకు మిత్రుడు. సజ్జనులకు మిత్రుడు, మహానుభావుల చేత గానము చేయబడేవాడు, మహానుభావుల చేత వినబడేవాడు. అంటే ఇందులో చమత్స్యాలు రెండు చెప్పారన్నమాట. మహానుభావులు ఎందుకు వింటారో చెప్పినట్టు అయింది. విన్నవారి హృదయంలోకి ప్రవేశించి అక్కడ ఉన్నటువంటి పాపాలను వేరి అవతల పాలిస్తారు. లాభం. అంటే మన ఇంటికి వచ్చి మన ఇల్లును శుభ్రపరుస్తారన్నమాట ఎలాంటి చెత్త జగారం లేకుండా చేసేస్తారు. ఇల్లు నీట్ గా ఉందనుకోండి పట్టిన ఇల్లు బాగుంటది. మన ఇల్లు కాదు తన ఇల్లే అంటారు. హృదయం ఎవరిదండి? అంతర్యామిగా ఉంటాడు కాబట్టి ఇద్దరికీ ఇల్లు ఇదేను అన్నాడు. జీవుడు ఇక్కడే ఉంటాడు, దేవుడు అక్కడే ఉంటాడు. కాబట్టి మన ఇల్లు బాగు చేస్తాడు అని తెలియని వారు అనుకుంటారు, తన ఇల్లు బాగు చేసుకుంటాడని కొంచెం తెలిసిన వారు ఉంటారు. అరే ఇల్లేంటి హృదయమే. అందువల్ల హృదయములో అంతవరకు గూడు కట్టుకొని ఉన్నటువంటి సంస్కారములన్నిటినీ తొలగిస్తాడు. పాపాలన్నీ పోగొడతాడు. చాలు. దీంతో మరేమవుతుంది నష్టప్రాయేషు అభద్రేషు నిత్యం భాగవత సేవయా భగవతి ఉత్తమ శ్లోయకే భక్తిర్భవతి నైష్ఠి గీతాల స్పష్టం చెప్తున్నాడు ఈ నాలుగు శ్లోకాలను. చాలా జాగ్రత్తగా వింటే పరమాత్మ యందు భక్తి ఎలా కలుగుతుంది? పరమాత్మ కథలను ఎలా వింటాం? భగవంతుని భక్తులను ఎలా సేవిస్తాం?

ఈ మూడు రహస్యాలు తెలుస్తాయి. ఇదే ప్రధానం మొత్తం భాగవతానికి ప్రధానం అదే భాగవతం చెప్పండి, భాగవతం వినండి, భాగవతం చదవండి అని చెప్పడానికి మళ్ళీ ఇవన్నీ కావద్దు మరి. మనం మోర్చి సిద్ధాన్ని రెడీ కావాలి ప్రిపేర్ అంటారు చూడండి ప్రిపేర్ కావాలి అంటే ఏం చేయాలి అంటే కథలు వినటానికి తీర్థయాత్రలకు వెళ్ళాలి కథలు చేయించాలి కథలు వినాలి దాంతో ఆ సంస్కారం తొలగిపోయి పెద్ద సంస్కారం ఏర్పడుతుంది. అప్పుడు నష్టప్రాయేషు అభద్రేషు అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయి. దేనివలన? నిత్యం భాగవత సేవయా. భగవంతుని భక్తుల యొక్క సేవతో అది నిత్యం నెలకో ఆ మూడు నెలలకు అది కూడా కాదు నిత్యం భాగవత సేవయా ఎల్లకాలము చేయాలి అది సర్వదా సర్వదా వీలున్నంత వరకు ఎక్కువ సమయం భగవత్ భక్తులతోటే గడుపు. నమస్కారం చేయకు కావాలంటే ఇబ్బంది లేదు. అన్ని మాట్లాడకు నువ్వు వారి పక్కన కూర్చో చాలు. నారదుడు నా కింద వస్తుంది కదా. నాలుగు భోజన ముఖంగా వస్తుంది నాలుగో అధ్యాయం అది నా కింద ప్రత్యేకించి వస్తుంది. తను ఏం చేశాడు? పెద్దలను సేవించాలని కూడా తెలియదు. మూడేళ్ల వాడు. మూడు లేక నాలుగేళ్ల ప్రాయం పిల్ల పసిపాప వాడు. తల్లి దాసి. శూద్ర స్త్రీ అందులోనూ దాసి. అదృష్టం ఎక్కడ అంటే ఋషుల ఆశ్రమంలో దాసి. అయితే అయింది కానీ అలా కూడా దాస్యమే ఇలాంటి భవనారక ఆధిపత్యం కంటే మేలు అంటాడు. ఋషుల ఆశ్రమంలో దాస్యం చేసుకున్న మహానుభావురాలు మరి పిల్లవాడు తనక లేసుకొని వచ్చింది పిల్లవాడిని పని చేయాలి నాయనా కూర్చోరా కూర్చోబెట్టి పనికి వెళ్ళేది వాడు పిల్లవాడు వాడికే తెలుసు. అందులో పడిపోయేవాడు వీళ్ళంతా యజ్ఞము, హోమము, పూల సహస్రనామము, లక్ట పుష్పార్చనము, కథాశోభ ఏదో చేస్తుంటారు. అమ్మ పిల్లవాడు అన్నారన్నమాట కూర్చోరా ఇవ్వు ప్రసాదం. ఇవ్వు రా ఓ పండు. ఓ పండు ఇస్తారు, ఓ కాయ ఇస్తారు, ఓ పూలమాల ఇస్తారు పండు తెచ్చి రండి. అంటే యజ్ఞం అయినాక ఏదో ఉంటుంది బొట్టు ఆ బొట్టు పెడతారు. శూద్రుడు, దాసి, పిల్లవాడు ఋషులకు ఉండదు. అహంకారం ఆత్మవా ఉంటే దూరంగా తరిమేస్తారు. వాడు పిల్లవాడు అందులో శాస్త్రం ఏంటంటే స్వామివత్ పంచవర్షాణి దశవర్షాణి పుత్రవత్.

ప్రాప్తేతు షోడశే వర్షే పుత్రం మిత్రవదాచిరే అది సార్. ఐదేళ్ల వరకు పిల్లలందరూ భగవత్ స్వరూప స్వామివత్ పంచవర్షా. ఐదు నుంచి 15 ఏళ్ల వరకు దగవరషాని పుత్రవతు. కొడుకు అంటే 10 ఏళ్ల దాకా. ఇంకో ఐదు ఏళ్ళు అట్టా సాగొచ్చు. పొరపాటున 16 ఏళ్ళు వాడికి వచ్చాయి అనుకోండి వాడిని ఫ్రెండ్ లాగా చూడాలి తప్ప అరే కుదా అంటే నేను పోతున్నాను అంటాడు. అంటే మన పరువు మనమే. తీసుకున్న వాళ్ళే అవుతారు. అందుకే వేస్తాడు ప్రాప్తేతు షోడసే వరసే పుత్రం మిత్రవదాచరేత్. ఋషులకు ఋషులకు తెలియని లౌకికం లేదు. సంసార గంధం వారికి ఏ మాత్రం లేకున్నా సంసారంలో ఉండేటువంటి ప్రజలలోని ఏ ఏ అవస్థలలో ఏ ఏ భావాలు కలిగి ఎన్ని బాధలు పొందుతారో స్పష్టంగా చెప్తారు. 16 ఏళ్ళు వస్తే పిల్లలను పిల్లలుగా చూడొద్దు, మిత్రులుగా చూడాలి అని చెప్తారు. ఆ భావంతోనే ఈయనకు ప్రదానం పెట్టారు. ఇప్పుడు ఎవరో పెట్టారు, పాయసం పెట్టారు, రెండు పండ్లు ఇచ్చారు, పూజ ఇచ్చారు, గొడ్డు పెట్టారు. హోమం చేసి రారా కూర్చో పక్కన కూర్చో పెట్టుకున్నారు. ఈ హోమం యొక్క నెయ్యి ఉంటది పురోడాశం అంటాం మనం. అది ఇంత పెట్టారు, ఇంత నెయ్యి పెట్టారు. వాడు ఇక్కడ పిల్లవాడు. అది అందా రామ కృష్ణ అంటే విడివియు ఆడని. నారాయణ నార నారాయణ అని వాడు ఇంకేమవుతాడు? ఇలా పెరిగేది. ఆ పెరగడం ఎంతవరకు వచ్చిందంటే తల్లి ఆశ్రమాన్ని విడిచి పోతూ నేను ఇక్కడే ఉంటాను పిచ్చికి వచ్చి. అమ్మ ఇక్కడే ఉంటాది. వద్దురా వాళ్ళకి కష్టం అయితుందంటే ఆయనతో ఎప్పుడో తీసుకెళ్ళిపోయి ఆ స్థితికి వచ్చింది. ఉండి ఉండి ఉండి ఉండి ఋషుల్లో కొన్నాళ్ళు ఋషులు ఎక్కడ ఆశ్రమంలో ఎక్కువ రోజులు ఉండరు అది గమనించుకోవాలి. ఎంత నచ్చినా ఆశ్రమంలో ఓ ఏడాది, రెండేళ్లో, ఆరు నెలలో, మూడు నెలలో అంతే. మళ్ళీ ఎమ్మడే ఖాళీ చేసి ఇంకో ఆశ్రమానికి. ఎందుకంటే నైక్షత్ర వాతః యోగ్యస్యాత్ ఋషీణాం భావితాత్మనాం. మహానుభావులు ఎప్పుడూ ఒకే ఆశ్రమంలో ఎక్కువ కాలం ఉండాలి. ఎందుకంటే ఆ ప్రదేశం మీద ప్రేమ పుడుతుంది.

ఈ ప్రదేశం బాగుంది అన్న భావన పుట్టింది అనుకోండి, పరమాత్మ బాగా చేయడమని అర్థం. బొట్టుతో అనవు. కానీ ఇదే బాగుందండి మాకు అంటే ఇంకోటి బాగాలేదు, స్వామి లేదు, స్వామి అనేది ఏది బాగుండదు. కానీ ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోయారు. ఖాళీ చేసి వెళ్ళిపోతూ పిల్లవాడు కదా అని దగ్గరికి తీసుకొని చెవులో ఒక ఋషి ఏదో మంత్రం చెప్పాడు. అది ఏమిటో వాడికేం తెలుసు? అనరా అంటే వాడు నా సాలు అన్నాడు పోమని వెళ్ళిపోయాడు. వీడు అదే మంత్రం చదువుకుంటూ వీడు కూర్చున్నాడు తల్లి పిలిస్తే పోడే. ఇక్కడే పిల్లవాడిని చొప్పి పెట్టి చలిపోయింది. అయ్యో ఒక్కడే కదా మరి రాత్రి తొమ్మిది గంటల వరకు ఉరుకొచ్చింది. రుష్యులు లేదు కదా అని. ఆ వస్తుంటే దారిలో పాము కాస్త కాటేసి ఆ కరె చచ్చిపోయింది. తల్లి చచ్చిపోతే ఐదు ఏళ్ల పిల్లలు ఐదు ఐదున్నర ఏళ్ల సంవత్సరాలు వాడు అమ్మ చచ్చిపోయింది అంటే ఒక్కొక్క బంధం తొలగించావా అని. అంటే నిన్ను స్మరించడానికి అడ్డు ఉన్న వాటిని నీవే తొలగిస్తున్నావా? ఇక్కడ రుషులు లేరు. ఇక్కడ అమ్మ లేదు. నువ్వు ఎక్కడ ఉండాలి మరి? బైబిల్ లో. ఇగో పోతున్నాడు. పోయే పెద్ద చెరువు ఏదో పెద్ద భావేలో ఉంది పుష్ట అయిన లాగా దిగాడు అందులో మునిగాడు ఆ నీళ్లు బాగా తాగాడు ఆకలి అయింది బాగా నీళ్లు తాగాడు. పక్కన ఏదో చెట్టు ఉంది రెండు పండ్లు తిన్నాడు ఆ చెట్టు కిందనే కూర్చున్నాడు ఆ మంతా అది కూడా ఇది ఉంచు చెప్పారా ఇది? వాడికి ఏం తెలుసు జపమా తెలుస్తా బాగున్నాయి తెలుస్తా ఏం తెలుసు అలా కళ్ళు మూసుకొని చదువుతూ ఉంటే మహాంతం స్వామి సాక్షాత్కరించి. ఒక్కసారి కళ్ళు తెరిచారు. తెలీదు తెలవకూడదని. స్వామి లౌకిక పదార్థాలేమో కళ్ళు తెరిస్తే కనబడతాయి. పరమాత్మ. కళ్ళు మూసుకుంటే కనబడదు, తిరిస్తే కనబడదు. ఈ కళ్ళు తిరిచాడు ఆయన. వెతికి వెతికి దొరకడే. మళ్ళీ చెవులో మాట చెప్పాడు నేను నీకు కనబడింది. ఎక్కడో మూలలో కొంచెం ఉన్న సాంసారికమైనటువంటి అపేక్షను తొలగించడానికి కనపడ్డాను. ఈ రూపాన్ని చూడాలంటే నువ్వు ఇంకొక 2 జన్మలు ఆగవలసి వస్తుంది. ఆ 2 జన్మలు ఈ రూపాన్ని ధ్యానిస్తూ కాలం గడుపుతున్నావు. ఏ నెత్త జన్మ బ్రాహ్మణు ఉత్తముడు అయ్యాడు. మరొక జన్మ బ్రహ్మ మానసపు చేవ. చిన్నది ఏం పుణ్యం చేయలేదు ఏ చేవ లేదు. పెద్దల దగ్గరికి వచ్చింది. వాళ్ళు ఇచ్చినవి తీసుకున్నారు వాళ్ళు చెప్పినవి విన్నారు చాలు.

ఇది మహత్ సేవ. మహానుభావుల వెంట ఉంటే చాలు. దుర్మార్గుల వెంట ఉంటే మంచి వాళ్ళకి కూడా. ఎలాగు అంటే ఇనుముతో నిప్పుకు కూడా సమ్మెట పోటు తప్పదు లోక సామెత బాగా చెప్తున్నాడు అనుకుంటా. ఇనుమును కాలుస్తారు. కాల్చి ఎక్కడ దెబ్బలు కొడుతుంటారు. వాస్తవం కొడుతున్నది ఎవరిని అంటే ఏం చెప్పాలి? నిప్పునే. ఓ అదే పాపం చేసింది. ఇనుము కంటుకున్నది. దుర్మార్గుల కంటుకుంటే వాళ్ళ పాపం మనకు అంటుతుంది. మనకు తెలియకుండా మనం సజ్జనుల వెంట ఉంటే ఆ పుణ్యం మనకు ఫలిస్తుంది. మనకు తెలియకుండేనే ప్రవృత్తిలో మార్పు వస్తుంది. కాబట్టి మహత్ సేవ. మహత్ సేవ ఎంత గొప్పది అంటే భగవంతుడిని కీర్తించాలనిపిస్తుందండి మహత్ సేవ. పరమాత్మ కథను వినాలి అనిపిస్తుంది. పరమాత్మను దర్శింపచేస్తుంది. కాబట్టి పరమాత్మ కంటే పరమాత్మ దర్శనం కంటే మహానుభావుల ప్రజెందుల సేవ. సర్వ ఉత్తమము అని ప్రధాన చెప్తున్నాడు. భగవత్యుత్తమ శ్లోకే భక్తిర్భవతి నైష్ఠికీ ఇలా భాగవత సేవ తోటి. పరమాత్మ మన హృదయంలో ప్రవేశించి అక్కడ దాగున్నటువంటి పాపములన్నీ తొలగించటం వలన అప్పుడు నిత్యం భాగవత సేవయా. అంతవరకు అప్పుడప్పుడు సేవించాను. తర్వాత ఎప్పుడు సేవిస్తే బాగుంటుందే వారి దగ్గరే ఉందా ఇంక ఇంతే ఉంది ఎప్పుడు ఉండేదే. ఈ స్థితి కోసం ఇదివరకేమో గుళ్ళే ఎప్పుడు ఉండేది గుళ్ళే ఉంటాం అనుకున్నాం వాళ్ళం ఏముంటామండీ ఇంట్లో అదే భార్య అదే పిల్లలు అదే తిండి అదే భార్య అని. ఆ గుడికి పోదాక మనసు బాగా ఉంటుంది. తిరుగుతాం. ఇది మారుతుంది. అదే భాగవత సేవయా. మనకు దేవాలయానికి వెళ్ళిన మనకు మొదలు కనబడేది ఎవరండీ? క్షేత్రలే భాగవతత్వం కాపడతారు మొదలు మరి వారిని సేవించి వారికి నమస్కరించి తర్వాత ధ్వజస్తంభానికి నమస్కరించి పద్దభిధా విధానం తెలుసు కదండీ ఈ పద్ధతిలో మనం వెలుస్తామని చేస్తాం క్షేత్రపాలకుడు ధ్వజస్తంభము ఆళ్వారులు అమ్మవారు తర్వాత

స్వామి ఇది విధానం. కాబట్టి ఈ విధానంగా మనం చేస్తాం కాబట్టి భాగవత సేవ వలన భగవతి ఉత్తమ శ్లోకే భక్తిహి. ఉత్తముల చేత కీర్తించబడేటువంటి పరమాత్మ యందు భక్తి కలుగుతుంది. ఎలాంటి భక్తి? నైష్ఠికి. ఇప్పటిదాకా ఉండే భక్తి ఏమో వచ్చిపోతూ ఉంటుంది. అది నైష్టికి నిష్ట. అంటే వీళ్ళంతా పరమ భక్తి నిష్టులు అవుతారు. భక్తితో వీరిలో భక్తి కాదు భక్తిలోనే వీరు ఉంటారు. తమ నివాసం అయిపోయి భక్తిలోకి మారుతుంది. భగవతి ఉత్తమ శ్లోకే భక్తిర్భవతి నైష్యహి తదా రజస్తమోభావాః కామలోభాదయశ్చయే. చేత ఏతైహి అనావిద్ధం స్థితం సత్వం ప్రసీదతి. పరమాత్మ యందు నైష్టికమైనటువంటి భక్తి కలగగానే అంతవరకు మన మనస్సులో మూడు గుణాలు ఉంటాయి కదా? సత్వగుణము, రజోగుణము, తమోగుణం. కానీ ముందే గుణం ఉంటుంది? తమోగుణం ముందు ఉంటుంది. దాని తర్వాత రజోగుణం ఉంటుంది. దాని తర్వాత తత్వగుణం ఇంకా స్థలం ఉంటే ఎకరించి ఉంటే అది ఉంటుంది లేకుంటే రెండు చాల్లే అనుకుంటాం. అందుకే అంటున్నాడు రజస్తమోభావా తప్పని చెప్పలేదు. ఇప్పుడు అప్పటిదాకా మనకు ఉండేటువంటి రజస్తమోభావాలు అంటే రజస్సు నుంచి కలిగే రజోగుణంతో కలిగే భావాలు. తమో కలిగిన భావాలు ఏమిటి అవి? కామ లోభాదయత్యయే. రజోగుణం మనకు బాగా ఉంటే కలిగేది ఏమిటి? కామం కోరికలు. ప్రతిదీ కావాలి, అది కావాలి, ఇల్లు కావాలి, వాకిలి కావాలి, భార్య కావాలి, పిల్లలు కావాలి. భోగములు కావాలి. కంటికి, ఒంటికి నచ్చిన ప్రతిదీ కావాలనుకుంటాం చూడండి. దీన్ని రజోగుణం వల్ల కలిగేటువంటి భాగం.

ఇక తమోగుల కలిగే భాగం ఏంటి? దొరికినది దొరికినది ఏది విడిచిపోకూడదు. అన్నీ నాకే. నా దగ్గరే ఉండాలి. నా దగ్గరే ఉండాలి. ఐర్ కి వచ్చాయి ఖర్చు పెట్టండి. చెప్పాం కదా లోభి అంటే భార్యతో కూడా కాపురం చేయని వాడు అని చెప్పాం. కాబట్టి ఇలాంటి రజస్తమో భావాలు ఏవైతే ఉన్నాయో అలాంటి కామలోభములు. చేత ఏతైహి అనావిద్ధం స్థితం పరమాత్మ యొక్క అనుగ్రహం కలిగింది కాబట్టి భాగవతోత్తముని అనుగ్రహం కలిగింది కాబట్టి మన మనస్సు ఈ రజస్తమో భావములతో మురికి పడదు, కొట్టబడదు. వాటి నుంచి దూరమవుతుంది. అప్పుడు రజస్సు, తమస్సు తొలగిపోయిన తర్వాత సత్వే ప్రసీదతి. మన మనస్సు సత్వగుణంలోనే ప్రసన్నముగా ఉంటుంది. జవగుణం ఉంటుంది లేదని కాదు, తమగుణం ఉంటుంది లేదని కాదు, వాటిని తాకదు దూరంగా ఉంటాయి. అంటే ఎలాంటిది ఇది? అంటే షాపు లాంటిది అంటాడు, షాపుకి ఎదురుంగా పెడతాడు వస్తువులు. మనం వేటిని బాగా కోరుకుంటామో అవి ఎదురుంగా ఉంటాయి. వాడు పిలవడు అక్కడ ఉంటాయండి. మనం పోతే కామన్నా సరే అంటాడు. మనం పోలేదు ఏమన్నాడు. అలాగే మన హృదయంలో ఒక పక్క రజస్సు, ఒక పక్క తమస్సు ప్రధానంగా సత్వం ఉంటుంది. మనం పొరపాటున అటు పోయామనుకోండి లాక్కుంటాయి. వెళ్లలేదు దూరంగా ఉంటారు. ఎప్పుడు వస్తారా మనలోకి. లాక్కుందామని రెడీగా ఉండి చూస్తుంటాయి వ్యాపారము అంటాడు. వణిజస్య ఏతే లోకేష్మిం హజత్ తత్వాదయో గుణాః అంటాడు పద్మపురాణంలో. రజోగ నమో ఉన్నాయి ఈ రెండు పక్కా వ్యాపారులు అన్నారు. అడగడు, పిలవడు, ఎదురుగా పెడతాడు చాలు కదా. నా మనసు చూస్తుంది బాగుంది కావాలి అంటుంది తెరిపిస్తుంది. కాబట్టి అలాంటి ఆకర్షణకు లొంగకుండా రజస్తమో గుణాలకు దూరముగా ఉండేటువంటి మనస్సును మనస్సు సత్వ గుణము ఆవరిస్తుంది.

సాత్వికమైనటువంటి మనస్సు అయిపోతే ఏవం ప్రసన్న మనసః భగవద్భక్తి యోగతః భగవత్ తత్వ విజ్ఞానం ముక్త సంగస్య జాయతే ఇంకేం కావాలి ఈ అంత మొత్తం ఇది వరుస. జాగ్రత్తగా చూసుకుంటే తీసేసేలాగా ఉంటుందన్నమాట. ఎలా భక్తి కలుగుతుంది వీడికి? పరమాత్మ యందు భక్తి ఎలా కలుగుతుంది? ఏమేం చేయాలి? పరమ కథను వినటానికి ఎలా కోరిక పుడుతుంది? తీర్థ సేవలు, మహానుభావుల సేవలు, పరమాత్మ కథను చెప్పే వారిని సేవించుట కథయందు. ఆసక్తి కథలు వినటం, కథలు వినటం వలన పరమాత్మ హృదయంలో ప్రవేశించి పాపాలన్నీ పోగొట్టడం, పాపాలు పోగొట్టడం వల్ల మళ్ళీ పరమాత్మ భక్తులను సేవించడం, ఆ భక్తులను సేవించడం వల్ల రజోగుణము, తమోగుణము, కామము, లోభము దూరంగా వెళ్ళిపోవటం. తత్వం వచ్చి చేరిన తర్వాత ఇప్పుడు ఈ తత్వం వచ్చి చేరిన తర్వాత ఏవం ప్రసన్న మనసః ఇప్పుడు వీడు ప్రశాంతమైనటువంటి మనస్సు కలిగి ఉంటాడు ఎలా భగవత్ భక్తి యోగతః పరమాత్మ యొక్క భక్తి చేరి ఉన్నందువల్ల మనసు ప్రశాంతంగా ఉండాలంటే ఏముండాలి? పరమాత్మ భక్తి ఉండాలి. భగవంతుని భక్తి చేరికతో ప్రసన్నమైనటువంటి మనస్సు కలవాడు అలాంటి వారికి భగవత్ తత్వ విజ్ఞానం జాయతే. పరమాత్మ తత్వమంటే ఏమిటి? భగవత్ తత్వముని దేనినంటారో అలాంటి జ్ఞానం కలుగుతుంది. ఎవరికి? ముక్త సంగస్య. సంసారిక విషయముల యందు సంగతి విడువబడిన వారికి అంటే ఆటోమేటిక్ గా విరక్తి కలుగుతుంది. అదేమిటి? సంసారాన్ని విడిచిపెడతాడు. సన్యాసి అవుతారని అర్థం కాదు. చెప్తాడు గీతలో సత్తాహ కర్మణి అవిద్వాంసః యథా కుర్వంతి భారతా. కుర్యాత్ విద్వాన్ తథా అసక్తః చికీర్షుహు లోక సంగ్రామం. చక్కని మాట. అలా దాన్ని ఎప్పుడు గుర్తు పట్టుకోవాలి. సంసారము యందే ఆసక్తి ఉన్నవారు.

ఏ ఏ పనులు చేస్తుంటారో జ్ఞానులు కూడా అదే పని చేస్తారు. పండితులు కాని వారు సాంసారిక విషయ ప్రవృత్తి ఎలా ఉంటుందో పండితులైన వారికి కూడా అలాగే ఉంటుంది తేడా ఏం లేదు. ఎక్కడ తేడా? పండితులు కాని వారేమో ఆసక్తితో చేస్తారు. పండితులైన వారేమో విరక్తితో చేస్తారు. పని చేయుట మామూలే. కానీ వారు ఆసక్తితో వీరు విరక్తితో అంటే ధర్మం. సంధ్యావందనం నేను చేయలేదు అనుకోండి పక్కన వాళ్ళు ఏం చేస్తారు? సంధ్యావందనం కృష్ణుడు చేయలేదు నాకెందుకు అంటారు. చెప్పాను కదా. సంధ్యావందనం కృష్ణుడు చేయలేదండి నాకెందుకు కృష్ణుడు జారుడు నేను జారత్వం చేస్తాం అన్నారు. కానీ కృష్ణుడు దావాదనాన్ని మింగాడు ఎందుకంటే ముందుకా. అబ్బే అబ్బే అది మన వల్ల కాదండి. కాబట్టి మహానుభావులు ఏ పని చేస్తే మేము కూడా ఆ పని చేస్తామని లోకము ముందరి కూపుతుంది చెప్తాం కదా. యజ్యదాజరతి శ్రేష్టః అత్తదేవ ఇతరో జనః సయత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనో వర్తతి గీత కాబట్టి మంచి వారిని చెద్ద వారిని గుర్తించడానికి వారు చేస్తున్న పనులు కాదు కారణం. పనులను ఏ భావంతో చేస్తున్నారో చూడాలి. వారు వివాహం చేసుకుంటారు, వారికి సంతానం ఉంటుంది, వారికి సంపాదన ఉంటుంది, వారికి ఇల్లు వాకిలి ఉంటుంది. ఇవన్నీ వారికి ఉంటాయి. మరి తేడా ఏమిటి? పరమాత్మ ఇచ్చాడు, వాడు జరిపిస్తున్నాడు కానీయండి. అయ్యో ఫలానా నాకు లేకపోయాయని దిగులు పడడు. ఫలానా కావాలని ఆశపడడు. అలాగే లభిస్తే వద్దనడు. లభించకుంటే విలభించుడు. కురియాత్ విద్వాన్ తథా ఆసక్తః ఆసక్తి లేకుండా చేస్తాడు అది మాత్రం ఎందుకు చేయాలి చికీరుషుహు లోక సంగ్రహం తాను చేయకుంటే పక్కవాడు చేయడు. సంధ్యావదనం నాకెందుకు పరమాత్మని ఇచ్చుకుంటూ కూర్చుంటాను అని పెద్దలు కూర్చుంటే పక్క ఇంటి వాళ్ళు ఆ పక్క వాళ్ళు ఆధాన్యం మానేస్తారు. ఎందుకంటే పెద్దయ్య గారు చేయట్లేదు ఏం చేయాలండి అని.

మరి లోకము యొక్క సంగ్రహం మన డ్యూటీ కాబట్టి మన మన ప్రవృత్తి వలన లోకులను మోహింపచేయకూడదు. నేను పని చేయకుంటే లోకమంతా పారవుతుంది కాబట్టి నేను పని చేస్తున్నాను అన్నాడు పరమాత్మ. కాబట్టి ఇప్పుడు ప్రధానమైన అంశం ఏమిటి అంటే. ఇంత చేసినా, తీర్థయాత్రలు చేసినా, మహానుభావులను సేవించినా, పరమాత్మ కథలు విన్నా, భాగవత సేవ చేసినా, పరమాత్మ వచ్చి హృదయంలోని పాపాలన్నీ పోగొట్టినా. రజస్తత్వం సత్వ రజస్తత్వం గుణాలు వెళ్ళిపోయినా సత్వగుణం చేరినా ఇంకా ఎక్కడో పాద సంస్కారం ఉండి సంసారము యందు కాస్త వ్యామోహం పోకుంటే తక్కినవన్నీ చేస్తాం కానీ తత్వజ్ఞానం కలగదు. భగవంతుడు అంటే ఏమిటి? అసలు పరమాత్మ అంటే ఏమిటి? ఎందుకంటే ఎవడైతే ఉత్తముడో మహానుభావుడో పరమాత్మ యందు ఎవరికి భక్తి మాత్రమే ఉందో అలాంటివాడు ఎన్నడూ నాకు ఫలానా కావాలి అని కోరుతాడు. అంతే కాదు ఇంత చేస్తున్నానండి ఆ స్వామి దయ రాదేమిటి? ఇంకెప్పుడు ఎందుకు ఇంత బాధ పెడుతున్నాడు? అడిగాడంటే వాడు ఏమైనట్టు? భక్తులు అందామా? ముక్త సంగత్య సంసారం యందు సాంసారిక విషయ భోగములందు ఆసక్తి ఉందన్న ఇప్పుడు నీకెందుకు అవి కావాలి పడితే తీసుకో ఇవ్వలేదు రండిపో ఏం చేస్తావ్ ఎందుకు బాధ అతను నీకు వద్దనుకుంటున్నాడు మానుకో. అతనే పిలిచి ఇచ్చాడు తీసుకో. వస్తువు కావాలని కానీ వస్తువు వద్దని కానీ అనే హక్కు నీకు లేదు. అలా ఉన్నవాడిని దృప్త ప్రపన్నుడు అంటారు. అంటే భగవంతుని ఆచరించే వాళ్ళు కాస్త కాస్త జీవిగా ఆచరిస్తారు భగవంతుడు. ఆ నమస్కారం అయ్యా అంటారు. అలా పెడతాడు ఏం నమస్కారం అయ్యా. నేను చెప్పిన నువ్వు చెప్పిన నేను ఇలా కూర్చో నీకు పూజ చేయాలి.

స్వామి కూర్చోబెట్టు. ఎలాగంటే తట్పున స్వామి గారు. ఇక్కడే ఉండురా బాబు నువ్వు నీ వెనకాను అదేం కుదరదు నీ వెంట వస్తాను. ఇగో బాబా వస్తాను ఇక్కడే. ఆయన ఎందుకు చెప్పవయ్యా? మొదలు ఏమన్నావ్ వస్తారంటే ఒప్పుకున్నావా? చెప్పుకున్నావా? దొబ్బడి పోయి రాగానే వద్దంటున్నావ్. మా మా వదిలేమైనా చెప్పిందా? కనుక్కుందాం అని చెప్పింది కానీ. ఏం చెప్పావ్? సభ్రాతుశ్చరణౌ గాఢం నిపీడ్య రఘునందనః సీతామువాచాతీయః అర్థమైంది అప్పుడు స్వామి. ఈయన అడిగినాడు అగునా ఒకటే, ఈయన ఒప్పుకున్నా ఒప్పుకోకున్నా ఒకటే అతనికి అక్కడ ఉంది. అక్కడ పట్టుకుంటే కానీ దానికి రాదు అని రాముని కాళ్ళు అది కూడా అందులో ఎంత ధర్మం చూడండి. ధర్మం ఎంత అంటే రాముని కాళ్ళు గట్టిగా పట్టుకొని సీతమ్మతో మాట్లాడాడు. పట్టుకుంది రాముని కాళ్ళు. ఎందుకంటే ఒక వయస్సు వచ్చిన తర్వాత ఆ వదిన కానీ తల్లి కానీ పాదాలు ముట్టుకొని నమస్కారం చేయొద్దని చేస్తున్నాం. మనం మంచి వాళ్ళం కావచ్చు, మన ఇంద్రియాలు మంచివి కావచ్చు. మన మనస్సు మంచిది కాదు. సీతమ్మకు నమస్కారం చేస్తారు దూరం నుంచి. గురుపత్నిని కూడా తాకి నమస్కారం చేయొద్దు అన్నాడు ఒక వయస్సు వచ్చిన తర్వాత. 18 ఏళ్ళు శిష్యునికి దాటాయి అంటే గురుపత్నిని ఉన్నా దూరంగా ఉండి నమస్కారం చేయాలి. నువ్వు మంచివాడవు ఆమె మంచిదో మనకేం తెలుసు మనం మంచివాళ్ళమే మనసు మంచిది కావద్దు. అందుకే భ్రాతుశ్చరణ అందులో మనం ఎంత లౌక్యాధ్యాయం జారన్ని పీడియా అన్నగారి కాళ్ళు గట్టిగా పట్టుకొని భోజనగారితో మాట్లాడాడు. సీతా మువాక ఎన్ని సూక్ష్మాలు అందుకే రామాయణం భారతం ఒక పూట ఒక రోజు ఒక ఏలాలి మనం ఎన్ని చెప్పుకున్నాం ఒకసారి ఒక వంశ చెప్పుకోవాలి ఇంకోసారి ఇంకో వంశ చెప్పుకోవాలి ఇంకోసారి ఇంకో వంశ చెప్పుకోవాలి భగవద్యుడు రామ శివ వారే 108 ఓ 112 సార్లు విన్నారు పాపం ఆమెను 112 సార్లు విన్నారు అబ్బా ఎంత మహానుభావులండి మీరు అంటే ఏ లాభం 16 సార్లు తక్కువ అయింది అది వింటే అర్థమవుతుందేమో అన్నారు. అంటే 158 సార్లు వింటే అది అర్థమవుతుందా అన్నారు. 112 విన్నాను 16 సార్లు వినలేదు వింటే కొంచెం అర్థమవుతుందో ఏమో. మనలాంటి వాళ్ళమండి సగం విన్నా రామాన్యం విన్నామంటారు. బాగానే విన్నానండి అలా మొత్తం విన్నట్టే నాకు వచ్చేసింది. ఈ స్థితికి కారణం ఏమిటి? అంటే సంసారం మీద ఆసక్తి తక్కిన వాటిని వినలేదు అంటే వినమంటావో ఏమో, ఈ సంసారం ఛాన్స్ పోతుందో ఏమో. కానీ ఆ అర్థమైందండి మాకు సరిపోతుంది. దానికోసమని ఇలాంటి స్థితిని ముందర పెట్టుకొని ముక్త సంగత్య. పరమాత్మ యొక్క తత్వజ్ఞానం కలగాలి అంటే సంసారము యందు సంగతి విడిచిపెట్టాలి. సంసారము యందు సంగతి విడవాలి అంటే పరమాత్మ యందు భక్తి కలగాలి.

భగవత్ భక్తి యోగతః ముక్త సంగత్య జాయతే ఏమవుతుందండి? భిద్యతే హృదయ గ్రంథిహి శిద్యంతే సర్వ సంశయాః సియంతి క్యాస్య కర్మాణి తస్మిన్ దృష్టే పరావరి సంసారము యందు సంగతి పోయి పరమాత్మ తత్వజ్ఞానం కలిగిన తరువాత జరిగే మొదటి పని అప్పటిదాకా మన హృదయంలో ముడి వేసుకొని ఉన్న పీట ముడి అంటాం చూడండి. ఉత్తు ముడి కాదు పీట ముడి అంటాం పో తొలగా కత్తిరిస్తూనే పోవాలి. అలాంటి పీట ముడి కూడా తొలగిపోతుంది. విద్యతే హృదయ గ్రంథి అంటే సంసారానికి మనకు వీసిన ముడి ఉందే. దానికే పేరు ప్రకృతి సంబంధం అంటాం. ఇలాంటి ఈ ప్రకృతి సంబంధం ఎలా కలుగుతుంది? ప్రకృతి సంబంధం వల్ల మనకేం కలుగుతుందండి? ప్రకృతితో మనకు సంబంధం ఉన్నది అనడానికి గుర్తేమిటి? ఎంతకాలం నేను నాది అంటుంటామో అంతకాలం. అహంకారం ఉండే అంటే శరీరమే ఆత్మ. శరీరము కంటే విడిగా ఆత్మ లేదు. ఇదంతా నేనే. ఈ అహంకారం అనేది హృదయ గ్రంథి. అహంకారం ఉన్నంతవరకు మనం జాయంతేచ మ్రియంతే చెప్పుకున్నాం కదా అందరూ చెప్పారు మనకు ఏంటి అవి బుద్బుదాయివ తోయేతు మచకాయివ జంతువు. నీటిలో బుడగల్లాగా, పురుగుల్లో దోమల్లాగా ఏంటి అవి? అవి పుడతాయి. ఎందుకు పుడతాయి? పోవడానికి పోతాయి. యాయంతే మరణాయైవ. అవి పుట్టేది మరణం కోసమే. అలాగే మరి మనం కూడా పుట్టడం పోవడం కొరకే అనుకుంటే వాటికి మనకు తేడా ఏమిటండి? జాయంతే మరణాయైవ కథా శ్రవణ వర్జితాః ఇందులో చెప్పారు కదా. భగవంతుని కథను వినటము లేని వాళ్ళు దోమల లాంటి వాళ్ళు, నీటి బుడగల లాంటి వాళ్ళు. అందుకు ప్రధానంగా ఇప్పుడు ఇక్కడ హృదయ గ్రంథి భిద్యతే.

హృదయమునకున్నటువంటి ముడి పేదించబోతుంది అంటే అహంకారం పోతుంది. అహంకారం ఉన్నంతవరకే మనకన్నీ సంశయాలు. డౌట్స్ ఉన్నాయి అంటే అహంకారం పోలేదు కొంచెం ఉన్నదని అర్థం. అహంకారం పోతే డౌట్స్ అన్నీ పోతాయి. అంటే ఏమిటి అర్థము? నేనెవరు? ప్రకృతి ఏమిటి? వాడెవడు? మనం ఇక్కడ పోయి అక్కడ వాడికి ఎట్లా పోతుంది? అడుగుతారు కదా. చెప్పలేదు. ఈరోజు తదినం పెడుతున్నాం, శ్రాద్ధం పెడుతున్నాం. ఇక్కడ ఎవరికో ఓ బ్రాహ్మణుడికి భోజనం పెడుతున్నాం. కుతిరి జోకతలు తింటున్నారు అంటున్నాం. నాస్తిక వదల అది ప్రధాన విషయం. ఇది ఈ విధంగా జరుగుతున్నాడు. ఇదానం దగ్గరలో నాస్తికులు వచ్చారు పాపం 24 మంది వచ్చారు. మీతో మాట్లాడతామండి. ఎన్ని రోజులు మాట్లాడతారు? సరే మూడు రోజులు సరిపోదు కదా. 18 రోజులు వస్తారా అన్నారు. అలాగేనండి. రేపటి నుంచి కూర్చుందాం. కూర్చుందాం. ఆ చెప్పండి ఈ వీడియో మీ భాగం. అంటే నా గురువు 10వ 12వ 15వ క్వశ్చన్లు అడిగారు. అదేంటి? మీకు మీ వాదం గురించి తెలియనట్టు ఉంది. అడగవలసింది అది కాదు, ఇవి అడగాలి అని 32 క్వశ్చన్లు తాము అడిగారు. 32 ప్రశ్నలు ఇవి మీరు అడగాలి. అవునండి ఇవి మాకు కూడా ఇవి అడగాలి మేము చెప్తాం చెప్పండి. ఇవి అడగాలి మేము చెప్తాం చెప్పండి. రాసుకోండి ఏం అడగాల మొదలు. వీడు చెప్పే అర్పు లేదు. అక్కడికే వీడు సగం మంది అయిపోయింది ఇంకేం చేస్తారు మనం కూడా వాళ్ళనే అడుగుతున్నాం అని మనం మాట్లాడుతున్నాం. ఇప్పుడు పోకుండా పరువు పోతుంది. ఇక రండి రోజు నాలుగు క్వశ్చన్లు. అది చెప్తే ముప్పై రెండు నీళ్ళకి సమాధానం చెప్పుకుంటూ వస్తే చాలా ఉందండి తత్వం నిజంగా మాకేం తెలియదు ఏమిటి గురించి నేర్చుకోవాలి. ప్రధానం ఇది ఇక్కడ మనం తింటే ఎక్కడో ఉన్నవాడు పోయిన వేళ చేసినవాడు అవుతాడు.

అలా అయితే ప్రయాణానికి పోయే ముందు, యాత్రలకు పోయే ముందు వెంబడి దారి బత్యం ఎందుకు? ఇంట్లో వనుకు అన్నం పెట్టమని చెబుదాం. మనకు రమ్మ నిండుతుంది. ఉండండి. ఇక్కడ బ్రాహ్మణ్య భోజనం పెడితే పితృలోకంలో ఉన్న వాళ్ళకి ఆపిన ఉండుతున్నది కదా. మీరు ఇక్కడ అన్నం పెడితే శ్రీరంగంలో ఉన్న వాళ్ళకి ఆపిన ఉండదా? ఎందుకు ఉండలేదు? డౌట్ అండి. ఏం చెబుదాం? శరీరంగం వేరు, ఇది వేరు, ఇక్కడ తినేవాడు వేడు, అక్కడ తినేవాడు వేరు. శరీరమే తింటున్నది, ఆత్మకు సంబంధం లేదు. అనుకున్నంత కాలం నువ్వు తిన్నది వానికి ముట్టదు. ఇప్పుడైతే శరీరం మీద వ్యామోహం పోయిందో ఇది శరీరం కాదు ఆత్మ అన్నావో ఆత్మ అంతటా ఉంటుంది. ఎక్కడో దూరదేశంలో ఓ ప్రదేశం జరుగుతుంటే మేము కూర్చొని చూస్తున్నాం టీవీలో. ఎలా కనబడుతున్నది? సైన్సే ఏమవుతుంది? ఇక్కడ ఉన్న వస్తువు ఇంత దూరాన్ని వ్యాపించడానికి నీకేమిటి కారణం? అంటే ఎక్కడ జరుగుతున్నటువంటి సంఘటన కూడా ప్రపంచమంతటా అది వ్యాపించడానికి కావలసిన స్థితి దానికి ఉన్నది. ఆ వ్యాపకత్వాన్ని పట్టుకుంటే మనకు కనబడుతుంది. ఇక్కడ మనం మాట్లాడుతున్న దాన్ని ప్రపంచం మొత్తం వినొచ్చు. జాగ్రత్తగా ఆ పాయింట్ను పట్టుకొని మనం ప్రసరింపచేస్తే. అలాగే ఈ లోపల ఉన్న ఆత్మను పట్టుకున్నావంటే ఇక్కడ నువ్వు తిన్నాక తప్పు తిన్నాక లేదు. ఆత్మను పట్టుకోలేదు ఇక. వాళ్ళ ఆత్మ తత్వము, భగవత్ తత్వము ఈ రెండు మనకు తెలిసిన నాడు సందేహాలు ఉండవు. సిద్యంతే సర్వ సంశయా. అహంకారం ఉన్నంతవరకు సంశయములు కలుగుతూనే ఉంటాయి. అహంకారం పోయింది అంటే సంసారాలన్నీ తొలగిపోతాయి. అహంకారం ఎలా పోతుంది? సంసారం మీద ఆసక్తి పోతేనే పోతుంది.

సంసారం మీద ఆసక్తి ఎలా పోతుంది? పరమాత్మ కథలు వించేది. ఇక్కడ వరుస అన్నీ లైన్ అన్నమాట. ఆ లైన్ గా రాసుకోండి ఒక చక్కని పీట్. కానీ రోజు మనం అది చాలా ప్రధానమైన అధ్యాయం ఇది భాగవతం. అంటే దీన్ని చదివితేనే మనకు భాగవతంలో ఏమేమి విషయాలు ఉంటాయో తెలుస్తుంది. భాగవతం భాగవతం అంటే మనం చెప్పుకున్నట్టుగా ఎవరైనా ప్రజా దైవిక్ ఇది భాగవతం అంటే కాదు. పూర్తిగా పరిపూర్ణంగా పుట్టిన అంటే ఒక శరీరంలోకి వచ్చినవాడు ఆ శరీరాన్ని విడిచి. మళ్ళీ శరీరాన్ని పొందకుండా ఉండాలా? ఇంకో శరీరాన్ని పొందాలా? పుడుతూ చస్తూ ఉండాలా? మళ్ళీ పుట్టుక లేకుండా పోవాలా? ఈ పుట్టుక మరణానికి మధ్యన ఉన్న భావాలన్నీ ఇందులో వర్ణించబడింది. అందుకే శ్రద్ధగా భాగవతాన్ని చూస్తే అంటే వింటే సేవిస్తే మళ్ళీ మనకు సంశయములు కలగవు. ఎందుకంటే అనవసరముగా చెప్తారు మహానుభావుడు. సంశయముల పేరుతో కాలహరణం చేసుకునే బదులు భగవన్నామ సంకీర్తన చేసుకుందాం అని అంటారు. అంటే మనస్సు పరిపక్వ స్థితికి వస్తుంది. భగవంతుడి నామ సంకీర్తనం చేసినందువలన సంశయాలు కలగకుండా అవుతాయన్న విషయం తెలుస్తుంది. అంటే అహంకారం పోతుంది. అలా చెప్పి హి ఇంతే జాస్య కర్మాణి. ఏమిటి కారణం అంటే మూడోది ఎప్పుడైతే సంశయాలు పోయాయో ఇక మనం చేయవలసిన పనులే ఉండవు. మన పనులు ఎందుకు చేస్తుంటామండి డౌట్ తోటే కదా అయ్యో అన్నం తింటే ఆకలి అవుతుందో కాదో అని అది మళ్ళా తిన్నాను అరగడానికి కోసం ఇంకేదో వేసుకుంటాం కదా. జీర్ణం కావడానికి ఇంత ఊమో ఇంత మిరియారో ఏదో వేసుకుంటాం. ఇది ఎందుకంటే తినడానికి. మరి మొదలు తిన్నది ఎందుకు? ఆకలి పోవడానికి. ఆలోచించండి. మొదలు తిన్నదేమో ఆకలి పోవడానికి ఇప్పుడు తినేదేమో మళ్ళీ ఆకలి కావడానికి. ఇది గద్దేమిటి? ఏం చేయాలి? ఎన్ని మానాలి? అంటే మన ప్రవృత్తి ఎలా ఉంది? ఇప్పుడు పుట్టాము ఎందుకు? మరణించడానికి. మరణించాం ఎందుకు? పుట్టడానికి.

అదే మళ్ళీ పుట్టుక లేని మరణం కావాలి. ఒకసారి ఇక్కడికి వచ్చామంటే మళ్ళీ వెళితే మళ్ళీ రావద్దు ఇక. ఆ స్థితి రావాలి. ఆ స్థితి రావాలంటే మనము చేసిన కర్మలన్నీ తొలగాలి. చేసిన కర్మలన్నీ తొలగాలంటే ఒక కర్మ చేసిన తరువాత కొంతసేపు ఆగి ఇంకో కర్మ చేశావనుకోండి కానీ అసిష్టదు అది. ఏదో ఫుల్ స్టాక్ ఉండాలి కదా. పనులు చేయడం ఆపాలి. ఎప్పుడు ఆపుతాం? సంశయం ఉన్నంతవరకు పనులు చేస్తూనే ఉంటారు. ఇది లింకు. అహంకారం ఉన్నంతవరకు సందేహ కలుగుతూనే ఉంటాయి. సందేహ కలుగుతున్నంతవరకు పనులు చేస్తూనే ఉంటారు. పనులు చేస్తున్నంతవరకు ఆశలు పుడుతూనే ఉంటాయి. ఆశలు పుడుతున్న కొద్దీ పాపాలు పెరుగుతుంటాయి. పాపాలు పెరుగుతూ ఉన్నాయి మన మనీ పుడుతుంటాయి. ఇంతే చెప్పండి. కాబట్టి అహంకారం తొలగాలి. సందేహాలు తొలగుతాయి. సమస్యలు పోయాయి పనులు చేయు. అంటే ఇప్పుడు తస్మిన్ దృష్టే పరావరే అనేటువంటిది వేద వాక్యము అలాగే చేస్తే మొత్తం అర్థం అవుతుందని దృష్ట ఏవ ఆత్మని ఈశ్వరే. ఉపనిషత్ వాక్యం. విద్యదే హృదయ గ్రంథిహి సిద్ది సవసంశయాః క్షీయంతే జాత్య కర్మాణి తస్మిం దృష్టే పరావరే అనేటువంటిది ఉపనిషత్ వాక్యం. అలాగే చెప్తే అదేం జరం ఉంటుంది. అది పురాణం కావాలి కదా దృష్ట ఏవ ఆత్మని ఈశ్వరే. ఆత్మ రూపుడైనటువంటి పరమాత్మ సాక్షాత్కారం కలిగిన నాడు ఇక్కడ చూశాను మనం. భగవంతుని సాక్షాత్కారం కలిగిన నాడు అహంకారం తొలగుతుంది. అహంకారం తొలగింది, సంశయాలు తొలగుతాయి. సంశయాలు లేవు, కర్మలేవి చేయము. కర్మలు చేయలేదు, మళ్ళీ పుట్టం. ఎందుకు పుడుతున్నాం మళ్ళీ మళ్ళీ? చేస్తున్నాం కాబట్టి. మనం బ్యాలెన్స్ ఉంచుకుంటే పుడతామండి ఒకటే గుర్తు. బ్యాలెన్స్ నిల్ అయితే రాము. అది పాపము కావచ్చు, పుణ్యము కావచ్చు, రెండు తప్పే. పాపం చేసినా పుడతాం, పుణ్యం చేసినా పుడతాం. ఏమి చేయకుంటే పుట్టం. ఎలా మరి ఏం చేయకుండా ఉంటామా? అదే పనేమే. ఎలా ఉంటాం? ఏదో చేస్తూనే ఉంటాం కదా. ఏమి చేస్తున్నా, ఏదీ చేయకుండా ఉన్నా.

స్థితి కావాలి. ఏం చేద్దాం ఇప్పుడు? చేసిన దాన్ని కృష్ణార్పణం అని. దాచుకుంటే మిగులుతుందయ్యా బ్యాంక్ బ్యాలెన్స్, దాచుకోకు. పని చేశావు కృష్ణార్పణం. ధన్యవాదనం చేశావు నారాయణార్పణం అది ఆయనకే పోయింది. నువ్వు పాపం చేయ కాదు పాపం నువ్వు చేశావు నేను చేయలేదు. ఎందుకు నీకే ఇచ్చాను నేను. నువ్వే నేను కాదు. మనము ఆచరించిన ప్రతిదీ ఈశ్వరార్పణముగా ఆచరించిన నాడు మనకంటూ ఏమి మిగలదు. చోరికి మనము మిగలదు. మళ్ళీ మన సంసారంలో పునర్జన్మ ఇది. ప్రధానమైన సూత్రం అంటే కర్మలను ఆచరించడం దగ్గర నుంచి మనకు మొదలు పెడితే ఎక్కడిదాకా పోవాలది? పరమాత్మ సాక్షాత్కారంతో పునర్జన్మ రాహిత్యం వరకు అది ఆ స్థితి ఉన్నది అంటున్నాడు. అతోవై కవయః నిత్యం భక్తిం పరమయాముదా వాసుదేవి భగవతి కుర్వంతి ఆత్మప్రసాదిని. అందుకే మహానుభావులందరూ కవయః అంటే జ్ఞానినః. కవి అంటే కవిహి మనిషి అంటారు. జ్ఞానము కలవాడిని కవి అంటాం. ఇలాంటి మహాకవులందరూ కవయః నిత్యం భక్తిం పరమయా ముదా వాసుదేవే భగవతి కురువంతి. పరమాత్మ యందు భక్తిని కలిగి ఉంటారు. ఎలా? చలమరా బాబు ఇంకెంతసేపు కూర్చోవాలి ఈ గుడిలో అయిపోలేదా ఇంకా తొందరగా బయటికి పోదాం. మీ కాదు పరమయా ముద. పరమ ఆనందంతో సంతోషంతో. పరిపూర్ణమైనటువంటి ఆనందముతో పరమాత్మ యందు భక్తిని కలిగి ఉంటారు. చెప్తున్నాడు వాసుదేవే భగవతి కురువంతి అంటే భక్తి కలిగి ఉండటమే. ఆత్మప్రసాదిని మనస్సును ప్రసన్నంగా ఉంచేది అదే. జ్ఞానము కానీ, కర్మ కానీ ఇంకోటి కానీ ఇవేవీ లాభం లేదు. ఒక్క భక్తి మాత్రమే ఆత్మప్రసాదిని. మనస్సును ప్రసన్నంగా ఉంచేటువంటిది భక్తే. సత్వం రజస్తమయితి ప్రకృతే గుణాః తై యుక్తః ఫలః పురుష ఏక ఇహ అస్య ధత్తే. మళ్ళీ మళ్ళీ సందేహం పుడుతుంది.

ఎందుకు మాట్లాడితే ఓకే అండి. వాసుదేవే భగవతి భక్తిహి అన్నావు. పరమాత్మ యందు భక్తి అంటున్నావు. ఏదో కుష్ముడు అంటున్నావ్, రాముడు అంటున్నావ్, ఇంకెవరో అంటున్నావ్. మరి న్యాయంగా ఎవరి మీద భక్తి చేయబెట్టాలి? శ్రీమన్నారాయణ మీద భక్తి కలగాలనా? శంకరుని మీదనా? బ్రహ్మ మీదనా? ఇంద్రుని మీదనా? చంద్రుని మీదనా? మరి ఒకరిని సేవిస్తే రెండో వారిని సేవించొచ్చు అనన్య భక్తి. సంతోషం. సరే మరి ఎవరిని భక్తితో సేవించాలి? అసలు ఎవరి మీద భక్తి కలగాలి అని మళ్ళీ మనం అడుగుతామని అంటే శౌనకాదులు అడుగుతారని ముందే సూత మహర్షి సమాధానం చెప్తున్నారు. నాయనా. ప్రకృతి ఏర్పడినది అంటే ప్రకృతి చేత గుణమయి. ప్రకృతిలో గుణములు ఉంటాయి. సత్వం రజః తమః. ప్రకృతిలో ఉన్న గుణములను ప్రకృతిని సృష్టించిన పరమాత్మ స్వీకరించి ఆయా గుణముల కార్యములు చేస్తాడు. ఎవరు చేస్తారు? పరమాత్మే చేస్తారు. ఎలా చేస్తాడు? ఏ గుణం తీసుకుంటే ఆ పని చేస్తాడు. అంటే సత్వ గుణమును తీసుకున్నాడు అనుకోండి రక్షిస్తారు. రజోగుణాన్ని తీసుకున్నాడు అనుకోండి సృష్టిస్తాడు. తమోగుణాన్ని తీసుకుంటే సమస్య. ప్రకృతికున్న గుణములతో కలిసిన పరమాత్మ ఏ గుణమును స్వీకరించినప్పుడు ఆ పని చేస్తాడు. ఏ పని చేస్తున్నప్పుడు ఆ పేరు పెట్టుకుంటాడు. కదా? కలెక్టర్ అవుతాడు, మినిస్టర్ అవుతాడు, ప్రెసిడెంట్ ఆఫ్ ఇండియా అవుతాడు, తర్వాత ఇంకేమో అవుతాడు. అన్నీ వాడేమో. కదా మనిషి వాడే. పోస్టులు వేరండి. ఒకే వ్యక్తి కలెక్టర్ కావచ్చు. వాడు రిజెక్షన్ చేసి పోటీ చేస్తే పొరపాటున అదృష్టం కావుండి వెనక అయితే మినిస్టర్ కావచ్చు. రాజకీయాల్లో బాగా పేచీ వస్తే ప్రజలు కావచ్చు వాడిని. ఎవరు ప్రెసిడెంట్ అంటే అదే మనిషి. ఇంతకుముందు వాడే మినిస్టర్, అంతకుముందు వాడే కలెక్టర్, అంతకుముందు వాడే వాడిని అడిగింది. ఇప్పుడు మనిషి మారలేదే, మరి ఏం మారాయి? పోస్టులు మారాయి, పేర్లు మారాయి. అలాగే భగవంతుడు మారడు, పేర్లు మారుతారు.

పరమాత్మ ఒక్కడే. శ్రీమన్నారాయణః ఏకలేవ పరమాత్మ అక్షరం పరమం జ్యోతిహి స్వభావం రిహితశ్చయత్. తత్ అత్ర పరత్రచ ఆదిదేవః మహాన్ అసౌ అనంతః అవ్యయః అతింత్యః పరమాత్మ సనాతన నారాయణ పరంబ్రహ్మ. గ్రాంథం అది ఎక్కడ మారదు. ఆ కోప అపల స్వామిని శంకరుడు అంటాం. ఎందుకు తమోగుణాన్ని తీసుకొని సంహారం చేసినప్పుడు ఆయన పేరు శంకరుడు. రజోగుణం తీసుకొని పుట్టి చేస్తుంటే బ్రహ్మ. తత్వగుణం తీసుకొని పరిపాలిస్తున్నాడు విష్ణువు. ఏకయేవ పరమాత్మ ఒక్కడే. కర్మల అనుగుణంగా పేర్లు పెట్టుకుంటున్నాడు అని చెప్తున్నాడు తత్వం రజః తమ ఇతి ప్రకృతే గుణాః ఇవి ప్రకృతి యొక్క గుణములు తైహి యుక్తః పరపురుషః ఏకః అలాంటి గుణములతో కలిసి ఉన్న కూడి ఉన్న పరమాత్మ కూడా ఒక్కడే. అలాంటి పరమాత్మ ఏక ఇహ అస్యధత్తే అతనే మూడు గుణాలతో మూడు రూపాలను మూడు కర్మలను ఆచరిస్తు ధరిస్తున్నాడు స్థిత్యాదయే హరి విరించి హరేకి సంజ్ఞ ఆ మహానుభావుడే కాసేపు హరి అనబడతాడు కాసేపు హరుడు అనబడతాడు కాసేపు బ్రహ్మ అనబడతాడు ఎప్పుడు స్థిత్యాదయ రక్షిస్తున్నాడు విష్ణువు అంటాం, శిక్షిస్తున్నాడు శంకరుడు అంటాం, సృష్టిస్తున్నాడు బ్రహ్మ అంటాం. పేరు పనికి కానీ వ్యక్తికి కాదు. ఆ పని కూడా గుణంతో కానీ అతను చేసేది కాదు. ఆ గుణం ఆ పని చేస్తుంది. పోస్ట్ ఇచ్చావు ఆ పని చేయాలి. పోస్ట్ ఇయ్యలేదు పని చేయడు. కాబట్టి పని చేసేది గుణముతోటి. పేరు వచ్చేది పనితో. ఈ రెండూ లేవనుకోండి ప్రళయకాలంలో ఎందరు ఉంటారంటే ఏం చెప్తాం?

భస్య పారే మంత్రం ఉంది కదండీ అక్కడ ఉంటాది. మనకు ఆపయ విధమగ్ర ఆసి చెప్తాం కదా జలమొక్కటే దిక్కు. జలములో పండుకున్నవాడే ఉంటాడు ప్రళయంలో. ఏ పురాణం చెప్పు. అది శివపురాణం కానీ, స్కాంద పురాణం కానీ, లింగ పురాణం కానీ, వరాహ పురాణం కానీ ఏం చెప్తాడు? ప్రళయ కాలంలో మర్రియాకు మీద పండుకునేవాడు ఒక్కడే. ఏం పేరు దాని పేరు అప్పుడు? ఏ పేరు లేదు. పరమాత్మ. నారాయణః. దురోనారాయణనా దురోనారాయణనా ఎప్పుడు శివః కలయకారం వస్తే వాడు సృష్టిస్తే వీడు ఇవన్నీ పోస్టులయ్యా పేర్లయ్యా అసలు వాడు ఒక్కడే మీరెందుకు విభేదిస్తున్నారో చూడండి శ్రేయాంసి సత్రకలు సత్ త తనోహో నృణాం స్యుహు తాని ఇవన్నీ ఉన్నాయి ఒక్కడే ఇవన్నీ చేస్తున్నాడు ఇన్ని రూపాలు తీసుకుంటున్నాడు మరి మనం ఇప్పుడు ఎవరిని ఆశ్రయిస్తే మేలు కలుగుతుంది? పరమాత్మ ఒకడే అనమా ఏం లేదు. కానీ మూడు గుణాలతో మూడు రూపులుగా ధరించినప్పుడు మనము ఏ రూపాన్ని పట్టుకుందాం? ఏ లోకం ఉన్నటువంటి స్వామిని సేవిద్దాము అంటే మనకు నిజంగా మేలు కలగాలంటే సత్వగుణం ఉన్న స్వామినే పత్తుకో. మన శ్రేయస్సు మాత్రం సాత్విక మూర్తి వల్లనే కలుగుతుంది. రాయ సామసాలో ఏం కలుగుతుంది? మనకు అవే వస్తాయి. ఆయన ఏమంటే అవే మనకు వస్తుంది కదండీ. అందువల్ల ఈ ఒక్కటైనా ఒకడికి మూడు పేర్లైనా మూడు పనులు ఒకటే చేస్తున్నా. మనకు మేలు కలిగేది మాత్రం సాత్వికమైన తనువు కలవాడిని ఆశ్రయిస్తేనే అంటే శ్రీ మహావిష్ణువును సేవిస్తేనే మనలో కూడా సత్వగుణం ఆవిర్భవించబడుతుంది. లేకుంటే రజస్సు తామస్సు కలుగుతుంది. శ్రేయాంసి హత్రసలు సప్త తనోహో నృణాంస్యుహు కాబట్టి ఎలాగంటే పార్థయార్దారుణో ధూమః తస్మాద్ అగ్నిస్త్రయో త్రయీమయః

ఇదిగో ఉదాహరణ ఇస్తున్నాడు. మరి అన్నీ ఒకటే అయినప్పుడు ఆయన్నే ఎందుకు పట్టుకోవాలండి? అంతా పరమాత్మే కదా. ఎవరిని సేవించే భక్తి సమానంగా రావాలి. పోనీ గుణవంతు ఉన్నాం అంటే రాని ఏదైనా కూడా రాసించి తత్వం కూడా మాకు ఇయ్యమందా అని. బాగానే ఉంది. మనకు వంట కావాలి. వంట కావాలంటే ఏం కావాలి? మంట కావాలి. కదా? అవునండి మంట కావాలి. మంట ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది? కట్టె నుంచే వస్తుంది. కట్టె ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? భూమి నుంచే వస్తుంది. కదా? భూమి కట్టె. మరి కట్టె మీద అన్నం పెట్టు వండుకో, బియ్యం పెట్టు వండుకో. అయ్యో కట్టెతో వండ మంట ఒకటే కదా. కట్టె అయినా, భూమి అయినా, మంట అయినా ఒకటే కదా. కట్టెతో వండు. కాదు. పోయి మంట లేకుండా కట్టెలో నిప్పేయ్. నిప్పేస్తే కట్టె పడేయ్. అన్నం పెట్టు. మొదలు ఏం వస్తుంది? నిప్పులో కేవలం కట్టెలు పెడితే మొదలు వచ్చేది ఏమిటి? పొగ వస్తుంది. పొగకు అన్నం ఉడుకునా? మరి పొగ కూడా నిప్పే కదా. ఎక్కడ నుంచి పుట్టిందేనండి? మంట వచ్చేది ఎక్కడ నుంచి? నిప్పు నుంచే. పొగ వచ్చేది ఎక్కడ నుంచి? నిప్పు నుంచే. పొగ నిప్పు వచ్చేది ఎక్కడ నుంచి? కట్టె నుంచే. కాబట్టి కట్టె మీదనో పొగ మీదనో అన్నం వండుతావా? పోనీ కట్టెలోనో పొగలోనో పోమని చేస్తావా? చేయవు. ఈ పొగ తరువాత నిప్పు రాబోతున్నది, మంట రాబోతున్నది అని చెప్తుంది. కదా? పొగ వస్తున్నది అంటే త్వరలోనే మంట రాబోతున్నది. త్వరలో మంట రాబోతున్నదన్న భావంతోటి నువ్వు కట్టెలు పెట్టి ఊది ప్రయత్నం చేస్తావు తప్ప మంట రాదు పొగే వస్తుంది అంటే కట్టెలు వేస్తావా? ఇప్పుడు శంకరుడైనా ఇంతకుముందు బ్రహ్మ అయినా రేపు ఈయనే విష్ణువు అవుతాడు అనుకుంటేనే పూజిస్తాడు. మనకు మోక్షం ఈయనే ఇస్తాడు శంకరుడు మోక్షం ఇవ్వడు ఎందుకు ఇవ్వడు కైలాసం కలసిపోతాడు. ఎందుకంటావా ఈ కైలాసం కూడా మహా ప్రళయంలో కలిసిపోవలసిందే. ఏది కలవదు? ఎక్కడ? వికుంఠః. ఏది మొక్క పోకుండా ఉంటుందో అది ఎప్పుడు ఉంటుంది? ఇవన్నీ పోతాయి, మళ్ళీ వస్తాయి, మళ్ళీ పోతాయి, మళ్ళీ వస్తాయి. ఆ వచ్చిపోయే వాటిలో మనం పడితే మనం వచ్చిపోతూ ఉంటాం.

కావాలి కదా అందుకోసమని ఎలాగైతే భూమి నుంచి కట్టె, కట్టె నుంచి పొగ, పొగ నుంచి మంట వస్తాయో. పరమాత్మ యొక్క మూల తత్వము నుండే మూల ప్రకృతి వస్తుంది. ఆ ప్రపుర నుంచే ముగ్గురు మూర్తులు వస్తారు. ఆ ముగ్గురు మూర్తుల నుంచే సత్వమూర్తి ఆవిర్వదిస్తాడు. ఆ సత్వమూర్తి మూర్తి అని చెప్తాడు. మరి మనం ఎవరిని ఆశీర్వదించాలి? ఎవరు మనకు మోక్షం ఇస్తారో వారిని ఆశీర్వదించాలి. ఎవరు సత్వగుణము వారిని ఆశీర్వదించాలి. అందుకే అంటున్నాడు పార్థివాత్ దారుణో తూమః తస్మాత్ అగ్నిహి త్రైమయః. అప్పుడు అగ్ని వస్తుంది. ఇలాంటిది అగ్ని త్రయీమయః వేదమయం. త్రయీంటి వేదం. అంటే అఖిల వేదముల చేత ఆచరించవలసిన యజ్ఞములకు కావలసిన అగ్నిహోత్రం. గార్ఘభత్యం అంటామే త్రైమయ మూలగుంజులు ఉంటాయి మనకు. కాబట్టి ఇలాంటి అగ్నిహోత్రం పొగ నుంచి ఆవిర్భవిస్తుంది. ఆ పొగ కట్టె నుంచే వస్తుంది. ఆ రీతిగా మొదలు తమస్సు ఉంటుంది, తరువాత రజస్సు ఉంటుంది, తరువాత సత్వం ఉంటుంది. సత్వమూర్తిహి శ్రీమన్ నారాయణః అనంతః విష్ణువు అని పేరు పిలుకుందాం. ఈ రీతిలో భేజిరే మునయః అధాగ్రే భగవంతం అధోక్షజం. ఎందుకు శ్రీమన్నారాయణుడిని సేవించారండి? తక్కిన వాళ్ళని సేవించకూడదా? అంటే సేవించవచ్చు. ఇబ్బంది ఏం లేదు. ఏ గుణాల మీద ప్రీతి ఉంటే ఆ గుణాల వల్ల సేవించాలి. ఏం లేదు ఏం బాధ లేదు నీకు భూత ప్రేత పిశాచాలు కావాలా అలా ఆలోచించు. నువ్వు అలాగే అవుతావ్ ఆ గుణాలు నీకు వస్తాయి. అబ్బే వద్దు ఏదో మీ బ్రహ్మం కావాలి శుద్ధి చేయాలి ఆలోచించు. అయ్యా మాకు ఇది వద్దు సత్వం కావాలి వాడిని ఆశ్రయించు. కానీ మనము ఎవరినైనా సేవించి ముందు చేయవలసిన పని ఏమిటంటే మనకంటే ముందున్న వారు ఎవరిని సేవించారు? మనకంటే ముందున్న మహర్షులు ఎలాంటి ఫలితాన్ని కోరి ఎవరిని ఆరాభించారో ఎవరిని సేవించారో చూడండి ఆ పని మీరు చేయండి. సమస్య ఏముంది అంటూ అందుకని అంటున్నాడు మనకు ప్రత్యేకించి భేజిరః మున భేజిరే మునయః అధ అగ్రే ఇంతకుముందు.

మునులు ఎవరిని సేవించారు? భగవంతం అధోక్షజం. ఎవరండీ ఆయన స్వామి? అధోక్షజుడు. ఏమర్థం అవుతది చూడండి అంటే. అధః కరోతి అక్షజాని కర్మాణి ఇంద్రియముల వలన కలిగే పనులను క్రిందికి చేసేవాడు అధోక్షజః అధః అక్షజః అక్షములు అంటే ఇంద్రియములు అక్షజము అంటే ఇంద్రియములు పుట్టినటువంటి పనులు వాటిని అధస్కరోతి అంటే ఇంద్రియ జన్య వ్యాపారమును క్రిందుగా చేసేవాడు తగ్గించేవాడు ఉంటాడో వారి పేరు అధోక్షజః. అందుకే నా పేరు పెట్టారు. వేరే అనొచ్చు కదా ఇంకో పేరు నారాయణ అనొచ్చు, విష్ణువు అనొచ్చు, రామ ఏదో పేరు పిలవచ్చు వాసుదేవు అనొచ్చు. కదా అనలేదు అఘోక్షయం అంటే ఎందుకు విష్ణువును సేవించాలి? ఇతరులను సేవిస్తే నీ ఇంద్రియ వ్యాపారాలు మరికాస్త పెరుగుతాయి. కదా? వాడు ఉన్నాడు, ఎవడు పడ్డాడు? భస్మాసురుడు వాడు ఉన్నాడు. వాడు ఎవరిని సేవించాడో తెలుసు మీకు. ఏమైంది గతి? వరం ఇచ్చిన వాడే పారిపోవాల్సి వచ్చింది కర్మ. ఎందువల్ల? ఎలాంటి ప్రకృతి ఉన్నవారిని సేవిస్తే అలాంటి గుణాలే వస్తాయి మనం ఏం చేస్తాం కర్మ. చాలా బ్రహ్మ సేవించే మహానుభావులు ఉన్నారు వాళ్ళు ఏం చేశారు బ్రహ్మ ఏడిపించారు కదా. రెండే కష్టపులండి. వరం పొంది ఎవరి వల్ల? బ్రహ్మ వలనే. అలాగే నరకాసురుడు ఎవరి వల్ల? బ్రహ్మ వలనే. సముద్ధం. కాబట్టి ఎలాంటి వారిని ఆశ్రయించినందువలన. అంటే ఎవరిని ఆశ్రయిస్తే మన ఇంద్రియ వ్యాపారములు విజృంభించకుండా తగ్గుతుంటాయో అలాంటి వాడిని సేవిస్తే నీకు లాభం. ఇంకా కోరికలు పెరిగి ఇంకా కోపాలు పెరిగి ఇంకా వ్యామోహాలు పెరిగి ఒక రావణాసురుడు పాపం శంకరుడిని సేవించాడు. ఏమడిగాడు? నీ భార్య బాగుంది ఇవ్వమన్నాడు. అడిగాడండి పార్వతిని అబద్ధం కాదు భూకైలాసం చూడండి. భూకైలాసం వాస్తవ కదా అది. అంటే ఎవరైనా స్వామిని అడిగారండి ఆ మాట? అమ్మ తల్లి మహానుభావులా ఇదంతా నీరించి ఏమిటి? మన ఇంద్రియ ప్రకోపం రాజు ఈయనను సేవిస్తే తగ్గుతాయి. స్వామి కనబడితే నాకేం వద్దు నువ్వు కావాలంటాం. ఇంకొకడు కనబడితే ఒకడేమో నీ భార్య కావాలో సార్ నువ్వు కావాలని గతి ఏమిటి కర్మ? ఎత్తిన చేయి పెడితే భస్మం కావాలి ఎస్.

నిత్యం పెడతారమ్మ అంటే వాడే పోవాలన్నమాట. వరమిచ్చిన వాడిని అంతం చేయాలన్న భావన ఏ గుణంతో వస్తుందండి? తమోగుణంతో కాదు మరి ఏ గుణం? అంటే ఎవరి వలన ఉపకారం పొందామో వాడిని అంతం చేయాలన్న భావన ఏ గుణం అండి? తమోగుణం అండి. ఎవరిని చేయించావ్? వాడినే చేయించావ్. కాబట్టి ఏ గుణాన్ని సేవిస్తే ఆ బుద్ధులు పుడతాయి. ఆలోచించుకోవయ్యా. అందుకే భగవంతుడిని పేరొద్దు. భగవంతుడిని సేవించడం ఎందుకు ఏదో ఒక దేవుడు అనుకుందాం. ఒక దేవుణ్ణి సేవించడం ఎందుకు? నీ ఇంద్రియ ప్రకోపాన్ని పెంచడానికా తగ్గించడానికా? కామన్. చేత్యా ఏం చేస్తాం మనం? ఇందే పెగ ఇంకా పెగ ఉంచాక ఆయన చెప్పే రాజయం ఆటోమేటిక్ గా ఉన్నది. సంసారంలో ఉన్న వాళ్ళు ఎలాగ మన కోక పెగుతూనే ఉంటాయి, కోపాలు వస్తూనే ఉంటాయి, కొట్టాగు ఉంటున్నాం, చంపుకుంటున్నాం అని మళ్ళీ ఈ పని వాడికెందుకు పొద్దుకోక ఇదో శ్రమ. ఏమి చేయకున్నా మన ఇంద్రియ వ్యాపారాలు పెరుగుతూ ఉన్నప్పుడు వ్యాపారాలు పెరిగే వాళ్ళని మళ్ళీ గోయించడం ఏమిటండీ? అందువల్ల ఎవరిని సేవిస్తే ఇంద్రియ ప్రకోపం తగ్గుతుందో వాడిని సేవించండి. ఏ భగవంతుడు మన ఇంద్రియ ప్రవృత్తిలో పూర్తిగా వైకృష్ణ్యం అంటే నిరాశ, నిరాశను కలిగిస్తాడో వాడిని సేవించు. ఇంత భావం ఒక చిన్న మాటతో అధోక్షజం. ఇవన్నీ రత్నాలు, ఒక రత్నం అందుకే అంటాం ఒకరోజు, ఒక ఏడాది, రెండేళ్ళు అంటే అని కావు. ఒక మాట వివరించాలి అధోక్షజ అన్నారు. ఇంద్రియముల వలన కలుగు వ్యాపారములను హిందుగా చేసేటువంటి వానిని సేవించు. అంటే నీ ఆకలి కానీ, నీ కోరిక కానీ, నీ కోపం కానీ, నీ లోభం కానీ ఇవన్నీ విజృంభించకుండా ఉండాలి. ఒక స్థితి తగ్గుతూ పోవాలి. వేశ్యాసక్తుడు కూడా ఆలోచించండి. సందర్భాస్ ఉన్నాడు. వేశ్యాసక్తుడు పరమాత్మను ఆరాధిస్తే విరక్తుడు అయ్యాడు. కదా? మరి విరక్తుడైనటువంటి మహానుభావుడు ఇంకొకడిని ఆరాధిస్తే సంసారం రక్తుడు అయ్యా. ఏం చేస్తాం? ఏంటి కారణం? తప్పెవరిది? వాడిది కాదు మనదే.

అందువల్ల అధోక్షయం. మునులందరూ ఆ మహానుభావుడినే సేవించారు. తత్వం విశుద్ధం క్షేమాయ కల్పంతే ఏ అను తానిహ. ఇంకా మీకు బాగా అర్థం కావాలని చెప్తున్నాను. సత్వగుణము ఏం చేస్తుంది? పరిశుద్ధమైన అంటే రజస్తమస్సుల స్పర్శ లేని విశుద్ధమైన సత్వగుణము క్షేమాయ గలపతి. కదా అందరికీ అది క్షేమాన్ని కల్పిస్తుంది సత్వం విశుద్ధం క్షేమాయ కల్పంతే ఏ అను తానిహ ఆ గుణమును ఎవరు అనుసరిస్తారో వారు కూడా క్షేమంగానే ఉంటారు. సత్వగుణము క్షేమమును కలిగిస్తుంది కాబట్టి సత్వగుణాన్ని అనుసరించే వారు కూడా క్షేమముగానే ఉంటారు. కాబట్టి ఈ అను తానిహ ముమూక్షవః ఘోర రూపాను హిత్వా భూతపతీన్ అథ నారాయణ కరాః శాంతాః భయంతి. అనసూయవః స్పష్టంగా చెప్తుంది ఏమిటంటే ఇందులో ప్రత్యేకించి ముమూక్షవః మోక్షం యందు కోరిక ఉన్నవారు పరమ భయంకరమైనటువంటి భూత ప్రేత పిశాచాలను సేవించకుండా శ్రీమన్నారాయణుని సేవిస్తారు. ఏమన్నా అది ఇది ఆ తో లేదు. స్పష్టంగా చెప్తున్నారు ముముక్షవః ఘోర రూపాను హిత్వా భూతపతి. ఘోర రూపమైనటువంటి భూతపతులను విడిచిపెట్టి నారాయణ కలాః శాంతాః భజంతి. నారాయణ కలలనే పరమాత్మ యొక్క అవసరములనే సేవిస్తారు. అయితే తేడా ఏమిటంటే అనసూయవః. అసూయ లేకుండా సేవిస్తారు. అసూయ అంటే ఇతర దేవతా నింద చేయకుండా. వాడు సముద్రంలో ఉంటాడు, వీడు సముద్రంలో ఉంటాడు, వాడు ఇంకో చోట ఉంటాడు. ఎక్కడ ఉంటే నీకెందుకు? నీకు వాడి అవతరం లేదు కదా. పల్లె వాడి పేరు నీకెందుకు? ఎలాగైతే స్తోత్రం చేయవో, నింద చేయకూడదు. ఎందుకంటే మనం నింద చేశామంటే నీ మనస్సులో ద్వేషం పుట్టింది, కోపం పుట్టింది, క్రోధం పుట్టింది, ఇవన్నీ పుడుతున్నాయి. అందుకే అనసూయయ ఇతర దేవతా నింద లేకుండా సత్వగుణం కావాలి, మోక్షం కావాలి, పరమాత్మను చేరాలి, పరమాత్మ ఆశ్రయిస్తావు. పరమాత్మను ఆశ్రయించి ఆరాధించేటప్పుడు ఇతర దేవతా నిందను చేయము. అనసూయయా ఆశ్రయంతి. అసూయ లేకుండా ఏకాయేవ నారాయణః అంటాం అంతే. ఇంకొకరు లేరు అంటాం తప్ప ఉన్నవాడు అలాంటివాడు ఇలాంటివాడు ఎందుకు మనకు?

ఆ ఆక్షేపము వద్దు, నింద వద్దు, పరమాత్మను సేవిద్దాం. అనసూయవః అజస్సమత్వ కృతయః సమతీలాన్ భజంతి. మరి ఎందుకయ్యా అంటే వారి మనస్సులో ఎలాంటి స్వభావం ఉంటే అలాంటి వారిని సేవిస్తారండి చెప్పడం ఎందుకు? సమస్త్రీవాన్ భజంతి కోపం ఉన్నవారు కోపం చేయుతూ ప్రార్థన చేస్తాడు శాంతం ఉన్నవారు శాంతం ఉన్నవారిని సేవిస్తారు. సమసీదాన్ భజంతి మనకు ఎలాంటి స్వభావం ఉందో అలాంటి వారిని సేవిస్తాం. కొందరికి ఊరగాయ కావాలి, కొందరికి పరమాన్నం కావాలి. అది ఆహారమే. వీరికి పరమాన్నం ఆహారం, వారికి ఊరగాయ ఆహారం. ఇంకోళ్ళకు పండ్ల ఆహారం. స్వభావం వాడు పండు తింటాడు, కొమ్మనాథ్ తింటాడు, వాడు ఆవకాయ తింటాడు. కొందరు బ్రహ్మను సేవిస్తారు, కొందరు శంకరుని సేవిస్తారు, కొందరు విష్ణువుని సేవిస్తారు. దీనిలో ఏమనుకోవాలి? వీర్య స్వభావం అది అనుకోవాలి. శంకరుని సేవించారు తామసులు, బ్రహ్మను సేవించారు రాజసులు, విష్ణువుని సేవించారు సాత్వికులు. ఎవ్వరిని నిందించవద్దు. వారి స్వభావం అది. అయ్యా నమస్కారం సరిపోతుంది కదా. అందుకే సమశీలాన్ భజంతివై పితృ భూత ప్రజేశాదీన్. స్త్రీయ ఐశ్వర్య ప్రజేత్సవః ఇతర దేవతలను ఎందుకు ఆరాశిస్తారు? ఎవరెవరిని ఆరాశిస్తారు అంటే ఆయన చెప్తున్నాడు పితృ భూత ప్రజేశాన్ పితృ దేవతలను భూతపతిని అలాగే ప్రజాపతులను. నా దగ్గర దక్ష ప్రజాపతి ఇంకొక ప్రజాపతి ఉన్నాం. ప్రజాపతులను సేవిస్తారా? ఉద్యోధనను సేవిస్తారా? భూజపతిని సేవిస్తారు. అంటే సంపద కావాలి అనుకున్న వాళ్ళు పితృ జవతలను ఆరాధిస్తారు. శాసకత్వం కావాలనుకున్న వాళ్ళు భూతపతిని ఆరాధిస్తారు. సంతానం కావాలనుకున్న వాళ్ళు ప్రజాపతిని ఆరాధిస్తారు. ఏ కోరిక లేని వాళ్ళు పరమాత్మను. కామః మోక్షకామోవ సర్వకామః జనార్ధనం అని చెప్తాడు. ఏ కోరిక లేకున్నా వాడినే సేవించాలి. అన్ని కోరికలు ఉన్నా వాడినే సేవించాలి.

ఎందుకంటే వీళ్ళందరూ ఒక్కొక్కటి అన్నీ ఇయ్యరు వీళ్ళు తగిలినోళ్ళు ఎవరో అన్నీ ఇచ్చే ఒక్కొక్కడే ఇస్తారు. ఆ పరమాత్మ అయితే అన్నీ ఇస్తారు. ఏం కావాలన్నా మొత్తం ఇస్తారు. అలాగే ఏమీ ఇవ్వడు ఆ కారణం అన్నది. అంటే ఫలానా కావాలనే కోరికను లేకుండా చేస్తారు. చాలా అన్ని ఇచ్చినట్టే కదండీ. ఎవరు అర్థం ఏమిటి అన్ని పడ్డామంటే ఒక గీతను చిన్న గీత చేయాలంటే నీ జడప అన్నారు. పెద్ద గీత కొట్టి సరిపోతుంది కదా. అలాగే అసలు మన కోరికలు కూడా చేస్తే సమస్య ఏముంది మొత్తం ఇచ్చినట్టే. నీకేం కావాలి అబ్బే నాకేం వద్దు అన్నీ వచ్చినట్టేనా అన్నీ వచ్చినట్టే అన్నీ ఇచ్చినట్టే అలాగా నా పేరు సర్వదాహ ఉంది శాస్త్రనామాల్లో అన్నయ్య ఇచ్చేవాడు అందుకోసమని ఇది జ్ఞాపకం ఉంచుకొని పితృ భూత ప్రజేశాదీన్ శ్రియ ఐశ్వర్య వ్రయేత్సవః సంపద, శాసకత్వం, సంతానం. ఈ మూటిని కావాలనుకున్న వాళ్ళు పుద్ర దేవతలను, భూతపతులను, ప్రజాపతులను ఆరాధిస్తారు. వాసుదేవ పరా వేదాః వాసుదేవ పరా మఖాః. ఇప్పుడు చెప్తున్నాడు, చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు. అసలు విషయం చెప్తున్నానయ్యా, ఈ దేవతలు, ఈ రూపాలు, ఈ కోరికలు, ఈ పనులు, ఈ పురాణాలు అవన్నీ పక్కకు పెడదాం. అసలు వేదం ఏం చెప్పింది? వేదాహమేతం పురుషం మహాంతం ఆదిత్య వర్ణం తమసత్పరస్తాత్ ఎవరిని చెప్పింది? వాసుదేవ పదం. సరే వాసనాత్ వాసుదేవోస్య వాసితంతే జగత్ త్రయం. సకల చరాచర జగత్తును వ్యాపించి ఉన్నటువంటి శ్రీమన్నారాయణుడిని బోధించినవే వేదములన్నీ. అంతేకాదు అన్ని యజ్ఞములు ఎవరిని బోధించాయండి? వాసుదేవ వాసుదేవ పరాః మఖాః వాసుదేవ పరా యోగాః వాసుదేవ పరా క్రియా అన్ని యోగములు మనము ఆచరించే యోగములు అభిలషించే యోగములు. ఇవన్నీ ఎక్కడివి? ఎవరివి? పరమాత్మను ప్రతిపాదించేవి.

మనం ఆచరించే అన్ని క్రియలు అంటే అన్ని ఆరాధనలు. ఏ ఆరాధన చేసినా మళ్ళీ అది కథ ఏం కావాలి? వాసుదేవ పరమే కావాలి. కేవలం మనం శైవులుగా చెప్పుకుంటున్న వాళ్ళలో కూడా ఆదిత్యం, అంబికం, విష్ణు. ఈయన లేడనుకోండి పంచాయతీ అనం కాదని. ఆరాధించరు. పంచాయతనం ఉండాలి ఆరాధించాలంటే ఏంటి? పంచాయతనం ఉండాలి. ఈయన లేడు అనుకోండి. కాదు. మరి అందులో ఏమైనా అందులో ఇంకో ఆయన పేరు ఉందా? లేదు. అష్టమూర్తుల్లో ఆయన పేరు లేదు. పంచాయతనం ఈయన పేరు ఉంది. ఏం అర్థం అన్నాడు? ఆచరించే ప్రతి క్రియకు పరిపూర్ణ ప్రదులు వాసుదేవుడు. మీరు ఏ ఆరాధన చేస్తున్నా పరమాత్మ యొక్క స్పర్శ నామము ఆరాధన లేకుండా ఆరాధన పూర్తి కాదు. వాసుదేవ పర యోగ అలాగే. వాసుదేవ పరం జ్ఞానం వాసుదేవ పరం తపః మనకు కలిగే జ్ఞానం అంతా కూడా పరమాత్మను బోధించేదే మనము చేసే అన్ని తపస్సులు ఎక్కడ ముగియాలి ఎవరి యందు మొదలు పెట్టినా చివరికి కృష్ణార్పణం అన్నారు తప్ప వేరే అర్పణం అంటే మళ్ళీ పుట్టాలి మళ్ళీ రావాలి. అందువల్ల వాసుదేవ పరం తపః వాసుదేవ పరో ధర్మః వాసుదేవ పరా గతి. మనం ఆచరించే ధర్మమంతా పరమాత్మదే. మనకు లభించే దిక్కేముంది? ఎక్కడికి పోయినా వాళ్ళు ఎవరు పట్టుకోవాలి? మళ్ళీ అందరూ పట్టుకోవాల్సింది ఈయన్నే కదా. కాబట్టి గతి కూడా వాసుదేవ పరమే. సయ్యేదం గతత్యాగ్రే భగవాన్ ఆత్మమాయయా. అలాంటి పరమాత్మ శ్రీమన్నారాయణుడు మాత్రమే ఈ సకల చరాచర జగత్తును మొదలు ప్రళయకాలం అయిపోయిందని అనుకోగానే తన సంకల్పముతో ఆ మహానుభావుడే ఈ ప్రపంచమును సృష్టించాడు. అది కూడా ఆత్మమాయయా సద్సద్రూపయా త్యాసవు గుణమయ్య అగుణో విభుహు ఎలాంటిది మాయ సత్ అసద్రూపయా ఆ మాయ సద్రూపము అసత్ రూపము. చూచే వారికి ఉన్నట్టే అనిపిస్తుంది. బాగా చూచే వారికి ఏమీ కనబడదు.

ఎందుకంటే నా సదా సీత్ నో సదా సీత్ తదానిం వేదని చెప్తుంది. అప్పుడు ఎప్పుడు ప్రళయకాలంలో సత్తువు లేదు అసత్తువు లేదు మరి ఏముందండి? ఉన్నది అంటే ఉన్నదే కావాలి కదా. ఉన్నది లేదు లేనిది లేదట. పోనీ లేనిది ఉన్నదా? ఉండదు. పోనీ ఉన్నది లేదా? లేదు. మరి ఉన్నది లేదు లేనిది లేదు. మరి రెండు లేకుంటే ఏముంది? అంటే ఒక వస్తువు ఉన్నదని ఒక వస్తువు లేదని చెప్పడానికి ఎవడు లేడు. కాదు? ఈ వస్తువు ఉందండి, మనం ఉంటే ఇది ఉందంటాం. చెప్పేవాళ్ళు లేకుంటే? లేదు. పరమాత్మ ఒక్కడే ఉన్నప్పుడు అది ఉన్నది, అది లేదని ఎవడన్నాడే? పరమాత్మ ఏముందని అంటాడా? కాబట్టి ఈ ప్రళయ కాలంలో ఉన్నదని కానీ లేదని కానీ వ్యవహారమే లేదు. కూడా మగ్రే ప్రకేతం ఆ ఉన్నదేదో అతి రహస్యంగా చూడగలవారు ఉంటే స్పష్టంగా కనపడేలానే ఉంది. అగ్రే ప్రకేతం. ముందర ధ్వజంతో సహా కనబడుతూ ఉన్నది. కానీ చూచేవాడు లేడు, చెప్పేవాడు లేడు. వాళ్ళిద్దరు వస్తే అవ్వవ్వ ఉన్నదండి అంటాం. పరమాత్మకు భిన్నమైనటువంటి జీవుడే లేనప్పుడు ప్రపంచమే లేనప్పుడు పరమాత్మ ఉన్నట్టా లేనట్టా? అడిగేది ఎవరు? చెప్పేది ఎవరు? కదా? ఆ రెండూ లేవు. అందుకే సత్తు లేదు, అసత్తు లేదు. పరమాత్మ యొక్క మాయ సత్ అసద్రూప. ఉన్నట్టు కొందరు అనుకుంటాం కాదు కాదని లేనట్టని మరి కొందరు అనుకుంటాం. ఇది పరమాత్మ మాయ ఉన్నట్టు కనబడేదే లేనట్టు అవుతుంది. ఎండమావులు ఉన్నాయి. అయ్యో నీరు ఉంది అనుకుంటాం. దగ్గరికి పోతే అయ్యో నీరు లేదు అంటాం. ఒకటే స్థలం. ప్రదేశం అదే నీరు ఉన్నది అన్నావు నువ్వే నీరు లేదు అన్నావు నువ్వే.

పరమాత్మ యొక్క స్వరూపం కనపడనంత వరకు ఆయన ఎవడు లేడంటావ్? సత్తా చేస్తే ఉన్నాడంటావ్. ముందు ఏదన్నావ్ వజనా? కనపడలేదండి లేదని అంటావ్. అంటే ఏంటి? నేను చెప్పిన మాటే సిద్ధాంతం అని ఎవరు నిరూపించలేరు. ఎందువల్ల? ప్రతి సిద్ధాంతాన్ని పరమాత్మ రాద్ధాంతం చేస్తాడు. ఉన్నదా పక్కకు పడేస్తాడు. అయ్యో లేదండి అంటాడు. లేదా చూపెడతాడు. ఉన్నది అన్నాడు ఏం బాధ లేదు. అందుకే నాయనా నువ్వు ఉన్నది కాదు లేనిది కాదు. ఒప్పుకునే పద్ధతి ఇది పరమాత్మ యొక్క మాయ. సత్ అసత్ రూపయా. గుర్తు ఉన్నాయా? శాసవు గుణమయ్యా అగుణః విభుహు ఈ మాయ గుణమయి. మాయ ఎక్కడ ఉంటాయండి? పరమాత్మకు ఉండవు. పరమాత్మ నిర్గుణః నిరంజనః. కానీ ఏది గుణః? గుణం కలది మాయ. భగవంతుని మాయ గుణము కలది. గుణము కలిగినటువంటి పరమాత్మ మాయ చేత అగుణో విభుహు ఏ గుణములు లేని సర్వవ్యాపుడైనటువంటి పరమాత్మ ఈ జగత్తును సృష్టిస్తాడు. మాయతో సృష్టిస్తాడు తాను పక్కన ఉంటాడు. పరమాత్మ కూడా నేను సృష్టికర్తను అని చెప్పడు. మనం మాత్రం చెప్తాం నేనే సృష్టికర్తను. అదే అండి, అసలు చేసేవాడు నేను కాదు దేవుడా అంటున్నాడు. ఎందువల్ల అంటే నాదేముంది మాయ చేస్తుంది. ముందర మాయను పెట్టి అబ్బే నాదేం లేదు అంటాడు. అన్నిటికీ ఆధారం కాలము అంటాడు. విరణ్య కశ్యపుడు బాగా విజృంభించినప్పుడు దేవతందరూ వచ్చి అడిగారు స్వామిని అయ్యా బాధ పెడుతున్నాడు చంపవయ్యా వచ్చి. చంపాలనా? అబ్బే నా పని కాదు నేను. అయ్యో స్వామి మాకు దిక్కు ఎవరు? వాడే చస్తాడులే. ఎలా చేస్తాడు? పోతన భాగవతం జ్ఞాపకం ఉంటే శుద్ధ సాధులందు, సురలందు, శృతులందు, గోవులందు, విప్ర కోటి యందు, ధర్మ పదవి యందు, తవిలి నా యందు.

వాడెన్నాడు అడుగు నాడే అంత ముందు. వాడే చస్తాడు నేనేం చంపాలి. అదంతా మాయ పని నాకెందుకు నేనేం చేయను అది చేసేస్తాను. వాడే చస్తాడు వాడే పుడతాడు తనకెందుకు పేరు. నేను శిష్య కథ నేను చెప్పుకోవాలి అని పుడతారు చస్తారు పోనీ. ఎందుకు మాయ? అది గుణమై అందుకే మనకు మన దగ్గర ఉన్నారు మాయావాదులు. ఉన్నారు కదండీ వాళ్ళు అంతా సర్వం మాయ అంతా మాయ గురించి. మంచిది. అధ్యాత్మ రామాయణం అంతా దాన్ని చెప్పేది. మాయ అర్థం అవ్వడం లేదు మనకు అధ్యాత్మ రామాయణం. చాలామంది అధ్యాత్మ రామాయణం వ్యాసులు రాశారని చెప్పారు. ఎక్కడ ఉంది అన్నారు అదేం పురాణం? బ్రహ్మాభో ఉందని చెప్పాడు ఎక్కడ లేదండి వస్తువంతా దుచ్చు పెట్టింది లేదురా నాయనా ఈ మాట తప్పురా బాబు. ఆ అది ఎక్కడ ఉంది అంటే న్యాయంగా అది రాసింది విద్యారణీయులు. ఈ ఆరణ్య స్వామి రాసి అధ్యాయ చేస్తున్నాడు నేను, మా వాదం ఆయనదే మా అయ్యా వాదం అని కాబట్టి సీతమ్మ చెప్తా అంతా నేను సృష్టిస్తాను బాగా అనవసరంగా అభయంత్రం ఆయనకు వస్తున్నాయి చేసింది నేను పేరు ఆయనకు అని చెప్తుంది. అంటే మాయా కార్యం ఇదంతా పరమాత్మ అంతకు ముంతకు కూడా ఉంటుంది. ఆ స్థితిని చెప్తున్నాడు సదసద్ రూపయా. స రూపయా తయా విలసితేశ్వేషు గుణేషు గుణవానివ. మాయా ప్రభావం వలన మూడు గుణములు విజృంభిస్తాయి. అంతటా వ్యాపిస్తాయి. అంతటా వ్యాపించి ఉన్నటువంటి మాయ చేత అంతటా వ్యాపింపజేయబడినటువంటి గుణములలో ఏ గుణములు లేని స్వామి ప్రవేశిస్తాడు. తాను నిర్గుణః కానీ తాను గుణములలో ప్రవేశిస్తాడు. అలా ప్రవేశించి అంతఃప్రవిష్టః ఆభాతి విజ్ఞానేన విజృంభితః. ఆ గుణములలో తాను ప్రవేశించి తన విజ్ఞానంతో విజృంభించి మాయ చేత మొత్తం సృష్టి చేయించి ఆ ఆ గుణములు ఇతనికే ఉన్నాయా అనిపిస్తాడు. ఆభాతి గుణేషు గుణవానివ ఆభాతి.

గుణములలో చేరిన ఇతను గుణములు కలవానిలా అనిపిస్తాడు. కానీ అతను విజృంభించేది, అతను ప్రకాశించేది తన విజ్ఞానేన. విజ్ఞానేన విజృంభితః అంటే మాయలో చేరిన గుణములలో చేరిన గుణములలో ఉన్న అవి మనకు అంటకుండా ఉండాలంటే మన జ్ఞానం ఉండాలి. జ్ఞానము ఉన్న చోట మాయ పని చేయదు. ఇది కూడా నమ్మ. ఇది విరుగుడు. ఎవరికైతే విజ్ఞాన ఘనః అవుతారో అతని దగ్గర ఏ మాయ పని చేయదు. అందుకే పరమాత్మ మాయ చేత విజృంభించినటువంటి గుణత్రయములో గుణములు లేని తాను ప్రవేశించి తన విజ్ఞానముతో సర్వత్ర వ్యాపించి సృష్టి కార్యము జరిపి వేరే వారికి పరమాత్మే గుణవంతుడు అనిపిస్తాడు. తాను మాత్రం నిర్గుణునిగా విజ్ఞానమయుడిగా అంటే సత్యం జ్ఞానం అనంతం బ్రహ్మ తను అలాగే ఉంటాడు. తనకు ఏ మాయ అంటదో, తనకు ఏ గుణములు అంటవు. గుణహీనుడు అంటే ఏమర్ధము? సత్వజస్వ గుణ లేని వాడని అర్ధం. తట్టిని లేవని కాదు, ఆత్మ గుణాలు లేవని కాదు, అపారకారుణ్య వాత్సల్య సౌతిల్య సౌతిల్య ఉన్నాయి కదా, అవన్నీ ఉంటే అవి లేకుంటే ఇంకేం పోతుపో మనం ఏం జీవిస్తాం నేను? గుణాలు అంటే అవి కావు. సత్వం, రజః, తమః. ఈ మూడు గుణములు లేనివాడు అని అర్థం. గుణములలో తాను ప్రవేశిస్తాడు, తన విజ్ఞానంతో జన్మించి గుణకార్యములను జరిపిస్తాడు. తెలియని వారు పరమాత్మే గుణత్రయము కలవాడని అనిపిస్తాడు తనకు మాత్రం ఏది అంటదు. ఇలా తీసి. అంతః పరిత్యః ఆభాతి విజ్ఞానేన విజృంభితః యధాహి అవహితో వహ్నిహి దారుష్వేక స్వయోనిషు నానేవ భాతి విశ్వాత్మా పూతేషు చ తథా కుమాన్. ఇంకో మాట చెప్తున్నాడు, దృష్టాంతం ఇస్తున్నాడు. నిప్పు ఎక్కడ ఉండును? ఏం చెప్పారే? దారుషు కట్టెలలో ఉంటుంది. కదా? ఎన్ని కట్టెలు ఉంటే అన్ని నిప్పులు ఉంటాయి. ఉంటాయండి.

నిప్పు ఒకటే. కాదు? మీరు ఎన్ని కట్టెలు పెట్టినా వచ్చే నిప్పు ఒకటే. ఈ కట్టెలో నీలో నిప్పు, అగో నువ్వో నిప్పు, ఆడో నిప్పు ఇన్ని నిప్పులు ఉన్నాయా ఒప్పుకున్నామా? కానీ ప్రతి కట్టెలో నిప్పు ఉంటుంది. ప్రతి కట్టెలో వేరు వేరుగా నిప్పు కనపడుతున్నా, నిప్పంతా ఒకటే. ప్రతి ప్రాణిలో విడివిగా కనపడుతున్నా పరమాత్మ ఒకటే. అందుకే మనకు స్పష్టంగా అర్థం కావటానికి యథాహి అవహితో వన్నిహి దారుషు ఏకః స్వయోనిషు. తనకు కారణమైన కట్టెలలో విడివిడిగా కనబడుతున్నటువంటి అగ్ని ఒక్కటిగానే ఉంటుందో చూచేవారు మాత్రం చాలా అగ్నిహోత్రాలు ఉన్నాయని అనుకుంటారో ఉన్నది ఒక్కడే. అనుకునేది మాత్రం చాలా. అలాగా నానేవభాతి విశ్వాత్మా భూతి తథాపుమా ఇలాగే అన్ని ప్రాణులలో ఉండేటువంటి పరమాత్మ పరమ ఎందరయ్యా అంటే ఎందరు ప్రాణులు అన్ని పరమాత్మాలు అంటారు. అన్నాయండి. అది కదా ఒక్కడే. ఒక్కడే కానీ నానే పాపి. చాలా మందిలా అనిపిస్తాడు. పరమాత్మ ఒక్కడే. చాలా మందిలో ఉంటాడు. చాలా కఠిలో ఉన్న నిప్పంతా ఒకటిగానే ఉండి చాలా అనిపించినట్టు. అనేకమైనటువంటి ప్రాణులలో ఉండే పరమాత్మ ఒక్కడైనా చాలా మందిలా అనిపిస్తాడు. అంటే దేవభేదము, భూతభేదము, గుణభేదము, ఫలభేదము వీటిని పెట్టుకొని సంసారంలో మరగ్గిపోకు. ఏకమేవాద్వితీయం బ్రహ్మ పరమాత్మ ఒప్పడే భేదం అనేది లేదు అని చెప్పి అసౌ గుణమయైహి భావైహి భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియాత్మభిహి స్వనిర్మితేషు నిర్విష్టః భుంగ్తే భూతేషు తద్గుణాన్ అయితే పరమాత్మకు ఏ గుణములు లేవు, ఏ మాయలు అంటవు, అన్నిట్లో తాను ఉంటాడు, ఉన్నవాడు ఒక్కడే అది కాదు కానీ. మనకు అసౌ గుణమయైహి భావైహి భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియాదిభిహి అంటే పంచభూతములు, పంచకర్మేంద్రియములు, పంచజ్ఞానేంద్రియములు.

పంచా తన్మాత్రలు కదా భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియాదివి ఎన్నయ్యాయి 20 కదా మొదలు అవ్యక్తము మహత్తత్వము అహంకారము అవొక మూడు 23 ఇప్పుడు ఈ నారకు కూడా స్తుతులు తత్వాలు కదా ఇలాంటి భూత సూక్ష్మ ఇంద్రియములతోటి ఇవన్నీ ఎక్కడివి? భూతములు కానీ, సూక్ష్మ భూతములు కానీ, ఇంద్రియములు కానీ ఎలా పుట్టాయి? ప్రకృతి నుంచే పుట్టాయి. మాయ నుంచే పుట్టాయి. ఇవన్నీ ఏ భావాలు? గుణమయ భావాలు. కదండీ? గుణమయమైనటువంటి ఈ భావములతో స్వనిర్మితేషు నిర్విష్టః తాను. సృష్టించిన వాటిలోకే తాను ప్రవేశించి ఏ గుణము లేనివాడు ఏ కోరిక లేనివాడు, ఏ వికారము లేనివాడు అన్నిటినీ అనుభవిస్తున్నట్టుగా కనపడతాడు. తాను మాత్రం ఏ గుణం జోలికి తాను వెళ్లడు. తనకు ఏ అనుభవము లేదు. కానీ ప్రతిదాన్ని తానే. అనుభవిస్తున్నాడు. జగత్తును నేనే సృష్టించాను, నేనే కాపాడుతాను. అహమన్నాదః అహమన్నాదః నేను భోక్తను ఇవన్నీ భోగ్యములు. అని ఏ అనుభవము లేనివాడు, ఏ గుణములు లేనివాడు, ఏ మాయను అంటనివాడు అవన్నీ ఉన్నవానిలా అనుభవిస్తున్న వానిలా కనపడతాడు. కాబట్టి స్వనిర్మితేషు నిర్విష్టః భుంగ్తే భూతేషు తద్గుణాన్ భావయత్యేష సత్వేన లోకాన్వయ లోక భావనః ఈ మహానుభావుడే అన్ని లోకములను సృష్టిస్తాడు. సృష్టించిన వాటిని సత్వగుణముతో కాపాడుతాడు. తమోగుణంతో సంహరిస్తాడు. అందుకే ఆయన పేరు లోక భావనః. పరమాత్మ యొక్క నామాల్లో లోక భావనః. అన్ని లోకములను రక్షించేవాడు. ఉనికి భూసత్తాయం. సత్తా కదండీ. కాబట్టి అన్ని లోకములను నిలిపేవాడు. అంటే రక్షించేవాడు.

సృష్టించేది వాడే, రక్షించేది కూడా ఆ మహానుభావుడే. లీలావతారానుగతః దేవతిర్యంగ నరాదిసు. అందుకే ఈ మహానుభావుడు తానే. ఆయా గుణములలో చేరి ఆయా గుణములు ఉన్నవారిలా కనపడి ఆయా గుణములను అనుభవిస్తున్నట్టుగా మనకు అనిపించాలి కాబట్టి. తన లీలగా పరమాత్మ అనేకమైనటువంటి అవతారములను స్వీకరిస్తాడు. ఆయా అవతారాల్లో ఉన్న స్వామి ఆయా గుణములు కలవాడిగా భాసిస్తాడు. అయ్యా రామచంద్రుడు శుద్ధ సత్వగుణము అంటాం కదండీ. కృష్ణుడు. పరమ సత్వము నారసింహుడు అబ్బోయ్ మహా ఉగ్రుడు అండి ఆయన తమో గుణం అయితుందండి. ఆయనకు ఏ గుణం లేదు. కానీ ఆయా లీలలతో ఆయా గుణాలను ఆయా స్వరూపాలను ఆయా స్థితిల్లో తీసుకొని లీలావతారానుగతః ఎలా? దేవ తిరియన్ నరాదిషు పరమాత్మ దేవతలుగా పుడతాడు, అలాగే తిరియత్ పశుభక్ష్యాదులుగాను పుడతాడు, నరాదిషు మానవులుగా పుడతాడు, పామనావతారం స్వామిదే. నృసింహావతారం స్వామిదే అది దేవ అవన్నీ దేవతలు. అలాగే మత్స్యావతారం తిరియత్. కూర్మావతారం తిరియత్. వరాహావతారం తిరియత్. నారసింహ వామన దేవావతారం. రామ రామ రామ నారావతారం. నరులుగా తానే పుడతాడు, దేవతలుగా తానే పుడతాడు, పశుభర్శాతులుగా తానే పుడతాడు. ప్రతి ప్రాణిలోనూ తానే ఉంటాడు. ఏ ప్రాణి గుణాలు తనకు అంటవు. తన యొక్క అనుభవము ఏదీ లేదు, అన్నీ తానే అనుభవించినట్టుగా కనపడుతాడు. కాబట్టి దేవ తిరియంగ్నరాభిసు అంటే ఇది. ప్రతివారు జాగ్రత్తగా విని తెలుసుకొని ఆచరణలోకి తేవలసిన భావం. వేరు వేరు దేవతలను ఎందుకు ఆరాధించాలి? ఎవరిని ఆరాధించాలి అంటే మనకు వాదం పేచి ఏమొద్దు మనకు ఏ స్వభావం ఉంటే అలాంటి వారిని ఆరాధించాలి. అలా సమస్య లేదు. మన గుణాలను బట్టి మన స్వభావం మనం ఆ దేవుడుని ఆరాధిస్తాము కానీ ఎలాంటి వారైనా చివరికి చేరవలసింది మోర్చ మార్గమే కాబట్టి.

ఏది సత్వగుణమో అలాంటి స్వామిని ఆశ్రయించి సేవిస్తే మనమందరం సాత్వికులమైతాం. మోక్షాన్ని చేరుతాము. తక్కిన వారిని ఆశ్రయించి సేవిస్తే మనలో కూడా ఆ గుణాలే వస్తాయి. ఇలా పుడుతూ వెళుతూ మళ్ళీ వస్తూ ఉంటాము. కాబట్టి అడిగిన ప్రశ్న చెప్పారు కదా స్వామి ఎవరు పరమాత్మ ఏది ధర్మము దేన్ని ఆశ్రయించాలి తర్వాత ప్రశ్న ఏముంది దేన్ని చేయగోరి పరమాత్మ దేవకి యందు వసుదేవుని వల్ల కలిగాడు. ఇప్పుడు అవతారాలు కావాలి అంటే అవతారాలు అనేటువంటిది ఇంకొక అధ్యాయం టైం ఉంది 10 నిమిషాలే కాబట్టి మళ్ళీ అధ్యాయం మొదలు పెట్టి దాన్ని తగులు ఆపపడడానికి అంటే ఇక్కడికే ఆపేసుకుంటే రెండు అధ్యాయాలు పూర్తయ్యాయి మూడో అధ్యాయం రేపు మొదలు పెడదాం. రేపు కాస్త బహుశా అయితే ఒక అరగంట ఆలస్యం కావచ్చు. దావీరి గుట్ట వెళ్తున్నాం ఇదే. బ్రహ్మోత్సవాలు కదా. బ్రహ్మోత్సవాలు ఏదో పని చేస్తాం కావాలని. 10 గంటలకి 10 నుంచి 11న్నర. ఇది 12:00 అవుతుంది. సంపాది చేసి బయటకి వస్తా ఒక అరగంట అయినా వచ్చి త్వరగానే వస్తానంట అవుతుందని ఏం లేదు. పోతే మూడింటికి రాలేకపోతే అరగంట ఆలస్యం కావచ్చు. అలా చేసుకోవచ్చు. స్వస్తి ప్రజాభ్య పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేన మహీం మహీశాః గోబ్రాహ్మణేభ్య సుభమస్తు నిత్యం లోకాత్ సమస్తాః సుఖినో భవంతు అస్మద్ గురుభ్యో నమః మొత్తం తత్వం అన్నమాట మనకి ఎంత అసలు ఇది భాగవతం అంటే దీన్ని బోధించకుంటే భాగవతం కాదు.

Opening with the Krsnastakam (eight verses of Krsna praise): 'Atasi-puspa-sankasam maha-nupura-sobhitam ratna-kankana-keyuram Krishnam vande Jagad-gurum' -- resembling the atasi flower in color, adorned with great anklets, wearing gem-studded bracelets and armlets, I bow to Krsna, teacher of the universe. 'Utphulla-padma-patrakssam nirajimuta-sannibham yadavanam siroratnam Krishnam vande Jagad-gurum' -- lotus-petal eyed, resembling a rain-cloud, crown-jewel of the Yadava clan, I bow to Krsna. 'Kutil-alaka-samyuktam purna-candra-nivanam vilasat-kundaladharam devam Krishnam vande Jagad-gurum' -- with curling locks, a full-moon face, shining earrings, I bow to the divine Krsna. 'Srivatsamkam mahoraskam pura-mala-virajitam sankha-cakradharam devam Krishnam vande Jagad-gurum' -- bearing the Srivatsa mark on a broad chest, adorned with garlands, holding conch and discus, I bow to the divine Krsna. 'Mandara-gandha-samyuktam caru-hasam susobitatam pita-pincava-cudangam Krishnam vande Jagad-gurum' -- fragrant with mandara flowers, beautifully smiling, adorned with yellow peacock-feather crown, I bow to Krsna. 'Rukminni-keli-samyuktam pitambara-susobhitam avapta-tulasi-gandham Krishnam vande Jagad-gurum' -- united with Rukmini in divine sport, beautifully robed in yellow silk, fragrant with tulasi, I bow to Krsna. 'Gopikanam kucadvandva-kumkumankita-vatsatam sri-niketam mahesvasam Krishnam vande Jagad-gurum' -- his chest marked with the kumkuma from the gopis' embrace, the abode of Sri, of mighty bow, I bow to Krsna. 'Krsnastakam idam punyam pratar utthaya yah pathet koti-janma-krtam papam smaranena vinasyati' -- whoever reads these eight auspicious verses in the morning after rising, the sins of crores of births are destroyed by their remembrance. Obeisance to Sri Krsna Parabrahman. 'Vyasam vasistha-naptaram sakteh pautram kalmasam parasaratmajam vande suka-tatam taponidhim' -- I bow to Vyasa, grandson of Vasistha, Sakti's great-grandson, born of Parasara, father of Suka, treasury of tapas. 'Vyasaya visnu-rupaya vyasa-rupaya visnave namo vai brahma-nidhaye vasistthaya namo namah' -- salutations to Vyasa who is Visnu in Vyasa form. 'Yam pravrajantam anupetam apeta-krtyam dvaipayanah viraha-katara ajuhava putreti tanmayataya taravo'bhinedus tam sarva-bhuta-hrdayam munim anatosmi' -- I bow to Suka, at whose departure Vyasa called 'putra!' and the trees responded. 'Sri Suka brahmanah namah. Born under Kanyabharani, ornament of the Vadhula lineage, son of Sri Rangadi Guru, I worship Sathagopa muni.' Salutations to all our Gurus. Among all puranas, itihasas, and sastras -- what is the supreme sreyas-sadhana (means to the highest good) for the jiva? To answer that, let us first understand what dharma is, because dharma's definition is: 'veda-pranitah abhyudaya-nihsreyasa-sadhanah dharmah' -- dharma is that which is commanded by the Veda and which achieves both abhyudaya (prosperity in this world) and nihsreyasa (the supreme good).

Dharma by definition is 'veda-pranitah' -- that which is enjoined and directed by the Veda -- and it achieves both abhyudayam (flourishing in this world and the next) and nihsreyasam (the supreme goal, Paramapadam). Once one truly knows dharma, sreyas follows naturally without further anxiety. The Bhagavata first defines dharma, then states what dharma-practice produces, then gives the test: 'dharma-svanusstthitah pumsam visvaksena-kathasu yah notpadayet yadi ratim srama eva hi kevalam' -- if dharma properly practiced does not produce love for Paramatman's kathā, it is only labor. And: 'koti-svanusstthitasya dharmasya samsiddhih haritosskanaum' -- the siddhi (fulfillment) of well-practiced dharma is Hari's pleasure. So the supreme dharma is Hari-kathā-sravanam (hearing Paramatman's stories) -- which removes all impurities and sins. Now where are we in the discussion? We've established that hearing kathā removes sins -- yet people don't want to hear kathā. How does the desire to hear kathā even arise? Because the world offers so many other things more immediately attractive.

How does the desire to hear Paramatman arise when the mind is occupied elsewhere? The answer: the mind first needs suddhi (purification). That purification comes in stages. First, the person has strong attachment to samsara -- but even then, occasionally the thought arises: 'let's go to the temple today, let's see the great ones.' That small, quiet impulse is the seed. This impulse needs nurturing. The very question Saunaka's rishis asked -- 'how does one in samsara cross its sorrow?' -- is the key. Suta will now explain the chain: partial suddhi → sadhu-sanga → sravanam → bhakti → vairagya → jnana → moksa. Everything begins with the small moment when a person feels drawn to sacred things.

Even while attached to samsara, occasionally people feel: 'let's go to the temple now, let's meet the elders' -- this small pull arises. When it does, they go and sit in the presence of great devotees. That satsanga begins to produce sravanam (hearing). And sravanam begins the chain. But what produces the very first pull? Two things: (1) the accumulated residue of past dharma-practice -- punya built across previous births which gives even a materialistic person momentary noble impulses; and (2) punya-tirtha-sevana (visiting sacred sites). Even visiting a sacred river, a temple, a pilgrimage place once -- this small act reduces the cloud of sin covering the mind and allows even a brief moment of suddhi through which the sacred impulse can emerge.

Punya-tirthas (sacred sites) remove some portion of sin -- even visiting them once produces some degree of suddhi (purification). This partial suddhi then does something specific: it enables the person to sit with great souls (sadhu-sanga). The partial purification opens the mind just enough to approach the saintly. And in the presence of the saintly, one hears Paramatman's kathā. This hearing then produces bhakti. And bhakti then dissolves the remaining impurities. It is a gentle cascade: punya-tirtha → partial suddhi → access to sadhu-sanga → sravanam → bhakti. Without that initial punya-tirtha-sevana, the doorway to satsanga may never open. Hence the great emphasis in all sampradayas on pilgrimage, even for those not particularly spiritually inclined -- the mere act of going has transformative power.

What punya-tirtha does is prevent the constant inner conflict (bhava-sangharssana) that keeps the mind distracted. Once you bathe in the Ganga -- even if you're not particularly devotional, even if you're not a great scholar -- something settles. The restlessness decreases momentarily. And in that moment of reduced restlessness, satsanga becomes possible. In that satsanga, hearing happens. 'Srnvatam sva-kathah Krsnah punya-sravana-kirtanah' -- Paramatman who is auspicious to hear and glorify: merely by his hearing, suddhi deepens further. The chain: punya-tirtha → reduced bhava-sangharssana → satsanga → sravanam → bhakti. This is why Paramatman designed the world with sacred tirthas -- because without them, even the first step of the chain would not begin for most jivas.

'Srnvatam sva-kathah Krsnah punya-sravana-kirtanah hrdy antahstho hy abhadrani vidhunoti suhrt-satam' -- Krsna, auspicious to hear and glorify, residing within the hearts of pure devotees, removes all inauspiciousness from those who hear his stories. He is heard by the pure, glorified by the pure, meditated upon by the pure -- meaning that those who have some suddhi are the ones through whom he reaches others. The pure souls sing of him; their singing purifies those who listen; the purified then themselves become channels. This is why the teaching tradition (guru-parampara) is essential -- not an academic or political lineage, but a chain of the pure reaching the less-pure, Paramatman reaching outward through those whose hearts he already dwells in. 'Drsta-srutadi-viksepa-pratihasya hridayam svagatam tac-cana-viddhe dattam' -- the mind which Paramatman himself has entered is one through which all inauspiciousness flows out.

These three inner secrets become known through Bhagavata-sravanam: (1) one's own svarupa as paro-tantra (completely dependent on Paramatman), (2) Paramatman as the sole protector and upaya, (3) Paramatman as the one in whose ānanda alone our service has meaning. The entire Bhagavata's essential teaching is this: 'say the Bhagavata, hear the Bhagavata, read the Bhagavata.' These three secrets are available only through this single text. This is also why punya-tirtha-sevana matters: it begins the chain that ultimately leads to sitting in front of Bhagavata. And when one has sat in front of Bhagavata enough times with sadhu-sanga, these three secrets dawn -- not as intellectual knowledge but as lived realization. This is the progression from para (received teaching) to parajnana (self-revealed truth).

'Praptetu sodase varse putram mitravad acaret' -- until age 5, treat the child as you would God himself (panca-varsa = bhagavat-svarupam); from age 5 to 16, as a disciple to be disciplined; from 16 onward, as a friend. This is the sastra's wisdom on parenting. Why treat a small child as Paramatman? Because the child has just come from that state of pure consciousness -- the child's mind is not yet fully immersed in arisadvarga (the six inner enemies). The veil of ahankara hasn't fully formed. A child's natural purity, unconditional love, and immediate joy -- these are echoes of Paramatman's own qualities still visible before samskaric conditioning overlays them. Treating the child as sacred during these years protects that purity and sows the seeds of bhakti.

When the mind feels spontaneously drawn to a place -- 'this place is good, I like being here' -- that is Paramatman working from within, producing the impulse toward suddhi. We don't consciously calculate 'let me feel devotion' -- the feeling simply arises. This spontaneous attraction to the sacred is itself evidence of residual punya from past births and Paramatman's own grace. Similarly, the wearing of sacred symbols (tilakam, manjal, kumkum) -- when done with genuine inner comfort rather than social conformity -- reflects an innate orientation toward Paramatman. The person who says 'this genuinely suits me, this is who I am' in relation to sacred marks and practices is one whose suddhi is deepening naturally. The outer form follows the inner state.

This is mahat-seva -- it is enough to simply be in the presence of great souls. Just as iron in contact with fire acquires the fire's heat and begins to glow -- not because it earned it, but by proximity -- the person in satsanga with great devotees begins to acquire their qualities. 'Durmargulan venta unte manchivallaiki kuda' -- even good people who associate with the corrupt are affected. The converse is even more powerful: ordinary people who associate with extraordinary devotees of Paramatman are uplifted. This is why the Bhagavata is so emphatic about sadhu-sanga above all other practices. A single moment in genuine satsanga can accomplish what years of isolated practice cannot. The devotee's presence is itself Paramatman's presence in a tangible form.

Through Bhagavata-seva and sadhu-sanga, the result is: 'bhagavati uttama-sloke bhaktih' -- bhakti toward Paramatman who is praised by the uttamas (great souls). And not just any bhakti -- 'naistthika bhakti': the unwavering, settled, unshakeable bhakti where the devotee no longer merely has bhakti but lives within bhakti -- it becomes their very residence. 'Bhagavati uttama-sloke bhaktir bhavati naistthika tada rajas-tamobhavah kama-lobhadayasca ye ceta etair anaviddham sthitam sattvam prasidati' -- when naistthika bhakti toward Paramatman arises, the rajas and tamas-born tendencies (desire, greed, anger, delusion) which had previously dominated the mind begin to dissolve. In the mind, previously the order was: tamas first (predominant), then rajas, with sattva getting only whatever space remained. Now sattva is freed to expand. The mind becomes pure (prasidati). And then tattva-jnana becomes possible.

What does the tamasic share of the mind produce? 'Whatever is available, I must have it all; nothing should leave me; everything should stay with me' -- this possessive, hoarding, accumulative impulse is tamas expressing itself as lobha (greed). The tamasic person cannot release anything -- not objects, not relationships, not even grudges. The rajasic person acts but acts compulsively, always craving more. In both states, bhakti is crowded out. But when Bhagavata-sravanam continues, when satsanga deepens, when naistthika bhakti takes root, these two (rajas and tamas) progressively diminish. Not through suppression but through the positive expansion of sattva. Sattva is always present -- it is simply compressed beneath rajas and tamas. Bhakti releases it.

'Evam prasanna-manasah bhagavad-bhakti-yogatah bhagavat-tattva-vijnanam mukta-sangasya jayate' -- when the mind becomes prasanna (clear, peaceful, lit from within) through bhagavad-bhakti-yoga, and when one has become 'mukta-sanga' (freed from the grip of rajas and tamas), then bhagavat-tattva-vijnanam (the direct experiential knowledge of Paramatman's reality) arises on its own. One need not search for it -- it dawns. The sequence is now complete: punya-tirtha → suddhi → satsanga → sravanam → bhakti → sattva expansion → prasanna mind → tattva-vijnana. What follows? Moksa. The path is now laid clearly from the very first impulse ('let's visit the temple') to the final freedom. Every step was necessary; none could be skipped.

The jnani (wise person) performs the same external actions as others -- works, eats, maintains family, participates in the world. 'Yad yad acarati sreshthas tat tad evetaro janah' -- whatever the noble do, others imitate. This is from the Gita (3.21): the behavior of exemplary people sets the standard that society follows. Therefore the jnani does NOT withdraw from worldly life in a way that confuses or discourages ordinary people. He demonstrates that dharma and worldly life are compatible -- indeed, that proper worldly life IS dharma. The difference between the jnani and the ordinary person is not in what they do but in why they do it: the ordinary person acts from attachment (lobha, kama); the jnani acts for loka-sangraha (holding the world together through exemplary conduct).

'Loka-sangraha' -- maintaining the world's order -- is our duty. 'If I don't perform my actions, the world will become confused (lokas ca vigamissyati)' -- as Krsna says in the Gita. The jnani does not stop acting; he acts with full engagement but without the false claim of kartrtva (doership). The purpose of this loka-sangraha-oriented action is two-fold: (1) maintaining the cosmic order through one's role in society, and (2) serving as a living example that shows others the possibility of acting without being consumed by rajas and tamas. The jnani's very presence in samsara is a form of seva -- his example creates the conditions for others to begin the chain toward their own liberation.

A story from the discourse: a devoted disciple wanted to follow his guru wherever the guru went. The guru said: 'Stay here, son -- remain here.' The disciple replied: 'I cannot, I will follow you.' The guru then gently instructed: 'You can follow me. But follow my teachings before following my footsteps.' This story illustrates the essence of guru-sishya: the guru's physical proximity matters less than internalizing what the guru teaches. The disciple who travels everywhere with the guru but hasn't absorbed the teaching is further from liberation than the disciple who stays home but practices what was taught. Bhakti to the guru means following the guru's instruction -- not the guru's shadow.

From Bhagavad-bhakti-yoga and mukta-sangasya (freed from worldly attachment) -- what happens? 'Bhidyate hrdaya-granthih chidyante sarva-samsayah ksiyante casya karmani tasmin drste paravari' -- (1) the knot of the heart is cut (bhidyate hrdaya-granthih), (2) all doubts are destroyed (chidyante sarva-samsayah), (3) all accumulated karma dissolves (ksiyante casya karmani). These three happen simultaneously, not sequentially, when Paramatman-tattva-jnana dawns. Until then, the mind carries a 'peta-mudi' -- a sailor's knot, not a simple bow -- the knot of samsara-connection, the 'prakrti-sambandham.' This knot's name is ahankara. As long as 'I and mine' persist, the knot holds. 'Jnana-grantha' -- not intellectual knowledge but the lived knowing of Paramatman -- is what cuts it.

'Bhidyate hrdaya-granthih' -- the heart's knot (ahankara) is cut. What is ahankara? The identification of the self with the body: 'this body is me, there is no self distinct from the body, everything here is mine.' As long as ahankara persists, doubts multiply endlessly. 'Doubts exist means ahankara exists' is the equation. The Bhagavata's verse is precise: 'jayante ca mriyante ca katha-sravana-varjitah' -- those who live without hearing Paramatman's kathā are like mosquitoes and water-bubbles: they are born only to die, and they die only to be born again. What distinguishes a human birth from the birth of a mosquito? 'Katha-sravanam' -- the capacity to hear Paramatman's stories and be transformed by them. Waste that capacity and the human birth is equivalent to any other birth.

Before going on a journey, why carry provisions on the road? The simplest reason is that food won't be available everywhere on the path. But there is a deeper analogy: we take provisions because we trust that the journey has a destination and we need sustenance for it. Similarly, the jiva's journey through samsara has a destination (Paramatman) and the provisions for it are dharma, sadhu-sanga, and sravanam. Without these provisions, the journey becomes aimless -- one wanders, gets lost, runs out of energy. The teaching: every ritual, every pilgrimage, every moment of satsanga is a provision packed for the journey. Don't leave without them. And once packed, commit to arriving -- don't stay permanently in the dharamsala on the way.

How does attachment to samsara dissolve? By hearing Paramatman's kathā. This is the entire sequence -- write it down as a chain: (1) desire to hear → (2) hearing → (3) bhakti → (4) vairagya (dispassion for samsara) → (5) tattva-jnana → (6) karma-dissolution → (7) freedom. This progression is the core of the Bhagavata's second adhyaya. 'What is Bhagavata?' is the question here -- not the lazy sense of 'Bhagavata means any religious gathering.' True Bhagavata means: a being who was born, took on a body -- and will leave that body and NOT take another body. That is the goal. Between birth and death, all the states of existence described in this text. Attentively studying and hearing the Bhagavata dissolves doubts. Not by intellectually answering them -- but by immersing the mind in Paramatman's nama-sankirtanam until the ahankara that generates doubts itself dissolves.

That desired birth is one without subsequent death -- and that desired death is the one after which there is no subsequent birth. 'Once we come here, when we go we should not have to return again' -- that is moksa. The current state: born to die, died to be born again. But what must change is not the body's cycle but the orientation of the jiva -- from aham-kara (false 'I' as body) to paramatma-dharma (knowing oneself as Paramatman's servant). Once that shift happens, re-entry into the cycle of birth and death is no longer compelled. The jiva finds its way to Paramatman. 'Sa vai pumsam paro dharmah yato bhaktir adhoksaje' -- the highest dharma is that which produces bhakti. Bhakti produces the shift. And moksa is what results when the shift is complete.

What to do now, practically? Offer everything to Krsna (krsnarpanam). If you hoard something -- money, credit, achievement -- it remains with you as a karmic weight. The bank balance persists. But if you offer it: 'this was done through Paramatman's grace, I was only the instrument' -- the karma dissolves. 'Krsnarpanam' is not a verbal formula but a genuine inner position: 'I did not do this; Paramatman did this through me.' The three false identities (kartrtva, bhoktrtva, jnatrtva) are released in this act. The jiva becomes an instrument rather than a claimant. And instruments accrue no karma -- only claimants do. 'Yad kriyate jagad idam sadevam vikalpya' -- everything in this world is Paramatman's activity; we are participants, not authors.

But if everything ultimately leads to Vasudeva, and Paramatman is one -- why insist specifically on Vasudeva-bhakti? Why not any form of worship? The teaching here: all the various names (Kusman, Ramu, Sivam) point to the same Paramatman -- this is theologically true. But it matters enormously which quality-set one approaches. Different deities (devatas) represent different guna-manifestations of the one Paramatman. Approaching a tamas-guna manifestation cultivates tamas in the devotee. Approaching a rajas-manifestation cultivates rajas. Only approaching the sattvika-representation of Paramatman (Sri Visnu/Narayana) cultivates sattva -- which leads toward moksa. The name matters because the guna follows the name, and the devotee's own guna follows from the guna they worship.

Paramatman is one: 'Srimannarayanah ekaiva paramatma' -- Sri Mannarayana alone is the singular Paramatman, the immutable, the supreme light, self-luminous, limitless. When He takes up the tamo-guna for samhara (cosmic dissolution), He is called Sankara (Siva). When He takes up rajo-guna for creation, He is called Brahma. When He operates through sattva-guna for paripalana (protection), He is called Visnu. One Paramatman, three names, three functions. 'Sattvam rajah tama iti prakrteh gunah taih yuktah para-purusah ekah' -- the gunas belong to Prakrti; one supreme Purusha takes on these gunas, hence appearing as three. 'Sthity-adaye hari-virinchi-harasya samjna' -- same one entity, named Hari when protecting, Virinchi when creating, Hara when dissolving. The name reflects the function (karma), not the person. In pralaya, when there is no function, there are no names.

Beyond pralaya, only Paramatman remains. 'The single refuge is water -- and in those waters lies the one who reposes.' This is the Brahma-Narayana vision: after each pralaya cycle, only the primordial waters remain, and Paramatman reposes on Adisesha in those waters. This is not a cosmological curiosity -- it is the teaching that when everything else is stripped away, when all creation dissolves, what persists is only Paramatman and the jivas. The jivas await in a suspended state (pralaya-supta); Paramatman awaits the appropriate moment to create again. 'Tad-atram paratrac adideva mahan asau' -- He is the first deity, the great one, beyond this world and the next. All the intermediate deities (Brahma, Siva, Indra, Agni) arise within creation and dissolve at pralaya. Paramatman alone is nitya (eternal).

The example being given: if everything is one Paramatman, why should we hold onto Him specifically -- can't we serve any aspect? 'Evam sarveshu bhutesu daivam atmanam ikseta' -- yes, see Paramatman in all beings. But seeing Paramatman in all beings is a state of realization, not a method. The method is single-pointed worship of the sattvika manifestation. 'Whichever bhakti one practices toward any deity ultimately goes to Paramatman' is theologically true -- but the journey's efficiency depends enormously on which form one approaches. Worshipping the sattvika form (Visnu/Narayana) cultivates sattva, which leads to moksa. Other paths may also reach Paramatman but through longer routes, through repeated births with tamasic or rajasic coloring, accumulating more karma along the way.

Just as wood emerges from earth, smoke from wood, and fire from smoke -- in exactly this causal chain, everything in creation emerges from Paramatman's own substance. This is the 'sarva-devata-svarupatva' (all deities as forms of one Paramatman): all the divine forms arise from the one root tattva (Paramatman). So worshipping any deity does eventually reach Paramatman -- but it reaches him through the specific quality that deity represents. The Bhagavata does not teach that other forms of worship are invalid -- it teaches that they are less direct, like reaching a destination via secondary routes instead of the main road. Approaching Paramatman through his sattvika form (as Visnu-Narayana) is the most direct path. 'Vasudeva-param jnanam vasudeva-param tapah vasudeva-paro dharmah vasudeva-para gatih' -- knowledge, austerity, dharma, and ultimate refuge all converge on Vasudeva.

Whom did the munis serve? 'Bhagavantam adhoksajam' -- the Transcendent Paramatman, called Adhoksaja. Who is Adhoksaja? 'Adhah karoti aksajani karmani' -- He who causes sense-organ activities to diminish. 'Aksa' = senses; 'aksaja' = activities born from the senses; 'adhah' = downward/diminishing. Adhoksaja = the one whose worship reduces sensory craving and indulgence. Why does this name matter? Because the choice of deity to worship directly determines what the worship produces in the worshipper. Worship of Siva (tamasic form) increases tamasic tendencies: Bhasmasura, who worshipped Siva, then wanted to burn Siva himself! The one who gave the boon had to flee. Worship of Brahma (rajasic form) increased rajasic desires: Hiranyakasipu, Ravana, Narakasura -- all worshipped Brahma and then used their boons for rajasic conquest. But worship of Adhoksaja reduces these tendencies. When Paramatman appears, the devotee's only wish is 'I want you' -- not wealth, power, or another's wife.

When Hiranyakasipu repeatedly placed his son Prahlada in the path of death -- what guna was behind the thought of destroying the very one who gave the boon (Brahma)? Not tamas (which would just cling) -- it must be from rajo-guna, the aggressive, acquisitive, ego-driven force. This is the pattern with rajasic boons: the boon enables a further escalation of rajasic activity, not liberation. The devotee of Paramatman (Adhoksaja) finds that their craving naturally decreases -- they discover the paradox that 'wanting Paramatman' produces contentment, while 'wanting the world' produces more wanting. Prahlada's example shows the inverse: born into Hiranyakasipu's world of maximum rajasic expression, yet Prahlada through narada-upadesa developed naisthhika-bhakti and was completely untouched by samsara's allure.

Therefore Adhoksajam -- this is the one the munis served. 'Tattvam visuddham kssemaya kalpante' -- the pure truth leads to kssema (welfare). The munis' collective testimony: serving Adhoksaja brings welfare both for the individual and the world. 'Anasuyavah ajassamatva-krtayah sametilan bhajanti' -- those who serve without jealousy (anasuyavah), with equanimity (samata), with devoted practice (krtayah) -- they worship Paramatman. Why without jealousy? Because one who sees only one Paramatman in all has nothing to be jealous of -- all that exists is Paramatman's expression. The person who says 'I cannot serve that deity because I am of another sect' has not understood this teaching. Where Paramatman is found, serve -- and serve specifically the sattvika form for the most direct path.

Set aside the objection (aksepamu), set aside criticism -- simply serve Paramatman. 'Anasuyavah' -- without envy of those who take other paths; 'samatva' -- with equanimity toward all beings. Their mind is set on Paramatman's worship without regarding others as rivals. This is what sadhu-sanga looks like from the inside: no defensiveness about one's own path, no criticism of others' sincere worship, no jealousy of others' realization. These qualities -- anasuyata, samatva, steady practice -- arise naturally when bhakti matures. And when they arise, one's worship becomes truly pure. A mind clouded by anasuyata (jealousy) or comparison cannot surrender fully to Paramatman. But when these clouds lift through Bhagavata-sravanam, the worship deepens.

The various devatas (Agni, Vayu, Indra, Surya, etc.) each give something specific -- fire gives warmth, wind gives breath, water gives sustenance. But only Paramatman gives everything. All the specific boons of all the specific devatas come from Paramatman's one infinity. So approaching individual devatas for specific needs is pragmatically understandable but ultimately roundabout: you're asking each department separately for what the CEO can provide directly and completely. Moreover, intermediate devatas have karmic limitations themselves -- they cannot grant moksa. Only Paramatman can grant moksa. And moksa is not merely the highest benefit -- it is the only benefit worth pursuing, since all others are temporary. Hence the pragmatic argument for single-pointed bhakti to Paramatman converges with the theological argument.

All actions we perform, all aradhanas (acts of worship) -- whatever the form -- must ultimately culminate in 'vasudeva-param' (Vasudeva as the final destination). Even within Saiva traditions, the panca-ayatana (five objects of worship: Surya, Ambika, Visnu, Ganesa, Siva) requires Visnu's presence -- without Visnu, the panca-ayatana is incomplete. This is sastra's built-in testimony that no complete worship exists without Visnu's inclusion. 'Vasudeva-param jnanam vasudeva-param tapas vasudeva-paro dharmah vasudeva-para gatih' -- all knowledge should teach about Paramatman, all austerity should aim toward Paramatman, all dharma should serve Paramatman, all refuge is in Paramatman alone. Whatever path you began -- Saiva, Sakta, Soura -- 'krsnarpanam' is the universal end-point. Without that offering to Paramatman, re-birth follows. With that offering, it doesn't.

'Na tada sat na asad asit' -- at the time of pralaya (cosmic dissolution), there was neither sat (manifest existence) nor asat (non-existence). What was there? Only Paramatman. 'Tadanim vedani' -- Vedas say: at that time, this (existence/non-existence distinction) was not known. Because the very distinction between sat and asat requires creation to exist -- in pre-creation, there is only Paramatman, who is beyond both sat and asat categories. This is a precise philosophical claim: Paramatman is neither the universe (sat) nor its absence (asat); He is the substratum from which both the universe and its dissolution emerge. This pre-existence teaches us something about our own nature: our svarupa (essential self) similarly is not body (sat, temporary) nor its absence -- we are eternal jivas whose nature transcends the body-cycle.

Until Paramatman's svarupa (true form) is seen directly, those who deny it are saying: 'I didn't see Him, therefore He doesn't exist.' But what you cannot see with the sense organs is precisely what Adhoksaja means -- He who is beyond the reach of aksas (senses). The logic: if you claim only that which is visible to the senses exists, then infinite things you cannot sense (radio waves, gravity, the future) would also not exist -- clearly an invalid criterion. Sat (existence) is not defined by sensory visibility. Paramatman's existence is known through shruti (Vedic testimony), anubhava (inner experience through bhakti), and inference from the order of creation. The very fact that you are asking the question 'does He exist?' proves that the impulse toward the question's answer is planted within you -- and that impulse is Paramatman's own grace.

Hiranyakasipu: when he asked 'when did Visnu speak of my death?' -- and the moment was right then. 'He will die by himself -- why should I do anything? All that is Maya's work. That will be done. He will die.' This is the insight into tamas: tamasic power thinks itself supreme but is merely an instrument of Paramatman's will. Hiranyakasipu's death was already set at the moment his ahankara peaked. Paramatman does not even need to 'try' to remove the tamasic. The tamasic self-destructs through the very excess of its own guna. Nrsimha's appearance was not a struggle -- it was the completion of what was already accomplished. This is 'avaptyam svasthah' -- the one who persists in their svarupa (Paramatman) is already peaceful, already complete; the disturbance is only on the surface of creation.

Though Paramatman enters the gunas, He himself remains 'guna-nivrttah' -- untouched by the gunas. Though he appears to be 'with gunas' (a guna-bearing being like Brahma or Siva), He manifests through his own vijnana (self-knowledge). 'Vijnanen vijrmbhate' -- he expresses through pure self-knowledge, not through the gunas' compulsion. 'Esa eva hi sarvesam prabhu kssetrajnas svara' -- He alone is the master, the knower of all fields (kssetrajnas), the indwelling self. This is the critical distinction: the gunas appear to direct Him, but He actually directs the gunas. Just as a trained actor plays a villain without becoming one, Paramatman 'plays' tamas through Siva and rajo through Brahma while remaining utterly untouched. The actor's true identity persists through every role.

Fire is one. However many logs you add, the fire that emerges is one fire. The fire in this log, the fire in that log, the fire in another -- they look separate but they are one fire expressed through different media. This is the analogy for Paramatman in creation: one consciousness, one Paramatman, expressed through different tattvas (elements, gunas, bodies). 'Nanu ekatma-darsanam' -- seeing the one Self everywhere. The individual fires look different (this one is smaller, that one redder), but their essential fire-nature is one. Similarly, individual jivas look different (different bodies, gunas, karmas) but their essential jiva-nature is one -- and the One Paramatman who animates them all is single. This understanding is 'tattva-vijnana': not merely knowing Paramatman exists, but recognizing him as the single fire in all the logs simultaneously.

The 25 tattvas: pancha-tanmatras (5 subtle elements: sound-touch-form-taste-smell) + 5 gross elements + 5 jnanendriyas + 5 karmendriyas = 20. Plus avyakta (unmanifest Prakrti) + mahat-tattva (cosmic intelligence) + ahankara (cosmic ego) = 3. Total so far: 23. Add jiva (24th tattva) and Paramatman (25th tattva) = 25 tattvas total. From these 23 (prakrti-elements), all of creation emerges. And into all of these -- 'sva-nirmitessu nirvistah' -- Paramatman enters what He himself created. Having entered, He appears to experience the gunas of each thing He entered ('bhungte bhutessu tad-gunan') -- but in reality He remains 'bhavayaty esa sattvena lokan' -- He sustains all the worlds through sattva, while remaining unmoved himself. He is the loka-bhavanah (the one who nurtures all worlds).

He alone creates, He alone protects. 'Lilavataranugatah deva-tiryanga-naradisu' -- following along in lila-avataras among gods, animals, and humans. In each avatara, He enters the appropriate guna-context while remaining beyond gunas. In the Matsya-avatara, he enters jala-tattva; in Varaha, prthvi-tattva; in Nrsimha, mixed; in Rama and Krsna, fully human contexts -- each avatara is Paramatman entering the realm that needs his presence and protection. 'Bhavayann esa sattvena' -- through sattva, He nurtures. Even when He appears to use tamas (as Nrsimha in his fierce form) or rajo-guna (as a warrior), His foundational mode is sattva -- the preservation and nurturing of dharma. This is why approaching Him as the sattvika deity leads to sattva in the devotee.

Whatever is sattvika -- if we take refuge in and serve that kind of Paramatman (Sriman Narayana, whose essential guna is sattva), we ourselves become sattvika and reach moksa. Those who take refuge in rajasic or tamasic expressions continue the cycle of birth and death -- coming, going, coming back -- through repeated rajasic or tamasic births. With this, the rishis' questions have been answered: who is Paramatman? what is dharma? whom should we take refuge in? The next question of the Saunaka-rishis -- why did Paramatman take birth from Devaki through Vasudeva? -- begins the third adhyaya. That will be taken up in the next session. There is not enough time today to begin a new chapter and stop midway. Two adhyayas are complete. Tomorrow's session may start about half an hour late -- there is a Brahmotsava at Daviri Gutta. The session closes with: 'svasti prajabhyah paripalayantam nyayena margena mahim mahisah; go-brahmanebhyah subham astu nityam lokah samastah sukhinah bhavantu. Asmad gurubhyo namah.'