లక్ష్మీనాథ సమారంభాం నాధయామునమత్యమాం ఆత్మదాచార్య పర్యంతాం వందే గురు పరంపరాం యోనిత్యమచ్యుత పదాం భుజ యుగ్మ రుగ్మ వ్యామో హతస్తదితరాణి తృణాయమీనే ఆత్మ దిగురోః భగవతో స్థితైక సింధోః రామాముజస్య చరణౌ చరణం ప్రపజ్యే మాతా పితా యువతయస్నయా విభూతి సర్వం యదేవ నియమేన మదన్వయానాం ఆద్యస్యనః కులపతేరువ కులాభిరామం శ్రీమత్పదంగ్రియుగలం ప్రణమామి మూర్ధ్నా భూతంసరస్య మహదాహ్వయ భక్తనాథ శ్రీభక్తిసార కులశేఖర యోగివాహాన్ భక్తాం గ్రివేణు పరకాల హితీంద్ర మిశ్రాం శ్రీమత్ పరాంకుశ మునిం ప్రణతోస్మి నిత్యం వసుదేవ సుతం దేవం కంస చాణూర మర్దనం దేవకీ పరమానందం త్రిజ్ఞం వందే జగద్గురుం అతసీ పుష్ప సంకాశంహార నూపుర శోభితం రత్న కంకణ కేయూరం త్రిజ్ఞం వందే జగద్గురుం ఉత్ఫుల్ల పద్మ పత్రాక్షం నీరజీ మూత్ర సన్నిభం వందే జగద్గురుం కుటిలాలక సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నివాననం విలసత్ కుండల ధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం శ్రీ వర్షాంకం మహోరస్కం వనమాల విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగత్గురుం మందార గంధ జై యుక్తం చారుహాసం సుశోభితం వరిహి పించావసు గుడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేణి సయ్యుక్తం పీతాంబర సుశోభితం అవాప్త తులసీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుచద్వంద్వ కుంకుమాంకిత వర్షసం శ్రీనికేతం మహేశ్వాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాస్తకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్సాయయ పటేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం మరణేన వినస్యతి శ్రీ కృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః

వ్యాసం వశిష్ట నత్తానం శక్తే పౌత్రమ కల్మశం పరాచరాత్మజం వందే సుతతాతం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వై బ్రహ్మనిశయే వాసిష్టాయ నమో నమః యం ప్రవ్రజంతమనుపేతమపేతకృత్యం ద్వైపాయనో విరహ కాతర ఆజుహావ పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేదుహు తం సర్వభూత హృదయం మునిమానతోస్మి శ్రీ సుఖ బ్రహ్మణే నమః కన్యాభరణి సంజాతం వాగూల కుల భూషణం శ్రీ రంగార్య గురో పుత్రం షఢగోపమహం భజే అస్మది గురుభ్యో నమః భగవత్ బంధువులారా పురంజనుడు పురంజని అంటే రాణి భార్య మన సాంప్రదాయంలో జీవుడు బుద్ధి అంటే బుద్ధి జీవుడిని తన వశం చేసుకున్నది అన్న మాట వాస్తవంగా చెప్పదలుచుకున్న మాట అంటే జీవుడు బుద్ధితో కలిసి శరీరంలోకి ప్రవేశించాడు పురం శరీరం. శరీరంలో ఉండేటువంటి వాడు పురంజనుడు. పురంజనయతి అని అంటే. నగరమును ఆవాసమును నివాసమును ఏర్పరచేవాడు నివాసమును సృష్టించేవాడు అంతే కదా మనం శరీరంలో ఉంటాం ఇంకో శరీరాన్ని మనం సృష్టిస్తాం అందువల్ల పురంజనుడు అంటే జీవుడు ఇతని పురంజెరి బుద్ధి అని చెప్పుకున్నాం నగరం గురించి చెప్పుకున్నాం ఆ నవద్వారములు అని చెప్పుకున్నాం కదా అలాంటి నగరంలో వారు కొంతకాలం ఉన్నారు అలా ఉన్నవాళ్ళు మరి రాజుగారు కాబట్టి ఏం చేయాలి వేటకు వెళ్ళాలి మృగములు బాగా చెడరీగి ప్రజల యొక్క ఆస్తులను పంతపులాలను ద్వాసం చేస్తుంటే ప్రజలకు రక్షణ కల్పించవలసిన ప్రభువు తాను వేటకు బయలుదేరి క్రూర ముగాలను సంహరించి ప్రజలకు సుఖశాంతులు కలిగిస్తాడు. అది కథాపరముగా అర్థం. వాస్తవంగా జీవుడు కూడా అప్పుడప్పుడు వేటకు వెళ్తాడు.

ఏంటి వేట? ఉన్న ఊరుని వదిలిపోయి అడిగిపోవడం అన్నమాట. అంటే మనకు అవస్థలు మూడు ఉంటాయి. ఒకటి జాగ్రత్త అవస్థ, ఇంకొకటి సుషుప్తి అవస్థ, మరి ఒకటి స్వప్న అవస్థ. కదా అంటే మెలుకొని ఉండుట, నిద్రపోవుట, మూడవది కలలు కనుట. చాలామంది తెలియక అంటారు అబ్బా బాగా నిద్ర పట్టిందండి రాత్రి నాకు ఒకటే కలలు. ఎన్ని కళలు వచ్చాయి అనుకుంటున్నారో బాగా అనిపించింది అంటాడు. బుద్ధిలేని మాట నన్ను. నిద్ర పడితే కళలు రావు. కళలు వచ్చాయి అంటే నిద్ర కాదు అది. ఆ అవస్థ వేరు. అది మగత అది నిద్ర కాదు. అంటే మనం దీని గురించి బాగా చేసి చింతలు చేస్తున్నాము, ఆలోచిస్తున్నాము, అభివృద్ధి చేస్తున్నాము. అంటే జాగ్రత్త వ్యవస్థలో పొందలేని వాటిని పొందాలనుకున్న వాటిని. పొందామన్న తృప్తి కలిగించడానికి ఏర్పడేటువంటి లోకం స్వప్న లోకం. చెప్పాను అనుకుంటాను బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తులో. స్వప్నం గురించి చాలా అద్భుతంగా చెప్పారు. దాన్ని మనం జాగ్రత్తగా ఆలోచించి అర్థం చేసుకుంటే మనదని చేసుకుంటే వాస్తవమే. ఎందువల్ల స్వప్నంలో సుఖములు, కష్టములు, బాధలు, సంతోషములు, దుఃఖములు అన్నీ పొందుతాం. ఏనుగు ఎక్కుతాం, గుర్రము ఎక్కుతాం, రాజు అవుతాం, ఏదో అభ్యంగన స్నానం చేస్తాం, మరేమో చేస్తాం, పరుపు మీద పడుకుంటాం, అన్ని భోగాలు ఉంటాయి. అలాగే తలకాయ ఎవడో నరికేస్తాడు. చేయి నరికేస్తాడు, కాలు నరికేస్తాడు, బురదలో పడతాం, ఇంకెందుల్లో పడతాం, ఈ బాధలు ఉంటాయి. ఇలాంటి నిజంగా మనకు మేలుకొని ఉన్నప్పుడు ఈ స్థితి కలిగితే ఎలా ఉంటుందో అని ఆలోచించుకుంటేనే వాళ్ళు జాగరిస్తుంది. అంతటి భయంకర అనుభవం మనం కలలో పొందుతాం. అలాగే అంతటి ఉత్తమమైన ఆనందాన్ని కూడా మనం కలలో పొందుతాం. అది నిజమా అబద్ధమా అంటే ఏం చెప్తాం? నిజమైన అబద్ధమైనా మనకి అనుభూతి కలుగుతున్నది. సుఖానుభూతి, దుఃఖానుభూతి ఇదంతా ఎందుకయ్యా అంటే. మనము చేసినటువంటి పాప పుణ్యముల యొక్క తారతమ్యాన్ని బట్టి పాపాలు బాగా చేశామనుకోండి ఇక్కడే ఈ లోకంలోనే కష్టం అనుభవిస్తాం బాగా కష్టం అనుభవిస్తాం. సరే కొంచెం మోతాదుగా చేశామనుకోండి నరకము స్వర్గం అలా పోతాం.

రెండు కాకుండా ఇక్కడ అనుభవించి అక్కడ అనుభవించినా తీయలేకుండా బ్యాలెన్స్ ఉంటుందే. వాటిని అనుభవించినా స్వప్న లోగం ఉంటది. మనం చేసినటువంటి స్వప్న పుణ్య ఫలితాన్ని అనుభవించడానికి పరమాత్మ మూడవ భూమి స్వప్న భూమి. ఇహము పరము కాక. స్వప్న భూమి ఇదొక లోకం స్వప్న లోకం. అది ఏం చేస్తుంది అంటే పాప పుణ్య ఫలితాన్ని అనుభవింపచేస్తుంది. కాబట్టి అది న్యాయంగా అడవి. వేట అంటే స్వప్న వరణ్యం అంటే స్వప్న లోకం. అక్కడ మృగములు అంటే ఏమిటి? మన ఇంద్రియముల యొక్క ప్రవృత్తిదే. కలదంటే ఏంటి? మనకున్న వాటిని అక్కడ చూస్తాం, ఆలోచించిన వాటిని. కాబట్టి మన ఇంద్రియముల యొక్క ప్రవృత్తి. ఆశ, అభిలాష, వాంఛ, కోరిక అంటాం కదా, ఇవన్నీ మృగాలు. వీటిని వీటి కోసం మనం వెతుకుతూ ఈ స్వప్న లోకంలో అనుభూతులు పొందుతాం. మనకిప్పుడు అలాంటి స్వప్నలోకపు స్థితిని వ్యంగ్యార్ధంలో స్వప్నము వాక్యార్ధంలో వేట అరణ్యం మొదలు చెప్పాను కదా మనం అన్ని జ్యోతి మనకు అర్థం కావు మొదలు ఈ భాగం చెప్పుకుంటే అక్కడికి పోయేసరికి మనకు ఈ భాగాన్ని అన్వయం చేసుకుంటే సులభంగా అర్థం అవుతుంది అన్నమాట. అందువల్ల ఇప్పుడు ఇది స్వప్నావస్థ చెప్తున్నాడు స ఏకద మహేశ్వాసః రథం పంచాక్ష్వం ఆసుగం ద్వీపం ద్విచక్రం ఏకాక్షం త్రివేణుం పంచబంధురం ఏకరశ్మి ఏకదమనం ఏకనీలం ద్వికూపరం పంచప్రహరణం సప్తవరూధం పంచవిక్రమం ఏం చెప్తున్నాడు అంతా కోడు ఒక్క మాట అర్థం కాదు. రథం ఎక్కియాలండి, వేరే వాళ్ళు ఏం చేయాలి? రథం ఎక్కాలి. రథానికి ఏమేమి ఉంటాయి? చక్రాలు ఉంటాయి, నొగలు ఉంటాయి, చాణి ఉంటుంది, పగ్గాలు ఉంటాయి, సారథి ఉంటాడు, ఆకులు ఉంటాయి. ఇవన్నీ ఉంటుంది. ఇంత అవసరం అంటే వ్యంగ్యార్శానికి అవసరం. కథకేమో వర్ణానికి అవసరం. ఆహా రథం బ్రహ్మాండంగా ఉంది. యధా ఏముంది చూడండి. మహేశ్వాసః రథం పంచాశ్వం. ఐదు గుర్రాలతో కూడిన రథం ఇది. ఇది ఆసుగం.

చాలా వేగంగా వెళ్తుంది ఈ రథం. అందులో ఏమిటి? ద్వీపం. రెండు నొగలు అంటాం మనం. గుర్రాల కడటానికి ముందు ఈ రథం నుంచి రెండు ఇలా ఉంటాయి. దాన్ని మనం ఒకటి కాళి లాగా పెట్టి దానికి మనం ఎడ్లను గుర్రాలను కడతాం. ఇది ద్వీపం అంటే ద్వార్ధ్యాం పాటి. రథాన్ని ముందరికి లాగాలంటే ఇవే కావాలి కదా. ఈ నొగలతో ఉంటేనే అది లాగుతుంటే రథం ముందరికి పోతుంది. ఆ రెండు నొగలు ఉంటాయి. అలాగే ద్విచక్రం రెండు చక్రాలు ఉంటాయి. ఏక అక్షం ఒకటే ఇరుసు. అది ఒక్కడే ఉంటుంది కదా అంటే రెండు చక్రాలకు మనం ఎప్పుడు అంటాం అదే ఏదో అంటారు కొత్త దానిలో ఆ యాక్సర్ మధ్యన ఉంటుంది ఈ రెండు చక్రాలు దానికే ఉంటాయి అది ఇరుస్ అన్నమాట ఏకాక్షం త్రివేళుం ఈ రథానికి నొగలకు చక్రానికి మూడిచ్చి కలిపేటువంటి మూడు బంధాలు ఉంటాయి వేలు అంటాం అది త్రివేణుం పంచబంధురం దీన్ని కట్టేసేవి ఐదు ఐదు కీళ్ళు దానికి. అంటే రెండు చక్రాలకు, రెండు నోగలకు ఒక కాణికి ఐదు ఉంటాయి. ఈ ఐదు బంధురం అలాగే ఏక రశ్మి ఒకే పద్ధం ఉంటుంది. గుర్రాలు ఎన్ని ఉన్నా అన్ని బగ్గాలు పెట్టుకుంటే ఏ గుర్రాలు పోతుంది అన్ని గుర్రాలు కలిపి ఒకటే బగ్గం పెట్టుకోవాలి. ఏక రష్మి అలాగే ఏక గమనం ఒకే సారధి ఉంటాడు. అలాగే ఏక నీడం. రధికుడు కూర్చునే ప్రజ కదా లోపల రథం లోపల తల ఉంటుంది అంటే గూడు ఇల్లు అంటాం. యజమాని అందులో కూర్చోవాలి రధికుడు అది ఏక నీడం అంటే ఒకే ఆశ్రయము కలది. ద్వికూపరం మళ్ళీ దాని కూడా రెండు పక్కన రెండు పక్క భాగాలు ఉంటాయి పాసు భాగం అంటాం అవి ద్వికూపరం పంచప్రహరణం దీన్ని మనం బంధించడానికి కొట్టడానికి ఐదు రకముల ఆయుధాలను దగ్గర పెట్టుకొని ఉంటాం. అలాగే సప్తవరూధం ఏడు కీళ్ళు ఉంటాయి. ప్రధాన్ని మనం పచ్చడానికి రెండు నొగలు, రెండు కాళ్ళ దగ్గర, రెండు చక్రాల దగ్గర, ఒక ఇరుసు దగ్గర మొత్తం ఏడు. ఇలా ఏడు బంధములు పంచవిక్రమం ఐదు రకములుగా ఇది. బయలుదేరుతుంది. హైమోపస్కరం స్వర్ణ వర్మ అక్షయ ఇశుది బంగారపు తొడుగు ఉంది దానికి. అలాగే బంగారు వనంతో ఉన్నటువంటి ఎన్ని బాణములు కొట్టినా తరగని ఇశుది అంటే అమల పద.

ఇలాంటి ఉండి ఏకాదశ్యము నాసః 11 మంది సైన్యాన్ని తీసుకొని ఈ మహానుభావుడు పంచప్రక్తం అగాత్వనం. ఐదు చోట్ల అంటే వేటాడే ప్రదేశాలు ఐదు అన్నమాట. ఈ ఐదింటిని చూస్తామని మహానుభావుడు అరణ్యమునకు వెళ్ళాడు. ఇది కథకు చెప్పుకున్నటువంటి అంశం. ఇక ఇప్పుడు మనకు పంచి మొదలు చెప్తున్నాడు మహేష్వాసః గొప్ప ధనువు కలవాడు అని అర్థం. ధనుస్సుంది ఏందంటాం? వాసంత వేదాంతంలోకి వెళితే ప్రణవో ధనుహు శరోహి ఆత్మ బ్రహ్మ తల్లక్ష్యముచ్యతే అప్రమస్తేన వేద్ధవ్యం శరవత్ తన్మయో భవేత్ పరిషత్. కాబట్టి మనకు ధనుస్సు అంటే ప్రణయం. అంటే జీవుడు ఈ జాగ్రత్త అవస్థలో ఉన్న స్వప్నావస్థలో ఉన్న ప్రణవ ఉపాసన ప్రణవార్ధమానం మాత్రం. మర్చిపోకూడదు. అది మర్చిపోయాడు అనుకోండి కలల్లో నుంచి మెలుకోకు రాడు, మెలుకోకు రాడు. అందువల్ల ఇది మహేష్ మహేష్ శ్వాస రథం పంచాక్ష్వం ఐదు గుర్రములు తెలుసు కదా ఇంద్రియాని హయాన్యాపుహు. కదా? ఏడు ఐదు గుర్రాలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు. ఇక ఆసుగం రథం అంటే ఏమిటి? మన శరీరమే కదా? ఆత్మానం రజనం విద్ధి శరీరము రథమేవచ రథం అంటే ఏమిటి? ఈ శరీరం. ఈ శరీరానికి ఐదు గుర్రాలు ఉన్నాయి. ఏంటిది? ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు. ఈ శరీరము ఆసుగం చాలా వేగంగా వెళుతుంది. వెళుతుందా? వెళ్తుంది. ఎప్పుడు మెలకువాలో కాదు కలలో. కల ఎలా వస్తుంది ఒక కల ఢిల్లీలో ఉంటాం. ఇంకో కల అమెరికాలో ఉంటాం. ఇంకో కల రష్యాలో ఉంటాం. ఇడలో ఎవరు పోవాలంటే కొన్ని గంటలు కావాలి మరి. ఒక గంట వచ్చిన గంట సేపు కలల్లో అన్ని ప్రపంచం తిరిగి వస్తాం. ఈ శరీరం చాలా వేగంగా ఉంది కదా. అందుకే ఆశుగం అన్నాడు కాబట్టే రహస్యం గమనించాలి ఆశుగం అని చెప్పాడు కాబట్టే ఈ వర్ణించే అవస్థ స్వప్నావస్థ అని తెలుసుకోండి.

స్వప్నంలోనే శరీరం చాలా వేగంగా పరిగెత్తగలదు. మెలకువలో పోలేదు. అందువల్ల ద్వీపం రెండు రెండు నగలు ఉంటాయి. మనకు ప్రధాన నొగల రెండు ఏంటి? అహంకారము, మమకారం కదా? రథము నొగల మీది ఆధారపడి ఉంటుంది కదా. పదానికి ఆ రెండు కట్టితేనే ముందర ఈ గుర్రాల కట్టి గుర్రం లాకపోవాలి. అవి లేకుంటే ముందుకి సాగదు. పదం నిలువాలన్నా పదం ముందరకి కదవాలన్నా ఈషా దండం అంటాం సంస్కృతంలో. మనం తెలుగులో నగలు ఏదో అంటాం. కదా ఈ శరీరం ఉండటానికి పోవడానికి ఏది కారణం? ఆ రెండే కదా అహంకారము నమస్కారం. ఇది ద్వీపము. అలాగే ద్విచక్రం రెండు చక్రాలు ఒకటి పుణ్యము మరి ఒకటి పాపం. కదా? అహంకారం ఒక ఆయనలో గలతోటి పుణ్య పపము అనేటువంటి చక్రములతోటి ఏకాక్షం. ప్రధానమైనటువంటిది వాసనా అంటాం మనం. సంస్కరణ చూడండి అది ప్రధానమైనది దీన్నే మనం ప్రధానం అనే అంటాం అంటే ప్రకృతి. కదా? శరీరం ఉండాలి దేనితో ఉండాలి? ప్రకృతితో ఉండాలి. ఏకం అంటే ప్రధానం. ప్రధానం అనేటువంటి అక్షము కలది త్రివేణుం. మూడు వేణువులు సత్వం, రజః. తమ ఇది త్రివేణుం అలాగే పంచ బంధురం మొదలు చెప్పుకున్నాం పంచ జ్ఞానేంద్రియములు అని ఇక్కడ ఎప్పుడు ఉన్నాడు పంచ బంధురం అంటే పంచ కర్మేంద్రియాలు అన్నమాట. వాటితో కలిసి ఏక రష్మి, ఏక దమనం, ఏక నీలం. పగ్గాలు ఏమిటి? మనః ప్రగ్రహ ఏవచ. పగ్గం అంటే మనస్సు. అలాగే ఏక దమనం నియంత ఒకడే సారథి ఏమిటది బుద్ధి కదా అలా ఏక దమనం ఏక నీడం ఎక్కడ ఉంటాడు అధికుడు అంటే హృదయంలోనే ఉంటాడు అందువల్ల ఇది ఏక నీడం ఏక నీడం అంటే ఇది హృదయము అలాగే ద్వికూబరం కూడా రెండు ఉంటాయి పాపము, పుణ్యము, అహంకారము, మమకారం. ఈ రెండు కాక బీజము వాసన అంటాం వాసన సంస్కారం. ఈ రెండు ద్వికూబములు అని ద్వికూబరం.

అలాగే పంచప్రహరణం. పంచ జ్ఞానం ఎంత అయిపోయాయి? పంచ కర్మేంద్రాలు అయిపోయినాయి. ఇవి పంచ విషయములు. అంటే శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధములు. ఈ ఐదు ప్రహరణములు. అలాగే సప్తవరూధం ఏడు కప్పులు. ఏం చెబుతున్నాం ఇప్పుడు? ఏడు ధాతువులు త్వతు, మాంస, రుధిర చెప్పుకున్నామే అస్తి, వప, మధ్య అని ఇస్తున్నాం సప్త ధాతువులు. ఈ సప్త ధాతువులే సప్త వరూతములు. సప్త వరూతం తరువాత పంచ విక్రమం. ఐదు విక్రమములు మనకు ఏమైపోయాయి ఇప్పుడు? జ్ఞానేంద్రియములు, కర్మేంద్రియములు, విషయములు ఇవి తను మాత్రం. ఇవి పంచవిక్రమం. హైమ ఉపస్కరం రథమునకు బంగారు తొడుగు తొడిగాడు. బంగారు తొడుగు అంటే ఏమవుతుంది? బంగారం చూస్తే ఏం పుడుతుంది మనకు? వ్యామోహం పుడుతుంది. కదా? వాస్తవంగా మనకున్న వ్యామోహం దేని మీద? చర్మం మీద అబ్బా ఎంత సౌందర్యమో రంభ, ఊర్వతి, మేనక, ఇంద్రుడు, చంద్రుడు, మన్మధుడు దేని బట్టి ఇది ఉంటేనే కొంచెం పైకి తెచ్చిపోతే మనమే అసల్ చేసుకుంటాం. అందము ఇదే కొంచెం దెబ్బ తేలి చర్మం పైకి పోయింది అనుకోండి. వావా చూడలేం. కానీ ఇదే బంగారము, ఇదే రంగారము, ఇదే ఇదే అసత్యం. ఈ కవచం అంటే శరీరం, చర్మం. తొక్కు అంటాం చూడండి, దీన్ని ప్రధానమైనటువంటి కవచము. అలా ఇదే బంగారం. స్వర్ణ స్వర్ణ వర్మ అక్షయ ఇశుతి. రంగు అలా ఉంది బంగారపు రంగు. బంగారపు కవచం ఉంది ఇది కవచమే కదా. తెలియని కవచం ఏమిటి? కర్మ ఇది లేదని కూడా తెలియదని దబ్బలు తగులుతాయి. మనం బతకలేం. అందువల్ల ఇదే కవచము, ఇదే త్వక్కు. ఇందులో యుషుతిహి చెప్పుకున్నాం, జీవుడు అన్నాం బాణములని. ఆ బాణములకు నిలయం. మనస్సు, బుద్ధి, హృదయం, అంతఃకరణం, నాలుగు అంతఃకరణం కదా అది ప్రధానం కలిగినవి.

ఈ రీతిలో పంచప్రస్థం ఏకాదశమునాథః 11 మంది సైన్యం ఉన్నారు. తెలుసు కదా ఐదు జ్ఞానేంద్రియములు, ఐదు కర్మేంద్రియములు, ఒకటి మనస్సు. ఎంతరయ్యారు? 11. దానివీడు నాధుడు. జీవుడు. సైన్యం పాకము మంది చమోపతి వీడు. ఇలా కలిసి పంచప్రస్థం అఘాతు వనం. ఈ మహానుభావుడు ఇలాంటి వనమునకు బయలుదేరి వెళ్ళాడు. ఉన్న జీవుడు ఉన్నట్టు ఉండక కలలు కనడం మొదలు పెట్టాడు అన్న మాట స్వప్నావస్థ అని చెప్తాం. ఆ స్వప్నావస్థలో ఇవన్నీ మనకు కథాపరంగా రథాన్ని వర్ణించాడు, అరణ్యాన్ని వర్ణించాడు. ఇవన్నీ కేవలం కథ కోసం చెప్పేది కాదు మొత్తం తత్వాన్ని చెప్పేటువంటి వర్ణన. ఇలా వెళ్లి శచార మృగయాన్ సత్ర దృప్త ఆత్తేషు కార్ముఖః తనువు ఎక్కుపెట్టి బాగా రెడీగా ఎక్కుపెట్టి దృప్తః బాగా గర్వించి మదించి అంటాం చూడండి మనం ఆ దర్పం తోటి ఈ మహానుభావుడు అరణ్యంలో సంచరించాడు. అంటే మనం కలవ లోకంలో విహరించే మనం ఎట్లా ఉంటాం? బాగా మదం ఎక్కుంటాం అది. ఏం మదం అంటే మనం ఎక్కడ ఉన్నామో ఏం చేస్తున్నామో. ఓ నేను స్వర్గానికి వెళ్ళాను, నేను ఏనుగు ఎక్కాను, నేను ఇంకేమో ఎక్కాను. అన్ని ఇక్కడే ఉంటాడు ఏనుగు దున్న పోతే ఏం లేదు కానీ ఎక్కుతాడు ఇప్పుడు ఏనుగు ఎక్కుతాడు సింహ ఎక్కుతాడు గుర్రం ఎక్కుతాడు. కళ్ళలో అది బాగా దర్పించి ధనువును పట్టుకొని అంటే హృదయంలో జీవుడిని ప్రతిష్టింపజేసి వాడే కదా మరి. ఎవరు చూడాలి కళ్ళ ఎవరికి జీవుడికే అక్కడికి పోలేదు. కాబట్టి మనస్సును హృదయాన్ని అంతఃకరణాన్ని స్వప్నలోకంలోకి పంపించి మహా దర్పం తోటి అరణ్యమంతా స్వప్నలోకమంతా సంచరిస్తున్నాడు. ఆత్మేషు కార్ముకః విహాయ జాయాం అతదర్హాం మృగవ్యసన లాలసః వేటకు వెళ్ళేవాడు బుద్ధి లేకుండా వెళ్తాడు అని చెప్తున్నాడు చాలా చమత్కారాన్ని. బుద్ధి ఉన్నవాడు ఎవడు వేటకు వెళ్ళడు. ఎక్కడికి పోయాడు అంటారా? భార్యని తీసుకుపోకుండా పోయాడు అంట. ఎవరు భార్య? ఇప్పుడు చెప్తున్నాం కదా. పురంజని అంటాం ఏమో జీవుడు. పురంజని అంటే భార్య బుద్ధి. భార్య అంటే బుద్ధి. భార్య లేకుండా పోయాడు అంటే బుద్ధి లేకుండా పోయాడు.

వేటకు వెళ్ళాడు కానీ బుద్ధి లేకుండా వెళ్ళాడు. వదిలి పెట్టకూడని దానిని వదిలి పెట్టి వెళ్ళాడు. భార్యను విడిచిపెట్టి వెళ్ళాడు. ఎలాంటి దామె హతదర్హ. విడుచుటకు యోగ్యురాలు కాదు బుద్ధితో పోవాలంటే ఒక పోలు ఏ పని చేస్తాడు అందువల్ల అదారసాం ధ్యాయం మృగవ్యసన లాలస కారణం ఏమిటి మృగములను పట్టుకోవాలనేటువంటి వ్యసనము యందు ప్రీతి గలవారు. చెప్పుకున్నాం మృగములు అంటే ఇంద్రియ ప్రవృత్తులు. వెతికేయండి మనం ఏమెరుస్తాయి కన్ను, చెవ్వు, ముక్కు ఇవన్నీ ఏమెరుస్తాయి? కన్ను ఏం చూస్తుంటుంది అందమైన రూపాన్ని, చెవ్వు కమ్మని శబ్దాన్ని. ముక్కు కమ్మని వాసనను అలాగే నాలుక కమ్మని రుచిని కదా మృగములంటే మృగయతీతి మృగః వెతకబడేది. మనం వేటి వెతుకుతాం? విషయములు వెతుకుతాం. అవే మృగాలు. విషయములను అనుభవించాలనే లాలస బాగా ఉన్నవాడు, చమత్సంగా గమనించాలి. విషయములను అనుభవించాలనే లాలస ఉన్నవాడు ఆ అనుభవం కోసం చేసే ప్రయత్నంలో. బుద్ధిని విడిచిపెడతాడు. అంటే బుద్ధి లేకుండా ప్రవర్తిస్తాడు అన్నమాట. పథం చెప్తున్నాడు. జాగ్రత్త. విహాయ జాయాం అతదర్హాం మృగవ్యసన లాగతః ఆసురీం వృత్తిమాశ్రిత్య ఎందుకు బుద్ధిని విడిచిపెట్టాడయ్యా అంటే వీడి ప్రవృత్తి ఏం ప్రవృత్తి ఆసుర ప్రవృత్తి అంటే తామస ప్రవృత్తి. తామస ప్రవృత్తి కము రాజకము తామసం కదా చౌతులు మూడు అందులో వేటకు వెళ్ళేవాడు ఏ ప్రవృత్తిలో ఉంటాడు తామస ప్రవృత్తిలో ఉంటాడు. వెళ్ళాలి, సంపాది తీస్కోవాలి, జనాలు జరగాలి. గుమ్మతో ఏం లేదు. ఇది ఏం ప్రవృత్తి? తామస ప్రవృత్తి. అందుకే చూడండి మన పురాణాలలో ఎంతమంది రాజులు వేటలకు వెళ్ళారో అందరూ. అనర్థాలు కొన తీసుకున్నారు. కదా? విశ్వామిత్రుడు వెళ్ళాడు, కర్తవ్య జీవనుడు వెళ్ళాడు, చివరికి మన పరీక్షిత్తు వెళ్ళాడు. ఇంకా చాలామంది ఉన్నారు. ఇలా వెళ్ళే ప్రతివాడు.

కష్టాలు తెచ్చుకున్నారు. ఎందుకు ఆయన ఏంటంటే తామస పౌర్తితో పోతారు. వేటకు శాస్త్రం ఏంటంటే వేటకు వెళ్ళిన వాడు తాను వెళ్ళే దారిలో ఉండే ఋషుల ఆశ్రమాలను వదిలిపెట్టి వెళ్లాలని శాస్త్రం దూరంగా వెళ్ళాలి. వృషాలు పోవచ్చు కదా, వృషాలు చంపుతుంటారు. సైన్యము, రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు ఏదో అవన్నీ ఉంటాయి. బాగా భేరి భంకారాలు మోగి పైపెట్టి వాటికి పరిగెత్తిస్తారు. వృషాలు పోవాలి కదా. ఇవన్నీ చేస్తే ఋషులకు ప్రశాంత సంఘం అవుతుంది. అందుకే రుషిదాక్రమాలకు దూరంగా వెళ్ళాలి. దానికి కొన్ని విశేషలు ఉన్నాయి, నియమాలు ఉన్నాయి. అన్ని అంత దూరం వదిలిపెట్టి వెళ్ళాలి. అందుకే మన రామాయణంలో కూడా భరతుడు అడవి సైయం దిశ వెళ్తాడు. కానీ భరద్వాజ మహర్షి ఆశ్రమానికి రెండు దూరంలో సైన్యం ఉంచిపోతాడు రెండు యోజనాలు అంటే 24 దూరంలో సైన్యం ఉంచి దానికి పోయాడు ఒక్కరే. ఆయన అడిగాడు అయ్యో సైన్యం రాలేదు అని చూసి రాలేదు అయ్యా భగవన్ భగవత్ భయాత్ పరిత్యక్తా మయాత్ నేన మీరు ఎంత భయం లేదండి ఎంతో సైన్యం పాడు చేసుకున్నారని వదిలిపెట్టాను. అది పద్ధతి అది. వేటకే వెళ్ళకూడదు. పొరపాటున వేటకు వెళితే ఋషులు ఆశ్రమాలను విడిచిపెట్టాలి, దూరంగా వెళ్ళాలి. వేటకు వెళ్ళిన వారు పోయారు అనుకోండి అని అర్థం చేసుకున్న వారు అవుతారు. అరే ఇది విశ్వామిస్తు వేటకు వెళ్ళే వెళ్ళాడు. హర్ష రాజ్యానుడు వేటకు వెళ్ళే వెళ్ళాడు. పరీక్షిత్తు వేటకు వెళ్ళే వెళ్ళాడు. కానీ ఇది అది రెండు సమానం కాదు రెండు కుదరవు పుసగవు. ఆశ్రయం అంటే సాత్వికం. వేట తామకం. తామస బుద్ధి ఉన్నవాడు సాత్వికంగా ఉన్నటువంటి వృక్షాశ్రయానికి వెళితే అదేమని చెప్తున్నాడు ఆసురీయం వృత్తిమాశృత్య తామస ప్రవృత్తిని స్వీకరించి ఘోరాత్మ నిరనుగ్రహః తీవ్రమైన మనస్సు గలవాడై దీనుల యందు మృగముల యందు అనుగ్రహాన్ని దయను విడిచిపెట్టిన వాడై న్యహనతునిసితైహి బానైహి వనేషు వనగోచరామ్ అడవిలో కనబడుతున్నటువంటి మృగములను తీష్ణమైన బాణములతో చంపాడు. అంటే స్వప్న లోకంలో ఇంద్రియాలకు లభించే విషయాలను. వివేకాన్ని కోరిపోయి అనుభవించాడు. ఓహో కలగన్నాను, ఓహో ఆనందం పొందాను అని తర్వాత చెప్పుకుంటే విన్నవాడు ఏం చేయాలి? నవ్వాలా వెలవాలా?

కళ్ళో ఏరి ఎక్కానురా నాకు లజకం అయింది నేను మహారాజు అయ్యాను కళ్ళలో ఇంకెంత అంటే మీరేం చేయాలి వాడు సంతోషించాలా ఏడు వాళ్ళు. అయ్యో నాయనా చెప్తా సత్త కాదు న్యాయంగా తెలివి ఉన్నవాడైతే ఏడవాలంట. అయ్యో నాయనా నీకు ఈ కలల పుణ్యాన్ని రాత్రంతా నిద్ర లేవకుండా అయిందా? కొంచెం జాగ్రత్తగా పడుకో నాన్న ఇప్పుడన్నా అని చెప్పాను ఉదార్జనంగా. లేని దాన్ని ఉన్నట్టుగా అనుకున్న దాన్ని ఆలోచన రూపంలో అనుభవించామని చెప్పేటువంటి సంఘటనను విన్నవాడు జారిపడుతుంది. వాస్తవము కాదు. పోనీ నిజం కాదన్నామంటే వారు అనుభవించారు. కదా. అందువల్ల ఇలాంటి స్థితిని చెప్పడానికి తన ఇంద్రియములు అనుభవించాలనుకున్న అన్ని విషయములను వివేకమును విడిచిపెట్టి అనుభవించి అటు నిద్ర పోకుండా ఇటు మెలకువలో కాకుండా మధ్యలో ఊగిసలాడాడు. అంటున్నాను యాహనతు నిశితైహి బాణైహి వనేషు వనగోచరాన్ వనమంటే స్వప్నం స్వప్నంలో కనబడేటువంటి ఇంద్రియార్ధములను ఆలోచించకుండా అనుభవించాడు. కథ ప్రకారం అడవిలో ఉన్న మృగాలను అడవిలోకి వెళ్ళిన రాజు వేటాడాడు. అంటే ఏమయ్యా తామసి ప్రవృత్తి అంటావ్, రాక్షసులు అంటావ్, బుద్ధి లేదు అంటావ్, అజ్ఞానం అంటావ్ అనొచ్చా వేటను? నిందించవచ్చా? మురుగయ్య ఆ వేత ఉండే అది రాజుల ధర్మం. మళ్ళీ చెప్పుకున్నాం కదా. ప్రజల వల్ల బాధ కలిగితే వాటిని తొలగించడానికి రాజుగారు వెనక వెళ్తారు. ధర్మం అది. అలాంటి ధర్మాన్ని నువ్వు తామసి ప్రవృత్తి బుద్ధి లేని పని అనొచ్చా? తప్పు కదయ్యా అంటే కాదు. వేటాడాలి కానీ ఎప్పుడు వేటాడాలో ఎలా ఇలా నియమం ఉంది. నీ ఇష్టం కాదు. బుద్ధి పుట్టగానే అడిగిపోయి చంపడం కాదు.

ఎప్పుడు వేటాడాలి, ఎవరు వేటాడాలి, ఎలా వేటాడాలి, ఎక్కడ వేటాడాలి, ఎంత వేటాడాలి, ఎందుకు వేటాడాలి? ఆరు నియమాలు ఉన్నాయి. వీటిని తప్పితే అది వేట కాదు వాడికి బుద్ధి లేని పని. చెప్తున్నాడు తీర్థేషు ప్రతిదృష్టేషు రాజ మేధ్యాన్ పశువున్ వనే యావదర్ధం అలం. ఇన్ని నియమాలు ఉన్నాయి. వేట ఆడాలంటే ఎప్పుడు ఆడాలి? తీర్ధేకు. ఏమిటి తీర్ధం అంటే శ్రాద్ధం. ఆరు కృత త్రేదా ద్వాపర యుగాల్లో శ్రాద్ధంలో మాంసంతో భోజనం పెట్టడం ఆచారం. విశిద్ధం కాదు కలియుగం విశిద్ధం. కలియుగంలో శ్రాద్ధంలో మాంసాన్ని పెట్టకూడదు అసలు ఎప్పుడూ ఉండదు అనుకోండి కనీసం శ్రాద్ధంలో మాంసం పెట్టకూడదు మాంసాన్ని తినకూడదు కలియుగంలో. ఎందుకంటే అసలు అయ్యుండి చాలా గొప్పవాళ్ళు కదా. కదా వాళ్ళు ఇవి కూడా చేసుకున్నారు అనుకోండి ఇంకేం అవ్వదు అందుకే సిద్ధం. అందుకోసం ఆ కృతత్రేతా ద్వాపర యుగాల్లో తీర్థేషు అంటే శ్రాద్ధముల యందు అది కూడా. ప్రతి దృష్టేషు అంటే ఎవరెవరు మాంస భోజనం చేయవచ్చని చెప్పారో అలాంటి వారి విషయంలో అరిచేనే. నేను రాజు కాబట్టి చంపుతానంటే ఒప్పుకోరు. మీ నాన్నగారో, మీ తాతగారో, మీ ముత్తాతగారో. అవసాహారం భుజించారా? అయితే నీవు అప్పుడు దాని వాడాలి. ప్రతిదృష్టం కావాలి అది. అలా ప్రతిదృష్టేషు ఇంకోటి రాజా అది కూడా అందరూ వేటాడకూడదు రాజే వేటాడ. అది కూడా మేధ్యాన్ పశువున్ తినదగిన వాటినే వేటాడాలి. బాణం కొడుతున్నాను మనకెందుకంటే ఒప్పుకోరు. మేధ్యాన్ అంటే శ్రాద్ధార్థములు. మనకు వస్తాయి రామాయణం చెప్తారు రామాయణంలో వాళ్ళే అంటాడు పంచ పంచనశా భక్ష్యాః బ్రహ్మక్షత్రస్య రాఘవ శల్యకః స్వావిసో గోధా శశః కూర్మస్య పంచమః అదేం నోరు మూసుకొని ఊరిపోయే రాముడిని నువ్వు రాజు అయితే నా పైయ కానీ నాకెందుకయ్యా నన్ను నువ్వు ఎందుకు చంపావు? ఏమనుకోని చంపావు? మృగవా అనుకొనే లేక శత్యుడిని అనుకొనే ఒక రాజుగా రాజును చంపావా ఒక రాజుగా మృగాన్ని చంపావా?

లేదా ఒక రాజుగా దోషిని చంపావా? ఎందుకు చంపావ్? ఏమనుకున్నావ్? దోషిని అనేనా? నువ్వు రాజువా అని చెప్పు. నువ్వు ఇప్పుడు రాజు కాదు కదా? అధికారం లేదు. రెండవది ఒకవేళ రాజు అయినా నేను నీ పరిస్థితిలో ఉన్నానా? ఈ రాజ్యం ఏమంటాం జుడిషియరీలో ఏదో అంటాం కదా ఆ పరిస్థితిలో ఉండాలి. నేను నీ శాసనంలో ఉన్నవాడినా అంటే నీ పొలి మీద ఉంటా ఈ రాజ్యం. కృషి కింద నీ రాజ్యమా? కాదు. నువ్వు రాజువు కాదు, నువ్వు రాజువైనా నేను నీ రాజ్యంలో నేను. పోనీ రెండో పూనా ఉంటే నేనేం తప్పు చేయలేదు. తప్పు చేసినా అనుకున్నా, తప్పు చేసి నీ పరిస్థితిలో ఉండి నువ్వు రాజుగా ఉన్నా నీకు ఇప్పుడు నన్ను శిక్షించే అధికారం ఉందా? వాడి ఊరి పెట్టలేదు తడిగేసారు రాముని పాపం. చివరికి ఏమన్నాడు అవన్నీ వదిలిపెట్టి మృగావు అంటావా? వేటాడవా నువ్వు? వేటాడావా? మృగావు అయితే తినే మృగాన్నే వేటాడాలి. ఐదు గోళ్ళు గల మృగాలు ఐదింటినే తినాలి. బ్రహ్మక్షత్ర శతీయుడు కానీ బ్రాహ్మణుడు కానీ ఆ రోజుల్లో తినవలసినటువంటివి పంచపంచనకా ఐదు గోళ్ళు ఉన్నది. అవేమిటి శల్యకః ఏదు అంటాం మనం. అలాగే స్వావిధః గోధ గోధ అంటే ఉడుము. శేషా అంటే కుందేలు, కూర్మ అంటే కాదు. ఇలా ఈ ఐదింటిని తప్ప తక్కిన వాటిని ఐదు గొలుగు ఉన్న వాటిని వేరే వాటిని చంపకూడదు అంత బాధ లేదు. నేను నీకు పనికిరాను. నన్ను చరి తినకూడదు. పోనీ చర్మమా? అధార్యం చర్మమే చాస్తి నా చర్మం ఎవడు ధరించదు. కృచర్మం ఎందుకు భోజనం జరుగుతాదండి. నా చర్మం పనికిరాదు, నా ఎముకలు పనికిరావు, నా మాంసం పనికిరాదు. నేను చంపదగిన మృగాన్ని కాదు, నేను తప్పు చేయలేదు, నీ రాజ్యంలో లేను, నువ్వు రాజువు కావు. నీకు సాధించే అధికారం లేదు. శిక్షించే అధికారం నీకు లేదు. ఇన్ని ప్రశ్నలు చదివించాడు ఆ కోడి గారు బాబు వాళ్ళు. సరే ఏదో దెబ్బ బాగా తగిలి వాళ్ళకి దెబ్బ బాగా తగిలి ఆ బాధ తట్టుకోలేక నోటికి వచ్చిందని వద్దు అన్నారు బద్ద కొట్టి వెళ్ళాడు. ఇది కావు అన్న మాట అది వేరు సంగతి. ఆ రీతిలో వేటాడేవాడు కూడా మేచ్యాన్. తినదగిన వాటిని, చంపదగిన వాటిని, పవిత్రమైన వాటిని మాత్రమే చంపాలి. అది కూడా పశున్.

మృగములను కాదు పశువులనే చంపాలి. అది ఊరి పొలిమెరలో కాదు అడవిలోనే చంపాలి. క్రూర మృగము ఊర్లోకి వస్తే చంపకూడదు పట్టుకోవాలి. చంపాలంటే అడవినే చంపాలి. చంపదగితే దీన్నే చంపాలి. తినదగింది అయితేనే చంపాలి, పవిత్రమైనది అయితేనే చంపాలి, రాజైతేనే చంపాలి. ఇన్ని ఉన్నాయి నియమాలు అది కూడా శ్రాద్ధమైతేనే చంపాలి. మరి వీడికి ఏముంది ఇప్పుడు? పురంజరుడికి ఇందులో ఒక్కటి లేదు కదా, తప్పు కాదు మరి, అందుకే అంటున్నారు చూడండి. తీర్థేషు ప్రతిదృష్టేషు రాజ మేజ్యాం పశున్ ఒరే అది కూడా వేటకు పోయాను కాబట్టి. దొరికి చంపే తాము ఉండదు యావదర్ధం. నీకు ఎన్ని కావాలో అన్నే చంపాలి. అంటే శ్రాద్ధమునకు ఎన్ని ఉపయోగించాలో అన్నే చంపాలి. ఎలాగో ఉన్నాయి కదా అని అదే తప్పు చేశారు మనకు. విశ్వాగ్మోషంలో చెప్పాం కదా శశాదుడు వికుక్షి అంటాం. విశ్వాగుడి కుమారుడు వికుక్షి. వాడు ఇష్టవాకు తండ్రి శ్రాద్ధం కోసం నాయనా ధనగా శాసనం రా అడవికి వెళ్లి మృగాలను తీసుకొని రా అంటే కుమారుడు పోయాడు. ఓ 13 కుందేళ్ళను చంపాడు. 13 పట్టుకొని ఆయనకు వస్తున్నాడు. మధ్యాహ్నం 12 గంటలు అయింది. డెప్త్ అయింది. ఆకలి అవుతున్నది. తినడానికి ఏం లేదు. ఇక్కడ 13 ఉన్నాయి కదా. ఇన్ని ఎందుకు చాలడానికి 12 చాలవా? పోదాం అని తినేశాడు. నీళ్లు తాగి తనని తీసుకోవచ్చు రంగుకి వచ్చింది మనకి ఇందులో ముందు కూడా రాబోతుంది. ఇందులోకి వచ్చింది ముందు రాబోతుంది. ఏది వాడు ఆ వాణిష్య మహారాజు గారు గురువు గారు వశిష్ట మహర్షి గురువు గారు. గురువుగారు గురువుగారు మా అబ్బాయి వచ్చాడు, గురువుగారు అని తెచ్చాడు, అది మరి శ్రాద్ధాస్మములైన శ్రాద్ధానికి పెట్టొచ్చా? వాటిని వండొచ్చా లేదా? చూడండి పనికిరా ఎంగిరేయి నేను చేస్తాను. అదేంటి బాబు అంటే వాడు ఒకటి తిన్నాడు అడగండి అన్నాడు. అవును నాన్న అది ఒకటి తిన్నాను కానీ అది తిన్నదాన్ని ఇక్కడ పెట్టలేదండి. 12 విడిగానే ఉన్నాయి. 13 ఒకటి తిన్నాను. 12 ఎత్తె అంగిరి అంటే ఏ పనికని ఏ వస్తువులు తీసుకున్నావో ఆ వస్తువులు.

ఆ పని కాక మళ్ళీ వేరే వాళ్ళకి వాడితే దేవి అయిపోతుంది. మనం నారు చివర పళ్ళు కొంటాం మార్కెట్ నుంచి. పొరపాటు దేవుడికి అనుకుంటాం. అది కూడా వస్తున్నాం మధ్యన ఆకలి అయింది రెండు పండ్లు తిన్నాం అనుకోండి ఈ నాలుగు పండ్లు ఎంగి లేదు నాలుగు కిలోల పండ్లు ఎంగి లేదు పనికి రావు. వాటిని దానికి ఉపయోగిస్తాడు అది శాస్త్రం. కాబట్టి ఎంత నీకు కావాలో ఎంత అవసరమో అంతే వేటాడాలి. యావదర్భం. రెండవది వేటాడిన వాటిని అనుభవం కూడా ఆశ ఉండి అనుభవించకూడదు. అభినాశ ఉండి అనుభవించాలి. అరవైనా? కోరిక వేరు, ఆశ వేరు. కదా? లడ్డూ తినాలని అనేటువంటిది కోరిక. ఆశ అంటే నేను లడ్డూలు 50 తినాలి అన్నాం అనుకోండి. ఏమంటారు అంతా ఎందుకురా అంటారు. ఒక లడ్డు తిట్టేవాడు మాస్తాడు. కానీ యాక లడ్డు తినాలి అన్నాడు అంటే వాడు ఆశ ఎవరూ ఉండండి అంటారు. కాబట్టి వాస్తవంగా ఎన్ని తినాలో అందులో కూడా ఎంత భాగం తినాలో అవి కూడా ఎప్పుడు తినాలో. ఇవన్నీ ఆలోచించి పని చేస్తేనే శాస్త్ర సిద్ధము. ఇందులో ఏ ఒక్కటి తప్పినా శాస్త్ర విరుద్ధము. పురంజనుడు వేటాడుతున్నాడు కానీ ఈ నియమాలు మొత్తాన్ని విడిచిపెట్టాడు. అందుకే వేటను తాము. తామసి ప్రవృత్తి అన్నాం అంటే జీవుడు కూడా ఈ శరీరంలోకి వచ్చి సంసారంలోకి వచ్చిన తర్వాత మనకున్నటువంటి జ్ఞానేంద్రియములతో కర్మేంద్రియములతో ఆయా విషయములను అనుభవించాలి. అనుభవించాలనే కోరిక తప్పు కాదు. ఆశ అంటే నీకు వాస్తవంగా మనిషి అయిన వాడు ఎంత భోజనం చేయాలి? ఎందుకే పని చేసేసా? కవళాంజి గురుక్షేతా అని శాస్త్రం 15 ముద్దలే తినాలి అన్నారు. 15 ముద్దలు అంటే ఈ మాత్రం కాదు. కదా కుక్కుటాండ ప్రమాణా అని అంటాడు కోడిగుడ్డు ఉంటుందే అంతా పది చేను మాత్రమే తినాలి. అది అవసరం తిను బతుకుతాం. మనం ఏం చేస్తాం 30 తింటాం.

ఇది నేను ఆకరి కాదు ఆహారము కాదు అందులో తెరకుడు చెప్తారు ఒకటి చెప్తారు తైత్తలి చెప్తుంది ఈ గర్భకోశం జీర్ణకోశంలోని భాగంలో రెండు భాగాలు మొత్తం నాలుగు భాగాలు చేసుకొని రెండు భాగాలు ఆహారం ఒక భాగం నీరు. ఇంకో భాగం వదిలి పెట్టాలి కాడి. ఎందుకు కాడి? గాడి సంచరించాలి. అగ్ని వాయువు కలిసి సంచరిస్తేనే తీసుకున్న ఆహారం జీలనం అవుతుంది. జటదారి ఉంది కదా అగ్ని అంటే. పక్కన వాయువు ఉండాలి. మనం ఆ వాయువు కూడా అన్నమే నింపామనుకోండి. గాలి ఆడదు. ఈ ఆహారాన్ని బాగా ఒత్తిడి చేస్తుంది. పైకి ఎగదొన్నుతుంది. ఏమంటాం? ఎసిడిటీ ఆ అది ఏదో అంటారు. యా అదే యా. అదైతే వాయువే. అంటే తినకూడనంత తినకూడని దాన్ని తినకూడని వేళ తిననందు వచ్చే అవస్థ ఇది. కాబట్టి ఆశ తప్పు కోరిక న్యాయం. జీవుడు కూడా విషయాలను యోగ్యమైన పరిధిలోనే అనుభవించాలి. పరిహి దాడి అనుభవిస్తే తామస ప్రవృత్తి. ఇంద్రియార్ధముల యందు ఇంద్రియముల యొక్క ప్రవృత్తి. నియమితంగా ఉండాలి అని మనకి ఈ అర్థం తోటే బోశిస్తున్నారు. అందుకే యావవర్ధం అలం లుబ్ధా యావవర్ధం కావలసినన్ని మాత్రమే లుబ్ధా అంటే వేటగాడు అన్యాత్. సంహరించాలి. తాను వేటకొచ్చే మళ్ళీ రేపు నుండి ఎవరు వస్తాం? మొత్తం ఇవాళనే దంపేద్దాం, 50 మృగాలను తీసుకుపోదాం అంటే కాదు. న్యాయంగా నీకు ఎన్ని అవసరమో అంతవరకే సంహాలి. మనం కూడా ఎంత అనుభవించడానికి యోగ్యమో అదే అనుభవించాలి. మనము కూడా ఎంత అనుభవించగలమో అదే సంపాదించాలి. ఓ చేరు తింటున్నాం, ఇంట్లో ఐదుగురు ఉన్నారు, ఓ ఐదు చేరు సంపాదించాలి. పో నెల రోజులు నూట యాద రోజులు సంపాదిస్తాను. అబ్బే అబ్బే మళ్ళా వచ్చిన పోతాడు యాద సంపాదిస్తాను. యాద నేను పది ఏళ్ల సంపాదిస్తాను. ఇరవై ఏళ్ల సంపాదిస్తాను ఈయనే కాదు నా కొడుకులు నా మనవళ్ళు అందరూ అలా సంపాదిస్తారు దీన్ని ఏమంటారు? అత్తేన దండమహతి వాడు దొంగ. తనకు కావలసిన దానికంటే ఎక్కువ సంపాదించి దాచిపెట్టిన వాడని వ్యాసుడు దొంగ అన్నాడు. వాడిని శిక్షించాలి, దండించాలి అని చెప్పి. అలాగే వేటగారు కూడా తనకు కావలసిన వాటికంటే ఎక్కువ మృగాలను వేటాడితే దండార్పుడు, శిక్షార్పుడు. అలా.

అన్యాయతి నియమ్యతే ఏవం కర్మ నియతం విద్వాన్ కుర్వీత మానవః కాబట్టి ప్రతివాడు తెలిసినవాడు ఇలా. విధించిన పనిని శాస్త్ర వ్యతిరేకం కాకుండా ఆకరించాలి. నియమబద్ధంగా ఆకరించాలి తప్ప ఇష్టప్రకారం నడవకూడదు. మానవః కర్మణాకే రాజేంద్ర జ్ఞానే న సలిప్యతే అంటే శాస్త్ర విహితమైన కర్మను శాస్త్ర విహితమైన పద్ధతిలో ఆచరించినప్పుడు అలా ఆచరించినందువలన కలిగేటువంటి ఫలితం వారికి అంటది. ఇది ఆహారం ఎంత తీసుకోవాలి అంత తిను తప్పు కాదు. ఎక్కువ తింటే ఫలితం వస్తుంది కదా. మనకు ఆహారం ఎంత తీసుకుంటే బాగుంటుంది ఎక్కువ తీసుకుంటే అది తిన్నాం కడుపులో నొప్పి తేనె పురుగు కూడా మళ్ళీ ఈనో తాగాలి ఆనో తాగాలి ఏమో చెప్పుకోవాలి ఫలానే కొర్లాలా అవస్థ పడాలి. అంది ఇదే అన్నీ కూడా. నీకు ఎంత అవసరమో అంత తీసుకో బాగాలేదు. ఎక్కువ తీసుకున్నావో అవసరపడాలి. డబ్బు బాగా దాచావు ఏ ఇంటి దగ్గర వాడు చూస్తాడో, ఏ రాజుగారు చూస్తాడో, ఏ పక్క వాడు చూస్తాడో అంత పెద్ద బాధ. అందుకు నియమానుగుళంగానే నియతం కర్మ కురువాన్ కుర్వీతా నియతం కర్మ కుర్వీతా విధించబడిన పనే చేయాలి ఇలాంటి పనితో కర్మణాతేన రాజేంద్ర జ్ఞానేన నసలిభ్యతే అలాంటి వాడు ఆ కర్మల వలన కలిగేటువంటి ఫలంతో వాడికి సంబంధము ఉండదు. అన్యతా కర్మ దుర్వాణః మానారూఢః నిబధ్యతే. ఇలా శాస్త్రమును విధిని విడిచిపెట్టి మానారోఢ అంటే అహంకార సమకారాలు బాగా వంటబట్టి యధేచ్ఛగా వారు వ్యవహరిస్తే నిబధ్యతే. బంధించబడతాడు. ఎక్కడ? సంసారంలో. నిభత్యతి గుణప్రవాహ పతితః నష్టప్రజ్ఞః వ్రజత్యధః.

అలాంటి వాడు గుణప్రవాహ పతితః సత్వం రజః తమైతి గుణాః ప్రకృతి సంభవాః అని చెప్పారు కదా అలాంటి గుణప్రవాహం అంటే సంసారం. ఈ సంసారంలో వాడు పడి నష్ట ప్రజ్ఞః బుద్ధి కాస్త నశించి పతతి అధః. అధః అంటే నరకం. నరతలోకానికి వెళుతాడు. తత్వ నిర్భిన్న గాత్రాణాం చిత్రవాదేహి శిలీముఖైహి విప్రోబోత్ దుఃఖితాణాం దుస్సహః కరుణాత్మణాం. ఇలా అడవిలో ఈ మహారాజు గారు వెగాడుతున్నాడు. చాలా చిక్కమైన కొదలు ఉన్నటువంటి బాణాలతోటి మురుగాలం కొడుతున్నాడు. ఈ బాణముల దెబ్బకు మృగముల యొక్క చర్మములు చిట్టి లేచిపోతున్నాయి. కణాలు పోయి పడి వస్తున్నాయి. రకరకాల బాణములతో రకరకాల ఆయుతములతో రకరకాల మృగములను చంపేస్తున్నాడు. వాడి చర్మాలను చీరుస్తున్నాడు. ఇలాంటి దృశ్యాన్ని చూచి నిర్భిన్న గాత్రాణం శరీరం చీరిపోతూ ఉంటే చిత్ర వేడితోటి చిత్రవాదు విశిలాముఖై. చిత్రమైన కొనలు గల బాణములతో విప్లవో భూతు దుఃఖితానా ఏడ్చే వారి యొక్క విప్లవం అట అది అంటే మానసిక క్షోభ. దుఃఖించే వాళ్ళు దుస్సహా కరుణాత్మన. దయగల వారికి ఇలాంటి కృత్యము సహించరానిది కదా. కదా? ఇప్పుడే ఇప్పుడే ముగాలని చంపుకుంటూ ఉంటే దేవా ఏం చేస్తారు? వీడికి ఏం రోగి ఇలా చంపుకుంటున్నాడు? తన ఒక్కడి కోసం ఇన్నిటిని చంపాలని బాధపడరా? అదే అంటున్నాడు కరుణాత్మనాం దుస్సహః. దయా స్వభావం కలవారు ఇలా మృగములను వహించుటను సహించరు. చెప్పుకున్నాం కదా. మృగములు అంటే ఏమిటి? ఇంద్రియ ప్రవృత్తులు.

వాటిని వధించుట అంటే ఇంద్రియములతో అనుభవించుట కదా? విషయములను ఇంద్రియములతో అనుభవించుట వేట. ఇదంటే ఏంటి కదా? శయ్యము వినియోగించడం వేట. ఇలా శాస్త్రం ప్రకారం నియమ ప్రకారం అనుభవిస్తే ఎవరూ ఏం మాట్లాడరు. కానీ అన్ని శాస్త్రాలను అన్ని మర్యాదలను విడిచిపెట్టి అనుభవం ఒక్కటే కావాలి. అంటే మేము బతికేది దేనికోసం? తినటం కోసమే. కదా? అనుకుంటారండి, వాస్తవంగా తినటం దేనికోసం? బ్రతకడం కోసం. కానీ చాలా మంది ఏమనుకుంటారు? బ్రతికేదే తినడానికి కోసం. భక్తులం అంటే ఏం చేయాలి తినడానికి మరి బ్రతికే తినడానికి కోసం మరి భక్తా? మరి బ్రతకడం తినడం కోసమే అనుకొని యధేచ్ఛగా విద్యానుభవంలో ఉన్నటువంటి వారిని చూచిన జ్ఞానులు పండితులు ఏమనుకుంటాడు? అయ్యో వీళ్ళు ఎలా జరిగిపోతున్నారు ఇంత పిచ్చ ఇంత వ్యామోహమా ఇంత ఆచన అని మనస్సులో శోభిస్తారు. అవివేకులు, వ్యామోహశీలులు ఇంద్రియములతో విషయములను పదేక రీతిగా అనుభవించడాన్ని చూసి జ్ఞానులు దయామయులు అయ్యో పాపం. వీళ్ళకి ఎనడు జ్ఞానం జరుగుతుందో, ఎనడు వీళ్ళు దారిలోకి వస్తారు అని పరిచరిస్తారు కదా. అలాగే వేటాడుతుంటే బాణాలతో మృగాలను సంహరిస్తుంటే ఆ చుట్టుపక్కల ఉండేటువంటి కరుణాపరులైన ఋషులు. క్షోభించారు ఇగో ఇంత ద్రోహం చేస్తున్నారా వీడు మృగాలకు? ఇది వాడికి కావాలంటే ఒకటో రకం అప్పుకొని పోయి తిన్నాడు కానీ ఇన్ని మృగాలను ఇలా ద్రోహం చేస్తున్నాడు అనే మనస్సు క్షోభించింది, కథాపరముగా మునుల మనస్సు క్షోభించింది. వ్యంగ్యాసపరముగా జ్ఞానుల మనస్సుతో అజ్ఞానులు విషయవ్యామోహపరాణులైన అజ్ఞానులు విషయానుభవంలో పడి మ్రగ్గుతుంటే

చూసినటువంటి జ్ఞానులు అయ్యో వీడికి ఇంత విజయ వ్యామోహమా ఇంత అనుభవమా అని తమరో తాము చిన్నులయ్యారు చిన్నబోయారు విలపించారు అర్థం. కర్మణా గుణప్రదా విపలోహో దుఃఖితానాం దుస్సహః కరుణాత్మనాం శశాన్ వరాహాన్ మహిషాన్ గవయాన్ రురు శల్యకాన్ మృగాల పేరు చెప్తున్నాడు కుందేళ్ళు. వరాహములు అలాగే అడవి దున్నలంట మహిషములు గవయోములు రురు శల్యకాన్ మేధ్యాన్ అన్యాంసి వివిధాన్ వినిఘ్నం శ్రమం అధ్యగా ఇలా రకరక మూల మృగములను సంహరిస్తూ బాగా అరసిపోయాడు. వేటాడి ఉదయం నుంచి ఆడుతున్నాడు. వేటాడి అరసిపోయి తతః క్షుత్రుడు పరిశ్రాంతః నివృత్తః గృహ నీవాన్. ఎప్పుడు ఇల్లు జ్ఞాపకం వచ్చింది? ఆకలి తప్పి అంటే ఇల్లు గుర్తొచ్చింది. కదా? ఇటు వెళ్ళాలి మరి. అనుకొని వెంటనే వీడు అక్కు తిరిగాడు. కలలో కూడా మనం అనుకున్న వాటిని అనుభవించిన తర్వాత ఇంకేం ఉండవు కదా? మెలకువ వస్తుంది. మెలకువ రావడమే ఇంటికి రావటం. కదా అలా ఇంటికి వచ్చేసి అది కూడా ఆకలి తప్పి అయితే నివృత్తః. ఆకలి తప్పి స్వప్నావస్థలో ఆకలి తప్పి ఏమిటి? విషయ వ్యామోహంలో ఉండేటువంటి వైతుష్ణ్యం అంటారు. అంటే ఆశ తీరుతుంది అబ్బాయికి ఎంత వద్దు వద్దు చాలు అనిపిస్తుంది. అంటే కొంచెం వివేకాన్ని సంపాదించాలి. మనం అవివేకంతో చాలా తప్పులు చేస్తున్నాము. ఈ తప్పులను ఇలాగే కొనసాగించకూడదు అని ఆత్మ వివర చేసుకుంటాం చూడండి అది ఇంటికి రావడం అండి. అంటే బుద్ధి కావాలి, నేను బుద్ధిని ఇంట్లోనే విడిచిపెట్టి వచ్చాను, బుద్ధి లేకుండా చేస్తే పని ఇలాగే అవుతుంది అని బుద్ధి జ్ఞాపకం వస్తుంది. అదే మనకు ఆకలి దప్పి. ఇలా ఇతను ఇంటికి వచ్చేసి గృహమేయివాను కృతస్నాన ఉచితాహారః సందివేశ గతక్రమః స్నానము చేసి అనుక్షానము చేసుకొని బాగా చక్కని ఆహారం చూసుకొని కాసేపు విశ్రాంతి తీసుకొని గతక్రమః

అరథ తీరిన తర్వాత ఆత్మానం అర్హయాంచక్రియే ధూపలేప శ్రగాదితి. స్నానం చేశాడు, భోజనం చేశాడు, విశ్రమించాడు. ఇప్పుడు ఏం చేయాలి? భోగం కూడా కావాలి కాబట్టి శరీరానికి. సుగంధ ద్రవ్యాలు అగరు, కస్తూరి, చందన ఉంటాయి కదా ఇవన్నీ బాగా అలముకొని సాభలంకృత సర్వాంగః మహిష్యామాదతే మనః ఎందుకు అలంకరించాడయ్యా అంటే ప్రియురాని దగ్గరికి వెళ్ళాలి అని కోరుకున్నాడు మనస్సును భార్య యందు లగ్నం చేశాడు. అంటే బుద్ధి కావాలి అని భావించాడు అన్నమాట. అలా తృప్తః కృష్టః సుదృప్తస్య సందర్పా తృష్టమానసః. నానము అయింది, భోజనము అయిపోయింది, విశ్రాంతి అయిపోయింది. అంటే ఆకలి, దప్పి, అలసట మూడు పోయాయి. మరి ఇంకేం కావాలి? ఇప్పుడు తృప్తి కలిగిన వెంటనే దృప్తి అంటారు. దృప్తి అంటే దర్పం. దానికో పేరు మదం అంటారు. ఇప్పుడు మదావిష్ట మనస్కుడై సుదృప్తస్య అదే కందర్పా కృప్తమానసః మమధుని చేత ఆకర్షించబడిన మనస్సు అంటే కామోద్దీపనము కలిగి నవ్యచేష్టవరారోహం గృహిణీం గృహమేధినీం అంతఃపురానికి వెళ్ళాడు. అక్కడ తన గృహిణి చెప్పు నాయన గృహిణి అనేది గృహ బీధిని అన్నాం. ఎవరు గృహిణి? గృహిణి గృహ ముత్యసే కదా. ఇల్లు అంటే ఏమిటి? నా గృహం గృహమిత్యాహుహో గృహిణీ గృహముచ్యతే. ఇల్లు అంటే నాలుగు గోడలు పైకప్పు కాదు. ఇల్లారునే ఇల్లు అంటారు. గృహిణినే గృహం అంటుంది శాస్త్రం. ఇంటికి వెళ్ళాడంటే ఏమర్థం? ప్రియురాల దగ్గరికి వెళ్ళాడు అన్నాడు. ప్రియురాలు ఉండేటువంటి అంతఃపురానికి వెళ్ళాడు. కానీ అక్కడ ఆమె కనపడలేదు నవ్య చేత్త.

అంటే బుద్ధి లేకుండా చాలా పనులు చేసుకున్నాం. ఇక మళ్ళీ ఆ బుద్ధిని పట్టుకుందాం. కాస్త వివేకాన్ని పొందుదాం అని ఆలోచన వచ్చి వివేకాన్ని పొందటానికి. ప్రయత్నం చేస్తే మరి ఆ బుద్ధి అందుబాటులో ఉంటుందా? దొరకదు ఎక్కడికో పోతుంది. పట్టుకోవాలి. అంటే ఇంత జారం బుద్ధి లేకుండా పని ఇప్పుడు నేను నీకు కావాల్సి వచ్చిందా? ఎందుకు రావాలి? మనకు బుద్ధి అందుబాటులో ఉండదు. ఇప్పుడు ఆ బుద్ధిని దొరికించుకోవాలంటే దానికంటే ముందు ఉండేటువంటి ప్రవృత్తులు అంటాం. చిత్తము అంటున్నా కదా ఆ ప్రవృత్తులను పట్టుకోవాలి. ప్రవృత్తులను మంచి చేసుకొని బుద్ధిని పట్టుకోవాలి. అంటే ఇల్లాలను, ప్రియురాడిని, గృహిణిని తట్టుకోవాలి, పొందాలి అంటే ఏం కావాలి? ఆమెకు ముందు ఉండి అంటే వానకు రాజులు దానులు కాబట్టి పరిచారకులు ఉంటారు, దాసీలు ఉంటారు. అంతఃపుర స్త్రీలు ఉంటారు. మొదలు వానను గట్టిగా పట్టుకోవాలి. మహారాణి గారు ఎక్కడ ఉన్నారు? ఏం చేస్తున్నారు? ఎలా ఉన్నారు? అనుకూలంగా ఉన్నారా? వితిరేయంగా ఉన్నారా? శాంతంగా ఉన్నారా? కోపంలో ఉన్నారా? అంటాం కదా మూడు. ఏ మూడ్లో ఉన్నారు వీళ్ళ ద్వారా తెలుసుకొని పోవాలి. అదే మనకు ప్రవృత్తులు. మహారాజు కూడా. అన్ని రకముల వస్త్రములు, ఆభరణములు, చందనములు, అనుభవములు అన్నీ పొంది భార్య యందు మనస్సు కలిగి అంతఃపురానికి వెళ్లి ఆమె కనబడకపోయేసరికి విరికట్టెల్ని అడుగుతున్నాడు అంతఃపుర స్త్రీయః అభిరుచ్ఛత్ విమన ఇవ వేదిష్ఛత్ మనస్సు చిన్నబోయిన మనస్సు గలవాడై వారిని అడుగుతున్నాడు. అభ్యవ కుశలం రామాః శేశ్వరీణాం యథాపురా అమ్మ మైలు మీరంతా బాగున్నారా? మీ యజమానురాలు బాగుందా అని మొదలు చెప్పాలి కానీ ఆమె అడిగితే మీ బాబు కూడా అంటారు కదా బాబే లేని పోదు అందుకే యజమానురాలితో కలిసి మీరందరూ బాగున్నారా? అది వా కుశలం రామ మీరంతా క్షేమంగా ఉన్నారా? మళ్ళా మీరంతా అంటే ఆవిడ కోపం వస్తుంది. అందుకే శేశ్వరీణం మీ యజమానురాలుతో కలిసి వారు మీరు అంతా బాగున్నారా శేశ్వరీణం.

యధాపురా అద్వేదహి రోచంతే గృహేషు గృహ సంపదః ఇది నస్యాత్ గృహే మాత ఎందుకంటే మీరు బాగుండాలన్నా మేము బాగుండాలన్నా ఇల్లు బాగుండాలన్నా ఎవరు బాగుండాలి? ఇల్లాలు బాగున్నాయి. కదా? గృహిణి బాగుంటేనే ఇవన్నీ బాగా ఉంటాయి. ఆమె బాగా లేదనుకోండి ఇవన్నీ ఉన్నా లేనంటే లేవు. కాబట్టి అది ఇది నస్యాత్ గృహే మాత పత్నీ వా పతి దేవతా ఇంట్లో తల్లి కానీ భార్య కానీ లేనట్టయితే వ్యంగ్యేన దైవ ప్రాజ్ఞ కోనామాసీత్. చక్రములు లేని పదం లాగానే ఉంటుంది. పదం బాగానే ఉంది చూడటానికి కానీ చక్రాలు లేవు. ఇల్లు నాలుగు గోడలు ఏదో పాలిష్ ఇంకేమిటో అలంకార డెకరేషన్ అన్నీ బాగానే ఉంటాయి. పొరపాటున ఇల్లాలు లేకుంటే ఈ అలంకారం ఏం అలంకారం అవుతుంది? కైకి రాజు, రథాన్ని ఎంత బాగా అలంకరించినా చక్రములు లేకుంటే ఎలాగైతే శోభించదో, ఇల్లు ఎంత బాగా ఉన్నా, దాసీలు పది ఎంత బాగా ఉన్నా, ఇల్లాలు లేకుంటే అది బాగుండవని శాస్త్రం అందుకోసం కొలర్పతే సాలవన మధ్యంతం వ్యసనాన్నవే ఇంతకు నా ప్రియురాలు. స్వరపతే ఎక్కడ ఉంది నేను ఇంత కష్టంలో ఉన్నాను బాధలో ఉన్నాను ఇలాంటి నన్ను యామా ముద్ధరతే ప్రజ్ఞాం దీపయంతి పదే పదే తృచనం బాధిస్తున్న బాధపడుతున్నటువంటి నన్ను నా బాధ నుండి ప్రతిక్షణం తొలగించే మహానుభావుడు అని ఉంది ఆమె ఆమె ఎక్కడ ఉంది అడిగితే నరనాథ నజానీమహ త్వత్ప్రియ యత్ వ్యవర్శతి వీళ్ళు ఏమంటున్నారు? నీ ప్రియురాలు లేదనటం లేదు. నీ ప్రియురాలు ఎక్కడ ఉందో తెలియదు అనటం లేదు. నీ ప్రియురాలు ఏమి చేయాలనుకుంటున్నదో మాకు తెలియదు. అంటే ఏం అర్థం? ఉన్నది. మాకు తెలుసు ఎక్కడ ఉందో. ఎక్కడ ఉందో తెలుసు కానీ ఎందుకు అలా ఉందో తెలియదు. అంటే మామూలు అయితే రాజుగారు అంతఃపురంలోకి ప్రవేశించే సమయానికి రాని.

సిద్ధంగా ఉండి ఎదురు వెళ్లి తోడుకొని వస్తుంది అది పద్ధతి మర్యాద ఎక్కడ లేదు. అలా ఆమె రావాలి అని. రాలేదు. పోనీ లేదా ఉంది. మరి ఉండి కూడా ఎందుకు రాలేదు అదే మాకు అర్థం అవుతుంది అదే చెప్తున్నాను. యద్వ్యవస్తతి నజానీమః మహారాణి గారు ఏమి చేయాలనుకుంటున్నారో మాకు తెలియదు. భూతలే నిరవస్తారే శయానాం పస్య శత్రుహన్ ఆమె ఇప్పుడు కటిక నేల మీద పడుకొని ఉండి నిరవస్తారే. ఓ పరుపు లేదు, ఓ మంచం లేదు, కనీసం ఒక చాప కూడా లేదు. నేను పడుకోను నేను పడుకోను. అంటే ఏ మాత్రం ఆశ్రయం లేని భూమి మీద పడుకొని ఉన్నదంటే ఏమర్థం? కోపంగా ఉంది అన్నమాట. కదా? కోపంగా ఉన్నది అంటే? ఏదో అనుకుంటున్నా అది మనసులో ఏదో చేయాలనుకుంటుంది. అది నిన్న మమ్ములనా రాజ్యాన్న మాకు తెలీదు. ఆమె మనసులో ఏముందో మాకు తెలియదు. ఎలాంటి ఆచరణం లేకుండా కటిక నేల మీద ఆమె పడుకొని ఉన్నది. చూడు ఆయన ఇక్కడే ఉంది అంటున్నాడు. పురంజనః స్వమహితీం నిరీచ్ఛ అవధుతాం భువి తత్సంగమోన్మజిత జ్ఞానః వైక్లవ్యం పరమం యయౌ. చూశారు. కనపడింది పడుకొని ఉంది. అది ఎక్కడ? నేల మీద. చాలా దైన్యంగా పడుకొని ఉంది. తానేమో మహా ఉత్సాహంగా ఒకలా పడుతూ వచ్చాడు. కదా? ఆమె ఏమో ఏడుస్తూ కోపంతో అందువల్ల తన కోరికకు తన ఆశకు ఇక్కడ అవకాశం లేదని వైక్లవ్యం దైన్యాన్ని పొందాడు అంటే ఒక్కసారి బుద్ధిని విడిచిపెడితే మళ్ళీ అలాంటి బుద్ధిని పొందడానికి చాలా కష్టపడాలి. మన బుద్ధి కదు విడిచిపోతే చెప్పుకున్నామంటే నువ్వు రమ్మన్నప్పుడు రాదు. ప్రియురాలు కూడా రమ్మన్నప్పుడు రాదు. దూరంగా ఉన్నటువంటి ప్రియురాలను రంజింప చేయగలిగితే ఆయన సంతోషంగా ఎదురు అయితే ఆయన దగ్గరికి వస్తుంది. అలాగే మన బుద్ధి కూడా.

మనం అది చెప్పినట్టు వింటే మన దగ్గరికి వస్తుంది. ఒకప్పుడు మనం బుద్ధి మాడం లెక్క చేయకుండా మనస్సు చిత్తమే వాళ్ళు లెక్క చేస్తూ ముందరికి వెళితే ఆ బుద్ధి దూరంగా పోతుంది. అయ్యో బుద్ధి పోయింది తప్పు చేశాం. బుద్ధిని తెచ్చుకున్నాం ఇప్పుడు అనుకోని కస పడితే వస్తుందా మళ్ళీ? సొర్గ రాదు. నీ పని పోగొట్టుకోవడం తప్ప తెచ్చిపోవడం కాదు. అదే రీతిలో ప్రియురాలు కావాలి ఇప్పుడు అనుకుంటున్నాడు. మరి ఈ బుద్ధి అప్పుడేమైంది? వేరే పోయి ఉంది ఆమె రమ్మంటే అయిపోయేది కదా. వేరేకి పోతున్నాను నువ్వు కూడా రా వెళ్దాం అంటే మనం పిలిస్తే ఆమె రాకపోతే అప్పుడు ఆమె వెళ్ళిపోతుంది అప్పుడు. అబ్బా నాకు వేరే ఇంట్రెస్ట్ లేదు నేను రాను అంటే సరే నేను వెళ్తున్నాను అంటే సమస్య లేదు. చెప్పకుండా. ఆమెను తీసుకొని పోకుండా ఒంటరిగా వెళ్లి అంతా తిరిగి అన్నీ చేసి అలిసి ఆకలి తప్పేయి అప్పుడు ఇంటికి వచ్చి స్నానం చేసి అలంకారం చేసుకొని ప్రియురాలు కావాలి అంటే వస్తున్నారు. ఒకసారి పోగొట్టుకున్న వివేకాన్ని మళ్ళీ మనం పొందటం అంత సులభం కాదు అని చెప్పడానికే తన ప్రియురాలైన తాను కోరినప్పుడు తన దగ్గరికి రాదు. ఈమె రాలేదు. ఈ అంశంతో అంశాన్ని మనకు జోడించాడు. అలా శాంతయన్ శ్లక్షణయా వాచ హృదయేన విదూయతా. కరదైన్యుడు మనస్సు కలవాడై ఆమెను ఓదా జదానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు. ప్రేశ్యాః స్నేహ సౌరంభ లింగమాత్మని నాభ్యగాత్. నిరంతరం ప్రేమించే ప్రియురాలు. కోపించడానికి కావలసిన కారణం ఏముంది? అతనికి అర్థం కాలేదు. ఎప్పుడు ప్రేమ కొంటున్నా నా మీద నన్ను ప్రేమించింది. అలాంటి మహానుభావురాలు ప్రేమ ప్రీతి తప్ప కోపం చూపెట్టలే ఎందుకు ఇప్పుడు కోపించింది అని అనునిన్యయ శనకైహి వీరః అనునయ కోవిదః ఓదాతరంలో సారా నేర్పదనం ఉంది ప్రియుడికి. నేర్పు బాగా ఉన్నవాడు కాబట్టి ఆమెను ఓదాల ప్రయత్నం ఇచ్చాడు. పత్పరిచ పాద యుగలం ఆహచ ఉత్సంగ లాలితాం. కోపించిన ప్రియురాలు చల్లబడాలంటే ఏమిటి దారి? ఏం చేయాలండి? ఒకటే మార్గం కదా ఏంటిది? కాలవీరం అలా కదా. అందుకే పస్పరిశ పాదయుగలం రెండు కాళ్ళు పప్పుతున్నాడు అన్నమాట.

సులభ సాధనం. మూడు వారి తల పడతారు కదా. తర్వాత విషయం మాట్లాడుకుందాం. ఇలా పస్పర్శ పాదయుగలం పాదములను స్పృశించి ఉత్సంగలాలికానెను ఒడిలోకి చేర్చుకొని ఓదారుస్తున్నాడు. నూనం. ఆకృత పుణ్యాస్తే భృత్యా యోగీశ్వరా స్తుతే కృతాగసః స్వాత్మసాత్ కృత్వా శిక్షాదండం నహింజ్యతే ఇప్పుడు నీవు ఎందుకు కోపించావు అని అడిగారనుకోండి ఏమంటుంది? నువ్వు బుద్ధిమంతుడవే కానీ నేను కోప్పడాలి అంటాడు. కదా? అర్థం చేయకండి. కోపం ఉన్న వాళ్ళని ఎందుకు కోపం వచ్చిందంటే ఏమన్నట్టు? కోపం తప్పు చేస్తేనే వస్తుంది ఎందుకు వస్తుంది కోపం? నువ్వు ఎందుకు కోపించావు అంటే తప్పు, అది అలా కూడా న్యాయం కాదు. కదా? ఎందుకు కోపించావు అంటే అర్థం నేను మంచోడినే కానీ నీకే బుద్ధి లేదు అన్నమాట. ఇంకా అసలు ఒళ్ళు మండుతుంది. మరి ఏం చేద్దాం? అంటే నువ్వే కరెక్ట్ అన్నారు ఏం చేస్తున్నావ్? నువ్వే కరెక్ట్. కానీ ఇదేం బాగాలేదు అంటున్నారు. కేవలం కోపిస్తే ఏం లాభం? కోపించాలంటే ఏం అర్థం? ఎదుటి వాళ్ళు తప్పు చేశారు అన్నారు. కదా? మరి తప్పు చేసిన వారిని ఏం చేయాలి కోపించిన వాళ్ళు? శిక్షించాలి కదా. యజమాని తన పృత్యులు తప్పు చేస్తే కోపి సరిపోతుందా? దండించాలి. దండించకుండా వదిలిపెడితే వాళ్ళు యజమానులే అవుతారా కాదా? డౌట్ కాదు. నిజంగా నీవు యజమానురాలవైతే, నేను నీకు భృత్యుడిని అయితే, నేను తప్పు చేసి ఉంటే, తప్పు చేశావని నీవు భావించి ఉంటే ఏం చేయాలి? నీ వశంలోకి తీసుకొని దండించాలి. తప్పు చేసిన వారిని దండించగల అధికారం ఉన్న వారు కూడా దండించకుంటే ప్రభువుల చేత దండించబడని తప్పు చేసిన వారు పరలోకంలో నరకానికి పోతారని శాస్త్రం.

కునారే రాజభిహి ధృతదండాయే అంటాడు. తప్పు చేసిన వారిని రాజులు శిక్షిస్తే వారు పాపం నుండి విముక్తులై స్వర్గానికి పోతారు. తెలిసి కూడా రాసి ఇచ్చిన కుంటే నరకానికి వాడే కాదు రాజు కూడా పోతాడు. శాస్త్రం అంతే తప్పు చేశాడని తెలిసి రాసి ఇచ్చిన ఉంటే ఆ చేసిన తప్పు రాదని వీడికి వస్తుంది రాజుకు కూడా వస్తుంది. కూడా రాజైన వాడు దండించాలి, నేరస్తుడు దండించబడాలి. అలా అయితేనే ఇద్దరు స్వగ్రాములు అని శాస్త్ర. మరి తప్పు చేసిన వాళ్ళని ప్రభువు శిక్షించకుంటే ఆ సేవకులు వ్యర్థులు, ధన్యులు కారు. అంటే దురదృష్టవంతులు అవుతారు. మేము నీకు నిజంగా ప్రీతిపాత్రులమైతే, మా క్షేమాన్ని నీవు కోరి ఉంటే, నీవు యజమాని దాడివి, మేము మీకు మృత్యులము. సరే తప్పు చేశావు అనుకుంటే దండించు. దోషంలోకి లాక్కో దండించు. అంతే కానీ ఇలా నీవు కింద పడుకొని శిక్షను అనుభవించడం న్యాయం కాదు. ఇలా కృతాగసస్య ఆత్మసాత్కృత్వా శిక్షాదండం నయుంజతే ఎవరికైతే మీరు దండన విహించరో అలాంటి మృత్యులు అకృత పుణ్యాః అదృష్టము లేని వాళ్ళు అంటే నిరదృష్టవంతులు. పరమః అనుగ్రహో దండః భృత్యేషు ప్రభుణ అర్పితః యజమాని తన సేవకుడిని దండించారంటే అది యజమాని సేవకుడిని దయ చూస్తున్నారన్నమాట అంతే కదా ఎవరు కొడతారో పిల్లవాళ్ళను అందరూ కొడతారా రేమున్న వాడే కొడతాడు. ఎవరు గొప్ప అనేది? ఇది లేదురా నిగతాడు. అయ్యో మనవాడు తెడిపోతున్నాడే, వాడు బాగుపడాలని ఆ మనిషిని శిక్షిస్తారు. కాబట్టి ప్రభువు శిక్షిస్తేనే. వీడు అదృష్టవంతుడు. పొరపాటున ప్రభువు శిక్షించలేదు అంటే రాజుగారి అనుగ్రహం వృత్యుల మీద లేదు అన్నమాట. శిక్ష అంటే అనుగ్రహమే.

దండం, దయ, అపకారం కాదు. అందుకే ప్రతి శాపము మనకేమవుతుంది? వరమవుతుంది. కదా? శాపం నారదుడు పెట్టాడు. దశధనుకో శాపం వచ్చేసింది, పాండురాజుకో శాపం వచ్చేసింది, పాండవులకు ఒకటి వచ్చింది ఇవన్నీ ఏంటి? ఇవన్నీ ఏమవుతాయి? అన్నీ వరాలే పేరుకు శాపం కానీ నేను నా వలె నీవు కూడా నీ కొడుకుతో మరణిస్తావు అంటే ఏమైనట్టు అయింది? నీకు సంతానం కలుగుతుంది అని వచ్చినాడు కదా. సంతానం అవసరపడుతున్నారండి. నీవు కూడా నాలాగా నీకు కొడుతూ అని వస్తా పుత్రో లేమవుతుంది. ధన్యుని వెళ్లి వచ్చాడు. కానీ ప్రతి శాపము వరమే. న్యాయంగా శిక్ష అంటే హాని కాదు, వరము, అనుగ్రహము. ప్రభువు సేవకులను శిక్షించిటి అనుగ్రహం. మరి నీ కోపం వస్తే నువ్వు ఏం చేయాలి నన్ను? శిక్షించాలి. అనుగ్రహః దండః భృత్యేషు ప్రభుణార్పితః బాలః నవేద తత్తన్వి బంతు కృత్యమమరషం. ఆ విషయం బాలః నవేద. పిల్లలు తెలియరు. అంటే జ్ఞానము లేని వారికి ఆ విషయం తెలియదు. తెలిసినవాడు ప్రభువు దండిస్తే అనుగ్రహమే అనుకుంటాడు. ఇది బంధు కృత్యం. దీన్ని ఏమంటారు? బంధు కృత్యం, శిక్ష. దండం పైన ఇస్తే ఏమర్థం? బంధుకుడి కృత్యం ప్రేమతో చేస్తున్నాడు. అందుకే శ్రీ మహావిష్ణువు ఎవరిని చంపాడు? రాక్షసులను. కదా దేవా తరం? ఒక్క మాట అనలే. మరి న్యాయంగా ఆయన ఎవరికి మేలు చేసినట్టు? దేవతలకు కాదు దాడుతులకు. ఒకే మోసం ఇచ్చాడండి దేవతల్లో పోనీ ఇందురునికో వరుణునికో యమునికో అని ఇస్తారా? దాడుతులకు ప్రతి వారికి మోసమే. దే ఎవరు ఉన్నట్టు పేరుకు మాత్రం ఆయనే నేను సుర పక్షపాతిని అంటాడు. నా పక్షం దేవతలు అంటాడు మొత్తం సాయం ఆయన చేస్తాడు. రహస్యం అదే. దయ ఉన్న వారినే దండిస్తారు. దయ లేని వారిని దండించరు. కాబట్టి మీరు కోపించారంటే నన్ను దండించాలి.

ముఖం సుదతి సుభ్రు అనురాగ భార రీళా విలంబ విలసత్ హసితావలోకం నీలాల కాలిభిహి ఉపస్కృత ఉన్నసంనః స్వానాం ప్రదర్శయ మనస్విని వల్గు వాక్యం ఇంతకీ ఏం చేయాలి ఈమె పడుకుంది. ఎక్కడ? నేల మీద. ఎలా పడుకుంది? ముసుగు తన్ని మరీ పడుకుంది. నిండా కప్పుకొని పడుకుంది. సరే పడుకుంటే పడుకున్నావ్, నాకు ఇబ్బంది ఏం లేదు కాస్త నీ ముఖమైన చూపు ఎలా ఉందో చూస్తాం అంటే డిగ్రీ కోపం ఎంతో ఉంది. 40 యా, 90 యా, 80 యా ఏ డిగ్రీలో ఉందో మొహం చూస్తాం. ఎలాంటి మొహం కావాలని చూస్తున్నాడో ముఖం సుదతి శుభ్రు అనురాగ భార వీడా వీలంబు విలగతు హసితావలోక చిరునవ్వు చిందులాడేటువంటి మొహం. అది ఉన్నది ఉందా? అందులో ఇంకేమైనా ఉందా చూడాలి కదా? సరే కాబట్టి ఒకసారి నీ ముఖాన్ని చూపు. నీలాల కాలిభిహి ఉపసపుత ఉన్నతమ్నః స్వానాం నీ వారికి నీ ముఖాన్ని దాతకూడదు. ముఖాన్ని దాస్తే ఏమర్థం? శ్రీ శ్రీ నాట కదా అందుకే అలా దాచకుండా చూపు అది వలుగు వాక్యం మధురంగా మాట్లాడేటువంటి మంచి మాటలతో నీ మొఖాన్ని మాకు చూపెట్టు తత్మిన్ దధే. దవమహం తవ వీరపత్ని యోన్యత్ర పోసురకులాత్ కృతకిలిభిషస్తం ఇలా నీవు కోపించి ఇలా అలిగి ఇలా పడుకున్నావంటే ఎవరో నీకు అపకారం హాని చేసి ఉంటాడు తప్పు చేసి ఉంటాడు ఆ తప్పు చేసిన వాడిని తప్పకుండా శిక్షిస్తాను. అయితే ఒక చిన్న మినహాయింపు అంటున్నారు. యోన్యత్ర భూసర కులాత్ కృతకిల్విషస్తం భగవంతుని బంధువులైతే తప్ప. బ్రాహ్మణోత్తములను భగవంతుని భక్తులను తప్ప తక్కిన వారు ఎవరైనా వారిని నేను శిక్షిస్తాను. వాళ్ళు చేస్తే ఏం చేయలేం కదా చిల్ల కూడదని శాస్త్రం అందుకే వాళ్ళ జోలికి మాత్రం వెళ్ళను. తక్కిన వారు ఎవరి ఎలా శిక్షి పెడతాను భక్తియే నవీత భయం. ఉన్మదితం త్రిలోక్యా వన్యత్రై మురరిపో ఇతరత్ర దాసాత్ ఎందుకంటే ప్రపంచమంతా భయపడేది రాజులకు కాదు యములకు కాదు. నవగ్రహాలకు కాదు ఎవరికి మురళిపోహ దాసా భగవంతుని భక్తులకు. ఎందుకంటే వారు శాపం పెట్టినా వరమిచ్చినా అనుగ్రహించినా తిరుగు లేదు.

దాన్ని ఎవడు తప్పించలేదు. పరమాత్మ కూడా బ్రాహ్మణ శాపాన్ని తిప్పడు కదు. దేవు చేయరండి ఏం చేశారు? దేవు చేయరని తనగా లాభం పెడితే స్వామి ఏం చేశాడు? తప్పించాడా? మా వాళ్ళకి అలగొమ్మన్నాడు. అలాగే యాదవులకు చావు పెట్టారు ఋషి ముసలం పుడుతుందని. మరి కృష్ణుడు తప్పించాడా? అవి తప్ప ఏదైనా చేస్తానండి. నా భక్తుల మాట నా మాటే. తన మాట కూడా వదులుకొని భక్తుల మాటను నెరవేర్చేవాడు పరమాత్మ. కాబట్టి పరమాత్మ భక్తుల విషయం తప్ప పక్షేన వీత భయం ఉన్ముదితం. సిలోక్యాం అన్యత్రవై మురరిపోహో ఇతరత్ర దాసాత్ పరమాత్మ దాసుల కంటే వేరే చోట మాత్రమే. మనం ప్రవర్తిస్తాము అలా భగవత్ భాగవత ఆచార్యులు అంటాం కదా ఈ వీటిని తప్ప వీరిని వదిలిపెట్టి నీకు ఎవరెవరు ఇలాంటి అపకారం చేశారో తప్పు చేశారో పొరపాటు చేశారో చెప్పు. నేను వారిని దండించి నీ కోపాన్ని పోగొట్టి అనుగ్రహాన్ని సంపాదిస్తాను. వక్రం నతే వితిరకం మలినం విహర్షం ఎలా ఉంది చూడు మొహం. బాగా ఏడిచావో ఏమో కోప్పడి కోపం వచ్చి ఏడిపొచ్చినట్టు ఉంది ఏడిస్తే ఏమవుతుంది కోప్పడితే మొఖం ఉన్న బొట్టు కాస్తా పోతుంది కదు మొఖం లేని బొట్టు లేని మొఖం ఎట్లా ఉంటుంది మొఖం లేని బొట్టు లాగా ఉందంటాడు తల కిందన మొఖం లేని బొట్ట బొట్టు లేని మొఖం అంటే మొఖం లేని బొట్టే అంటాడు అదే మాతయ్యా అనొచ్చు నాదా అంటే తిలకం అనేది దేనిని అంటారు గమనించాలన్నమాట. ముఖమునకు అందాన్ని కలిగించే తిలకం. మరి తిలకానికి అందం ఏమిటి? మొఖంలో ఉంటేనే కదా కాబట్టి మొఖం లేని బొట్టు అని అదే అర్థం. అందువల్ల ఇలా నీ మొఖము బొట్టు లేకుండా మురికి అంటి సంతోషం లేకుండా సౌరంభ భీమం. కోపంతో భయంకరంగా ఉంది. అవిమృష్టం అపేతరాగం అంటే తుడుచుకోలేదు, మొహం కడుక్కోలేదు, ఇది అయిపోయింది అలా.

బింబాధరం విగత కుంకుమ పంక రాగం కాబట్టి తన్మే ప్రసీద అమ్మాయి నువ్వు ప్రసున్ రావు అలా సావర్చింది సుహృదః కుతకిల్భిషస్య స్వైరంగతస్య మృగయాం వ్యసనాతుర ఒకవేళ నీ కోపం నా మీదనేనా? నీరే తప్పు చేశాను అనుకుంటున్నావా? ఏం తప్పు? బయటకు వెళ్ళాడు. ఎలా? ఆమెను తీసుకోకుండా పోయాడు. సినిమాకి పోతున్నానని భార్య భర్త వెళ్ళిపోతే ఎలా ఉంటుంది భార్య ఎక్కడ ఉండదు అలాగే ఇక్కడ ఈమె కూడా వేడకు పోతావా నాకు చెప్పకుండా పోతావా అదేనా కోపం అబ్బే నాకు నీ మీద ప్రేమ లేక కాదు కానీ దాన్ని ఏమంటారు వేట అని వ్యసనం అంటారు. దురభ్యాసం. వ్యసనం బలీయమా ప్రియురాడు బలీయుదారా అంటే ఏం చెప్తాం? వ్యసనమే బలీ. చదువు. అది మన చెప్తాడు మహా వ్యాసుడు చెప్తాడు. మద్యపాన రతుడు అంటే మనం తాగుతున్నాం తాగుపోతాం చూడండి. మద్యపాన రతుడు ప్రియురాడికి కోరిక కోసం మద్యం మానేస్తాడా? పోనీ మధ్యాహ్నం దారులు ప్రియురాన్ని మానేస్తారా? రెండోది నట్టు కదా? ప్రియురాన్ని నువ్వు ఏడువు చావు బద్దు నాకు అవసరం లేదు అని వెళ్ళిపోతాడు. కదా? కాబట్టి అలవాటు దురలవాటు గొప్పదా? ప్రియురాలు గొప్పదా అంటే దురలవాటే గొప్ప. గొప్పదంటే దానికి బానిస అవుతాడు. ప్రియురాలి కంటే బాగా మత్తు కలిగించేది జీవుడికి మానవుడికి యతనం. నేను వ్యసనాతురుడినయ్యానయ్యా అమ్మనా స్వైరం మృగస్య గతయా వ్యసనాతురస్య వ్యసనంతో నేను బాధపడుతూ యధేచ్ఛగా వేటకు వెళ్ళాను. నిన్ను విడిచిపెట్టి వెళ్ళాను. కా దేవరం వశకతం కుసుమాస్త్ర వేగ విశ్రస్త పముశ్రం.

ఉశతి నభజేత కుర్చే అంత మాత్రంతో నీకు చెప్పకుండా వేటగుల ఒక చిన్న కారణంతో వ్యసన భాష అనేటువంటి నన్ను ఇలా లోకంలో ఏ ప్రియురాలైనా ఉపేక్షిస్తుందా? అంటే ఏమని అర్థం? భర్త దురలవాట్లకు దోనైతే దురలవాటు వచ్చింది వీడికని ఆ భర్తను వదిలి పెడితే వాడు ఏమవుతాడండి? ఇంకాస్త అలవాటుకే పోతాడు కదా? మరి భార్య ఏం చేయాలి? అలాంటి వాడిని తనవశం చేసుకొని అలవాటును విడిపించాలి. కదా అంతేకాకుండా ఈమె కోప్పడి ఈమె వదిలిపెట్టి అందులో వదిలిపెట్టి ఈ ఆడు వాళ్ళ పక్కన ఉంటే దానికేం వస్తాడా అందువరల వ్యసనంలో ఉన్నవాడిని ప్రియురాలు దరి తీర్చుకొని అనునయించి ఆదరించి వ్యసనానికి అంటే నేనే ప్రతిదా వినిపించి వ్యసనాన్ని విడిపించాలి కానీ తప్పు చేశావని విడిచిపెడితే తప్పు నుంచి వాడు విముక్తుడు అవుతాడా? పాపాన్ని చిరుపు పోతాదా? శిక్షించాలి. శిక్షించినావంటే వ్యసనాన్ని తప్పించాలి. తప్పించాలంటే నీవు దరి చేరాలి. అందువల్ల నీవు ఇలాంటి వాడిని దీనుడిని వ్యసనాతురుడిని ఏ ఉత్తమదాలైన ప్రియురాలు. ఉపేక్షించదు, విడిచిపెట్టదు. కాబట్టి నీవు కూడా అలాగే ఉపేక్షించొద్దు. దయ చూపి నాకు ప్రసన్నురాలవు కావలసింది అంటే బుద్ధిని. జీవుడు బుద్ధిని అనునయిస్తున్నాడు అన్నమాట. బుద్ధి లేని పని చేసిన తర్వాత శిక్ష అనుభవించిన జీవుడు అయ్యో ఇలా చేశానే పొరపాట అయింది బుద్ధి తక్కువ అయింది మళ్ళీ నా బుద్ధి నాకు రావాలి. అమ్మ బుద్ధి తల్లి నా దగ్గర రావమ్మా అని ఎలాగైతే. పోయిన బుద్ధిని తెచ్చుకోవడానికి కష్టాలో ఉన్నవాడు ప్రయత్నిస్తాడు. పురంజనుడు కూడా ప్రియురాలి యొక్క ప్రసన్నతను కోరి ప్రార్థించాడు. అప్పుడు ఇత్తం పురంజనం తద్యక్వశమానీయ విభ్రమై అంటున్నారు వ్యాసుడు. ఆ ప్రియురాలు ఎందుకు అడిగిందయ్యా? ఎందుకు కోపించింది ఆమె?

ప్రియురాలు అరిగినది అంటే అర్థం ఏమిటి? ప్రియుణ్ణి అస్సలు విడిచిపెట్టకుండా అర్థం. కదా? విడిచిపోవడానికి కోపం ఎందుకు వస్తుందండి? తాను వెళ్ళిపోవాలి. ఇంట్లో ఉండి అరిగిందంటే ఏం అర్థం? వాడేమి దగ్గరికి రావాలి, బాతలు చేయాలి, విమానాలు చేయాలి, బత్తి లాగాలి. నువ్వు చెప్పినట్టు వింటా అనాలి, మళ్ళీ తప్పు చేయని పొరపాటు ఏం చెంపలు వేసుకోవాలి. అవన్నీ చేసుకుంటే వాళ్ళ అనుగ్రహం. ఈ అనుగ్రహాన్ని ఇద్దామా న్యాయం ఏంటి? ఏం చేస్తున్నట్లు ఎట్లా? తన వశం చేతుకోవడానికి ప్రియురాలు వేసే పాచిక అలుక అంటే ఏమిటి? అదో పాచిక. అలిగిన ప్రియురాల వశం చేతుకోవడానికి వాడు ప్రయత్నిస్తాడు. ఆ వంకతో ప్రియురాలు వాడిని తన అధీనం చేసుకుంటుంది అది. కోపించింది అర్థం నీవు నా అలుక తప్పుపోతున్నావ్. నా అదుపులో ఉండాలి. తన అదుపులో ఉంచుకోవటానికి ప్రియురాలు చేసేటువంటి ప్రయత్నం పేరే అలుక. అది శాస్త్రం. అందుకే ఈ పురంజని కూడా అలిగిన పురంజనుడిని అరుక పేరుతో తన వశం చేసుకుంది. సద్యకు వజమానియ్య. అది విభ్రమై అంటే విలాసములతోటి పురంజనీ మహారాజ రేమే రమయతి పతిమిల భర్తను రమింపచేస్తూ తాను కూడా భర్తతోటి ఆనందించింది అని అర్థం. పతిం సరాజ మహిషీం రాజన్ సుస్నాతాం రుచిరాననాం కృతస్వస్తేనాం తృప్తాం అభ్యనందత్ ఉపాగతాం ప్రియురాలు ప్రసన్నురాలైంది కాబట్టి రాజు కూడా ఆమెను అభినందించాడు. తయోపభూద పరిలబ్ధ గంధరః రఘోను మంత్రైహి అపకృష్ట చేతనః నా కాలరహ్మః భూజ ఇలా ప్రియులారితో కలిసి అతను అన్ని రకముల భోగములు అనుభవిస్తూ చెప్తున్నాడు తయా ఉపభూహః పరిరబ్ధ కందరః బాగా కంఠమును ఆమె చేత కౌగలించుకోబడిన వాడై రహా అనుమంత్రైహి అపకృష్ట చేతనః మెల్లగా శివులో చెప్పేటువంటి మాటల చోటి మనస్సు ఆమె వశం చేసి అపకృష్ట చేతన ఉన్న చైతన్యం కాస్త వివేకం కాస్త జ్ఞానం కాస్త వదిలిపెట్టబడిన వాడై నకాలదన్వః బుబుధే

ప్రియురాడితో కలిసి సుఖిస్తున్నటువంటి పురంజనుడు ఏం తెలియలేకపోయాడు? ఎంత కాలం గడిచిందో తెలియలేకపోయాడు. నా కాలరంభః భూతే అంటే కాలము యొక్క వేగాన్ని. తెలుసుకోలేకపోయాడు. నా కాలరంహః భూతే దురత్యయం దివానిసేతి ప్రమదా పరిగ్రహః అది దురత్యయం. మనం కాలమును అందుకోలేం. కాలమును దాకలేం. అయితే మనకు మాత్రం కాలం అయిపోతుంది, నీ పని అయిపోతున్నది. కౌంట్ డౌన్ లెక్క పెడుతున్నాను. ఇన్ని రోజులు గడిచాయి అంటే ఏం అర్థం? నీ ఆయుష్ ప్రమాణంలో మైనసే కదా. సాయంకాలం అయింది అంటే ఒక పూట జీరో. తెల్లవారింది ఒక రోజు జీరో. మనం ఏమనుకుంటాం చెప్పాం కదా కామన్ అని చెప్తారు. నందతి ఉదిత ఆదిత్యే నందతి అస్తమితే రవౌ. యతదేవ నాభి జానాతి యతః అస్యాః ఆయుహు హరతి. చూడలే ఏమైందండి? అబ్బా తెల్లవారింది ఇక మనం కష్టపడి బాగా. సంపాదించుకోవచ్చు అని కంతులేస్తాడు ఎగురుతాడు. సాయంకాలం అయింది. సంపాదించిన దాన్ని బాగా అనుభవించవచ్చు అని ఆనందిస్తాడు. కానీ నా ఆయుష్యంలో ఒకరోజు ఆగిపోయింది అని తెలుసుకుంటాడా? తెలుసుకోరు. అలాగే ఇతను కూడా ప్రియురాని కౌగిరిలో ఉండి ఎన్ని పగళ్ళు గడిచాయో, ఎన్ని రాత్రులు గడిచాయో తెలియలేకపోయాడు. చెప్తున్నాడు. దివా నిషేకి ప్రమదా పరిగ్రహ పగలు రాత్రి అని ప్రమదా పరిగ్రహ భార్యకి ఇక పట్టుబడిన వాడై తెలియలేకపోయాడు. శయానః ఉన్నద్ధమదః మహామన మహార్ధ కల్పే మహిషీ భుజోపతిహి బాగా మదించిన వాడై గొప్ప

ధనము సంపాదించిన వాడై అన్ని భోగములను మహార్హ కల్పే గొప్ప విలువైన శయ్య మీద మహిషీ భుజోపదిహి భార్య యొక్క భుజము దిండుగా ఉండి ఉపాధి ఉపధి తామేవ వీరః మనుతే పరం యతః ఇక ఇంతకంటే నేను పొందవలసినది మరొకటి ఏది లేదు అని భ్రమలో పడి తమోభిభూతః నా నిజం పరంచ అజ్ఞానం బాగా ఆవహించి తానేమిటి? ఇతరులు ఏమిటి? ఏమి జరుగుతున్నది? ఏమి జరగాలి? మొత్తం తెలియకుండా అయిపోయాడు. తయైవ మరమమానస్య కామ కస్మల చేతసః క్షణార్ధమివ రాజేంద్ర పితిక్రాంతం నవం వయః ఇలా బాగా సంచరిస్తున్నటువంటి మహానుభావుడు కామ కస్మల చేతసః ఆశ కోరిక దీనితో మనసంతా మురికైంది. అలాంటి వాడికి ప్రియురాలి ఒక మహానుభావుడికి వితిక్రాంతం ఒక అరక్షణం లాగా అతని యవ్వనమంతా వయస్సంతా గడిచిపోయినది నవం వయః తస్యాం అజనయత్ పుత్రాం పురంజన్యాం పురంజనః శతాని ఏకాదశ నమస్కారం ఏంటంటే ఇతనికి ఆమెకు 1100 మంది కుమారులు కలిగారు అంటున్నారు అంటే సాపేక్షం. అర్థం ఏంటి? 11 అంటే ఏంటి చెప్పాను కదా ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు ఐదు కర్మేంద్రియాలు మనస్సు 11 ఒక్కొక్క దాని ప్రవృత్తులు 100 11. కదా మన ఇంద్రియములు ఎన్ని దారులు వెడుతున్నాయో చెప్తున్నాడు. అది చెప్పడానికి ఒకదానికో వంద అనుకోండి 11. మనకు బుద్ధితో జీవుడికి ఇన్ని రకముల ఆలోచనలు వస్తాయి అన్నమాట. అందుకే 1100 మంది పుత్రులను ఆమె యందు ఇతను పొందాడు. సధాన్యగా విరాట్ ఆయుషః అర్ధం అధ అత్యగాత్. ఈ సంతానంతో తన ఆయుష్యంలో సగభాగం అయిపోయింది దాటిపోయాడు. దుహిత్రోహు దశోత్తర శతం. పితృ మాతృ యశస్కరి అలాగే దశ ఉత్తర శతం అట 110 మంది కూతుర్లు 1100 మంది కుమారులు.

అంటే వాళ్ళు వీళ్ళు అంటే పితృ మాతృ యచట్కరి తల్లికి తండ్రికి కీర్తి పెంచే అమ్మాయిలు అంటున్నారు. శీల ఔదార్య గుణోపేతాః పౌరంజన్య ప్రజాపతి శీలము ఔదార్యము సద్గుణాలు ఇవన్నీ కలిగి ఉన్నటువంటి అమ్మాయిలు 110. అబ్బాయిలు 11 అందరూ ఇలా సపంచారపతిహి పుత్రాం పితృవంశ వివర్ధనాం దారవిత్త యోజయామాసా దుహిత్వృద శైవరైహి. ఇలా కలిగిన కుమారులు పెద్దవారైన తర్వాత వారికి వివాహం చేశారు. తగిన అమ్మాయిలకు. అలాగే అమ్మాయిలు ఇక వయసు వచ్చిన తర్వాత అబ్బాయిలు వేరే అబ్బాయిలు ఇచ్చి వాళ్ళు తగిన వరుని ఇచ్చి పెళ్లి చేశారు. అంటే బిడ్డలకు పెళ్లి అయిపోయాయి, కొడుకులకు పెళ్లి అయిపోయాయి అంటే కోడళ్ళు, కొడుకులు, బిడ్డలు, అల్లుళ్ళు. ఇల్లు. పరిపూర్ణం అన్నాం. ఫుల్ అయిందండి. అంటే అర్థం ఏమిటి? ఇక వేరే విషయం గురించి ఆలోచించడానికి ఇక్కడ నో వేకెన్సీ. అంతా మిండి అండి ఇంకా ఆలోచన ఎక్కడ ఉంది? ఒక పక్క కొడుకులు, ఒక పక్క ఒక కోడళ్ళు, ఒక పక్క బిడ్డలు, ఒక పక్క అల్లుళ్ళు. ఇంకా స్థలం ఎక్కడ ఉంది? ఇంటి సంసారం అంటే చాలా ఏం లేదు ఇక మనం కుట్ట కుట్ట అన్ని పనులు ఎందుకు వచ్చామో ఆ పనులన్నీ చేశాం. మనం ఇంకేం చేయాలి ఇక? మనం ఇంకేమైనా చేయాలని ఆలోచించి ఛాన్స్ కూడా లేదు. ఫుల్ అయిపోయామంట. అలా చేసుకొని పుత్రానాంచి అభవను పుత్రాః ఏకశ్చతం అంటే అలాగే మళ్ళీ పుత్రులకు కూడా మళ్ళీ పుత్రులు కలిగారు ఒక్కొక్కరికి 100 మందా. యైర్వై పౌరంజనః వంశః పంచాలేతు సమేధితః ఈ వంకతో పంచాల రాజ్యమంతా వీరి పుత్రులు, పౌత్రులు, ప్రపౌత్రులు వారితో నిండిపోయింది. రాజ్యం మొత్తం నిండిపోయిందట అంటే శరీరం మొత్తం ఫుల్ అయిపోయింది. చెప్పాను కదా నో వేకెన్సీ అలా అయిపోయి తేటు పద్దరిక్సాహారేషు గృహకోశానుజీవిషు ఎందుకు చెప్తున్నారంటే. చమత్సారంగా అనిపిస్తారు. వీళ్ళందరూ వచ్చారు, అందరూ పెరిగారు, పెద్దవారు అయ్యారు, పెళ్లి చేసుకున్నారు, వారికి మళ్ళీ కుమారులు కలిగారు. ఆహా, అంతా ఆనందమయం.

అనుకుంటున్నావా? ఇలా పెరిగిన వాళ్ళు ఎవరికి రావలసిన భాగాన్ని వాళ్ళు తీసుకున్నారు. అప్పుడు ఈయనకేముంది ఇక? మీరు అంతా పారు పంచుకున్నారండి. అందరూ పంచుకున్నారు రాజ్యాన్ని. మరి రాజుకి ఏమిటి భాగం? ఇంక నీకు అది ముద్దలో పోయా మూల కూర్చో రాజు ఇది పెడతాం తిను. నీకు ఆస్తి కావాలనా? ఇక్కడ నీకు ఆస్తి ఎందుకయ్యా? ఇండే కదా మేము పెడదాం. ఆ మూలకుండా అయిపోయాను. అంటాం కదా. ఇలా పెరిగిన పిల్లలు ఏం చేశారంటే తండ్రికి ఆస్తి లేకుండా చేశారు. తండ్రి యాతిని పంచుకున్నారండి అందుకే రిక్సహారి టు ఏవై భాగాలు వాళ్ళు స్వీకరించిన తర్వాత గృహ కోచ అనుజీవిషు అంటే ఇల్లును పంచుకున్నారు ధనమును పంచుకున్నారు అనుజీవి అంటే వృత్యులు. వానను పంచుకున్నారు. అంటే వీడికి కనీసం ఒక పీఏ కూడా లే అబ్బడి. రాదే కానీ నో పీఏ, నో పీఏ, పీఎస్ అంటాం కదా, పర్సనల్ సెక్రటరీ అంటాం కదా. పీఎస్ లేడు, పీఏ లేడు, ఏమి లేడు. ఇంకెందుకు నీకు అర్థం ఏమి ఉండదు కానీ. అంటే సేవకులను పంచుకున్నారు, ఇల్లును పంచుకున్నారు, రాజ్యాన్ని పంచుకున్నారు, ఆ ధనమును పంచుకున్నారు. అంటే వాడిని నీలు చేసి పెట్టారు. ఇలా చేసి నిరూహేన మమత్వేన విషయేషు అన్వబధ్యత ఇంత చేసినా పిల్లలు నా ఆస్తి ముంచుకున్నారే నాకేం లేకుండా చేశారే అని అనిపించడం లేదు నా పిల్లలే కదా. మమకారంతో వాళ్ళు ఏం చేస్తున్నారో తెలియకుండా బ్రహ్మ అయ్యో నా పిల్లలండి నా పిల్లలు నా పిల్లలు వాళ్ళు నా వాళ్ళండి నాకు వాళ్ళే చేస్తారు ఇంకేం నాకెందుకు ఇంకా. అని చేసినటువంటి విషయాన్ని కూడా గుర్తించలేనంత గొప్ప జ్ఞానం కలవాడు అయ్యాడు అన్నమాట. విషయేషు అనువభద్యత ఈజేచ తత్విహి ఘోరైహి దీక్షితః పశుమారకైహి దేవాన్ పితృన్ భూతపతీన్ నానా కామః యథా భవాన్ ఇవన్నీ సంపాదించడానికి వీడేం చేశాడు? చాలా యజ్ఞాలు చేశాడు. కదా? చాలా యజ్ఞాలు చేశాడో చూడండి ఈ జయత్య కృతభి ఘోర ఇది.

క్రూరమైన యజ్ఞ చేశాడు. క్రూరమంటే పశువులను తీర్చి, సంవరించి, చంపి, దండించి అంటే భూతములను శింశిస్తూ యజ్ఞములు చేశాడు చెప్తున్నాడు. దేవాన్ పితృన్ భూతపతీన్ నానా కామః తాను ఎన్నో కోరుకుంటూ తనరా ఎన్నో కోరుకోవలసిన పశువులను కింసించి సంహరించి వాటికి బలిగాయించి దేవతలను తనకు కావలసిన కోరికలు మొదట అని అయ్యాడు. ఏం అర్థం అండి? తనకన్నీ కావాలి తనలాంటి ప్రాణులకు ఏమొద్దు వాటిని భరించి తన కోరికలను అడిగారు ఎవరిని దేవతలం దేవతలకు తాను మొదలిచ్చి అర్థమైందా? తన దగ్గర తీసుకునే వాళ్ళు తనకేమి ఇస్తారండి? కనీసం ఆ జ్ఞానం ఉండాలి కదా? నేను ఇచ్చిన వాటిని తీసుకొని చిరి బతికే వాళ్ళు నాకేమి ఇస్తారు? ఆలోచించకుండా తాను వాళ్ళకి అన్నీ ఇచ్చి నాకు ఇవ్వు అని అడుగుతున్నాను. ఎలాగంటే... అందుకే రెండు పోల్చాడు గమనించాలి. తన తగినటువంటి పుత్రులకు, కోడళ్ళకు, బిడ్డలకు, అల్లులకు తన ఆస్తి మొత్తం ఇచ్చి నాకు దండం పెట్టమ్మని అడుగుతున్నాడు కోడళ్ళను బిడ్డలను. ఎలాంటిదంటే తాను అన్ని పశువులను బలించి దేవతలకు అవిధి ఇవ్వు దేవతలకు నాకు ఇంత రాజ్యం ఇవ్వు నాకు ఇంత ఆస్తి ఇవ్వు. ఎలా ఉంది? తాను ఇచ్చిన వాటిని తీసుకుని వాడు తనకేమి ఇస్తారండి? కనీసం వీడికి ఆజ్ఞానం కూడా లేదు. తన దగ్గర ఉన్న దాన్ని మొత్తాన్ని గుంజుకున్న తన పుత్రులు పౌత్రులు తనకేం ఇస్తారు? తెలుసుకోలేకపోయారు. అంటే తాను ఇలా ఇస్తే. దేవతల పశువులను మరిగా ఇచ్చిన తాను వాని నుండి ఇన్ని కోరికలు పొందాను కాబట్టి ఇవన్నీ పొందాను కాబట్టి పొందిన వీటిని భార్యా పుత్రులకి ఇస్తే తమకు కూడా ఏమైనా ఇలాంటివి ఇవ్వకపోతారా అనుకొని చేశాడు కానీ వాళ్ళు ఇవ్వరు వీళ్ళు. ఎవరెవరు ఆ విషయం తెలియక దేవాను పితృన్ భూతపతీన్ నానా కామః యథా భవాన్ యుక్తేష్వేవం ప్రమత్తత్య కుటుంబ ఆసక్త చేతసః ఆసతాద సవైకారః యః అప్రియః ప్రియయోషితాం ఇలా రాజ్యం పరిపాలించాడు.

యజ్ఞములు చేశాడు, హోములు చేశాడు, ధనమును ఆస్తులను సంపాదించాడు. పుత్రులు, పౌత్రులు అలా కోడళ్ళు, కొడుకులు, బిడ్డలు, అల్లుళ్ళు, మునిమలు, మనమలు. అందరికీ పాదాలు ఇచ్చాడు, అన్ని రాజ్యాలు చేశాడు. చేసి ఏమనుకుంటున్నాడు నేను చాలా సమర్భుడిని, చాలా గొప్పవాడిని. ఇంత చేశాను, వీళ్ళంతా నా బలమే, ఇంతమంది నా బంధువులు, ఇంత నా రాజ్యం, ఇదంతా నా అధికారం. ఇంకా నాకు ఎదురే ఉంది అంతా నేనే అని అనుకుంటున్న సమయంలో ఇదంతా నేనే అనుకోవడానికి కూడా శక్తి లేని స్థితి వచ్చేసింది. ఏమంటారు దాన్ని? వృద్ధాత్మ మనం. ఆ కాలం వచ్చింది. చెప్తున్నారు. అందులో ఆశసాత్ సవైకాలః యః అప్రియః ప్రియయోచితాం. దేన్నైనా అంగీకరిస్తారు కానీ తమ తమకు ప్రియుదాళ్లుగా ఉండే వారికి ఏది నచ్చదో అది వచ్చిందట. ప్రియురాలు దేన్ని కోరుకోదో దాన్ని అది వచ్చేసింది. అంటే యువతులకు నచ్చని వార్ధక్యం ప్రియుడికి వచ్చేసింది. అప్రియః ప్రియయోచితాం. చమత్సారం. తనకు ప్రీతిపాత్ర ఏటువంటి యువతులకు ఏది అప్రియమో, ఏది పడదో, ఏది నట్టదో ఆ కాలం వచ్చింది. కథాపరం. ఇక్కడ ఆ వృద్ధాప్యానికి ఆ కాలం ఇంకో పేరు పెడతాడు క్షండవేగ అని. అంటే మనకు వార్ధక్యం వచ్చిన తర్వాత దాని వెంట ఏమేమి వస్తాయి, ఎవరెవరు వస్తారు, ఏమేం చేస్తారు. అది ఒక రాజుగా ఉన్నవాడికి తన రాజ్యము, తన నగరము, తన మృత్యులు ఉన్నారు కదా. వీటిని ఎవరి రాత్రి తరచి శత్రు రాజులు అంటారు. కదా అలాగే ఇతన్ని కూడా మన ఆత్మ జంత ఎవరు శత్రువు రాజులే ఎవరు వాళ్ళంతా కొడుకులు కోడళ్ళు బిడ్డలు అల్లులు ఇంకా ఎవరు పరమ శత్రువుల

మళ్ళా సంపాదిద్దాం అంటేనేమో ఒక శక్తి ఉండదు. ఉన్నదేమో వాళ్ళకి పోకుండా ఊరుకోరు. పోయి వద్దంటే మనం ఊరుకో మనమే పిలిచి ఇస్తాం. మనకు తెలియకుండానే సాధనం చేసి ఇవన్నీ ఏమి ఇచ్చామనుకొని మళ్ళీ సంపాదించలేక వారిని అడగలేక ఉన్నదాన్ని అనుభవించలేక లేనిదాన్ని. దాన్ని పొందలేక పడే తపనే శత్రు రాజులు యుద్ధంలో మనల్ని పెంచే బాధ. చదువు ఇది రాజ్యమే ఇదంతా ఒక రాజ్యం వీళ్ళంతా మన శత్రువులు మనతో యుద్ధం చేయాలి ఎందుకు వచ్చిన బాధ మొదలే నాయనా. ప్రతి ప్రజాతి అంటే సమస్య లేదు కదా అంటే యవ్వనాన్ని, కాలాన్ని, ఆశను ఈ మూటిని వివేకంతో గెలిచినవాడు గెలిచినవాడు. దాన్ని పోగొట్టుకున్నవాడు అజ్ఞానాన్ని, దుఃఖాన్ని హితము ప్రియము అనుకుంటాడు. రీతిలో ఇప్పుడు వార్ధక్యం లభించింది. మళ్ళీ పట్టిన రాగానే రేపు వార్ధక్యాన్ని వర్ణిద్దాం. వాళ్ళంతా యవ్వనం వర్ణిస్తున్నాం కదా. మళ్ళీ ఇప్పుడే వార్ధక్యం అంటే పాపం అబ్బాయే బాగుండదు అంటాం కదా. రేపు వార్ధక్యాన్ని విందాం. స్వస్తి ప్రజాభ్య పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేన మహీం మహీశాః గోబ్రాహ్మణేభ్య శుభమస్తు నిత్యం లోకాత్ సమస్తాః సుఖినో భవంతు అస్మద్ గురుభ్యో నమః

Opening benedictory verses (mangalacharana): 'Lakshmee natha samarambham, Nadhayamuna madhyamam, Atma dacharya paryantam, vande guru paramparam' - I salute the guru lineage beginning from the Lord of Lakshmi (Narayana), through Nathamuni and Yamunacharya, down to my own acharya. 'Yo nitya achyuta padambuja yugma rugma vyamoha...' - I who am captivated by the two lotus feet of the Ever-steadfast Lord, take refuge at the feet of Ramanuja. The standard mangala verses for the acharyas follow.

Benediction for Vyasa: 'Vyasam vasishtha naptaram, shakteh poutramakalmasham, Parasharatmajam vande shuka tatam taponidim. Vyasaya vishnurupaya, vyasarupaya vishnave, namo vai brahmanishaye, vasisthaya namo namah. Yam pravrajantamanupheta apeta krityam, dvaipayano viraha katara ajuhava, putra iti tanmayataya taravoabhineduh, tam sarva bhuta hridayam muni manatosmi. Sri Shuka Brahmanye namah.' Then the opening of Day 110's discourse continues.

What is this hunt (veta)? Leaving the place one lives and going hunting - that is what it means. We have three states: jagrat (waking), sushupti (deep sleep), and svapna (dream). Meaning: being awake, sleeping, and dreaming. Many people say innocently: 'Ah, I slept very well last night - I just had dream after dream. How many dreams came!' -

Whatever has not been experienced here or there - even the leftover balance of karma (that has not been fully experienced) - it remains. Even if experienced partially, the dream world (svapna loka) still exists. The Paramatma provides a third ground - the svapna bhumi (dream plane) - for us to experience the fruits of the merits and demerits performed there. Apart from iha (this world) and para (the other world), the svapna bhumi is a world of its own. What does it do? It enables the experience of papa-punya phala (fruits of good and bad karma) -

This chariot moves very fast. What is in it? The 'dvipam' (shaft/yoke beam). We call it 'ratha noga' - two shafts in front of the chariot from which horses are attached. That is the dvipa (dviyardham pati). To pull the chariot forward, these are essential. Only when these yoke-shafts are there and harnessed to animals can it move forward -

Thus equipped - 'ekadashyamu nasah' - taking an army of eleven, this great one went to the forest for hunting at five places (panchaprastham agaatvanam). Five places mean five hunting grounds. This great one went to the forest to visit these five. This is the narrative element of the story. Now the description begins: 'maheshvasah' - meaning one who has a great bow -

In the dream state, the body can run very fast - something impossible in the waking state. Therefore the chariot has dvipam - two yoke-shafts. What are the two primary yoke-shafts for us? Ahankara (ego/I-sense) and mamakara (sense of mine-ness). The chariot rests on the yoke-shafts. Movement (pada) is possible only when those two are harnessed. Without them, it cannot move forward. For the pada to stand, for the -

Similarly, the pancha praharana (five weapons). The pancha jnanendriyas (five organs of knowledge) have been used up. The pancha karmendriyas (five organs of action) have been used up. These are the pancha vishaya (five sense objects): shabda (sound), sparsha (touch), rupa (form), rasa (taste), gandha (smell) - these five are the five praharanas (weapons). Similarly the 'sapta varudha' - seven coverings. What are we describing now? The seven dhatus (bodily substances): tvachu (skin), mamsa (flesh), rudhira (blood), also asthi (bone), vapas (fat), and madhya (marrow) - these are the sapta dhatus (seven constituents of the body).

In this manner, with 'panchaprastham, ekadasha munathah' - an army of eleven is present. As we know: five jnanendriyas, five karmendriyas, and one manas (mind) - how many does that make? Eleven. He (Puranjana, the jiva) is their master. He is the commander (chamupati) of an army of eleven. Together like this he headed to the panchaprastham (five hunting grounds). The jiva, unable to remain as he is -

He went hunting, but he went without good sense (buddhi). He left behind what should not have been left. He left without his wife (buddhi). What kind of woman is she? 'Hatadharha' - not worthy of being abandoned. To go with buddhi, one kind of action is needed. Therefore 'adarasam dhyayam' - because of the craving and addiction (vyasana) for hunting animals, the reason -

They brought trouble upon themselves. Why? Because they go with tamasic arrogance (tamasa pourthito). The shastra (code of conduct for hunting) says: one who goes hunting must keep distance from and bypass the ashrams of rishis encountered on the way. Bulls could come by too - they kill them. The army, chariots, elephants, horses - all those are there. With loud drums and trumpets beating loudly -

[ASR unclear - this appears to be about someone who rises up in excitement claiming 'I have become a great king' in a dream state - but a wise person would say that is something to weep about, not celebrate. The speaker points out that spending all night in a dream of greatness means one's accumulated merit (punya) was consumed sustaining that dream rather than advancing toward moksha. 'O child, at least now - sleep carefully' - this kind of counsel about the futility of being lost in dream states is being given.]

When to hunt, who should hunt, how to hunt, where to hunt, how much to hunt, and why to hunt - six rules exist. Transgressing these, it is not hunting - it is senseless action. He explains: 'Tirtheshu pratidrishteshu, raja, medhyaan pashuvun vane, yavad artham alam' - there are so many rules. When should one hunt? Only at tirthas (auspicious spots) -

Or - as a king, did you kill a criminal? Why did you kill? What did you think? Because he was a criminal? You are a king - say that. But you are not a king now, are you? There is no authority. Secondly, even if you were a king - am I in your situation? This kingdom - what do we say? In the judiciary - it should be in that position. Am I subject to your governance? Am I within your jurisdiction -

Not wild animals (mrigas) - only pashu (sacrificial animals) should be killed in yajna. And not in the village limits - only in the forest. If a wild animal comes to the village, one should not kill it - one must capture it. If it must be killed, only in the forest. Only what is eligible should be killed. Only what is fit to eat should be killed; only what is pure (pavitra) should be killed; and only a king (may hunt). These are all the rules - and even then only for shraddha (ancestral rite). But now this one -

If used for a purpose other than the intended one - it becomes 'devi' (defiled/inauspicious). We buy some fruits at the market. By mistake we intend to offer them to the Lord. But also on the way we were hungry and ate two fruits - suppose - these four fruits are not technically 'engili' (defiled by eating) but the remaining fruits are no longer fit for offering. They can be used for other purposes - that is the shastra.

This is not my food (to be digested carelessly) - in this context the Taittiriya Upanishad gives guidance on how food should be eaten. In the stomach (gastric section), divide the food cavity into four sections - two parts for food, one part for water, and one part must be left empty (for air). Why empty? For the digestive fire (agni) and vital air (vayu) to move together - only when agni and vayu move together is the food that was taken properly digested -

'Anyayati niyamyate, evam karma niyatam vidvan kurvita manavah' - therefore every knowing person should do likewise. One must perform the prescribed duty without violating the shastra (scripture). One must perform it within rules and regulations - one cannot act merely as one pleases. 'Manavah karmana ke rajendra, jnane na salipyate' - meaning: when shastra-prescribed karma is performed in the shastra-prescribed manner -

Such a person - 'guna pravaha patitah' - 'sattvam rajah tama iti gunah, prakriti sambhavah' - as described before - such a 'guna pravaha' (flow of the gunas) is samsara (the worldly cycle). Fallen into this samsara, 'nasta prajnah' - his wisdom is diminished - 'patati adhah' - he falls downward. 'Adhah' means naraka (hell). He goes to the narak-loka. 'Tatva nirbhinna gatranam, chitravade hi shilimukhaih, viprobhot duhkhitanam, dussahah karunatmanam - '

Killing those (animals) means experiencing (sense objects) through the sense organs. Experiencing sense objects through the indriyas (senses) is the 'hunt.' That is what this means. 'Shayya' (the bed of indulgence) is used in the hunt. If experienced according to shastra and within rules, nobody says anything. But abandoning all shastras and all rules of conduct, wanting only the experience - meaning: 'What do we live for? For eating - '

The wise (jnanis) who had seen all this - 'Oh, this person has such attachment to victory and such sensual indulgence!' - they felt diminished and lamented within themselves - that is the meaning. 'Karmana guna prada vipaloh duhkhitanam dussahah karunatmanam, shasan varahaan mahishan, gavayan, ruru, shalyakan' - the names of animals are being given: rabbits (kunellu), wild boars (varahamu), wild buffalos (mahishamu), also the gavaya and ruru - [various forest animals that Puranjana hunted, symbolizing the jiva's indulgence in sense objects]

After the purpose was served - 'atmanam arhayanchakriya dhupalepa shragaditi' - he bathed, ate, and rested. Now what should he do? The body also needs pleasure - so he applied fragrant substances: agaru (aloe), kasturi (musk), chandana (sandalwood) and such - having applied all of them - 'sabhlankritha sarvangah, mahishyam adamate manah' - why did he adorn himself? To go near his beloved (buddhi) -

Meaning: many things were done without buddhi (good sense). 'Now let's catch hold of that buddhi again. Let's gain a little viveka (discrimination)' - with that thought arising, making an effort to regain viveka - but will that buddhi be within reach? It cannot be found - it has gone somewhere. One must catch it. 'So much carelessness and senseless action - and now you need me? When - '

'Yathapura adveda hi rochante, grheshu griha sampadah, idhasyat, grihe mata' - because: for you to be well, for me to be well, for the house to be well - who must be well? The lady of the house (grihini). Is that not so? Only when the grihini (wife/mistress of the house) is well is everything well. If she is not well, even if everything is present, it is as if nothing is there. Therefore: 'idhasyat grihe mata, patni va patidevata' -

She was ready and had gone forward to receive him - that is the proper custom. He expected her to come like that. She didn't come. Fine - she is inside. But being inside, why didn't she come? That itself we understand - that is what is being explained. 'Yadvyavasthati na janima' - 'We do not know what the Maharani intends to do.' 'Bhutale niravastare shayanan pashya shatruhan' - look at her, O vanquisher of enemies, lying on the bare floor -

If we listen to what it (buddhi) says, it comes to us. Once upon a time, if we disregarded buddhi and allowed chitta (unstable mind) alone to have its way and moved forward - that buddhi moved far away. 'Alas, buddhi has gone - we made a mistake. Now I have brought buddhi back' - suppose we suddenly try to do so - will it come easily? No. Your only recourse is to beg (for its return) -

An easy sadhana (practice). Three of them fall at her feet. The matter (to be discussed) will be taken up afterwards. Thus 'sparsham padayugalam' - touching both feet - 'utsangalalikana' - taking (her) into his lap, consoling her. 'Nunam akrita punyaste bhritya yogishvara stute, kritagasah svat masatva kritvam shikshaa dandam na hingyate' - 'Now if you ask why I became angry - '

'Kunaare rajabhih dhritadandaaye' - says the speaker. If kings punish those who do wrong, those wrongdoers are freed from sin and go to heaven. If one knowingly lets them off (without punishment), not only does that person not escape hell, but the king goes there too. That is the shastra. If the king knows the person did wrong and still lets them off, the sin committed does not stay with the doer - it transfers to the king too. It comes to the king -

Danda (punishment) is daya (compassion), not apakarana (harm). Therefore, every curse (shaapa) for us - what does it become? A blessing (varam). Is that not so? Narada gave a curse. Dasharatha received a curse, Pandu received a curse, the Pandavas received something - all of these, what are they? What do they all become? All become blessings in disguise - nominally a curse but 'I curse you that you will die along with your son like me' - what actually happened as a result?

'Mukham sudati subhru, anuragabhara leela vilamba vilasat hasitavalokanam, nilalaka alibhih upaskrita unnasanah, svanam pradarshaya manasvini, valgu vakyam' - so what must she do? She is lying down. Where? On the floor. How is she lying? She is lying completely covered and turned away with a cloth over her. Fine - you are lying down, I have no problem - but just show your face a little -

Nobody could remove it (the curse). Even the Paramatma does not reverse a brahmin's curse. 'What did God do then? If putting profit for oneself meant the Lord would not act - what did the Lord do? Did He avert it?' He told His devotees to leave (Dvaraka before the end). Similarly for the Yadavas, the rishis caused a musala (iron club) to be born as their doom. Did Krishna avert it? 'Except for such things, I will do anything else. My devotees' word is My - '

'Bimbaadharam vigata kunkuma panka ragam' - therefore 'tanme prasida' - 'O dear one, please be gracious to me.' She has turned away in anger. 'Suhridah kuta kilbishasya, svairangathasya, mrigayam vyasanatura' - 'Perhaps your anger is at me? Do you think I made a mistake? What mistake? He went outside. How? He went without taking her along. When going to a movie or an event, if the husband goes without the wife - '

'Ushati nabhajeta kurche' - 'Would any loving woman in this world neglect a man afflicted by the addiction of hunting, just because he didn't inform her - for such a small reason?' What does that mean? If the husband develops bad habits, and because of those bad habits the wife leaves the husband - what becomes of him? He only plunges further into those bad habits. So what should the wife do? In such a case -

What does 'priyuralu arigindi' (the beloved sulked/withdrew) mean? The meaning is - without completely abandoning the beloved. Isn't it? Why would anger lead to leaving? She wants to leave. Living at home and having 'withdrawn' - what does that mean? He must come near (her), sweet-talk her, say affectionate things, draw her toward him. 'I will listen to what you say', 'I will not make a mistake again' - making a genuine heartfelt apology -

Puranjana who was enjoying together with his beloved (buddhi) - what did he fail to understand? He failed to understand how much time had passed. 'Na kala rambhah bhute' - meaning he could not grasp the speed of time. 'Na kalaramhah bhute, duratyyam, divani seti, pramadaa parigraha' - that is duratyyam (impossible to overcome). We cannot catch Time. We cannot equal Time. But for us alone - Time keeps moving forward inexorably -

Having amassed wealth and enjoying all pleasures - 'maharha kalpa' - lying on a most valuable bed (mahaarha shayya), 'mahishya bhujoupadhih' - with his queen's arm as the pillow - 'upadhi upodhi, tam eva virah manute param yatah' - thinking 'there is nothing else for me to attain beyond this,' he fell into delusion - 'tamobhibhutah' - completely seized by ignorance - no longer knowing 'who am I, who are others, what is happening' -

Meaning - these daughters - the ones who bring glory to parents and mothers. 'Sheela oudaryaguno peta, pauranjanya prajapati' - daughters endowed with good character, generosity, and virtuous qualities - 110 daughters. Sons: 11. All of them - 'sapancharapatih, putram, pitru vamsha vivardhanam, dara vitta yojayamasa, duhitrivriddha shaivaraih' - thus he arranged marriages and established each of them well.

Do you think so? Those who grew up like this - each took the share that was due to them. So what does he (the father) have left? 'You all distributed and divided everything.' Everyone divided the kingdom. So what is the king's share? 'Now for you - it's all gone into their mouths - sit in the corner, king - we'll give you this much to eat.' 'Do you want property? Why do you need property here? Here - '

He performed cruel yajnas. Cruel means - he killed, slaughtered, butchered, and punished animals - performing yajnas that harmed living beings (bhutas). 'Devan, pitrin, bhuta patin, nana kamah' - desiring many things, sacrificing many animals for himself - wishing to obtain from the devas whatever he desired - he kept desiring. What -

He performed yajnas, performed homas, amassed wealth and property. Sons, grandsons, daughters-in-law, sons, daughters, sons-in-law, great-grandchildren, grandchildren - he gave kingdoms to all, performed all manner of royal acts. And he thinks: 'I am very capable, I am very great. I have done so much - all these people are my strength, so many are my relatives, so many - '

And if one tries to earn again - there is no strength left for that. What one has - those (children/relatives) will not leave it alone. It goes, and even when told 'don't go,' we ourselves call them and give it away. Without us knowing, through our own past actions - thinking 'what have I given all these people!' - and then unable to earn again, unable to ask them back, unable to enjoy what remains, unable to obtain what is not there - the torment of this predicament is like enemy kings attacking us in battle - pressing in from all sides.