ఆత్మద్గురు భగవతోత్తరేక సింధో రామానుజ చరణం చరణం ప్రపద్యే మాతా సితా యువతయస్తరయా విభూతి సర్వం యదేవ నియమేనమదన్వయానాం ఆద్యస్యన కులపతేరు కులాభిరామం శ్రీమత్ సదంగియుగడం ప్రణమామి మూర్ధ్న భూతం సరస్య మహదాత్వయ పట్టనాథ శ్రీ భక్తిసార కులశేఖర యోగివాహాన్ భక్తాం హృదేను పరకాల యతీంద్ర మిశ్రాన్ శ్రీమత్పరాంకుచమునిం ప్రణతోస్మి నిత్యం వసుదేవ సుతం దేవం కంస చాణూర మర్ధనం దేవకీ పరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుం అతతి పుష్ప శంఖా సింహార నూపుర శోభితం రత్న కెంకణ కేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఉత్ఫుల్ల పద్మ పత్రాక్షం నీలజీమూత సన్నిభం యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కుటిలాలక సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నిభాననం విలస కుండలధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం శ్రీవత్సాంకం మహోరస్కం గునమాలా విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం మందార గంధ సంయుక్తం చారుహాసం సుశోభితం వరిహి పించావ చూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేడి సంయుక్తం పీతాంబర సోహితం అవాప్త తులతీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుచద్వంద్వ కుంకుమాంకిత వక్షసం శ్రీనికేతం మహేశువాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాస్తకవిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్తాయ యత్పటేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి శ్రీ కృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః వ్యాసం వశిష్ట నత్తారం శక్తే పౌస్త్రవ కల్మషం పరాశరాత్మజం వందే సుఖదాదం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వై బ్రహ్మ రిజయే వాశిష్టాయ నమో నమః యం ప్రవ్రజంతమనుపేతమపేతకృత్యం స్వైపాయనో విరహ కాతర ఆజుహావ పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేదుహో తం సర్వభూత హృదయం మునిమానసోస్మి

శ్రీ సుఖ బ్రహ్మణే నమః కన్యాభరణి సంజాతంబు అధూల కులభూషణం శ్రీ రంగార్య గురో పుత్రం షఠగోపమహం భజే అస్మద్ గురుభ్యో నమః భగవత్ బంధువులారా సృష్టి విధానాన్ని చెప్పుకుంటున్నాం అందులోనూ పరమాత్మ ప్రకృతిలో తాను ప్రవేశించి ప్రకృతిని క్షోభింపచేసి దాని నుండి మహత్తత్వము. మహత్ తత్వము నుండి అహంకార తత్వము. ఈ అహంకార తత్వము సాత్వికము, రాజసము, తామసము అని మూడు విధాలుగా. విభేదించబడి అందులో సాత్విక అహంకారం నుండి ఇంద్రియ అధిష్టాన దేవతలు మనస్సు. రాజసాహంకారము చేత సహకరించబడిన సాత్వికాహంకారంతో జ్ఞానేంద్రియములు కర్మేంద్రియం. తామసాహంకారములకు పేరు భూతాది అన్నాం. అంటే తనుమాత్రలు ఆవిర్భవిస్తాయి. తనుమాత్రల నుండి భూతములు, భూతముల నుండి ఆ గుణములు. శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధములు అన్నారు. ఇందులో శబ్దము ఆకాశ గుణము, స్పర్శ వాయు గుణము, అలాగే రసము జల గుణము, రూపము అగ్ని గుణము, గంధము భూమి. ఇది దాని దాని ప్రత్యేక గుణములు. దేని నుండి ఏది పుట్టిందో దానికి తన కంటి పూర్వం ముందు ఉన్న దాని గుణం కూడా వచ్చేస్తుంది. ఇక్కడ ఆకాశం నుంచి వాయువు పుట్టింది అంటే వాయువు గుణము స్పర్శ, ఆకాశ గుణము శబ్దము. అప్పుడు వాయువునకు శబ్ద స్పర్శలు రెండు ఉంటాయి.

అలాగే వాయువు నుంచి అగ్ని పుట్టింది అన్నాం కాబట్టి ఇప్పుడు ఈ అగ్నికి తన గుణమైన రూపము వాయుగుణమైన స్పర్శ దాని పూర్వమైనటువంటి శబ్దం. ఇలా రూప స్పర్శ శబ్దములు అగ్నికి ఉంటాయి. అగ్ని నుండి జలం. తన గుణము రసము పూర్వమైన గుణాలు మూడు ఉన్నటువంటి శబ్ద స్పర్శ రూపము అంటే శబ్ద స్పర్శ రూప రసములు జలమునకు ఇక భూమికి. శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస, గంధం. అయితే ఎన్ని ఉన్నా తన గుణం మాత్రం ప్రత్యేకతే. గంధవతి పృథివి అంటాడు తప్ప పంచగుణవతి పృథివి అనడు. యు అంటే గంధవతి. అలాగే జలము అంటే రసవతి. అగ్ని అంటే రూపవతి అలాగే చెప్పుకోవాలి. రూపవాన్ అగ్నిహి. రసవం రసవత్ జలం అలా చెప్పుకోవాలి. తన గుణం కాక తనకంటే పూర్వం ఉన్నటువంటి ఇతర భూత గుణాలు తాను తెచ్చుకుంటుంది. ఎందుకంటే వంశ లక్షణాలు వస్తాయి కదా కొన్ని. మోచ పారంపర్యం అంటామే. తాను దేని నుంచి వచ్చిందో దాని గుణాలు వస్తాయి. అందులో మూడు ఉంటే మూడు ఇందులోకి వచ్చేస్తాయి. రెండు ఉంటే రెండు ఇందులోకి వచ్చేస్తాయి. ఇలా పంచ తనుమాత్రలు, పంచ భూతములు, పంచ జ్ఞానేంద్రియములు, పంచ కర్మేంద్రియములు చెప్పుకున్నాం. ఇవన్నీ కలిసి మనకు కలవలేకపోయాయి ప్రశ్న అది. ఇవన్నీ విడిగా వచ్చాయి కానీ కలవలేకపోయాయి. అసంహతానాం ఏతేషాం సర్వేషాం శక్తి. వ్యభావా విడిగా ఉన్నవి ఒక దగ్గర చేరడానికి కూడా శక్తి కావాలి మరి. వాడికి ఒక సామర్థ్యం ఉంటే కదా లేనిది ఎలా కలుస్తాయి మరి? వాటిని కలపటానికి. కలవటానికి వాటిలో తాను చేరాడు. చేరి వాటిలో ఆ శక్తిని సామర్థ్యాన్ని

ప్రవేశింపజేశాడు. ఎప్పుడైతే వాడికి సంహతత్వ శక్తి వచ్చిందో అవన్నీ కలిశాయి. అంటే కలిపారు స్వామి. చాలా స్పష్టంగా పరమాత్మ లేనిది జగత్తు ఏమీ లేదు అనటానికి సృష్టి క్రమాన్ని మనం ఎంత విశదంగా సులభంగా చాలా విస్పష్టంగా అర్థం చేసుకుంటామో. అధ్యవసాయం అంత పెరుగుతుంది. ప్రకృతిలోనూ తానే, మహత్తత్వంలోనూ తానే, అహంకార తత్వంలోనూ తానే, వాటి వల్లక అయినటువంటి భూత ఇంద్రియ సర్గం ఉండే ద్రవ్యము వాటిలోనూ తానే. మళ్ళీ అవి విడివిడిగా ఉన్నవి ఒకచోట చేరటానికి తానే ఒకచోట చేరిన సమూహమునకు సృజ్యత్వ శక్తి సర్జకత్వం అంటాం. అంటే సృష్టి చేయగల శక్తి లేదు. అది తానే దానిలో ఆ శక్తిని కలిగించాడు. తత్ అండమభవత్. అన్నీ ఒక దగ్గరికి చేరిస్తే దాన్ని ఏమన్నాం మనం అండము అన్నాం. మళ్ళీ సృష్టి కావటాని కోసం. ఈ అండము నుండి పురుషుడు ఆవిర్భవించాడు. అండమును భేదించుకొని పురుషుడు వెళ్ళిపోయాడు. అవనిభవించినటువంటి పురుషుడు మనకు ఏర్పడినటువంటి సకల తత్వముల స్వరూపం కాబట్టి చాలా పెద్దది కాబట్టి దాన్ని బృహత్ అంటారు. అంతటా వ్యాపించి ఉంటుంది కాబట్టి బ్రహ్మణం అంటారు. బృహణం అంటే వ్యాపించి విస్తరించి ఉండేది. బృహత్ అంటే పెద్దది. అన్నిటికంటే పెద్దది అంతటా వ్యాపించి ఉండేది. ఏమవుతుంది అది? బ్రహ్మ అంటారు. బృహత్వాత్ బ్రహ్మణత్వాచ్య బ్రహ్మ ఇతి అభిధీయతి. బ్రహ్మ శబ్దానికి విత్పత్తి తెలుసుకోవాలి మనం. బ్రహ్మ అంటే ఏమిటి? ఉన్నవాటన్నిటికంటే పెద్దది. ఉన్న వాటి అన్నిటిలో తాను వ్యాపిస్తుంది. బ్రహ్మ వ్యాపించని అణువు కూడా లేదు.

బ్రహ్మ కంటే పెద్ద వస్తువు ఏది? లేదు. తనకంటే పెద్ద వస్తువు లేదు. తాను వ్యాపించని ప్రదేశము లేదు. కాబట్టి దాన్ని ఏమంటాం? బ్రహ్మ అంటాం. మరి ఇలాంటి బ్రహ్మ ఈ అండములో నుంచి ఆవిర్భవించాడు కాబట్టి ఆ అండమునకు పేరు ఉండము కదా. అలా వచ్చిన వ్యక్తిని మనం విరాట్ పురుషుడు అంటాం. అనిరుద్ధ తత్వం అంటాం. అంటే అన్ని అవతారములు ఇతని నుండే బయలుదేరుతాయి. అంటే ఈ మహానుభావుడు హెడ్ ఆఫీస్ బ్రాంచెస్ అన్నీ ఈయన దగ్గర నుంచి ఏర్పడ్డాయి. విస్తారం అంతా ఈయనే చేశాడు. అందుకే ఆయన పేరు అనిరుద్ధః. అతని వ్యాప్తికి ఎక్కడా అడ్డు లేదు. నిరోధం నిరోధః నాస్తి. నిరోధ్వం నైవ శక్యతే ఇతి అనిరుద్ధః. అతని వ్యాప్తిని ఎవ్వరూ నిరోధించలేరు, ఆపలేరు. అంతర్బహిత్య తత్సర్వం వ్యాప్య నారాయణస్థితః ఇలా మనకు విరాట్ పురుషుడు ఆవిర్భవించాడు. ఈ ఆవిర్భవించినటువంటి విరాట్ పురుషుడు కాల కర్మ స్వభావసః జీవః అజీవం అజీవయత్ అన్నాడు. ఇతనే ఈ మహానుభావుడే. ఇతను జీవుడు అంటే మొత్తం జీవులందరికీ ఇతను ప్రతినిధి. కదా? మనమందరం ఆయన నుంచే వస్తున్నాం. మరి మనకు మూలం ఆయనే, మనమందరం కొమ్మరం. ఆయన లేకుంటే మనలో జీవం లేదు. చైతన్యం లేదు. ప్రాణం లేదు. చెప్పుకున్నాం కదా. 24 తత్వాలలో కూడా అక్కడ జరిగే దాకా సంహతత్వ శక్తి లేదు. కలిసిన వాటిలో కూడా సృష్టి చేయగల శక్తి లేదు. అంటే ఎంత జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి మనం.

ఎంత వాస్తవాన్ని తెలుసుకోవాలి. కేవలము కలయిక వలన సృష్టి జరగదు. ఇన్ని తత్వాలు కలిశాయి. కలిగిందా సృష్టి? సృష్టి చేయాలి, సృష్టి జరగాలి, విస్తరించాలి అనే పరమాత్మ సంకల్పం లేని నాడు ఎన్ని కలిసినా ఏవి కలిసినా వ్యర్థం. సృష్టి అంటే ఏమిటి? కలయిక కాదు కదా? కలయికలో జీవశక్తి ఆవిర్భవించాలి. చైతన్యం ఆవిర్భవించాలి. ప్రాణశక్తి ఆవిర్భవించాలి. మరి ప్రాణశక్తి లేనినాడు చైతన్యం లేనినాడు ఎంత కలిస్తే ఏం లాభం? ఎన్ని కలిసినా ఎలా కలిసినా సృష్టి జరగదు. అందుకే జీవః అజీవం అజీవయత్. ప్రాణశక్తి చైతన్య శక్తి అయిన పరమాత్మ ఆ రెండూ లేని వాటిలో ఆ రెండూ చేరించాడు. అజీవయత్ అంటే బ్రతికించాడు. చేతన్యాన్ని నింపాడు. ప్రాణశక్తిని పూర్చాడు. అంటే ఇప్పుడు మనకు ఒక పురుషుడు ఏర్పడ్డాడు. ఎవరు ఈ పురుషుడు? మనందరికీ ప్రతినిధి అండి. సకల జీవులకు అతను దాన్ని సమష్టి సృష్టి అంటాం. బ్రహ్మని ఏమంటాం? సమష్టి సృష్టి. మనమందరమేమో వ్యక్తి సృష్టి. ఇది వైయక్తికం. అది సామర్ష్టికం. అంటే మనందరికీ కావలసినవన్నీ ఆయనలో ఉన్నాయి. అతనే ఒక్కొక్కటి తీసి బయట పెట్టేసి ఒక్కొక్క జాతిని సృష్టిస్తున్నాడు. మానవులని, దేవతలని, తిరిగెత్తులని, పశువులని, పక్షులని, లతలని, ఊడదులని ఇందులో ఇంకా తక్కువ ఇచ్చాడు మనకు. విష్ణు పురాణంలో చాలా స్పష్టంగా చెప్తారు. ఏ ఏ భాగం నుంచి ఏ ఏ ప్రాణి ఏకశపములు, ద్విషపములు, అశపములు చుతుష్పాత్తులో కూడా నాలుగు కాళ్ళు ఉన్న జంతువుల్లో కూడా ఒక గిట్ట ఉన్నాయి కొన్ని ఉన్నాయి కదా. కొన్ని రెండు గిట్టలు ఉన్నవి ఉన్నాయి. కొన్ని అసలు గిట్ట లేనివి ఉన్నాయి. కొన్ని

పాదాలు లేనివి ఉన్నాయి. కొన్ని హస్తాలు లేనివి ఉన్నాయి. కొన్నిటికి స్పర్శ జ్ఞానం తెలుసు. కొన్నిటికి అది ఏదైనా తీసుకున్నారా ఆహారం? ఆ అదే ఉంటుంది. కొన్నిటికి స్పర్శ జ్ఞానం లేదు. కొన్నిటికి రస జ్ఞానం లేదు. కొన్నిటికి గంధ జ్ఞానం లేదు. అవన్నీ చెప్పుకుంటూ వస్తారు. జీవము జీవము ఎవడో వస్తుంది అనుకుంటాను బహుశా కొంచెం కొంచెం. జీవము లేని వాటికంటే జీవము ఉన్నవి శ్రేష్టము. జీవము ఉన్న వాటిలోనూ స్పృహ జ్ఞానం ఉన్నవి శ్రేష్టము. దానికంటే గంధ జ్ఞానం ఉన్నవి, దానికంటే రస జ్ఞానం ఉన్నవి, దానికంటే శబ్ద జ్ఞానం ఉన్నవి. ఇలా పెరిగి వాటికంటే పాదములు ఉన్నాయి. పాదములు ఉన్న వాటికంటే నాలుగు పాదములు ఉన్నాయి. నాలుగు పాదముల కంటే రెండు పాదములు ఉన్నాయి. ప్రేత్తములు చెప్పుకుంటూ పోతారు. రెండు పాదములలో బ్రాహ్మణులు, బ్రాహ్మణులలో వేదం చదివిన వాళ్ళు, వేదం చదివిన వాళ్ళలో అర్థం తెలిసిన వాళ్ళు, అర్థం తెలిసిన వాళ్ళలో ఆచరించే వాళ్ళు, ఆచరించే వాళ్ళలో పరమాత్మార్పణ బుద్ధితో. వ్యవహరించేవాళ్ళు అంతకంటే గొప్పవాళ్ళు లేడు. అంటే జడము దగ్గర నుంచి వాసుదేవ సర్వమితి సమహాత్మ సుదుర్లభ అంటామే ఆ విధానం చెప్పాడన్నమాట. కాబట్టి ఈ అనిరుద్ధ తత్వం. ఈ బ్రహ్మ తత్వం, ఈ విరాట్ పురుష తత్వం మనందరికీ ప్రతిరీచి సమష్టి సృష్టి ఇతను. ఈ మహానుభావుడే. ప్రాణము లేని చైతన్యము లేని దాని యందు దాన్ని నింపాడు. ఇప్పుడు ఆ పురుషునికి చైతన్యం వచ్చేసింది. ప్రాణం వచ్చేసింది. అతన్ని మనం విరాట్ పురుషుడు అన్నాం. సయేవ పురుషః తస్మాత్ అండం నిర్భిద్య నిర్గతః. ఎప్పుడైతే పరమాత్మ ఇందులో ప్రాణశక్తిని ఏర్పరిచాడో ప్రాణశక్తి రాగానే ఏమవుతుంది? ఆ ఉన్న అండమును భేదించుకొని బయటికి వస్తుంది. కదా? అందుకే అండం నిర్భిద్య నిర్గతః. అలా వచ్చినవాడు

అందరికీ ప్రతినిధి కాబట్టి అందులో నుంచి ఎదురాయి రావాలి కదా అందువల్ల సహస్ర ఊరు అంగ్రి బాహు అక్ష అలాగే ఆనన శీర్షవాన్ అంటే సహస్ర శీర్ష పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ అది సభూమిం విశ్వతః అదే మనకు ముందర చూస్తే అదే వస్తుంది. ఆ వరకు కూడా చెప్తున్నాడు. అతను సహస్ర ఊరు అంగ్రీ బాహు అక్షః. ఇక్కడ సహస్రం అంటే వెయ్యనే కాదు అనంతము. అలాగే ఊరు బాహు అంగ్రీ అక్ష శీర్ష అన్న వారి అర్థం కూడా. తలకాయలు ఇక చేతులు ఎందుకంటే వెయ్యి తలకాయలు వెయ్యి చేతులు వెయ్యి కాళ్ళతో స్వామి ఉంటే మనం భయపడి పారిపోతాం. దండం పెడతామండి నాకు. ఓ బాబోయ్ బెదిరిపోతాం. మరి ఏమిటి అర్థము? జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, ద్రవ్యశక్తి. ఇది కూడా అనంతం అని అర్థం. సహస్రం అంటే అనంతం. అలాగే అక్షి బాహు కాయ అని అంటున్నామే అంటే జ్ఞాన జ్ఞానేంద్రియములు, కర్మేంద్రియములు పంచభూతములు. అనంత జ్ఞాన శక్తి, అనంత క్రియా శక్తి, అనంత ద్రవ్య శక్తి. అతని నుండే మనం అనుకునేటువంటి 84 కోట్ల జీవరాశుల ప్రాదుర్భావం అతని నుండే జరిగింది. అయినప్పుడు మరి ఇన్ని కోట్ల జీవరాశులకు కావలసిన అన్ని ఇంద్రియ శక్తులు ఎక్కడికి రావాలి? ఆయన దగ్గర నుంచి రావద్దు మరి అదే సహస్ర తీర్ష పురుష అండి. ఎవరికి ఏది కావాలంటే మనకు అది ఇచ్చేస్తూనే ఉంటాడు. ఎన్ని తీసుకున్నా మళ్ళీ కొన్ని. మిగులుతూనే పుష్ప విమానం అంటే ఇదే. పుష్ప విమానం అన్నాం కదా ఎంత కూర్చున్నా ఇంకోటి సీటు మిగులుతుంది. అలా ఎన్ని సృష్టి అయినా మళ్ళా ఆయన శీర్షములు ఆయన బాహులు ఆయనకు సురక్షితంగా ఉంటాయి. సహస్ర ఊరువంగిరి బాక్వక్షః సహస్రానన తీర్షవాన్ యశ్చేహ అవయవైహి లోకాన్ కల్పయంతి మనీషినా పరమాత్మ యొక్క అవయవములతోటే సకల లోకములు ఏర్పడ్డాయి, లోకులే కాదు. అంటే మొదలెమ్మనం జీవరాశులు అన్నాం. మరి జీవరాశులు ఉండటానికి ఆధారం కావద్దు, లోకం ఉండొద్దు. ఒక ప్రాణి పుట్టాలంటే దానికి ఆవాసం కావాలి. జలజరములు, స్థలజరములు, గగనజరములు అన్నీ ఉన్నాయి రకరకాలుగా ఉన్నాయి కదా.

కాబట్టి ఆ పరమాత్మ యొక్క అవయవముల నుండే అన్ని లోకములు ఆవిర్భవించాయని మనీషిణః కల్పయంతి. జ్ఞానులు వివరించుచున్నారు. కల్పయంతి మనీషినః కట్యాదిభిహి అఘత్సప్త సప్తోర్ధ్వం జగనాదిభిహి ఎలాగయ్యా అంటే నడుము నుండి కింది అవయవాలు ఉన్నాయే వాటితో క్రింది ఏడు లోకములు మళ్ళీ నడుము నుండి పై భాగం ఉందే వాటి నుంచి పై ఏడు లోకములు. అంటే 14 లోకములు పరమాత్మ యొక్క అవయవముల ద్వారా ఏర్పడ్డవి. ఇదే మనం మొదలు చెప్పుకున్నాం జ్ఞాపకం అనుకుంటాను ఇదే విశ్వరూపం. విశ్వరూపం అంటారు. కాబట్టి ఇందులో చెప్తున్నాడు. పురుషస్య ముఖం బ్రహ్మ క్షత్రమే తస్య బాహవః నాలుగు వర్ణములు బ్రాహ్మణోస్య ముఖమాసీత్ బాహురాజన్య కృతః ఊరు తదస్య యద్వైశ్యః తద్భ్యాగుం శూద్రో అజాయతః అని చెప్తున్నారు ఇందులో మనకు పురుషస్య ముఖం బ్రహ్మ క్షేత్రమేతస్య బాహవః అతని యొక్క అవయవాల నుండి నాలుగు వర్ణములు పుట్టాయి అలాగే నాలుగు ఆశ్రమములు పుట్టాయి 14 లోకములు పుట్టాయి. అందుకే పురుషస్య ముఖం బ్రహ్మ క్షత్రమేతస్య బాహవః ఊర్వోహో వైశ్యః భగవతః పద్యాం శూద్రః అభ్యజాయత అలాగే భూర్లోకః కల్పితః పద్యాం అదే భూపాదౌ అంటాం కదండీ. పాదముల నుండి భూలోకము ఏర్పడింది. భువర్లోకు వచ్చే నాభితః. భువర్లోకము నాభి నిండి పుట్టినది. హృదా స్వర్లోక స్వర్లోకః. హృదయం నుండి స్వర్లోకము. పురస మహర్లోకః. వక్షస్థలంతో. మహర్లోకము. అలాగే గ్రీవాయం జనలోకః మెడ ఉంది కదండీ ఇది జనలోకము. తపోలోకః తనద్వయాత్. మూర్ధ మూర్ధభి సత్యలోకస్తు మూర్తం మూర్త తల అంటాం కదా ఇది సత్యలోకము. బ్రహ్మలోక సనాతనః. తత్ కత్యాంతి అతలం ఇక మనం కిందికి వస్తే నడుము అతలము కృప్తం ఊరుభ్యాం వితలం ఊరువులు అన్నామే దాని నుండి వితలము జానుభ్యాం సుతలం శుద్ధం జంఘాభ్యాంతు తలాతలం ఇక్కడ నుండి తలాతలము. మహాతలంతు గులుపాభ్యాం బడివేలంటామే అక్కడి నుంచి మహాతలము ప్రపదాభ్యాం రసాతలం పై పాదాల నుండి రసాతలము పాతాళం పాదతలతః అరికాళ్ళ నుండి పాతాళము ఇది లోకమయ సుమాం.

ఈ పరమాత్మ భూతమయః, ఇంద్రియమయః, విజ్ఞానమయః, ప్రాణిమయః, లోకమయః. ఇలా పరమాత్మ పంచరూపం దీన్నే మనం పంచాయతనం అంటాం. దీన్నే అర్ధపంచకం అంటాం. ఇదే పంచావయవ శక్తి అంటాం. దీన్ని బట్టే దేవాలయాల్లో కానీ ఇళ్లలో కానీ చాలా ఉత్సవాలు పంచాన్నికములు చేయడానికి కారణం అది. ఇదంతా పాంచికం కాబట్టి పరమాత్మ అంతా పంచమయం కాబట్టి అంతా పంచాన్నిక ప్రక్రియ మనము ఆచరిస్తాము అని అర్థం. భూలోక కల్పిత పద్భ్యాం భువర్లోకోస్య నాభితః స్వర్లోక కరిపితో మూర్ధునా ఇతి వాళ్ళు ఒక కల్పన. ఇలా ఏడు ఏడు 14 లోకాలు అనుకుంటేనేమో పైన చెప్పిన మాట. అవన్నీ మనకెందుకండీ మనం ఉండేది మనం పోయేది మూడు లోకాలే కదా. కదా? లోక త్రైలోక్య రాజ్యం అంటాం కదండీ భూహు భువః సువః అందుకనే భూర్లోక అల్పితః పద్యాం భూలోకం పాదముల నుండి భువర్లోకం నాభి నుండి సువర్లోకం ఇలా శిరస్సు నుండి అని మూర్ధునా ఇతివా లోక కల్పన అంటే సంగ్రహంగా చెప్పుకుంటే మూడు లోకాలు చెప్పుకోండి. విస్తారం కావాలి 14 లోకాలు చెప్పుకోండి. ఇంకా విస్తారం కావాలి జీవరాశులు అని చెప్పండి. ఇంకా కావాలి అనంత గుడి బ్రహ్మాండాలు చెప్పుకున్నాడు. మన బుద్ధి ఎంత యావాన్ అర్ధ ఉదపానే సర్వత సంకృతోదకే అని చెప్పాడు. తావాన్ సముద్రంలో ఎంత జలం ఉన్నా. మనము కావలసినంతే తీసుకుంటాం. మనకు కూడా మనకు ఎంత యోగ్యమో అంతే ఇస్తాడు. గురువుగారు శిష్యుడికి గురువుగారి అఖండమైన బుద్ధి ఉంటుంది. అఖండ పాండిత్యం ఉంటుంది. కానీ అదంతా శిష్యుడికి వస్తుందా? అందులో నుండి ఎంత వాడు తీసుకోగలడో అంతే వాడికి అందుతుంది. శిష్యుడికి అంత అందలేదు కాబట్టి గురువుగారి జ్ఞానం కూడా ఇంతే అనుకుందామా? కుదరదే నాకు చెంబెడు నీళ్లే ఇచ్చారు కాబట్టి సముద్ర నీళ్లు ఒక చెంబెడే అంటే ఎంత బాగుంటుందో ఈ గురువు వారి జ్ఞానం ఇంతే అంతనే బాగుంటుంది.

కాబట్టి మనము ఎన్ని రకముల విజ్ఞానములు, ఎన్ని రకముల ప్రపంచములు, ఎన్ని రకముల కామనలు, ఎన్ని రకముల కర్మలు, ఎన్ని విభేదాలు. వేదములు చెప్పినా మనకెంత కావాలో జ్ఞాని అయినవాడు ఎంత కావాలో అంతే తీసుకుంటాడు. నేను చెప్పుకున్నాం కదా భార్య కావాలంటే, సంతానం కావాలంటే, బ్రహ్మ తేజస్సు కావాలంటే ఇంకేదో కావాలంటే ఇంకేదో కావాలంటే అవన్నీ చెప్పారు కదా అని అవి మనం కోరుకుందామా? అవన్నీ తీసుకున్నావా? మనకేది కావాలి? తత్ సత్యం పరంబ్రహ్మ పురుషం. కాబట్టి వేదములు చెబుతాయి విని ఊరుకో. నీకేం కావాలో. దాన్ని మాత్రమే తీసుకో అని అందుకే ఈ మూడు రకాలు లేదా ఆ రకాలుగా చెప్పండి. ఇప్పుడు మనకు ఏమైంది? బ్రహ్మాండం ఏర్పడింది. కదా? అంటే క్రమం ఒక క్రమం అర్థం చేసుకోవాలి. బ్రహ్మాండము ఏర్పడింది, విరాట్ పురుషుడు ఏర్పడ్డాడు. అతని యొక్క అవయవముల నుండి 14 లోకాలు ఏర్పడ్డాయి. ఇప్పుడు ఇంద్రియ సృష్టి అంటే కర్మేంద్రియములు అన్నాం, జ్ఞానేంద్రియములు అన్నాం, మరియలు అన్నాం బాగానే ఉంది కానీ ఏ ఏ ఇంద్రియములకు ఎవరెవరు అధిష్టాన దేవతలు? ఏ ఏ ఇంద్రియములకు ఏ ఏ శక్తులు ఉంటాయి? కదా? మరి ఈ మొత్తం ఇంద్రియములకు స్వామి అన్నావు కదా? పరమాత్మ అవయవాలే వీటికి మూలం అన్నావు. కాబట్టి పరమాత్మ యొక్క ఏ అవయవము మనలోని ఏ ఇంద్రియములకు, ఏ అవయవములకు, ఏ శక్తులకు, ఏ స్వరూపాలకు, ఏ ప్రక్రియలకు ఏ చైతన్యములకు నిలయము తెలియదా? అంటే ఇంద్రియము తెలుస్తుంది, శక్తి తెలుస్తుంది, దాని యొక్క ధర్మ తెలుస్తుంది, అధిష్టానం తెలుస్తుంది. ఎందుకంటే చాలా లోతుగా జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి. ఇంద్రియములు వేరు, ఇంద్రియ అధిష్టానములు వేరు. కదా? చక్షురింద్రియం వేరు, చక్షువు వేరు. కదా?

కన్ను అంటున్నాం. కన్ను ఉన్న ప్రతివాడికి కనపడదు. ఆ కన్నులో ఏముండాలి? చూచే శక్తి ఉండాలి కదా, దాన్ని ఇంద్రియం అంటాం. దాన్నే చక్షు ఇంద్రియము అంటాం. కన్నుని ఏమంటాం? అక్షి అంటాం. ఇది కేవలం ఉత్త గోళకమే. మన భాగంలో చెప్పాలంటే ఒక రంధ్రం. ఒక రంధ్రం ఇది. ఇందులో ఆ ఇంద్రియం లేదనుకోండి ఇది రంధ్రమే. అలాగే చెవి అంటాం. ఇది శ్రోత్రం. ఇందులో లోపట కర్ణ శెష్కుళి అంటాడు. సకిలం లాగా ఒక ఆకారం ఉంటుంది. దాని మధ్యలో వినిపించే శక్తి ఉంటుంది. దాన్ని ఇంద్రియం అంటారు. చెవ్వేమో అధిష్టానం. చెవిలో ఉండేది ఇంద్రియం. కన్నేమో అధిష్టానం. కన్నులో ఉండేది ఇంద్రియం అది కూడా కృష్ణతార అగ్రవర్తి అంటాడు. నల్ల గుడ్డు చివరలో ఉంటుంది. శక్షురేంద్రియము. అలాగే శ్రోత్రేంద్రియము కర్ణ శక్షుడిలో ఉంటుంది. అలాగే ఘ్రానేంద్రియం. అధిష్టానం నాతిక ముక్కు దీనికి నాసాగ్రవర్తి ఈ అగ్రభాగంలో ఇంద్రియ ఈ భాగం కట్ అయింది అనుకోండి వాసన చూడలేం అందుకే శూర్పణకకు ఇది ఇది కోసేసాడు అంటే ఏం అర్థం అంటే ఇంద్రియ ప్రవృత్తి, ప్రకృతి మనల్ని ఎలా ఆకర్షిస్తున్నది? పదాభవర్జం ఉంది. ఉత్తకోయ లేదే అని. సూర్పణకి తాతక అంటే ఎవరు? సూర్పణకి అంటే ఎవరు వీళ్ళంతా? ప్రకృతి స్త్రీలు కదండీ. ఈ ప్రకృతి ఏం చేస్తుంది? ఆకర్షిస్తుంది. వేటితోటి? ఇంద్రియములతోటి. కదా? ఆ ఇంద్రియాలని తీసిపారిస్తే. ఆ తోట ఎంత బాగా ఉంది, తోట ఎందుకు బాగుంటుంది? ఈ పువ్వులు వాసన ఉంటే బాగుంటుంది. వాసన ఉండేటువంటి ముక్కు తీసి పారేసి పాట వినచి చెవు తీసి పారేస్తే ఎంత బాగుంటుంది మనకేముంది. అంటే అర్థం అది ముక్కు చెవు వృత్త కోయి లేదు కర్ణనాశ కర్ణనాశ స్తనం తస్య విషకర్త అంటాడు మనకు కేవలం చెవు ముక్కే అన్నాడు వాల్మీకి ఒక చెవు ముక్కే కాదు చెవులు ముక్కు స్తనములు కూడా కోసేసాడు. స్థనములు దేనికి ఆధారం? భోగ స్థానం. పురుషుడిని ఆకర్షించి భోగింప చేసేవి స్థనములు కదు వాటిని తీసి పారేశాను. ఇంకా భోగం ఎక్కడిది? అంటే మనను ప్రకృతి ఏ వేటితో ఆకర్షిస్తుందో వాటిని తీసి పారేస్తే మీకు ఆకర్షణ ఉండదు అది.

కాబట్టి ఒక విషయాన్ని చాలా స్పష్టంగా గుర్తుంచుకోవాలి. ఇంద్రియములు వేరు, అధిష్టానములు వేరు. అంటే ఆధారం. ఇప్పుడు వీటిని చేతులు అంటాం. ఈ చేతులలో ఏముంటుంది? హస్త, హస్తం అంటాం. ఇందులో ఉండే ఇంద్రియం పేరు పాణి. అలాగే పాదములు అందులో ఇంద్రియం పేరు పాదము. కదా వాక్ పాణి అదే వాక్. ఈ నాలుకలో రెండు ఉన్నాయి. ఒకటి జిహ్వ అంటాం ఒకటి వాక్ అంటాం. జిహ్వ అనేది జ్ఞానేంద్రియం. వాక్ అనేది కర్మేంద్రియం. రుచిని చూచేది జ్ఞానము చెప్పేది కర్మ. కదా నోట్లో వేసుకోగానే ఎలా ఉంది అంటాం. కొంచెం ఆగు అంటాడు ఎందుకంటే ఆ నాలుక మీద పడాలి అది. చెవితో ఆ పుల్లగా ఉంది తీయగా ఉంది ఉప్పు తక్కువ ఉంది కారం తక్కువ ఉంది అప్పుడు చెప్తాం. ఈ చెప్పడం వాక్కు ఆ చూడటం చెప్పు. ఈ రెండింటికి అధిష్టానం ఒకటే నాలుక. దాన్ని రసన అంటాం. కాబట్టి ఇంద్రియములు వేరు తత్ అధిష్టానములు వేరు. కాబట్టి పరమాత్మ యొక్క అధిష్టానములలో ఇంద్రియ శక్తి ఉంది. మన ఒక్కొక్క ఇంద్రియములో పరమాత్మ యొక్క ఒక్కొక్క అవయవం అధిష్టానం. కాబట్టి ఏ ఇంద్రియంలో, ఏ అతిష్టానంలో ఏ ఏ శక్తులు ఉన్నాయో మనకి ఈ అధ్యాయం చెప్తుంది. అంతే కాదు మొత్తం పురుష సూక్తాన్ని మంత్ర పుష్పం అంటున్నాం మనం స్వామిని ఆ మొత్తం ఇందులో చెప్తారు. మంత్ర పుష్పం అర్థం చేసుకుంటే మొత్తం సృష్టి అది ఇప్పుడు ఏం లేదు. ఈ అధ్యాయం మనం చదివితే ఓహో మనం మంత్రం చదువుతున్నాం కానీ దానికి అర్థం ఇది కావాలా అనుకుంటాం కదా ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం ఆ మంత్రం కి అర్థం. చూడండి వాచాం వన్నేహి ముఖం క్షేత్రం ఛందసాం. సప్తధాతవః పరమాత్మ యొక్క జాగ్రత్తగా అవగతం చేసుకోవాలి. పరమాత్మ యొక్క ముఖం ఉంది కదా, ముఖం అంటే ఇది కాదు. నోరును మాత్రమే ముఖం అంటారు మొదల తెలుసు కదా మన ముఖం అంటే ఇదంతా అంటున్నారు. ఇది లలాటం. ముఖం అంటే ఇంతే. ఎందుకంటే ముఖ్యతి అనేనేతి ముఖః అని చూడబడేది చూపబడి. అంటే రుచిని చూస్తుంది చూసిన రుచిని చెబుతుంది కాబట్టి దీన్ని ముఖము అంటాం. అలాగే ఇంకో ఇంకా దీనికి సంప్రదంలో ఇంకో పేరు ఆస్యం అంటాం.

వినేమంటారు హాస్యం. హాస్యం అంటే అస్యతి అనేన తినబడేది. అసభువి అలాగే అసు. గ్రానే అంటాం అంటే ఆహారానికి అసు అర్థం. ఆస్యతే అంటే ఖాద్యతే, భక్ష్యతే. తినబడేది కాబట్టి ఆస్యము. అనబడేది కాబట్టి ముఖము. కాబట్టి ముఖం అంటే ఇది. ఈ పరమాత్మ యొక్క ముఖము దేని దేనికి అధిష్టానములు? పరమాత్మ ముఖంలో ఏమేమి ఉన్నాయి? అంటే ఒకటి వాచ్యం, రెండోది వన్ని. ఆ ముఖంలో దేవత, ఒక ఇంద్రియం ఉంటుంది, ఒక దేవత ఉంటాడు కదండీ. ఆ దేవత పేరు వన్ని. పరమాత్మ ముఖంలో ఎవరు ఉంటారు? అంటే ముఖాధిష్టాన దేవత ఎవరు? అగ్ని కొన్ని. అందుకే కృష్ణ పరమాత్మ దావాగ్ని ఏం చేశాడు? గొప్పేముంది ఆయన నోటకి అవి పోయాయి పుట్టింది అక్కడ పుట్టింటికి పోయాయండి అబ్బా కృష్ణుడు నిప్పు తాగాడు. తాగడేమంటే కృష్ణుడి మొఖమే నిప్పు. ఆయన ఉఫ్ అంటే వస్తుంది అంటే పోతుంది. ఏమో ఏం లేదు అతనికి ఎక్కువ అతనికి ఉండేదే అండి అందుకే అంటున్నాడు వన్నే. ముఖం క్షేత్రం. ఇందులో మనకు చాలా ముఖం అనేది వాచాం వాక్కులకు అలాగే వన్నే అగ్నికి అంటే ఈ రెండు ముఖంలో ఉద్భవించాయి. ముఖములో ఈ రెండు ఉంటాయి. ఈ రెండింటికి అధిష్టానం ముఖము. అలాగే ఛందసాం సప్తధాతవః. మనకు సప్త ధాతువులు ఉంటాయి ఇందులో శరీరంలో. ఏంటి అవి? త్వక్ అంటాం మనం మామూలుగా. మాంసం అంటాం, రక్తం అంటాం, మేధో అంటాం, అస్తి అంటాం, అలాగే మధ్య అంటాం, స్నాయువు. ఈ యుడు ఏమంటాం? సప్త ధాతువులే అంటే మన భాషలో త్వతు, మాంసము, రుధిరము, అస్తి, మజ్జి, మేధో, స్నాయువు. ఈ సప్త ధాతువులు. ఈ సప్త ధాతువులు దేనికి నిలయములు అంటే సప్త ఛందసం.

గాయత్రి, పుష్ణికు, జగతి, అనుష్టుపు, పురుహతి అని చెప్పుకుంటా మన ఛందస్సులు ఉంటాయే. ఆ ఏడు. ఈ ఏడు. ఛందస్సులకు ఏడు ధాతువులు నిలయములు. ఛందస్సు అంటే తెలుసు కదా వృత్తములు చెప్పేటువంటివి. ఇప్పుడు గాయత్రి ఛందః రామాయణం అంతా అనుష్టుప్ ఛందః. ఒకటి త్రిష్టుపు ఛందః, ఒకటి జగతి ఛందః, ఒకటి మహతి ఛందః. ఇలా మనకు ఏడు ఛందస్సులు ఉంటాయి. ఈ ఏడు ఛందస్సులకు నిలయము ఆధారము పరమాత్మ యొక్క ఏడు ధాతువులు. ఛందసాం సప్తధాతవః హవ్య కవ్య అమృత అన్నానాం జిహ్వా సర్వ రసస్య చ పరమాత్మ యొక్క జిహ్వం ఉందే అది దేనికి నిలయమయ్యా అంటే సర్వరసస్య. అన్ని రకముల రసమునకు అదే దానికి రసనం అంటాం కదా. రసములకు మూలమని. ఈ రసములు ఇందులో ఇంకేమేమి ఉంటాయి అంటే హవ్యము, కవ్యము, అమృతము, అన్నము. హవ్యం అంటే కోమద్రవ్యం. దేవతల గురించి దేవతల అన్నాన్ని ఏమంటాం? హవ్యం అంటాం. పుత్ర దేవతల అన్నాన్ని ఏమంటాం? కవ్యం అంటాం. చూడండి. అలాగే అమృతం అనేది మామూలు దేవతల యొక్క అన్నం. అలాగే అన్నం అంటే మనది. కవ్య కవ్య అమృత అన్నానాం ఈ నాలుగింటికి నాలుగింటి వల్ల వచ్చే సకల రసములకు మూలము పరమాత్మ యొక్క ఇహ్వా. హవ్య కవ్యామృతాన్నానాం జిహ్వా సర్వరసస్యచ సర్వాసూనాంచ వాయోచ్ఛ తన్నాసే పరమాయనీ అలాగే అన్ని రకముల ప్రాణములకు ప్రాణ అపాణ ఉదాన సమాన వ్యాన నాగ కూర్మ కృకర దేవదత్త ధనంజయ ఎన్నే వాయువులు మొత్తం? పది. పది వాయువులు. ప్రాణ, అపాన, ఉదాన, సమాన, వ్యాన. అలాగే నాగ, కూర్మ, కృకర, దేవదత్త, ధనంజయ.

వరద అయితే జ్ఞాపకం కూడా ఏం లేదు. వాగ్ ద్వారే నాగ ఆఖ్యాతః కూర్మ ఉన్మీలనే స్మృతః క్రకరాత్య క్షుతం జ్ఞేయం దేవదత్తాత్ విజృంపణం నజహాతి మృతం చాపి సర్వవ్యాపీ సరంజయః. అంటే మనము నోరు తెరిచినప్పుడు మాట్లాడుతున్నప్పుడు నోటి నుంచి వచ్చేటువంటి గాలి ఉందే ఆ వాయువు పేరేమిటి? నాగ. అందుకే మాటే కాటు వేస్తుంది. విషం కక్కకురా అంటాం మనం మాట్లాడుతున్నప్పుడు ఏమంటామండీ? అలా విషం కక్కకు అవి ఉత్త మాటలు కావు అందులో ఉంది పామే. చూడండి అంటే తెలియకుండా అన్న పరమాత్మ మనతోటి అనవలసిన వాటిని అనిపిస్తాడు. ఉన్న వాటిని అనిపిస్తాడు. వేరే వాడు నడిపించడు. అందుకే వాగ్ ద్వారే నాగ అఖ్యాత. కనులు తెరుస్తున్నప్పుడు వచ్చేటువంటి వాయువు కూర్మ వాయువు. కూర్మ ఉన్నిమీలనే స్మృత. అలాగే తుమ్మినప్పుడు వచ్చేటువంటి వాయువు ఉందే దాన్ని క్రకరం అంటాం. క్రకరాచ్య క్షుతం జ్ఞేయం. ఆవరిస్తామే దేవదత్తాత్ విజృంభణ. ఎవదత్త వాయువు. చనిపోయినా కూడా వదిలిపెట్టని వాయువు ధనంజయ. ఎందుకంటే ప్రాణం పోయిన తర్వాత దేహం ఉంటుండే మృతదేహం కొంతసేపు అలాగే ఉంచితే ఏమవుతుంది? వాపు వస్తుంది వాయువే. ఎక్కడిది వాపు ఎప్పుడు వస్తుంది? ఉబ్బడా వంటి లోపలికి ఏం పోయినట్టు? వాయువే. కదా? ఈ అన్ని వాయువులు బంద్ అయితే ఈ వాయువు జరిగిస్తుంది. దాన్ని ఏమంటారు? జ్ఞానంజయ అంటారు. అజహాతి మృతం వాపి సర్వవ్యాపి ధనంజయః ఇలా పది రకముల వాయువులు ఉంటాయి. అందుకే అంటున్నాడు. సర్వాసూనాంచ వాయోశ్చ అన్ని ప్రాణములకు వాయువులకు కూడా తన్నాసే ఆ పరమాత్మ యొక్క నాసికలు పరమాయనం.

ప్రధానమైన ఆధారము. పరమాత్మ యొక్క నాసిక అంటే సకల ప్రాణములకు సకల వాయువులకు ఆధారం. అశ్వినోహో ఓషధీనాంచ ఘ్రాణః మోద ప్రమోదయో ఇందులో వినో ఎవరు అశ్విని దేవతలు అలాగే ఔషధులు ఔషధులు ఏంటో ఔషధులని ఏందంటారు సకృత్ ప్రసూత ఔషధిహి పదం యొక్క అర్థం చాలా స్పష్టంగా తెలియాలి. అప్పుడే సందేహం తీరుతుంది. అర్థం తెలుసు అంటే కాదు. ఔషధం అంటే ఏమి న్యాయంగా సకృత్ ప్రసూత ఔషధి ఏంటి? ఒకే కానుపుతో ముగుస్తుంది జీవితం. అరటి, వరి, గోధుమ ఇవి ఉన్నాయి కదా పైరులు. ఈ పైర్లన్నీ ఓడదులే అంటారు. ఒక కానిపే ఇచ్చి విరమిస్తుంది. అందుకే మనకు రామాయణంలో జటాయువు సీతమ్మను ఓటజిల అన్నాడు. యామ్ ఓఢదిమివ ఆయుష్మన్ అన్వేషసి మహావనే సా సీతా అమచ ప్రాణాః రావణేన ఉభయం కృతం. జటాయు ఏమన్నాడు ఆయుష్మన్ అయినా చిరంజీవి ఇలా వారు కదా మరి జటాయు ముందర రాముడు ఏ సీతమ్మను ఔషధి లాగా వెతుకుతున్నావో ఔషధి లాంటి సీతమ్మను రెండు అర్ధాలు. మనం మనకు కావలసిన ఓటరి ఎక్కడ అడవిలో ఉంటే ఒక్కొక్క చెట్టు కొమ్మ పక్కకు తరుపుకుంటూ పోయి చూస్తా ఎక్కడ లోపల ఉంటుందని. రెండోది ఓటరి అంటే సకృత్ప్రసూత. సీతమ్మ కూడా ఒకే కానుపుతో అవతారాన్ని కదా ఎవడ వసది అదర్థం వసది అంటే సకృత్ ప్రసూత అని అర్థం. వాల్మీకి యొక్క ప్రతి అక్షరము వేదం అండి. అయ్యో కవిత్వం కోసం రక్షాలు వెనక తోకలు తొండాలు పెట్టే రకం కాదు అది. ఒక మాట అన్నాడు అంటే మనకు మనకు ఈ శక్తి ఉండాలి. మేష శక్తి. దాని ప్రమాణము, దానికి నిఘంటు, దానికి శాస్త్రము తీసుకుంటే సరిగ్గా సరిపోతుంది. కాబట్టి ఆ రీతిలో అశ్విని దేవతలకు, ఓటదులకు. ఏదయ్యా నివాసం ఉంటే ఘ్రాణః అర్థం చేసుకోవాలి ఇక్కడ నాసిక అంటే కేవలం అధిష్టానమే ఇంద్రియం కాదు.

బోల్ చెప్పాను చూడండి. ఇంద్రియం వేరు, ఇంద్రియాధిష్టానం వేరు. స్పష్టంగా చెప్పాను. అందుకే పైన నాసే అంటాడు, కింద జ్ఞానం అంటాడు. ఈ జ్ఞానం అనేది ఇంద్రియం. నాసి అంటే కేవలం ముక్కులు మాత్రమే. ఇది ఆధారం, పాత్ర. ముక్కు మాత్రమే వాయువుకు ఆధారము, అశ్వనీ దేవ వృద్ధలకు ఆధారము ఘ్రానేంద్రియం. అంతే కాదు మోద ప్రమోదయోహో. మోద ప్రమోదములకు కూడా ఘ్రానేంద్రియమే ఆధారం. మోదం అంటే ఏమిటి? ప్రమోదం అంటే ఏమిటండి? మనం ఏదో రెండు అర్థం చెప్పుకుంటాం ఆనందం ఆనందం అంటాం. కానీ అనుకూలస్య వస్తు దర్శన జన్యమైన సంతోషాన్ని మోదం అంటాం. అంటే మనకు నచ్చిన వస్తువును చూస్తే కలిగే భావం ఉందే దాన్ని మోదం అంటారు. ఆ అనుకూల వస్తువులో స్వీయత్వ బుద్ధి ఇది ప్రమోదం. అంటే ఏది మనకు నచ్చినదో అది నాదే అనుకుంటాం. మనకు నచ్చినది మనదైతే కలిగేది బ్రహ్మానందం. నచ్చిన వస్తువు చూస్తే కలిగేది సంతోషం, అది మనదైతే కలిగేది ప్రమోదం. కాబట్టి ఒకటి నచ్చిన వస్తువును చూడక అనుకూల వస్తు దర్శన జన్యం మోదం. అనుకూల వస్తువుని స్వీయ బుద్ధి. ప్రమోద్. కాబట్టి ఏదో ఒక అక్షరం పోతే ఏమి అనుకుంటే అక్షరం పోతే మొత్తం పోతుంది. స్వరూపం అంతా పోయి ఏదో మనమే నోరు ఉందని ఏవేవో మాట్లాడతాం. నవ్వాలి ఏం చేస్తాం అందుకన్నా ఎక్కువ. కాబట్టి ప్రతి అక్షరానికి ఒక విశిష్టమైన అర్థం. ఇంత చెప్పడం కాదు అందుకే మోద ప్రమోద ఆనందః అని చెప్తున్నాడు చూడండి. మోదః ప్రమోదః ఆనందః. ఇదేమో అనుకూల వస్తు దర్శనం. అదేమో అనుకూల వస్తు దర్శనంలో స్వీయత్వ బుద్ధి. ఇంకోటేమో స్వీయతా బుద్ధి అనుభవం. ఆనందం అంటే స్వీయమైన అనుకూల వస్తువు యొక్క అనుభవం ఆనందం. దర్శనము, బుద్ధి, అనుభవం ప్రతి దాంట్లో మూడు ఉంటాయి. లోపలికి వెళితే ఒక వస్తువును చూచుట. ఆ వస్తువు మనకు నచ్చుట. కదా? ఈ నచ్చిన వస్తువు మనదే అనుకొనుట.

ఇది ప్రమోదం. మనదే మనకు నచ్చిన దాన్ని మనదే అనుకొని దాన్ని అనుభవించు. అనుభవంతో కలిగేది ఆనందం. అయితే ప్రమోదం. నచ్చుట మోదం. అంటే ఒక దానిలో ఎన్ని భేదాలు ఉంటాయి, ఎన్ని ప్రక్రియలు ఉంటాయి వాటిని స్పష్టంగా నిర్ధారించగలిగినప్పుడే. శాస్త్రీయత బుద్ధి అంటాం. లేకుంటే ఏదో మనం సంతోషం అంటాం, ఓహో ఆనందం అంటాం, ఏమో ఏ అని అర్థం జరుగుతుంది. కదా? అలా కాదు. ఈ ప్రకారంగా ఇక్కడ ఘ్రాణి. అంటే జ్ఞాన ఇంద్రియము. పరమాత్మ యొక్క జ్ఞానేంద్రియము అశ్వినీ దేవతలకు, ఓషతులకు, మోద ప్రమోదములకు నిలయము. రూపాణాం తేజసాం చక్షుహు దివః సూర్యస్యచ అక్షిణి. ఇప్పుడు రూపాణాం తేజసాం చక్షుహు అన్ని రూపములకు అన్ని తేజస్సులకు చక్షురింద్రియం ఆధారం. పరమాత్మ అది కాదు. పరమాత్మ యొక్క చక్షురింద్రియము సకల రూపములకు సకల తేజస్సులకు ఆధారం. ఇక పరమాత్మ యొక్క అక్షి ఉందే అంటే గోళం. నేత్రం అంటాం, నేత్రగోళం అంటామే, ఈ నేత్రగోళము దివః సూర్యస్య. స్వర్గమునకు సూర్యుడికి అంటే ఆకాశము సూర్యుడు అతని కన్ను. తేజస్సు రూపములేమో అతని చక్షురింద్రియం. మరి చెప్పాం ఇంద్రియం వేరు అధిష్టానం వేరు. అలా ఆ పాయింట్ మనం గుర్తుపెట్టుకుంటేనే కన్ఫ్యూజ్ కాదు. లేకుంటే మళ్ళీ కింద వేద్దాం. కాబట్టి అతని చక్షురింద్రియము అన్ని రూపములు అన్ని తేజస్సులు. అతని కన్ను ఉందే అంటే గోళం కేవలం. చెట్టు గోళం అంటాం చూడండి ఈ గోళము సూర్యస్య దివః. స్వర్గము అనొచ్చు లేక ద్విలోకము అనొచ్చు ఆ ద్విలోకమునకు సూర్యునికి మూలము అక్షిణి. కరణవు దిశాంచ తీర్థానం శ్రోత్రం ఆకాశ శబ్దయో అలాగే కర్ణ ఉన్నే ఈ చెవులు ఇది అవయవం ఒకటి అవయవం రెండవది ఇంద్రియం అది మీకు ఈజీగా అర్థం అవుతుంది అధిష్టానం అర్థం కాదు కానీ అధిష్టానం అధిష్టేయం అనడం అర్థం కాకుంటే

ఒకటేమో అవయవం, మరొకటేమో ఇంద్రియం. కన్ను అవయవం, చక్షువు ఇంద్రియం. నాసిక అవయవం, ఘ్రాణం ఇంద్రియం. అలాగే శ్రోత్రం ఇంద్రియం కరణం అవయవం. ఆ ఆ ఇంద్రియం దేనిలో ఉంటుందో దాన్ని అవయవం అంటాం. ఆ అవయవంలో ఉన్నదాన్ని ఇంద్రియం అంటాం అది తేడా. ఆ రీతిలో కరణవు దిశాంచ తీర్థానాం ఇప్పుడు కరణములు ఉన్నాయే ఇవి. అన్ని దిక్కులకు అన్ని తీర్థములకు మూలములు. చాలా జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకోవాలి. అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవాలి కేవలం అర్థం కాదు. అంటే కొంచెం పాత వాళ్ళు మర్చిపోరు కొత్త వాళ్ళకు తెలియదు. ఆచారంలో ఉన్నవారికి తెలుసు మనం ఆవలిస్తాం. ఏం చేస్తాం ఆవలించినప్పుడు? అలాగే ఏ పాలో తాగుతాం. ఏ నీళ్లో తాగు వీళ్ళు తిరిసం పోసుకున్నా అంతే. చెయ్యి, పాత్ర, నోరు. ఈ మూటికి స్పర్శ సంబంధం లేకున్నా ధారా సంబంధం ఉంటుంది. అంటే గ్లాసులో నీళ్లు పోసుకొని. ఆ నీళ్లు మనం గ్లాసులో నుంచి ఎత్తి పోసుకున్నా పెదవికి గ్లాసు తగటం లేదు. పెదవికి చెయ్యి తగటం లేదు. కానీ చేతికి గ్లాసు తగులుతుంది. గ్లాసులోని ధారకు నోరు తగులుతున్నది. మరి నోటికి ధారకు పాత్రకు చేతికి సంబంధం ఉన్నట్టా లేనకా? ఉంది, మరి చేయి ఎంగిరేయడం ఎట్లా కాదా? మరి కడుక్కోవాలా వద్దా? ఆలోచించండి. అంటే పాలు పుచ్చుకున్నా, కాఫీ పుచ్చుకున్నా, మచ్చి తిరిగా పుచ్చుకున్నా చేయి కడుక్కోవాలి సంబడే. ఒకవేళ పొరపాటున కడుక్కునే నీరు దొరకకుంటే దక్షిణ కరణము స్పృష్ట్వా చాలా పెద్ద మాట చేస్తారు. ఇప్పుడు వాళ్ళు చాలా మెత్తిపోయి ఉంటారు కానీ పాలు పుచ్చుకునే ఎంబడే ఇలా చెవు ముట్టుకుంటారు. ఎందుకంటే ఇది సర్వతీర్థానాం నిలయం. ఈ చెవి ఇప్పుడే కదా అన్ని తీర్థములు గంగా, యమునా, కావేరి, కృష్ణవేణి, గోదావరి అన్ని తీర్థాలు చెవులో ఉన్నాయి. దీన్ని ముట్టుకున్నాం అనుకోండి. స్నానం చేసినట్టే అందుకే రుగ్నః దక్షిణ కర్ణం స్పృశేత్ అని శాస్త్రం. రోగి ఉంటాడు స్నానం చేయలేడు ఒకసారి కుడి చేపలు ముట్టుకుంటే వాడు స్నానం చేసినట్టు.

స్వాధిష్టాన దేవతా ధ్యానం తత కుర్యాద్విచక్షణ అంటాడు మనకు వీరమిత్రోదయం అని చెప్పాను జ్ఞాపకం అనుకుంటా ఆచారకాండ. ఒక మహారాజండి వీరమిత్రుడు చక్రవర్తి అతను ఒక గ్రంథం రాశాడు వీర నిద్రోదయం ధర్మశాస్త్ర గ్రంథం. చాలా చిన్నదే. 12 వాల్యూములు. 12 వాల్యూములు. అందులో ఒకటి స్నానకాండ. నానానికి ఒక కాండ. ఆరందర పేజీలు ఉంది ఒక స్నానం గురించి చెప్పి. 92 రకాల స్నానాలు చెప్తారు. 92 రకాల స్నానాలు. స్నానం అంతే అండి అందుకనే మనకు ఏం తెలియదు కాబట్టి అన్ని దేశం అనుకుంటాం. తెలియవలసినవి కొన్ని తెలిస్తే మనం ఓ బాబోయ్ మనకేమీ తెలియదు అనవసరంగా తెలియాలంటే తప్పైందండి అని రెండు జెప్పలు వాయించుకుంటాం. కాబట్టి ఈ దక్షిణ కర్ణం అంటే సకల తీర్థ నిలయం. అలాగే కర్ణవు దిశాంచ తీర్థాన తీర్థాంచ అన్ని దిక్కులవు అందులోనే ఉంటాయి అన్ని తీర్థములు కర్ణములోనే ఉంటాయి శ్రోత్రం ఆకాశ శబ్దయో ఒక శ్రోత్రేంద్రియం ఉందే ఇందులో ఉండే ఇంద్రియం అందులో అది ఏం ఇంద్రియం అంటే ఆకాశము అక్కడే ఉంటుంది శబ్దము శబ్ద గుణకం ఆకాశం అంటాం కదా శబ్దము అక్కడే ఉంటుంది. ఆకాశం కూడా పరమాత్మ యొక్క శ్రోత్రేంద్రియంలో ఉంటుంది. తద్గాత్రం వస్తు సారాణాం సౌభగత్యచ భాజనం. ఇక ఈ భాగం ఎందుకని గాత్రం అన్నారు అంటే సంపూర్ణ శరీరం. ఇది తత్ గాత్రం వస్తు సారాణాం సౌభగస్య చ పాదనం. సకల వస్తువుల యొక్క సారం. ఎక్కడ ఉంటుంది? పరమాత్మ శరీరంలో. అలాగే సౌభగం. సౌభగం అంటే సౌందర్యం, అందం అంటాం చూడండి. అదే పరమాత్మ శరీరమే అన్ని అందములకు మూలము. అన్ని వస్తువుల కారము ఎక్కడ ఉంది? పరమాత్మ తిరిగిన లోనే ఉంటుంది. కాబట్టి ఆయనను జాగ్రత్తగా ఆయన మూర్తిని జాగ్రత్తగా ఆరాధిస్తే మనందరం

సౌందర్యవంతులం అయిపోతాం కదా? ఏం సౌందర్యం అంటే మీ ఇష్టం ఇదంటే అది. దేహం అంటే దేహము, మనస్సు అంటే మనస్సు, ఆత్మ సౌందర్యం అంటే ఆత్మ సౌందర్యం. ఇలా అన్ని సౌందర్యములకు. అన్ని వస్తువుల యొక్క సారములకు పరమాత్మ యొక్క శరీరం మూలము. త్వకు అస్య స్పర్శ వాయోశ్చ సర్వమేధస్య చైవహి. పరమాత్మ యొక్క త్వగింద్రియం ఉందే కదా? త్వగింద్రియం ఎక్కడ ఉంటుంది ఏం చెబుదాం? నల్లగుడ్డు చివరలో చక్షురింద్రియము ఏదో చెవులోపల చక్షురి సోత్ర ఇంద్రియము కదా? అలాగే నాసిక చివరలో జ్ఞానేంద్రియము, నాలుక చివరలో రసనేంద్రియము, అక్కడే వాగేంద్రియము, మరి త్వగింద్రియం ఎక్కడ ఉంటుంది? అంటే నఖము నుండి చిరస్వరకు సర్వ శరీరవర్తి అంటారు. ఎందుకంటే ఎక్కడ తాకినా తెలుస్తుంది మనకు. గోరు కుచ్చుకున్నా తెలుస్తుంది, తల కుచ్చుకున్నా తెలుస్తుంది, ఎటుక తగిలినా అబ్బా ఏదో తగిలిందండి. కేశానికి తగిలితే తెలుస్తుంది మనకు. గాలి ఇచ్చిన అనుకోండి పెద్ద గాలి వచ్చిన కేశ అని చెప్పేస్తాం కాబట్టి ఇప్పుడు సర్వ శరీరవర్తి అంటాడు. స్పర్శ గ్రాహకం. త్వక్ అంటాం. ఎక్కడ ఉంటుందంటే ఇది సర్వ శరీర వస్తి. కాబట్టి పైన శరీరం చెప్పాడు తద్గాత్రం అని కింద ఆ ఇంద్రియాన్ని చెప్తున్నాడు. త్వగత్య స్పర్శ వాయోశ్చ సర్వమేధస్య చైవహి సర్వమేధం అంటే అన్ని యజ్ఞములు. అన్ని యజ్ఞములు పరమాత్మ శరీరంలోనే అర్పించబడతాయి కదా. యజ్ఞం అంటే ఏంటంటే దానం అండి, కర్మ, పూజ, ఆరాధన. కదా? యాగం అంటే ఏమిటి? దేవతోద్దేశేన దవ్యత్యాగో యాగః లక్షణం దానికి. ప్రతి దానికి ఒక లక్షణం ఉండాలి డెఫినిషన్ ఉండాలి అది లేకుంటే మనం అది అదేనండి ఏంటి అది ఏంటి చెప్పు ఏం చెప్తావ్? నేను చెప్పాను చూడండి తినడం అంటే ఏమిటి? అంటే తినడమేనండి అంటే ఒప్పుకోరు లక్షణం చెప్పాలి. కాబట్టి గొంతు లోపలికి జారుచుట తినుట గళవిలాహ సంయోగః భక్షణం అంటాడు. ఉపర్యస దంత ఉపర్యస దంత సంఘర్షణ దిహువా ప్రవేశానుపతనం చర్వణం అంటాడు. నములుట అంటే ఏమిటి అంటే

పై పండ్లు, కింది పండ్లు రెండిటిని బాగా కరిషిస్తూ నాలెక్కసకు రసాన్ని అందించుట చర్వణం. లక్షణం ప్రత్యేక లక్షణం ఉంది. అది లేకుంటే అది చెప్పకుంటే శాస్త్రం అదే శాస్త్రం అంటారు. శాస్త్రం అంటే ప్రతి చిన్న విషయాన్ని. ఇది సురక్ష మొత్తం వివరించి చెప్తాను. అది తెలిసింది అనుకోండి సందేశం రాదు. శాస్త్రజ్ఞానంలో లాభం ఏమిటంటే ఏ విషయంలోనూ మనకు సందేహ స్పష్టత ఉంటుంది, సందేహం కలగదు. అందుకే పరమాత్మ యొక్క త్వగింద్రియము స్పర్శకు, వాయువునకు అన్ని రకముల యజ్ఞములకు అదే మూలము. మనం అర్పించడం ఎక్కడ చేరుతాయి? స్వామి శరీరంలోనే చేరుతాయి. నువ్వు ప్రాణాయ స్వాహా, అపానాయ స్వాహా, ఉదానాయ స్వాహా ఏం స్వాహా అన్నా మన బుజ్జలో అనుకుంటున్నాం కాదు ఇవన్నీ ఆయన బుజ్జలోకి పోతాయి. కాబట్టి కొంచెం ఆయన బొజ్జలో ఏది వేయాలో చూసి వేయాలి. అడ్డమైన గడ్డి అందులో వేసామనుకోండి దానికి మనకు అందరికీ లేనిపోని. గొంతు పాడైతుంది, మనస్సు పాడవుతుంది, ఆత్మ కూడా పాడవుతుంది. అందుకే అభక్ష్య భక్షణం, అస్పృశ్య స్పర్చనం, అగ్రేయ ఘ్రాణం అని చెప్తారు కొన్ని లక్షణాలు. ఇవన్నీ మనం చేయకూడదు. వాసన చూడని దాన్ని చూడకూడదు. అలాగే చూడకూడని దాన్ని చూడకూడదు, వినకూడని దాన్ని వినకూడదు, తినకూడని దాన్ని తినకూడదు, అనకూడని దాన్ని వెళ్ళకూడని చోటుకి తీసుకోకూడని దాన్ని. ఇంద్రియాలన్నీ సరైన పని చేయాలి. తప్పులు చేస్తే మనం గట్టిగా మన అన్నం వేసేస్తాం. ఏది వద్దో ముందు ఆ పని చేస్తాం. అయ్యా వడ్డించండి అమాంతం అనగానే ఇష్టట్లో ఇంకా అన్నం పడేసి పసర చెంబు పడేస్తాం. తర్వాత ఎప్పుడో జ్ఞాపకం వచ్చేటప్పుడు ఒక కూర వేయాలి కదా అని. అది వడహార సాంప్రదాయాన్ని ఓర్రా అన్న పెడతారు. కానీ మన సాంప్రదాయంలో తద్దినం నాటి ఓర్రా అన్న పెట్టారు. ఆలోచించండి అవసరం కాదు. అది నేను దాని ముందు అన్నం తర్వాత ఏదో కూరలు తర్వాత పొడి ఎప్పుడో పప్పు. మన ఇళ్లలో ఏం చేస్తారు అన్నం పెట్టాలి అన్నం అన్నం పెడతారు. మనం కూర వేయండి అప్పుడు వేస్తారు లేకుంటే ఏదో మన చేతి చేస్తాం కదా అప్పుడు.

కలిహేలో కానీ కంచల్లో కానీ మొదలు అభికారం చేయాలి, నెయ్యి మొదలేయాలి. తర్వాత మధురం వేయాలి. తర్వాత అప్పుడు కూరగాయలన్నీ వేయాలి. తర్వాత చివరికి అన్నం పెట్టాలి. మామూలు రోజుల్లో చివరికి అన్నం పెట్టాలి, తద్దినం రోజుల్లో మోయ అన్నం పెట్టాలి. తద్దినం అని గుర్తుకు మనం మోయ అన్నం పెట్టామనుకోండి, మరి తద్దినం అన్నమో ఏమన్నామో ఎవరికీ తెలవాలి. మనం ఏం తింటున్నామో అంటే చిన్న చిన్న పొరపాటులో. ఇదే మనకు మనం ఏం తప్పు చేయాలో తప్పు చేస్తూనే ఉన్నాం మనం. తెలియదు మనం తప్పు చేస్తాం. ఇది పెద్ద ఎప్పుడు అనుభవిస్తాం. అది మనం ఏం తప్పు చేయలేదని అన్ని తప్పులు చేస్తున్నాం నువ్వు చేయకపోవడం ఏంటి? ఆ చెంబు తెస్తాడు అని ఒక పెడతాడు. భోజనం చేస్తుంటే కర్మరా బాబు ఎక్కడ ఉండాలి? భోజనే దక్షిణే స్తేయం వామే మల విసర్జనే అది శాస్త్రం. మరి మనం అన్నం ముందర కూర్చొని చెము పెడితే మనం ఏం చేస్తున్నాం అంటున్నాం. అర్థం చేసుకోవాలి. కాబట్టి ఇవి దీన్నే అంటారు ప్రధానమైనటువంటి ఆచారం మూలం. అందుకే అంటున్నాడు. సర్వమేథత్య చైవహి అన్ని రకముల యజ్ఞములు అన్ని రకముల ఆరాధనలు దీనికి మూలము పరమాత్మ యొక్క త్వగింద్రియము రోమాణి ఉద్భిజ్య జాతీనాం పరమాత్మ యొక్క రోములు ఉన్నాయే అవి ఉద్భిజ్య జాతి అంటే వృక్షములు. భూమిని భేదించుకొని వచ్చే వాటిని ఉద్భిజ్యములు అంటారు. వేదించుకొని మనం ఇత్తేస్తాం లోపల అది ఏం చేస్తుంది భూమిని చీల్చుకొని బయటికి వస్తుంది కదా అలా భూమిని చీల్చుకొని వచ్చే దాన్ని ఉద్భిజ్యము అంటారు. మొలకలు, చెట్లు, తీగలు ఉంటాయే. ఇవన్నీ ఉద్భిజ్యములు. కాబట్టి ఇలాంటి ఉద్భిజ్యములన్నిటికీ పరమాత్మ యొక్క రోమములు మూలములు. యైరువ యజ్ఞస్తు సంహృతః. అది ఎందుకంటే అవి ఎందుకయ్యా? ఇంత చిన్న చిన్న తింగలు, మూలకాలు, మొక్కలు ఇవన్నీ ఎందుకు దేవునికి వస్తాయి? మనం అంటాం ఇవన్నీ వీటితోటి ఏం పని అండి అంటాం. కానీ మన యజ్ఞం అంతా వాటితోటే చేస్తాం.

కదా సోమరసం అంటాం ఇంకో కొన్నిటి దర్భాలు కావాలి కొన్నిటికి పంచపల్లవాలు కావాలి కొన్నిటికి నవదళాలు కావాలి కొన్నిటికి అష్ట పక్కులు కావాలి కదు. తొమ్మిది చెట్టు రకాల యొక్క చర్మాలు ఉంటాయి కొన్ని తీసుకోవాలి మనం. పంచపల్లవాలు, అష్టత్వకులు, నవరసాలు ఇవన్నీ తీసుకుంటాం మనం. కాబట్టి ఇవన్నీ యజ్ఞములకు పనికొచ్చేవి. అన్ని మొలకలు, అన్ని తీగలు, అన్ని పాదులు, అన్ని చెట్లు. యజ్ఞములు కొన్ని సమిథలు ఉంటాయి. సమిథలు వస్తాయి, వేర్లు ఉంటాయి. కొన్ని వేర్లు మనం యజ్ఞంలో వేస్తాం. సమిథలు వేస్తాం, కొన్ని పుష్పాలు వేస్తాం, కొన్ని ఫలాలు వేస్తాం, కొన్ని చర్మాలు వేస్తాం, కొన్ని రసాలు వేస్తాం. సోమరసం. లౌనా కదా మధుర సము కనేస్తాం. కాబట్టి ఈ అన్ని ఉద్భిజ్యములు టీగలు, చెట్లు ఉంటాయే ఇవన్నీ కూడా పరమాత్మ యొక్క గోములకు మూలములు. వాటితోటే అన్ని యజ్ఞములు జరుగుతాయి. సర్వ యజ్ఞస్య జైర్వా యజ్ఞస్తు సంకృతః కేజస్మశ్రు నఖాని అస్య శిలాలోహ అభ్ర విద్యుతా పరమాత్మ యొక్క కేశములు ఉన్నాయే అవి అన్ని శిలలకు మూలములు. పరమాత్మ యొక్క స్మశ్రు స్మశ్రువులు అంటే మీసములు గడ్డములు ఉంటాయి కదా ఇవి అన్ని లోహములకు మూలములు. అందుకే కొన్ని కొన్ని లోహములతో మనం కొన్ని పనులు చేయకూడదని శాస్త్రం కదా. ముఖ్యంగా ఇనుము ఉంది, ఉక్కు ఉంది. వాటితో మనం మంచి నీళ్ళు తాగడం కానీ, పరమాత్మ పూజా ద్రవ్యం పెట్టడం కానీ, స్వర్ణం కానీ, అజతం కానీ లేదా కాంస్యం కానీ. రాగి కానీ, ఇత్తడి కానీ, కంచు కానీ, బంగారం కానీ, వెండి కానీ. ఈ ఐదు మాత్రమే వాడాలి. ఈ తప్ప వేరే మనం వాడకూడదని శాస్త్రం. ఇప్పుడు అన్నిటికీ అన్నిటికీ ఇనుమే ఇప్పుడు. కదా? ఇప్పుడు మనము ఇనుమే అయ్యాం, అది కూడా ఇనుమే అవుతుంది. అస్మత హృదయం అంటాం కదా ఇదో ఇనుము అదో ఇనుము. అందుకే దాన్ని ఎవరు వాడకూడదు అని శాస్త్రం. అవి పరమాత్మ యొక్క మీసములు గడ్డములు అంటున్నాడు. ఇక నఖములంటే అభ్ర విద్యుతాం.

అంటే పరమాత్మ యొక్క కేశములు మెరుపులు మేఘములు. తల కింద చేయాలి వేక క్రమం కాదు తీసుకోండి. అభ్రం అంటే మేఘం. విద్యుత్ అంటే మెరుపు. మేఘములకు మెరుపులకు కేశములు మూలము. అలాగే స్మశ్రు అంటున్నామే ఈ స్మశ్రుకు లోహములు నఖములు శిలలు. శిలలకు మూలం నఖములు లోహములకు మీలం స్మశ్రువులు అబ్రవిద్యుతులకు మూలం కేశములు ఇలా బాహవః లోకపాలానాం ప్రాయసః క్షేమ కర్మణాం బాహువులు అంటామే ఈ బాహువులు లోకపాలకులకు నిలయాలు. అంటే అఠ్ దిక్పాదులు ఉన్నారు, రాజులు ఉన్నారు అందుకే బాహు రాజన్య కృతః అన్న కారణం అది. పరమాత్మ యొక్క బాహువులే అన్ని లోకములను కాపాడుతాయి. అంటే లోకములను కాపాడే వారందరూ పరమాత్మ యొక్క బాహువుల నుండి వచ్చిన వారే మూలము బాహువులే బాహవః లోకపాలానాం ప్రాయత ఇటువంటి వాళ్ళు లోకపాలకులు అంటే లోకాన్ని తాము తినేవారు కాదు మనకు పెట్టేవారు క్షేమ కర్మణాం క్షేమం చెప్పాను కదా యోగక్షేమం వహామ్య అన్నామే క్షేమం అని ఏం అంటారు లభించిన దాన్ని రక్షించుట అప్రాప్తస్య ప్రాప్తిహి యోగః ప్రాప్తస్య రక్షణం క్షేమః ఈ వరకు మనకు దొరకంది కొత్తగా దొరికితే దాన్ని ఏమంటారు? యోగం అంటారు. దొరికిన దాన్ని కాపాడుకోవడం క్షేమం. యోగక్షేమం వహామ్యహం అంటామే మరి ఏమిటి యోగక్షేమం అంటే ఏం యోగం అంటాం? కొత్తగా లభించింది యోగం లభించిన దాన్ని కాపాడుకోవడం క్షేమం. అందుకే క్షేమ కర్మణా అంటే రక్షణ కర్మణా. సకల జగత్తును రక్షించడమే ప్రధాన వృత్తిగా పెట్టుకున్న లోక పాలకులకు. మూలము పరమాత్మ యొక్క బాహువురు. బాహవహ లోకపాలానాం ప్రాయచ క్షేమ కర్మణాం విక్రమః భూర్భువః స్వస్త్యా. విక్రమః అంటే పాదములు. విక్రమః వి అంటే పాదములు. క్రమః అంటే వేయుట అడుగు వేయుట. పరమాత్మ యొక్క అడుగు కదలిక ఉందే అదే భూహు భువః సువః. మూడు లోకము నిలయం. అందుకే ఆ స్వామిని ఏమంటాం త్రివిక్రముడు అంటాం.

కాదా? వామనుడు మూడు పాదాలతోటి పాదాలతోటి మూడు లోకాలను కొలిచాడు కోవాలేదు మరి? అందుకే ఆయనే త్రివిక్రముడు అంటారు. కాబట్టి పరమాత్మ యొక్క అడుగు కదలిక అంటే మూడు లోకములు అవేను అర్థం. విక్రమః భూర్భువస్వస్య ఇది క్షేమస్య శరణస్యచ. పరమాత్మ యొక్క పాదములే సకల రక్షణకు మూలము. పరమాత్మ యొక్క పాదములే సకల లోకమునకు ఆధారము. క్షేమస్య శరణస్య చ రెండు గమనించాలి. ఒకటేమో క్షేమము, రెండవదేమో శరణం. శరణం అంటే ఆధారం, నిలయం. సర్వ కామవరస్యాపి హరేహే శరణ ఆస్పదం. మొదలెమ్మ మనకేమన్నాడు విక్రమః అన్నాడు. ఇక్కడేమో చరణం అంటున్నాడు. ఒకటి అవయవము ఇంకొకటి ఇంద్రియం అంటాం కదా. కాబట్టి ఈ చరణం అనేటువంటిది ఇంద్రియమును చెప్తుంది. ఈ ఇంద్రియం ఏం చేస్తుందంటే సర్వకామ వరస్యాపి. మనకు కావలసిన అన్ని రకముల కోరికలు ఉన్నాయే వాటిని ఇచ్చేది ఏది? శ్రీమన్నారాయణ అదే చరణం. మంత్రం అండి పథకం చెప్తున్నాడు ఏంటి ద్వయ మంత్రం ఎందుకు మనం చదువుకోవాలి అంటే అన్ని కోరికలు తీరుతాయి ద్వయ మంత్రానుసంధానం చేస్తే మనకు ఒక మోక్షమే వస్తుందని భయపడకండి ఐశ్వర్యం అక్షర గతిం పరమం పదం వ దేహ లౌకికం ఐశ్వర్యం స్వర్గాద్యం పారలౌకికం కరోతి భుక్తిం ముక్తించ విష్ణోశ్చరణమద్భుతం అంటాడు విష్ణు పురాణం ఇదే. పరమాత్మ చరణమే అన్ని కోరికలను ప్రసాదిస్తుంది. అందుకే మనం శ్రీమన్నారాయణ చరణౌ చరణం ప్రపద్యి అన్న కారణం అది. చూడండి. సర్వకామవరస్యాపి హరేహే చరణః ఆస్పదం ఇక అపాం వీర్యస్య సర్గస్య పర్జన్యస్య ప్రజాపతేహే పుంసః శిష్ణ

పస్తస్తు ప్రజాతి ఆనంద నిరూర్తే ఇప్పుడు మనం ఏం చేస్తున్నామంటే అపాం. అపాం అంటే జలం, నీరు. అలాగే వీర్యం అంటే రేతస్సు. స్వర్గ అంటే సృష్టి, పర్జన్యుడు. వర్షా శాం దేవత అలాగే ప్రజాపతి అంటే బ్రహ్మ. ఈ ఒకటి, రెండు, మూడు, నాలుగు, ఐదు ఈ ఐదింటికి పుంసః శిస్తున పురుషుని యొక్క శిస్తున భాగము. పరమాత్మ శిష్ణం అనేది ఆధారము. ఆ శిష్ణములో ఉండే ఇంద్రియాన్ని ఏమంటారు? ఉపస్థ అంటారు. చెప్పాం కదా మనకు వాకు, పాణి, పాద, పాయు, ఉపస్థానం. వాక్ అంటే మాట్లాడేది, పాణి అంటే ఇచ్చి పుచ్చుకునేది, పాదములు అంటే వచ్చి వెళ్ళేవి కదు, పాయు అంటే మల విసర్జన చేసేటువంటి ఇంద్రియం పేరు. అలాగే ఉపస్థ అంటే వీర్య విసర్జన చేసేటువంటి ఇంద్రియం పేరు ఉపస్థ అంటారు. కాబట్టి మొదటిదేమో అవయవము. రెండవది ఏమో ఇంద్రియం. ఈ ఇంద్రియం ఏం చేస్తుందంటే ప్రజాతి ఆనంద నిర్వృత్తేహే సంతానమునకు సంతానము కొరకు ఆచరించేటువంటి ప్రక్రియలో కలిగేటువంటి నిర్వృత్తి. నిర్వృత్తి అంటే ఏమిటి? బాధ తొలగుట, తాపము తొలగుట అంటారు. ఆనంద నిరువుర్తి అంటే తాప అబ్బా నాకు తృప్తి అయిందండి కమ్మని భోజనం చేశాము ఏమవుతుంది తృప్తి అంటే ఈ ఏమంటారు జఠరాగిని జఠరాగిని పెట్టినటువంటి బాధ తొలగితే తృప్తి అంటాం అలాగే ఉపస్తేంద్రియం యొక్క సంతాపం తొలగితే నిరువుర్తి అంటాం ఈ రెండిటికీ మూలము ఉపస్థ అని అంటాం. ఉపప్రజా ప్రజాతి ఆనంద నిరూర్తే వాయుహు యమస్య మిత్రస్య పరిమోక్షస్య ఇక యముడు మిత్రుడు అలాగే విసర్జనం. అంటే మల విసర్జన. ఈ మూడిటి ఇంద్రియం ఏమిటి? పాయు అంటాం. పరమాత్మ యొక్క పాయు అనేది ఈ మూడిటికి నిలయము. హింసాయాః నిరురుతే మృత్యోహో నిరయస్య గుదః స్మృతః. ఈ మల విసర్జన ఇంద్రియాన్ని పాయు అన్నాం. మన దేశ జన అవయవం ఉంటుంది కదా దాన్ని అది దేనికయ్య మూలం అంటే హింస, నిరుతి, మృత్యు. దానికే మనం మిత్రుని స్థానము అంటాడు. అక్కడే మిత్రుడు ఉంటాడు దేవతల్లో మిత్రుడు అంటే మిత్రుడు అంటే ఏంటి చెప్పండి ఆలోచించండి. మిత్రుడు అంటే మన వాస్తవమైన బాటను తొలగించేవాడు. ఆలోచించండి. చాలా చమత్కారం ఏమిటంటే అతను అర్జెంటుగా వెళ్ళాలి, మలవిరి జనానికి వెళ్ళాలి. ఓ కోటి రూపాయలు ఇస్తాను అరగంట సేపు ఉండురా అన్నాడు అనుకోండి.

ఉంటారండి? నీ కోడి సంగతి దేవుడి మూల నా బాధ పోనీయవయ్యా అంటాం. ఇప్పుడు ఏది అన్నావు ఇదే అదే. అంటే సహజమైన ప్రాకృతికమైన దైహికమైనటువంటి కార్యక్రమ నిర్వృత్తిలో నిర్వహణలో కాసేపు గదిలో పెట్టి తాళం పెడతాను కాసేపు అక్కడే కూర్చో. బయటికి వచ్చినాక ఒక ₹1 ఇస్తాను. అసలైన బాధ దేహము నుంచి ఏది బయటికి వెళ్లాలో దాన్ని బయటికి వెళ్లకుండా ఆపితే అందుకే అంటాడు అత్యంబు పానాత్ అతి మైధునాత్య ఉద్బంధనాత్ మూత్ర కురిషయోశ్చ. దివా స్వపాత్ జాగరణాచ్య రాత్రేహే షడ్దోష హేతోహో ఇహ రోగాః భవంతి. రోగాలు అవ్వడానికి ఆరు కారణాలు అన్నారు. ఒకటి అత్యంబు పానాత్ ఎక్కువ నీళ్లు తాగుతాం ఎక్కువ చాలా తాగకూడనివి అలాగే ఎక్కువ మైధునం అంటే స్త్రీ సంగనం అతి మైధునాత్య ఉద్బంధనాత్ మూత్ర పురీషయోత్య మూత్రాన్ని ఆపుకోవటం, మలాన్ని ఆపుకోవటం. దివా స్వపాత్ పగల నిద్ర, జాగరణాచ్య రాత్రి తాతిపూట మీదగా ఉండటం. ఈ ఆరు దూరాల ద్వారా రోగారుస్తాయి ఉన్నట్టుంది. బొయ్య ఉదానం ఉదానం పెట్టి కాబట్టి నిజమైన దేహ బాధ మలమూత్రముల యొక్క ఉద్బంధనం వాటిని తొలగించే పని ఎవరు చేస్తున్నాయి అవయవాలు చేస్తున్నాయి కదా వాడే మిత్రుడు. అందుకే అక్కడ ఉండే స్వామి పేరు మిత్రుడు అంటారు. అందుకే పురాణాల్లో బ్రాహ్మే ముహూర్తే ఉత్తాయ మైత్రం కర్మ సమాచరేత్ అంటాడు. ఏమర్థం అవుతుంది ఇక్కడికి? బ్రాహ్మే ముహూర్తే ఉత్తాయ మైత్రం కర్మ సమాచర్యత అంటాడు. మిత్రుడి పని చేయాలిరా అన్నాడు. సంగతి లేదనుకోండి ఇదేదో ఉన్నట్టుంది ఫ్రెండ్ ని చూడాలనేమో అనుకుంటాడు. అందుకే మైత్రం కర్మ అంటే మన విశేషణ అని అర్థం. దాని స్థానం ఆ ఇంద్రియాన్ని కలిపితే మై మిత్రుడు మైత్రం కర్మాన్ని మనం విసూచన చేయాలి అని అర్థం. చెప్పాడు అట్లా అంటే అది సాంకేతికం కోడి వర్డ్స్. కాబట్టి వాడే మిత్రుడు ఆ ఆవయవాన్ని మనకు మృత్యోహ నిరుతి మృత్యువు నిరయం అంటే నరకం. ఈ మూడింటికి మలరి సజ్జన అవయవము పరమాత్మ యొక్కది అది మూలము అన్నాడు. ఇక పరాభూతేహే అధర్మస్య తమసస్యాపి పశ్చిమః. పరాభూతి అంటే ఏమిటి దారిద్ర్యం.

అలాగే అధర్మస్య అధర్మము తమసః చీకటి లేదా అజ్ఞానం. ఈ మూడింటికి పశ్చిమః అంటే వీపు. పరమాత్మ యొక్క వీపు ఈ మూడింటికి నిలయము. నాడ్యః నదనదీనాంతు. నరములు ఉంటాయి నరములు ఇవి నదములకు నదీలకు మూలము నరములు. నరనదీనాంతు గోత్రాణం అస్థి సంహతిహి పర్వతములకు మూలము పరమాత్మ యొక్క ఎముకలు అస్థి అంటే ఏమిటి ఎముకలు గోత్రాణాం అస్థి సంహతిహి అవ్యక్త రస సింధువునాం భూతానాం నిధనస్యచ ఉదరం విధితం పుంసాం అవ్యక్త రస సింధూనాం అవ్యక్తం అంటే ప్రకృతి. కదు ప్రకృతికి రసమునకు సముద్రములకు అలాగే భూతానాం నిధనస్య. అన్ని ప్రాణుల యొక్క మృత్యువునకు స్థానం ఏమిటి? ఉదరం విధితం. పరమాత్మ యొక్క ఉదరం. పరమాత్మ ఉదరంలో ఏముంటారంటే మనందరం ఉంటాం. అకర ప్రాణులు ప్రడేగా ఎక్కడ ఉంటాయి? ఆయన కడుపులోనే ఉంటాయి. ఆయన కడుపు ఎంత చమత్కారమైన కడుపు అంటే అది అప్పుడు అందరినీ వేసుకుంటాడు వాళ్ళ బయటికి అలాగే వదిలిపెడతాడు. వాడితో పాటు వాడి పాస్బుక్ తో వాడు ముంగేస్తాడు. వాడి పాస్బుక్ వాడి వెంబడే ఉంటుంది జీవునిది. అంటే ఎన్ని పాపాలు చేశావు, ఎన్ని పుణ్యాలు చేశావు మొత్తం చిట్ట అందులో ఉంటుంది. అమ్మ బయటికి వచ్చినప్పుడు అది చూసుకొని ఓహో వీడు మనిషిగా పుట్టాలా, క్రిమికా, క్రిమిక పశువా, చిన్న కీటకమా, ఏం పురుగుగా వీడు పుట్టాలా అది చూసి ఆ ఉన్నా. మనకు అవలోకి పోతే మళ్ళీ బయటికి కాదు అది. వచ్చినా రంగు మారుతుంది, రూపం మారుతుంది, రుచి మారుతుంది, వాసన మారుతుంది. మరి ఆ అవలోకి పోతే ఎలా పోయేదో అలాగే వచ్చేస్తాడు. ఎలా రావాలో అలా వాడికి అందిస్తాడు. ఇది అందుకనే అన్ని భూతములకు అన్ని భూతముల యొక్క మృత్యువుకు అన్ని రసములకు చెప్తున్నాడు నిధనస్యచ ఉదరం విదితం పుంసా హృదయం మనసపదం. పరమాత్మ యొక్క హృదయం ఉంది ఇది మనస్సుకు నివాసము. ధర్మస్య మమ తుభ్యంచ కుమారాణాం భవస్యచ విజ్ఞానస్యచ సత్వస్య పరస్యాత్మా పరాయణం.

ఇక పరమాత్మ యొక్క అంతఃకరణం ఉండే ఈ అంతఃకరణము ఎవరికయ్యా అంటే ధర్మస్య. రెండోది మమ అంటే ఎవరు బ్రహ్మ. ఇప్పుడు ఎవరండీ ఇది? జ్ఞాపకం కదా జ్ఞాపకం ఉందా మర్చిపోయారా? ఆ బ్రహ్మ నాధుడు చెప్తున్నాడు కదా అందుకోసం మమ అంటే బ్రహ్మ అయిన నాకు. అలాగే తుభ్యం అంటే నీవు నారదుడు. అలాగే కుమారాణం. తనక తనంతర మన ఉన్న వారికి అలాగే భవస్య శంకరుడికి విజ్ఞానస్య చ సత్వస్య అన్ని విజ్ఞానములకు అన్ని బలములకు పరస్యాత్మా పరాయణం పరమాత్మ యొక్క అంతఃకరణము ఆధారము అహం భవాన్ భవత్యైవ త త ఇమే మునయః అగ్రజాః మళ్ళీ చెప్తున్నాడు నాయనా నేను నీవు అలాగే శంకరుడు అలాగే ఈ మునులు అగ్రజ సనత్కుమారాదులు వీరందరూ సురాసుర నరాః నాగాః ఖగాః అలాగే మృగ సరీశృపాః గంధర్వాప్సరసః యక్షాః రక్షో భూత గణో రగాః పశవః పితరః సిద్ధాః విద్యాధ్రాశ్చరణ ద్రుమాః అన్యేచ వివిధా జీవాః జలస్థల నభవుకత ఒక మాట చెప్పాడు ఎందుకు నీటిలో ఉండేవాళ్ళు భూమిలో ఉండేవాళ్ళు ఆకాశంలో ఉండేవాళ్ళు జలస్థల నభవుకతః గ్రహ వృక్ష కేతవః తారాః తడితః స్తనైత్నవః మెరుపులు, మేఘములు, గ్రహములు, నక్షత్రములు, ధ్వజములు సర్వం పురుషయేవేదం. భూతం భవ్యం భవత్ పురుషయేవేదగుం సర్వం యద్భూతం యచ్యభవ్యం. అదే చెప్పిండు. అలా కాకుండా కాస్త మాది చెప్పిండు. అంటే ఇప్పటినుంచి మీరు పులదూక్తం అంతా పులదూక్తం వస్తా? ఆ వచ్చి ఉంటే అది చదువుతూ ఉంటే దానికి అర్థం ఇక్కడ వస్తుంది. పురుష ఏవేదగుం సర్వం యద్భూతం నిత్యభవ్యం. జరిగినది జరగబోయేది. ప్రాణములు ఉన్నవి ప్రాణములు లేనివి. సాకారములు నిరాకారములు. సర్వ ఏవ ఇదగుం పురుష ఏవ ఇదగుం ఇదంతా పరమాత్మే. అయ్యా అంటే మీకు ఆ శ్లోకంలో ఆ పదం పడేస్తాడు హింట్ ఇది బట్టి మనం అర్థం చేసుకోవాలి.

అదే అంటా అందుకే పశవః సర్వం పురుషయే వేదం పురుషయే వేదం సర్వాన్ని సర్వం పురుషయే వేదం కొద్దిగా మారుస్తాది ఒక అర్ధం ఇటు పెడితే శ్లోకం అయిపోతుంది. ఇదే కాదు మనకు రామణ్యంలో కూడా అహం వేద్మి మహాత్మానం అంటాడు విశ్వామిత్రుడు. అహం వేద్మి మహాత్మానం వేదాహమేతం పురుషం మహాంతం ఏతం పురుషం మహాంతం వేద కదా దాన్ని అహం వేద్మి మహాత్మానం పదం మార్చితే శ్లోకం పదం ఉంటే వేదం. రామాయణం అంతా వేదమే, భాగవతం అంతా వేదమే, భారతం అంతా వేదమే. మనం మధ్య మధ్యన మర్చిపోతామని ఆ మంత్రాలు శ్లోకాల్లాగా పడేసి మర్చిపోకండి కథ కాదు ఇది వేదం జాగ్రత్త అని. అని సూచిస్తారు. అందుకే పురుషయే వేదగుం సర్వమనే దాన్నే సర్వం పురుషయే వేదం భూతం భవ్యం భవచ్ఛయతు తేనేదం ఆవృతం విశ్వం వితక్తి మధితిష్ఠతా. ఏమంటాడు మనకు నాభ్యాంబుపరి అంటాం కదా వితక్తి వితక్తి నుంచి అధః వితక్తిని ఏమంటాము నాభి యొక్క ఊర్ధ్వ భాగంలో వితక్తి అంటే ఈ భాగం అంటాం. దీన్ని వితస్తి అంటారు. నాభి నుంచి ఈ వితస్తి పరిమాణంలో హృదయం ఉంటుంది. కదా? పద్మకోశ ప్రతికాశం హృదయంచాప్యధిష్టితం అధో నిత్యావితత్యాగ్నే నాభ్యానుపరితిష్టతి అదే చెప్తున్నాడు. ఏంటి? పద్మ హృదయం ఎలా ఉంటుందంటే పద్మ కోశం లాగా ఉంటుంది. అంటే విచ్చుకొని పద్మం. మొగ్గ అంటాం చూడండి ఈ హృదయం అనేది మొగ్గ లాగా ఉంటుంది. ఎక్కడ ఉంటుందని నాభి నుంచి వితక్షి దూరంలో ఉంటుంది కొలుచుకోండి ప్రతివాడికి అంతే. ఇక్కడ నాభి ఉంది, ఇక్కడి నుంచి కొలవండి, హృదయం వచ్చేస్తుంది సరిగ్గా. ఉపరి నాభ్యం ఉపరి వాళ్ళ కిందికి అనుకుంటారో ఏమో అని నాభి నుంచి పై భాగంలో విసక్తి మాత్రములో హృదయ కోశం ఉంటుంది. ఇక్కడే అన్ని లోకములు వ్యాపించి ఉంటాయి. అదే పరమాత్మ యొక్క గుర్తు అడుగుతున్నాను అండి. తేనేద భూతం భవ్యం తేనేదమావృతం విశ్వం వితక్తి మధితిష్టతా అధోనిష్య వితక్తి అంటాం. అందులో పురుష వివేదగుం సర్వం యద్భూతం యత్య భవ్యం అని చెప్పుకొని తేనేదమావృతం విశ్వం సకల ప్రపంచము ఆ పరమాత్మ చేతనే యాపించి ఉంది ఆవృత్య ఇదం తిష్ఠతి పురుష సూక్తం.

అంతర్ మొత్తం మంత్రాల జ్ఞాపకం వస్తే పక్కన అది పెట్టుకుంటే మీకు సరిపోతుంది. తేనేదమావృతం విశ్వం వితస్తి మతి తిష్టతి స్వధిష్ణ్యం ప్రతపన్ ప్రాణః బహిష్య ప్రతపత్య సౌ అంతర్బహిష్య తత్ సర్వం వ్యాప్య అంటున్నాం కదా అదే అంతః బహిత్ పదం పడేసాడు. స్వధిష్ణ్యం తన యొక్క నివాసం ఇదంతా తన నివాసమే. పరమాత్మే లోపల ఉన్నాడు బయట ఉన్నాడు. ఇతను లోపల తపింపచేస్తాడు, బయట తపింపచేస్తాడు. లోపల ఆనందాన్ని ఇస్తాడు, బయట ఆనందాన్ని ఇస్తాడు. అంటే హృదయంలో అంతర్యామిగా ఉండి శరీర ఇంద్రియ అవయవాలకు కావలసినటువంటి సర్వవిధ ప్రకాశ జ్ఞాన ఆనందాలు అందిస్తాడు. శరీరం యొక్క బయట ఉండి ఇంద్రియములకు కావలసినటువంటి విషయములను అందిస్తాడు. కదు కన్ను, చెవ్వు, ముక్కు, పాదాలు ఇవన్నీ ఉన్నాయే ఇవన్నీ పని చేయాలంటే లోపల పని చేయవు బయటనే చేస్తాడు. రూపము, రసము, శబ్దము, స్పర్శ, గంధము ఎక్కడ ఉంటాయి? బయటే ఉంటాయి. లోపల ఉండవు. కదండీ? వీటిని అనుభవించినందువలన కలిగే ఆనందం ఎక్కడ ఉంటుంది? లోపల ఉంటుంది. జాగ్రత్తగా మనం పరిశీలించాలి. పని చేస్తున్నాము, అనుభవిస్తున్నాము, వాటి తేడా మనం గుర్తించడం లేదు. ఇంద్రియ విషయాలన్నీ బయట ఉంటాయి. విషయాలను అనుభవించడం వల్ల కలిగి ఆనందం ఎక్కడ ఉంటుంది? లోపల ఉంటుంది. అంటే ఇంద్రియములు లోపల విషయములు బయట. బయట ఉన్న విషయములను లోపల ఉన్నటువంటి ఇంద్రియముల చేత అనుభవించబడినందువల్ల కైనటువంటి అనుభూతి ఆనందము ఏదో తృప్తి అంటామే అది ఎక్కడ అవుతుంది మనస్సులో కలిగినది. అది ఎక్కడ ఉంటుంది? లోపల ఉంటుంది. మరి ఆ లోపల ఆయన లేడు అనుకోండి, ఏం తెలుస్తుంది? పరమాత్మ ఎందుకు లోపల బయట ఉండాలని ప్రశ్న నాకు సమాధానం. భగవంతుడు లోపల ఉంటే సరిపోదా? బయట ఎందుకు ఉండాలి? పోనీ బయట బయట ఉంచు లోపల ఎందుకు ఉండాలి? అంటే విషయములు బయట ఉన్నాయి, ఇంద్రియములు లోపల ఉన్నాయి. అధిపతి మనస్సు లోపలే ఉంది. భైరం ఉన్న వాటిని తీసుకొని లోపలి వాటికి అందించి అందుకున్న గల అనుభూతిని మరి హృదయానికి అందించాలంటే ఆయన భైరం లోపల ఉన్నారు కదా.

ఇక్కడి నుంచి అందించాలి అక్కడి నుంచి అందుకోవాలి. ఈ రెండిటిని కలిపి ఒక అనుభూతిని కలిగించాలి. అందుకే పరమాత్మ అంతః బశిష్ట తత్ సర్వం వ్యాప్య నారాయణ అందుకే ప్రతపన్ అంటున్నాడు చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు. స్వధిష్ణ్యం ప్రతపం ప్రాణః బహిష్ట ప్రతపత్యసౌ తన నివాసాన్ని లోపల ప్రకాశింపచేస్తాడు బయట కూడా ప్రకాశింపచేస్తాడు ప్రతపత్యసౌ. ఏవం విరాజం ప్రతపం తపతి అంతర్బహిష్పుమాన్ మళ్ళీ మనకు అర్థం కాదేమో అని అంతర్బహిష్ఠ అని చెప్పాం కదా ఇలాంటి విరాట పురుషుడు అంతటా ప్రకాశింపచేస్తూ లోపల వెలుపల వ్యవహరిస్తూ ఉంటాడు. సహా అమృతస్య అభయస్య ఉతామృతత్వ శేషానః యదన్నేనా తిరోహతి ఏతావానస్య మహిమా చెప్తున్నాడు మంత్రం చూసుకోండి ఇప్పుడు అదే మాట ఇందులో సహా అమృతస్య అభయస్య ఈశః మత్స్యం అన్నం యత్ అత్యగాత్ ఏమిటి? ఉతామృతత్వ శేషానః యదన్నేనాతిరో ఏమిటి యదన్నేనాతిరోహతి అని అర్థం. ఏమో మంత్రం చదువుతున్నా చెప్తున్నా మనకేం తెలుస్తుంది. కానీ ఆ పరమాత్మ అమృతస్య ఈశః అభయస్య ఈశః. అమృతం అంటే మోక్షం. చదువు, అభయం అంటే ఏమంటాం? భయరాహిత్యం. భయం అంటే ఆపద. అభయం అంటే ఆపద లేకపోవటం. ఎలాంటి ఆపద లేకుండా ఉండే స్థితికి ఎవరు కారణం? అధసోభయంగతో భవతి. అధసః అభయంగతో భవతి. ఎవరు పరమాత్మను శరణు వీడారో వాడు అభయంగతః. అదక అమృతంగతో భవతి. వాడే మోక్షాన్ని పొందుతాడు. అమృతం అంటే మరణాభావం. కదండీ ఈ మరణాభావాన్ని మోక్షాన్ని ఎవరు పొందుతారు? ఎవరు పరమాత్మను ఆశ్రయిస్తారు? అతన్ని ఆశ్రయిస్తే అభయము అమృతము వస్తుందంటే అర్థం ఏమిటి? ఆ రెండు వాడు ఇస్తాడు. కదా? ఎవరు ఏది ఇస్తున్నారో అది కదా అండి. పరమాత్మ ఏమి అంటే అభయాధిపతి పరమాత్మ, అమృతాధిపతి పరమాత్మ. పుత అమృతత్వస్య ఈశానః ఆ మహానుభావుడే అమృతమునకు అధిపతి, మోక్షమునకు అధిపతి, అభయమునకు అధిపతి. ఎందుకయ్యాడయ్యా అంటే మర్త్యమన్నం యత్ అత్యగాత్ యదన్నేనాతిరోహితః అంటున్నాం కదా మనం.

ఈ మహానుభావుడు మర్త్యం అన్నం అత్యగాత్. మర్త్యం అంటే నశించేటువంటి అన్నం అంటే భోగ్య వస్తువును అత్యగాత్ విడిచిపెట్టెను. కాదా ద్వా సుపర్ణా సయుజాతకాయౌ సమానం వృక్షం పర్యట్వ జాతే తయోరన్య పిప్పలం స్వాద్వత్తి అనస్రన్ అన్యః అభిచాకసీతి వినొద్దు అండి. ఇద్దరు రెండు పక్షలు ఉన్నాయి ఒక చెట్టు మీద. రెండు సమానులే. సుపర్ణ, సయుజ, తకాయం ఇద్దరు మిత్రులే. ఇద్దరు ఒకే చెట్టును అధిరోగించి ఉన్నారు. అందులో ఒకడు ఆ చెట్టు యొక్క ఆకులు తింటున్నాడు. ఇంకొకడు అవేవీ తినకుండా ఆనందంగా ఉన్నాడు. తినని వారు పరమాత్మ, తిన్నవారు జీవాత్మ. వృక్షం ఒక్కటే సంసార వృక్షం. దాంట్లో వాడు ఉన్నాడు వీడు ఉన్నాడు. పరమాత్మ ఉన్నాడు జీవాత్మ ఉన్నాడు. తిందామంటే జీవితం అవుతాం వద్దంటే పరమాత్మ. అందుకే మర్త్యమన్నం యదత్యగాత్ నశించేటువంటి భోగ్య పదార్థాలను ఆ పరమాత్మ విడిచిపెట్టాడు అంటే అతనికి నానవాప్తం అవాప్తవ్యం. అతను పొందవలసినది లేదు. అతను పొందనీ లేదు. మనకు కూడా మోక్షం కావాలంటే నశించే దాన్ని కోరకుంటే మోక్షం వస్తుంది. స్వరమైన ఫలితాన్ని కోరకుంటే ఇల్లు కావాలి, భార్య కావాలి, పిల్లలు కావాలి, సంపద కావాలి, స్వర్గం కావాలి, దేవత కావాలి. అందరూ పోయేవాళ్ళే. మరి ఏం అడగాలి? నువ్వు కావాలి అంటే ఒక మర పిడ. ఏం కావాలంటే స్వామి నీవే కావాలి. పరమాత్మ కావాలి అంటే మోక్షం అండి. ప్రపంచం కావాలంటే నరకం. ఇదే చిన్న మాటలో మర్త్యమన్నం యదత్యగా. అతను పరమాత్మ ఎందుకయ్యాడు అంటే నశించేటువంటి నశ్వరమైన భోగ్య పదార్థాన్ని అతిక్రమించాడు కాబట్టి దాచాడు. మనం వాటిని దాటలేకపోతున్నాం. పైకి మాత్రం అపే నాకేం ఆశ లేదు అంటున్నాం కాబట్టి మాత్రం.

అన్నీ కోరుతూనే ఉన్నాం, అన్నీ చేస్తూనే ఉన్నాం. నాకేమీ ఆశ లేదు అన్నాడంటే నిజంగా వాడికేమీ ఆశ లేకుంటే ఈ జన్మ రాదు ఆయనకు. గొదమని మత్యవన్నం యదత్యగాత్ మహి మహిమేష తతః బ్రహ్మన్ ఎలా చేస్తాడయ్యా ఈ ప్రపంచంలో ఉండి ప్రపంచాన్ని చూస్తూ వెలుపరా ఉండి బయట ఉండి ఇందరికి ఇన్నిచ్చి అందరికీ అన్ని ఇస్తున్నవాడు పొందుతున్నవారు పొందుతున్న వాటితో ఇంత ఆనందాన్ని పొందుతున్నట్టు చూపెడుతున్నప్పుడు అదేదో కాస్త నాకు కూడా ఉంటే బాగుండు అనుకోరా? అందులో ఆయనే ఉన్నాడు కదా? ఇచ్చేవాడు అతనే. పుచ్చుకునేవాడు అతనే. కదు? అవయవాలు అతనివే, ఇంద్రియములు అతనివే, విషయములు అతనివే, అనుభవము అతనివే. మరి ఆ పేరు ఏది అంటున్నారు అది ఎట్లా? ఒక పండు చేతిలో ఉంది నోట్లో వేసుకున్నాం తీయగా ఉంది తర్వాత ఏమనిపిస్తుంది? ఇంకో ముక్క తిందాం అనిపిస్తుంది కదండీ? మరి అయినప్పుడు ఇంత ప్రపంచాన్ని తన చేతిలో పట్టుకొని మనందరికీ ఇస్తున్నవాడు. మనందరి రూపం అనుభవిస్తున్నాడు ఆయనే. మనం కాదు కదా ఇప్పుడు చెప్పుకున్నాం. ప్రతి ఇంద్రియము ఆయన యొక్క అవయవమే. ప్రతి అవయవము ఆయన యొక్క స్థితే. మనం చేసేటువంటి ప్రతి క్రియ ఆయన సంకల్పమే. ప్రతి భోగము అతని హృదయమే. అయినప్పుడు ఇవైన అనుభవాలు ఎవరివి? ఆయనవే. మరి ఇన్ని అనుభవాలు ఆయన పొందుతున్నప్పుడు, ఇంత అనుభూతి ఉన్నప్పుడు ఆయన గురిచెందుకు ఉండదు? అతను ఎందుకు భోగం ఆశించడు అంటే ఏతావానస్య మహిమ. ఆయన మహిమే అదయ్యా, దాన్నే మహిమ అంటాం. అంటే మన ఇంద్రియములకు, మన మనస్సుకు, మన బుద్ధికి అంతు చిక్కనిదే ఆయన మహిమ. తీసుకొని, చూచి, అనుభవించి, ఆనందించి ఆశిస్తే మనకు ఆయనకు తేడా ఏమిటండి? ఇవన్నీ చేస్తాడు, వీటన్నిటిలో ఉంటాడు, దేనికి ఆయనే బద్ధుడు కాదు. అందుకే ఏతావాన్. అత్య మహిమ అనే దానిగా తిప్పి మహిమ తతః బ్రహ్మన్ పురుషస్య దురత్యయః ఇది పురుషస్య అంటే మనకు దురత్యయః అని చెప్పొచ్చు పురుషస్య అత్య మహిమ దురత్యయః

అతని మహిమను ఎవరు దాచలేరు, అతిక్రమించలేరు, తెలియలేరు. అది ఏష ఇలాంటిది ఏతావానస్య మహిమ అమృతం. క్షేమం అభయం త్రిమూర్ధనః అథాయి మూర్ధసు ఉతామృతత్వశ్యేశానా అన్నామే ఇక్కడ ఉత అమృతత్వశ్యేశా ఇప్పుడు పురుష అమృతం క్షేమం అభయం త్రిమూర్ధనః ఆధాయి మూర్ధసు ఈ మహానుభావుడు మనకు ఇందులో మూడు భాగాలు మూడు ఉన్నాయి అతనికి మూర్ధా త్రి అన్నాం కదా త్రిమూర్ధ మూడు లోకాలు మూడు స్థానాలు అన్నాం ఏమిటి ఇది? మూడు త్రిశిరస్కః భగవాన్ త్రిమూర్ధ భగవాన్ ఏమిటి అంటే ఒకటి అమృతము, రెండవది క్షేమము, మూడవది అభయం. అమృతం అంటే మోక్షం, క్షేమం అంటే రక్షణం, అభయం అంటే శంఖా నివృత్తి. కదండీ, మనం పరమాత్మను ఆశ్రయిస్తే, పరమాత్మను శరణు వీడితే మనకు మూడు కలుగుతాయి. ఒకటేమిటి? ప్రధానమైనది మోక్షం. దానికంటే ముందు కరిగేది క్షేమం. అంటే రక్షణ అండి. మనము సురక్షితంగా ఉంటామన్న భావన కలిగితే గాని గుమ్మ చేయం కదా. కాబట్టి మనం సురక్షితంగా ఎప్పుడు ఉంటాం? పరమాత్మను ఆశ్రయించినప్పుడు ఉంటాం. సురక్షణం అంటే అర్థం ఏమిటి? ఆపద లేకుండుట. అభయం. అంటే అభయమే క్షేమం. క్షేమమే అమృతం. భయము లేదు, రక్షణ ఉంది, భరణము లేదు అంటే ఇంకేంటి మోక్షం. ఈ మూడే త్రిమూర్త. అందులో ఇవే మనకు పాదాశ్రయః బహిశ్యాసన్ అప్రజానాం య ఆశ్రమాః అమృతం క్షేమం అభయం త్రిమూర్ధనః అధాయి మూర్ధసు అతని యొక్క మూర్ధ అంటే మనం శిరస్సు అంటున్నాం భాగం మూల భాగం అంటున్నాం దీన్నే మనం పరమ వ్యోమ పరమ పదం అంటాం అక్కడే ఈ మూడు ఉంటాయి కదా. కాబట్టి దీనికి అర్థం ఏమిటంటే పాదోస్య విశ్వాభూతాని త్రిపాదః అస్య అమృతం దివి అది చెప్తున్నాడు పాద.

చూడండి ఇందులో పాదాస్త్రయః బహిశ్యాసన్ అప్రజానాం యాశ్రమాః ఇదే పాదేశు సర్వభూతాని పుంసః స్థితిపదో విదుహు ఈ మొత్తం కలిపితే మనకు ఏం జరుగుతుంది? పాదోస్య విశ్వాభూతాని త్రిపాదస్య అమృతం దివి. పరమాత్మకు ఉభయ విభూతులు అంటాం. రెండు విభూతులు ఉన్నాయి. ఒకటి లీలా విభూతి అని, మరి ఒకటి నిత్య విభూతి అని. నిత్య విభూతి అంటే పరమ పదం. పరమాత్మ యొక్క స్థానం. దాన్నే మనం మోక్ష స్థానం అంటాం. అది నిత్య విభూతి. ఈ ప్రపంచం ఉందే, ప్రపంచం అంటే అనంత కోటి బ్రహ్మాండం. ఇది లీలా విభూతి అంటే ప్లే గ్రౌండ్. పరమాత్మ ఆడుకోవడానికి వస్తాడు. ఇది ఆయన ఆట స్థలం ఇది. ఇది లీలాభిభూతి అంటాం. అది నిత్య విభూతి అంటాం. ఈ అనంత కోటి బ్రహ్మాండములంతా. అనంత గుళం అనేటువంటి మొత్తం జీవరాశులు ఉన్నారే వారు ఒక భాగమేనట. అంటే ఓన్లీ నాలుగవ భాగం. మొత్తం. పరమాత్మ యొక్క అన్ని విభూతులలో సకల చరాచర జగత్తుగా పేరుగాంచిన అనంత కోటి బ్రహ్మాండములో ఉండే జీవరాశులంతా ఒకటే భాగం అంటే నాలుగో భాగం మాత్రమే. పాదహాస్య విశ్వాభూత అని. విశ్వాభూతాని అస్యపాదః విశ్వ అంటే సమస్తం భూతములు అంటే ప్రాణులు సకల ప్రాణులు ఇతని యొక్క విభూతిలో ఒక భాగమే త్రిపాదః అస్యముసంధివి మోక్షములో ఇంతకంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువ ఉంటారు. అనంత కోటి బ్రహ్మాండములలో ఉన్నవారందరూ నాలుగో భాగమే. పరమ దగ్గర ఉండేటువంటి జీవరాశులు ఉన్నాయే ఎవరు వాళ్ళు ముక్తులు నిత్యులు. అంటే మనకి ఈ అర్థం తెలవాలంటే కాస్త సాంప్రదాయ వైదిక అర్థం తెలియాలి. జీవులు ఎన్ని రకాలండి అంటే ప్రధానంగా మూడు రకాలు ఒకరు బద్ధులు.

రెండో వారు ముక్తులు, మూడో వారు నిత్యులు. బద్ధులు అంటే సంసారంలో ఉండేవారు. ముక్తులు అంటే సంసారం నుండి విడిబడి కొత్తగా మోక్షం పొందిన వాళ్ళు. నిత్యులు అంటే ఎప్పుడూ సంసారానికి రాని వారు. సంసారంలోకి ఎప్పుడూ ప్రవేశించని వారిని నిత్యులు అంటారు. సంసారాన్ని విడిచి స్వామి దగ్గరికి చేరిన వాళ్ళను ముక్తులు అంటారు. సంసారంలో ఉండే వారినే బద్ధులు అంటారు. ఇప్పుడు అనంత కోటి బ్రహ్మాండములలో ఉన్న బద్ధులందరూ పరమాత్మ యొక్క విభూతిలో 25% ఓన్లీ నాలుగో భాగమే. పరావదంలో ఉండేటువంటి వాళ్ళంతా నిత్యులు ముక్తులు ఉన్నారే వాళ్ళు త్రిపాదః అస్య అమృతంతివి. మూడు భాగాలు అక్కడ ఒక భాగం ఇక్కడ. ఆ మూడు భాగాలు ఏమిటయ్యా? ఏమిటా త్రిపాదములు అంటే అమృతం, క్షేమం, అభయం. వాటెవర ఇస్తున్నాడు. అవి ఎందుకు మూడి పాదాలు అంటే అక్కడ మోక్షము ఉంది, రక్షణ ఉంది, అభయము ఉంది. వైకుంఠం వెళ్ళామనుకోండి మనకి ఇక రక్షణ లేని పరిస్థితి రాదు, అభద్రతా భావం ఉండదు. అలాగే నాశము ఉండదు, భయము ఉండదు. అంటే ఇక్కడ ఆ మూడు ఉంటాయని కదా కాబట్టి ఆ మూడు ఉన్నది ఒక భాగము ఆ మూడు లేనిది మూడు భాగం. ఏది ఎక్కువ అంటే ప్రపంచము కంటే లీలా విభూతి కంటే ఉభయ విభూతి ఎక్కువ. ఉభయ విభూతి మూడు రెట్లు ఎక్కువ ఒక రెట్లు కాదు మూడు రెట్లు ఎక్కువ. అందుకే పరమాత్మ ఎంత దయగలవాడని మనం పొగడటానికి కారణం అది. అంత మంది అక్కడ ఉన్నా 300 మంది అక్కడ ఉన్నారండి లేదా 75 మంది అక్కడ ఉన్నారు 25 మంది ఇక్కడ ఉన్నారు. 75 మంది నా దగ్గర ఉన్నారు నాకేం వాళ్ళు దయకుంటే నాకేం వస్తే నాకేం అనుకోవడం లేదు వీళ్ళని కూడా. తన దగ్గరికి చేర్చుకోవాలి. వీళ్ళకు ఉన్నటువంటి బాధను తొలగించి వీళ్ళకు కూడా నా ఆనందాన్ని ఇవ్వాలని మన కొరకు ఆయనకు వస్తున్నాడు. ఏం రాకుంటే ఉన్నారు కదా సార్ 75 మంది ఉన్నారు వీడిని కర్మ ఏమనే రావాలి మీరు చావండిరా అనలేదు స్వామి. తల్లి అనదు. అది మంది పిల్లలు ఉంటే తొమ్మిది మంది దగ్గర ఉన్నా ఒక్కడు దూరంగా ఉంటే ఏమనుకుంటుంది? అయ్యో ఒక్కడు వస్తే బాగుండేది బరద లేకుండా పోయేది. మరొకడు ఎన్ని గతా పడుతున్నాడో ఎన్ని బాధలు పడుతున్నాడో వీళ్ళంతా నా దగ్గర బాగానే ఉన్నారు కానీ పరమాత్మ అంతే. ఈ 75 మంది ఇక్కడ బానే ఉన్నారు కానీ పాపం 25 మందికి అయితే ఏమిటి? అంటే ఒక భాగం కోసం ఒక భాగాన్ని ఉద్ధరించడానికే స్వామి ఇన్ని అవతారాలు ఇచ్చి వచ్చాడు.

ఒక భోజనం వాళ్ళందరికీ ఏం భయం లేదు వాళ్ళకి వాళ్ళకి భయం లేదు ఏ బాధ లేదు హాయిగా ఉన్నారు అందుకే త్రిపాదోస్య అమృతం దివి పాదోస్య విద్వ భూతాని దాని భాగాన్ని చెప్తున్నాడు. సర్వభూతాని పుంసః స్థితిపదః విదుహు స్థితిపదః అంటే అన్ని స్థానములకు నివాసం. సకల స్థానాలకు పరమాత్మ యొక్క అస్యభూతాని పాద. ఈ లీలావిభూతులోని సకల ప్రాణులు ఉన్నాయే ఇది ఒక భాగమే పాదః స్వాపూతదభూతాని చితుపదా అమృతం క్షేమం అభయం త్రిమూర్ధునాధాయి మూర్ధసు మూడు భాగాలు అంటే ఒకటి అమృతం రెండవది క్షేమం మూడవది అభయం పాదాశ్రయ బహిశ్యాసన్ అప్రజానాం యా ఆశ్రమా దాన్నే వివరిస్తున్నాడు. త్రయాపాదా బహిహి ప్రపంచము ఒక పాదమే. మూడు పాదాలు పైన ఉన్నాయి. ఎవరికి అవి అప్రజానాం అంటే పుట్టుక లేని వారికి. కదా అప్రజా అంటే ఎవరండీ? పుట్టుక లేని వారు అంటే నిత్యులు, ముక్తులు. పుట్టరు కదా వాళ్ళు. మోక్ష పుట్టరు కాబట్టి అప్రజానాం యా ఆశ్రమాః పుట్టుక లేని వారికి అంటే మోక్షం వెళ్లే వారికి ఏదైతే ఆధారంగా ఉంటాయో వారంతా పాదాశ్రయః. అది మూడు భాగములు ఇక్కడి వాళ్ళు ఒక భాగం మాత్రమే అంతశ్రిలోక్యాత్వపరః గృహమేధః అబృహద్వ్రతః. దీన్నే ఇంకా చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు. త్రిపాదోస్య అమృతం దివి పాదోస్య విశ్వాభూత అని అన్నామే దీని భాగాన్ని పరమాత్మ లోపల ఎలా ఉంటాడో బయట ఎలా ఉంటాడో. ఇక్కడ ఉన్న మనము ఎందుకు బాధలు పడుతున్నాం అంతా గృహమేధులం అని చెప్పాను జ్ఞాపకం ఉందా? గృహమును బలి చేసే వాళ్ళం. మేధ అశ్వమేధ గృహమేధం. గృహం అంటే వారంటే గృహిణి. ఎవరు ఇల్లారును భార్యను బాగా నివసిస్తారో వాళ్ళంతా గృహమేధులు అన్నమాట. మనకు టైటిల్ ఇచ్చామండి బిరుదు. కాబట్టి గృహం గృహం ధర్మం. అన్ని ధర్మములు ఇక్కడ హింసించబడుతున్నాయి. కదా? నాకు మంచి భార్య కావాలి, నాకు మంచి ఇల్లు కావాలి, నాకే మంచి సంపద కావాలంటే ఎదుటి వాడిని

సంతో హింసించో బాధించి బాధాత్కారం మనం తీసుకోవాలి. మన దగ్గర ఇంకోటి తీసుకుంటాడు. ఇలా ఈ గృహాన్ని వాడు మీద ఆ గృహాన్ని ఇంకొకడు మీద. ఈ గృహ మేధులు ఉన్నారే అంటే గృహస్తులు ఉన్నారే అంటే విషయ వాంఛపరులు. సాంసారిక విషయ భోగమును ఆశించే వారంతా గృహమేధులే. వీరంతా అబృహద్వ్రతులు. బృహత్ అంటే పరమాత్మ. అబృహత్ అంటే జగత్తు, ప్రకృతి. ప్రకృతిని ఆరాధించే వాళ్ళు వీళ్ళంతా. అంటే నశ్వరమైనటువంటి నశ్వరమైనటువంటి ఫలితాన్ని కోరేవారు. దానికి ఇంకోటి అర్థం ఏంటంటే అవైదికము, వైదికము. మోక్షం కోరేవాళ్ళు వేదము యొక్క సారాన్ని గ్రహించి ఆచరించేవాళ్ళు మోక్షాన్ని పోతారు. వేదంలో చెప్పిన దాన్ని చెప్పినట్టు ఆచరించేవాళ్ళు సంసారంలో ఉంటారు. కదా జ్యోతిష్టో మీన స్వర్గ కామో యజేత యజ్ఞ చేసామనుకోండి స్వర్గానికి పోయాం. టైం కాగానే నెట్టా పడ్డాం. మళ్ళా పుట్టాం, మళ్ళీ ఇంకో యజ్ఞం చేశాం, ఇంకో లోకానికి పోయాం, అయిపోయింది, మళ్ళీ వచ్చాం, మళ్ళీ చేశాం ఇంతే. పునరభి జననం వీళ్ళందరికీ పేరు అబృహద్వరతా. ఇది బృహత్వ్రతం కాదు. ఆ బృహత్వ్రతం అంటే అనిత్యమైనటువంటి ధర్మం. అనిత్యమైన ధర్మమును ఆచరించే వాళ్ళు ఈ గృహమేదులు ఉన్నారే అంతస్త్రిలోక్యాః అపరః ఈ మూడు లోకముల్లో అంటే లీలావిభూతిలో. లీలా విభూతులు ఉండేవారెవరయ్యా అంటే గృహమేధులు. సాంసారిక విషయ భోగముల యందు ఆశ ఉన్నవాళ్ళు. నశ్వరమైన ఫలితాన్ని కోరేవాళ్ళు. వేదము యొక్క అభిప్రాయాన్ని గ్రహించకుండా వేదంలో చెప్పింది ఆయన చెప్పినట్టుగా నడిచేవాళ్ళు. న్యాయంగా విన్నాను వైదికులు అనాలి కానీ శాస్త్రరీత్యా విన్నాను అవైదికులే అనాలి. గృహత్వ అంటే ఏంటి వేదం కదా? గృహద్వ్రతుడు అంటే వైదిక వ్రతుడు. అబృహద్వ్రతః అవైదిక వ్రతులు. ఒక పాదంలో ఉండేవాళ్ళు గృహస్తులు, సాంసారిక విషయ వాంఛాపరులు, అనిత్య ఫలాన్ని కోరేవారు నశించేవారు.

బృహద్వ్రతః శృతి విచక్రమే విశ్వకు శాసనానశనే ఉభే జ్ఞాపకం వచ్చిందా అండి? ఆ శాస అదే చెప్పాడు శాసనానశనే ఉభే స్మృతి విచక్రమే మనకు రెండు మార్గాలు చెప్పాడు పరమాత్మ. ఒకటి అకర మార్గము, ఒకటి అనచన మార్గం. కదా? ఒకటి అనుభవించేది, ఒకటి అనుభవించనిది. అంటే సకామ నిష్కామ మీకు ఈజీగా అర్థం కావాలంటే సకామ కర్మలు చెప్పాడు నిష్కామ కర్మలు చెప్పాడు. ఇది ఉత్తమం. సకామాన్ని మనం కోరామనుకోండి ఇలా ఉంటాము. నిష్కామాన్ని కోరామనుకోండి అక్కడికి పోతాం. అందుకే రెండు మార్గాలు ఇంకా బాగా చెప్పాలంటే ధూమ మార్గము, అర్చి మార్గము. నల్ల దారి తెల్ల దారి. కదా? ఎవరు సకాములో అంటే ఎవరు అచనపరులో అనేవారు మా గురువుగారు. వాడు వాడు ఉత్తాచనార్ధి వాడు అచనార్ధి వాడు వాడు పాపి అంటాడు. అచనార్ధి వాడు విద్యార్థి కాదు అచనార్ధి. అంటే తిండి కోసం వచ్చాడు ఎవరి కోసం కాదు అని అందరూ నవ్వేవాడు. వా ఎప్పుడు అర్థం అయ్యేది కొన్నాళ్ళు మాట్లాడితే అర్థం అయితమ్మా అన్నారు. వాడు ఒక అచనార్థ వాడు వాడు విద్యార్థి కాదు అచనార్థ వాడు పొమ్మని అంటాడు. ఈ అచనార్థ అందులో మహా స్పీడు మాట్లాడతాడు అసలు అర్థం కాదు పక్కోడికి దూరంగా ఉన్నవాడు చూస్తే వీడితో కొట్లాడకూడదు అని మాట్లాడ అనుకోని అట్లా ఉండేది అంత మహా స్పీడు పెద్దగా అంటారు. ఏ స్పీడ్ అవసరం లేదు. వారు ఆ మంట గురించి మాట్లాడుతుంటే కిలోమీటర్ వస్తుంది. వారు వచ్చారో లేదో అని మాకు ద్వారం దగ్గర వస్తుంది తెలుస్తుంది. మాట ఊరుకోరు వచ్చిన పడి చెప్తూనే ఉంటారు బాగా. ఏడు గంటలు పాఠం చెప్పారు రోజు. పది గంటలకు వచ్చి ఐదు ఆరు దాకా చెప్తూనే ఉండేవారు. ఐదు దాకా చెప్పి మళ్ళీ ఇంటికి వెళ్లి సంజామం చేసుకుని మళ్ళీ అక్కడ ఐదున్నర నుంచి ఏడున్నర రెండు గంటలు ఇంట్లో. అచన అచన అచన అంటే భోగపరుడు అని ఏం లేదు అక్కడ. అత్త భోగపరుడు వాడికెందుకు ఇదంతా ఇది జ్ఞానం వాడికెందుకు భోగపరుడు పోనీ. నాకు రెండు ఉన్నాయి చాచన నచని అచన మార్గము అనచన మార్గము. అంటే ఫలాకాంక్షలు. నిష్కాములు సకాములు. ఒకటి నిష్కామ మార్గము చూడు ఎంత స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు ఏది అర్షిరాజి మార్గము, ఏది ధూమ మార్గము, ఏది నల్ల దారి, ఏది తెల్ల దారి.

ఏది ఉత్తరాయణము, ఏది దక్షిణాయనము. మనము ఆచరించిన కర్మల యొక్క ఫలితాన్ని ఆశిస్తున్న మార్గమంతా అర్చన మార్గం. నారాయణ సమర్పయామి అనేటువంటిది అనచన మార్గం. ఇదే శాచన నచనే ఉభే. రెండు దారులు ఉన్నాయి. ఒకటి అచన మార్గము, ఒకటి అనచన మార్గము. యద విద్యాచ విద్యాచ పురుషస్తు ఉభయాశ్రయః. దీనికే పేరు అవిద్య అని విద్య అని. విద్యావంతులు అనచన మార్గం అవలంబిస్తారు. అవిద్యావంతులు అచన మార్గం అంతే కదా. అవిద్య కమ్మిన వాళ్ళు కామ్య కర్మలను ఆశిస్తారండి. విద్య ఉన్నవాళ్ళు నిరసనం అంటే నిష్కామం. కాబట్టి ఇది అది రెండు అన్నమాట. యద విద్యాచ విద్యాచ పురుషస్తు ఉభయాశ్రయః ఈ జీవుడు ఉన్నాడే వీడు కొందరు అవిద్యాశ్రయులు కొందరు విద్యాశ్రయులు కొందరు అచనపరులు కొందరు అనచనపరులు బాగా తిందామనే వాళ్లే. ఎక్కువ చమత్కారం ఏమిటంటే ఈ బ్రహ్మాండంలో అనంత కోటి బ్రహ్మాండంలో తిండిపోతులే ఉన్నారు. కానీ ఈ తిండిపోతులంతా ఒక్క భాగమే అన్నాడు. అక్కడ ఉన్నవాళ్ళు. అంతా అనశన పరువే. అనశన పరువులే ఎక్కువ మనకు కనబడుతున్నది అంతా శనగపరువే. మనం వీళ్ళను చూసి అంటే నలుగురితో పాటు నారాయణ అనే వాడికి మరి నలుగురు ఎవరు? ఎవరంటే ఎవరు? ఎక్కువ వాళ్ళు. ఎక్కువ వాళ్ళు ఎవరున్నారు? అణశనగ పరులా, శనగ పరులా? మరి దాని వల్ల మిస్ వద్దండి. దీని వల్ల మిస్ వద్దండి. నీవు ఉన్నదే 1%. ఒక భాగం ఇక్కడ, మూడు భాగాలు అక్కడ. మరి మూడు భాగం ఉన్న వాళ్ళని చూసి అట్లా మనం కావాలి కానీ, ఒక భాగం చూసి వీళ్ళలాగా నేను అవుతాను అంటే నా గురుతో పాటి అన్న మాట తప్పైపోయింది. మనకు ఎవరు ఆదర్శం కావాలి? వాళ్ళు ఆదర్శం కావాలి. కదా అదే అంటున్నాడు అవిద్యా చ విద్యా చ పురుషస్తు ఉపయాశయః విద్యాపరులంతా అనచనపరులు అవిద్యాపరులంతా

జనకరులు ఈ జీవుడు జీవులలో కొందరు విద్యావంతులు కొందరు అవిద్యావంతులు. ఇలా ఉభయాశ్రయః యస్మాదండం విరాట్ జజ్ఞే భూత ఇంద్రియ గుణాత్మకః. ఎందుకు ఇలా అయిందయ్యా అంటే ఇవన్నీ ఆయన సృష్టియే కదా. పరమాత్మ యొక్క బ్రహ్మాండము నుండి భూతములు వచ్చాయి, ఇంద్రియములు వచ్చాయి, మరి ద్రవ్యములు వచ్చాయి. కదండీ? మరి మూడు వచ్చినప్పుడు ద్రవ్యాన్ని ఇంద్రియాలు తీసుకుంటాయి. తీసుకున్న వాటిని భూతాలు అంటాం. విద్య ఎక్కడి నుంచి పుట్టిందని ఏం చెప్తాం? ఆయన దగ్గర నుంచి. అవిద్య? ఇప్పుడు ఈ పేరు కదా, హృదయమేమో ధర్మము, వీపు ఏమో అధర్మము. కదా? అసలు మన శాస్త్రంలో ఏ శాస్త్రం అంటారు? నాట్య శాస్త్రం ఉంది. ఎవరు రాశారు? భరత మహాముని రాశారు. రంగస్తవం ఎలా ఉండాలి? నటులు ఎలా ఉండాలి? రంగస్తవం నటులు అవయవాలలోని ఏ ఏ భాగాలను చూపొద్దో చెప్పారు. ప్రధానంగా వీపు చూపొద్దు అంటాడు. వీపు చూపితే సున్నా. ఇప్పుడు మన శాస్త్రం ప్రకారం మోది వీపే చూపుతాడు. మీరు సినిమాకి పోతే మోది కనబడేది వీపే ఇంకేం కనబడదు. అంటే వాడికి మొహం లేదని వాడు ఎక్కడ చూపుతాడు ఉంటే మొహం చూపడానికి. మొహం అంది సమానం కాబట్టి వీపు చూపుతున్నాడు ఏం చేశాడు కర్మ. చూపబడని దాన్ని చూపుతున్నాడు. అంటే అధర్మాన్నే చూపు ప్రతి ఏం చేస్తున్నాడు వాడు తప్పేం లేదు వాడికి. వాడు చెప్పే పని చేస్తున్నాడు. దీపం అంటే ఏమిటి? అధర్మం కదా. నేను అధర్మాన్నే చూపుతాను. మీకు ఇష్టం ఉంటే చూడండి. అధర్మం వద్దా? ఇంట్లో కూర్చోండి మంచి. బాధ అని చెప్పుకోవడం అంటాం. కాబట్టి హృదయం ధర్మము, వీపు అధర్మము. రెండు అతనివే కాబట్టి, రెండు అతనే సృష్టించాడు కాబట్టి, అతని స్వరూపాలే కాబట్టి ఆ రెండు వినగొట్టుకున్నాం. తీసుకుని గుదాత్మకః తద్రవ్యమత్యగాత్ విశ్వం గోభిహి సూర్య ఇబాతపన్ చమత్కారం ఏమిటంటే పరమాత్మ నుండే ఇవన్నీ పుట్టాయి. భూతములు, ఇంద్రియములు, ద్రవ్యములు. సకల ప్రపంచము. కానీ అతని శరీరం నుంచే పుట్టాయి కానీ అతని నుంచి పుట్టినటువంటి వీటిని తన శరీరంలో ఇవన్నీ ఉన్నాయి.

పరమాత్మ మాత్రం వీటిని దాటాడు. అంటే వీటి ప్రభావం అతని మీద పడలేదు. ఎలాగయ్యా అంటే గోభిహి సూర్య యువ. సూర్యుడు తన కిరణములతో సకల లోకములను అతిక్రమించినట్టుగా అన్ని లోకాలో ఆయన ఉంటాడు సూర్యుడు. సూర్యుని ప్రస్తుతం లోకం ఏం లేదు కదా పైకుండం తప్ప. అంతనే ఉంది కానీ ఏ లోకంలోని దోషమో అతన్ని ఆవరించదు. భూలోకంలో సూర్యుడు వచ్చాడు, ఈయన తామసుడా? భూవర్లోకం వచ్చాడు, రాజేశుడా? సూర్యులోకం కాదు. అన్ని లోకాలలో ఆయన సంచరిస్తాడు. అన్ని లోకాలలో వ్యాపిస్తాడు. అన్నిలో తన కిరణాలను ప్రవేశింపచేస్తాడు. కానీ ఏ గుణాలు, ఏ దోషాలు అతనికి అంటదు. అలాగే తన శరీరం నుండే అన్ని లోకాలు పుట్టాయి. అన్ని లోకాలు. లోకాలలోను లోపల వెలుపలా తాను ఉంటాడు. కానీ ఏ లోకాలలోని ఏ దోషాలు అతనికి అంటావు. ఉదాహరణలో గోపి సూర్య ఇవాతపన్ యదాస్య నాభ్యాత్ నలినాత్ అహమాసం మహాత్మనః ఇక ఇప్పుడు ఈ పరమాత్మ యొక్క నాభి అక్కడి నుంచి లోకములు మళ్ళీ రెండో భాగం అన్నమాట. రుద్రుడు ఎక్కడ నుంచి వచ్చాడు, హిందుడు ఎక్కడ నుంచి వచ్చాడు మొదలేమో లోకాలు, లోకం యొక్క వృశ్చయములు, విషయములు, భూతములు, ఇంద్రియములు, ద్రవ్యములు అలాగే ఇంద్రియాధిష్టాన దేవతలు అవయవములు అవయాధిష్టానములు. పూర్తిగా మన బాడీని ముందు నిలబెట్టాడు. ఈ శరీరం మొత్తంలో ఏమేమి ఉన్నాయి? ఎన్ని అవయవాలు ఉన్నాయి? ఎన్ని ఇంద్రియాలు ఉన్నాయి? వాటిలో ఎన్ని గుణాలు ఉన్నాయి? ఇవన్నీ పరమాత్మ యొక్క దివ్య మంగళ విగ్రహంలో ఏ ఏ భాగాలుగా అమరి ఉన్నాయి. అంటే పరమాత్మ దేహములోని అవయవాలు ఈ ప్రపంచముగా ఎలా అమరి ఉన్నాయి. ఇంద్రియాలలో ఏ ఏ శక్తులు ఉన్నాయి. ప్రపంచం ఏమిటి? పరమ పదం ఏమిటి? ఆ రెండు భాగాలు చెప్పి అంటే మనకి ఇది పురుష దుక్తం. పురుష ఏవేదగుం సర్వం యద్భూతం యశ్చభవ్యం పుతామృతత్వ శేషానః యదన్నేన అని మొత్తం మంత్రాలకు. శ్లోకాలు చెప్పాడు. అంటే మనకు ఈ పురుష సూప్తము, ఈ మంత్ర పుష్పము రోజు చదువుతున్నాం కానీ దానికి అర్థం మనకు

ఈరోజు ఈ శ్లోకాలు చూసుకుంటే కొంచెం తెలిసినట్టు ఇవాల్టి వరకు తెలిసినట్టు అనిపిస్తుంది. మళ్ళీ రేపు స్వస్తి ప్రజా కాబట్టి ఇప్పుడు ఇలాంటి ఆ పరమాత్మ యొక్క అవయవాల నుండి ఎవరెవరు పుట్టారు. ఇంతవరకు ఏమేం పుట్టారు వచ్చారో ఎవరు పుట్టారు ఆ సంగతి మళ్ళీ మనం రేపు చూసుకుందాం. స్వస్తి ప్రజాభ్య పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేన మహీం మహీషా. గోబ్రాహ్మణీభ్య శుభమస్తు నిత్యం లోకా సమస్తాహ సుఖినో భవంతు అస్మద గురుభ్యో నమః కొంచెం విషమంగా ఉంటుంది. అంటే పని పని ఎవరికైనా ఏం లేదు కదా. మొత్తం కాయ హాగి చేసుకున్నాను. రామాయణం రామ సమీపం సరే అవతారం కూడా వస్తుంది రామ సమీపం అవునా అది అవతారం ఉంది.

Salutations - 'Aatmad guru bhagavoottare ka sindho raamaanuja charanam charanam prapadye...' I take refuge at the feet of Ramanujacharya. I bow with my head to the glorious dual feet of the master of our lineage. Salutations to the great saints: Bhaktisara, Kulashekhara, Yogivahana, Parakala Yatindra, and Shrimat Parankusha Muni.

Salutations to Sri Shuka Brahma. Salutations to Sri Ranga's guru lineage and to Shatakopa - I worship him. Salutations to our teachers. Dear devotees of the Lord - we have been explaining the process of creation, wherein the Paramatma enters prakriti, disturbs it, and from it emerges mahat-tattva; from mahat-tattva, ahamkara-tattva. From this ahamkara-tattva...

Likewise from vayu (air) arose agni (fire) - so we said. Therefore this agni possesses its own quality of roopa (form), the quality of sparsha (touch) from vayu, and the prior quality of shabda (sound) - so agni possesses roopa, sparsha, and shabda. From agni arose jala (water). Its own quality is rasa (taste); plus the prior three qualities - shabda, sparsha, roopa - so jala has shabda, sparsha, roopa, rasa. And for prithvi (earth): shabda...

He entered and set it in motion. Once the power of cohesion (samhatatva shakti) came to it, everything joined together - the Lord united them. It is very clearly stated - without the Paramatma, there is nothing in the world whatsoever. The more we understand the process of creation vividly, clearly, and comprehensively, the more our conviction (adhyavasaaya) grows. He is present in prakriti, in mahat-tattva, in ahamkara-tattva...

What is bigger than Brahma? Nothing. There is nothing larger than Him, no place He does not pervade. Therefore what do we call that? We call it Brahma. Now such a Brahma emerged from within this cosmic egg - so that egg deserves a name. The one who emerged from it is the Virat Purusha. We call this the Aniruddha-tattva. Meaning He is the foundation of all avatars...

We must understand the true reality. Creation does not happen merely by combination. So many tattvas have combined - does creation happen just from that? Creation requires the will of the Paramatma - the will to create, for creation to occur, for it to expand. Without that sankalpa (divine intention) of the Paramatma, no matter what combines with what, it is futile. What is creation? It is not mere combination - is it? Life must awaken in the combination. Consciousness must arise. The...

Some creatures have no feet. Some have no hands. Some have the sense of touch. Some take whatever food they get in that form. Some have no sense of touch. Some have no sense of taste. Some have no sense of smell. All of these are described. 'Life comes from somewhere' - I think that is what happens, perhaps...

Being the representative of all, it is fitting that everything should emerge from that. Therefore 'sahasra ooru angri baahu aksha' - likewise 'aanana sheershan' - meaning 'sahasra sheersha purushah sahasraakshah sahasrapaat, sa bhoomim vishvatah' - that same verse comes before us here. He says the same thing. That one has a thousand thighs, feet, arms, and eyes - 'sahasram' here does not literally mean a thousand...

Therefore from the limbs of that Paramatma, all the worlds manifested - so 'maneeshinah kalpayanti' - wise ones describe it. 'Kalpayanti maneesinah katyadibhih aghat sapta saptordhvam jaganadibhih' - how so? - the lower limbs from the waist downward form the seven lower worlds, and the upper portion from the waist upward forms the seven upper worlds...

This Paramatma is 'bhootamayah, indriyamayah, vijnanamayah, praanimayah, lokamayah' - constituted of elements, senses, consciousness, creatures, and worlds. This fivefold form of the Paramatma is what we call 'panchayatana,' what we call 'ardha-panchaka,' what we call 'panchavayava shakti.' That is why in temples and homes, many festivals are performed as 'panchaanikamu' - it all comes back to this fivefold constitution of the Paramatma.

Therefore, whatever kinds of knowledge, whatever kinds of worlds, whatever kinds of desires, whatever kinds of actions, whatever distinctions - the Vedas describe all of these. A wise person takes only what he needs from the Vedas, as much as he requires. We spoke earlier - 'if you want a wife, if you want children, if you want brahmic radiance, if you want something else, if you want something more' - whatever one wants...

We say 'eye.' Not everyone who has an eye can see. What must be present in that eye? The power of sight must be there - that is called an indriya (sense organ). That is called 'chakshu indriya.' What do we call the eye itself? We call it 'akshi' - it is merely a globe. In our terms - it is just a hole. A hole. If the indriya is not in it, it is just a hole. Likewise the ear...

Therefore one must understand very clearly: the indriyas are different, and their adhishthanams (seats) are different - meaning the supports. Now we call these 'hands.' What is present in the hands? The 'hasta' (hand-organ). The indriya present in it is called 'paani.' Likewise the feet - the indriya in them is called 'paada.' 'Vaak' - that is vak. The tongue has two functions - one is...

'Haasyam' - 'aasyam' - 'aasyati anena' - that which is eaten. 'Asabhovi' likewise 'asu' - 'graane' we say - meaning food. 'Aasyate' means 'khaadyate, bhakshyate' - that which is eaten. Because it is eaten, it is 'aasyamu.' Because it speaks, it is 'mukha.' Therefore 'mukha' means this. What are the adhishthanams of the Paramatma's mouth? What is present in the Paramatma's mouth? Meaning one function is...

Gayatri, Pushnika, Jagati, Anushtupa, Puruhati - these are the chandas (Vedic meters) we have. The seven - these seven. The seven chandas are the abodes of the seven dhatus. 'Chandas' - you know what they are - they describe the metrical patterns. Gayatri chhandas, Ramayanam is entirely in Anushtup chhandas. One is Trishtup chhandas, one is Jagati chhandas, one is Mahati chhandas. We have these seven chandas...

If it were a boon it would not even be remembered. 'Vaag dvaare naaga aakhyaatah, koorma unmilane smritah, krakaraat yakshutam jneyam, devadattaat vijrimbhanam, na jahaati mritam chaapi, sarvavyaapi saramjayah' - the air that comes out when we open our mouth and speak - what is that vayu called? Naaga. That is why speech can strike like a snakebite. Its venom is real...

The primary support. The Paramatma's nose is the very foundation of all breath and all vital air. 'Ashvinoho oshadheenaam cha ghraanah moda pramodayo' - 'ashvinoho' - the Ashvini deities - and also the oshhadhis (medicinal herbs). What are 'oshhadhis'? The literal meaning of 'oshadhi' must be clearly understood. Only then will the doubt be resolved. Knowing the meaning is not enough - the precise meaning must be grasped.

I said clearly and distinctly: the indriya is different, and the indriyaadhishthana is different. That is why above he says 'naase' (nose), and below he says 'jnaana' (knowledge-organ). This jnaana is the indriya. 'Naasi' is merely the nose - just that. That is the support, the vessel. The nose alone is only the support for air, the support for the Ashvini deity physicians. 'Ghraaneindriyam' - not only that, but 'moda pramodayoh.'

This is pramoda. Ours - what we like, considering it ours and experiencing it - the experience is called ananda (bliss). But that is pramoda. Liking something is moda. Meaning when you can precisely identify how many differences, how many processes are present in something - that is called shaastriya buddhi (scientific discernment). Without that, we just say 'happiness,' we say 'oh bliss,' 'what is it, I don't know' - some generic feeling.

One is the avayava (organ), another is the indriya (sense organ). The eye is the avayava; the chakshu is the indriya. The nostril is the avayava; the ghraana is the indriya. Likewise shrotra is the indriya, and the karna (ear) is the avayava. The indriya dwells within the avayava. The avayava is called the adhara (support). The one within the avayava is called the indriya - that is the distinction. Accordingly - 'karanavu dishaam cha tiirthaanaam...' - those that are avayavas - in all the directions...

'Svaadhishthaana devata dhyaanam tat kuryadвichakshanah' - the wise one should meditate upon the presiding deities of one's seats. That is stated in 'Veeramitraudaya' - I believe I mentioned it - the 'Aachaarakaanda.' A great king, Veeramitra was a chakravarti - he wrote a shastra text called 'Vira Nidrodaya,' a dharmashastra text. Though fairly short - it runs to 12 volumes. One of them is the Snanakaanda - an entire volume on bathing. Several hundred pages there...

We become beautiful, don't we? Now what is 'beauty'? That is your preference. Beauty of body is body beauty, beauty of mind is mind beauty, beauty of atma is atma beauty - thus at every level. The Paramatma's body is the source of all beauty, of the essence of all things. 'Tvakasya sparsha vaayoshcha sarvamedhasyachaivahi' - the Paramatma's skin organ - 'tvagindriya' - the touch-sense. With it...

Upper teeth and lower teeth - chewing thoroughly, grinding well, conveying the rasa (taste) to the tongue - that is charvana (chewing). There is a specific characteristic for it. Without that characteristic, without describing it, there is no shastra. Shastra means describing every small detail. This safety I will explain completely. Without knowing it, you cannot send a message. In shaastra knowledge, the benefit...

In a kadahi or vessel - first the tempering (tadka) must go in, then the ghee must be added. Then sweetener should go in. Then the vegetables should all go in. Then at the end rice should be added. On regular days rice goes in last; on shraddha days the moiya (rice pudding) is put in first. If on shraddha day we put in moiya rice thinking it is the usual practice - but on shraddha day the rice comes first...

Likewise soma rasa is used; some require darbhas (sacred grass); some require panchapallava (five sacred leaves); some require navadala (nine leaves); some require ashtapakku. Nine kinds of tree bark are needed - some must be taken. Panchapallava, ashthatvaku, navarasas - we take all of these. Therefore all of these are necessary for yajnas. And...

Meaning the Paramatma's hair - lightning and clouds. The head should come first in the order but let us set that aside. 'Abhram' means cloud. 'Vidyut' means lightning. Clouds and lightning have their source in the Paramatma's hair (kesha). Likewise 'smashru' means beard - for the smashru, metals are the nails (nakha) and stones. Stones have their source in the nails; metals have their source in the beard (smashru); clouds and lightning have their source in the hair - thus 'baahava...'

Didn't Vamana measure the three worlds with three steps? So He did! That is why He is called Trivikrama. Therefore the Paramatma's step, His movement, encompasses all three worlds. 'Vikramah bhoorbhuvassvasya iti kshemasya sharanaasya cha' - the Paramatma's feet are the very foundation of all protection. The Paramatma's feet are the very support of all the worlds...

'Pastastupraja ti aananda niroorteh' - now what we are doing is: 'apaam' - water. Likewise 'veeryam' meaning semen. 'Svarga' meaning creation - Parjanya, the deity of rain. 'Prajaapati' meaning Brahma. These five - one, two, three, four, five - to 'pumsah' - the 'shishtha' portion of the male - the Paramatma's shishtha (procreative organ) is the foundation of these five. The Paramatma's shishna...

Are you there? 'O Lord, let my trouble go away for Your sake.' Now what you said - that is exactly it. Meaning in the natural, bodily course of activity - the genuine trouble is that which must exit the body. The body's natural function must be performed. Just a moment - let me lock it in the room for a while, sit there. After coming out, I will give one rupee. The real trouble - what must exit the body must exit properly...

Likewise 'adharmasya' - adharma (unrighteousness), 'tamasah' - darkness or ignorance - these three have their abode in 'pashchimah' - the back. The Paramatma's back is the dwelling place of these three. 'Naadyah nadanadinaam tu, gotraanaam asthi samhatih' - nerves (nadis) are the source of rivers and streams. Mountains are the bones (asthi) - 'gotraanaam asthi samhatih' - mountains have their source in the bones. 'Nara nadinaam tu gotraanaam aas...'

Now the Paramatma's antahkarana (inner mind) - whose is it? First it is 'dharmasya' (for dharma). Second is 'mama' - who is that? You remember, don't you? That is Brahma who is speaking. So 'mama' means 'mine, Brahma's.' Likewise 'tubhyam' means 'yours' - Narada. Likewise 'kumaraanaam' - for the sons who followed after Him. And similarly...

That is what it says - therefore 'pashavah sarvam purushaaye vedam, purushaaye vedam sarvaan' - 'sarvam purushaaye vedam' - if you rearrange slightly the verse is complete. Not only this - in Ramayanam also Vishvamitra says 'aham vedmi mahaatmaanam' - 'aham vedmi mahaatmaanam,' 'vedaaham etam purusham mahaantam' - 'etam purusham mahaantam veda' - and that same 'aham vedm...'

The interior - if all the mantras are memorized, keep that beside you - it will be enough. 'Tenedam aavritam vishvam vitasti mati tishthhati, svadhishnyam pratapan praanahbahishya pratapatyasau, antarbahishyat tat sarvam vyaapya' - meaning He pervades both inside and outside - that very thing. 'Svadhishnyam' - this entire universe is His own dwelling place. The Paramatma is within - both inside and outside...

Something must be received from here and received from there. These two must be joined to produce a unified experience. That is why 'Paramatma antah bashishta tat sarvam vyaapya Naarayana' - that is why He is called 'pratapan' - He says this very clearly. 'Svadhishnyam pratapam praanahbahishta pratapatyasau' - He illuminates His own dwelling from within and also illuminates from without...

This great one 'martyam annam atyagaat' - 'martyam' means perishable; 'annam' means enjoyable objects - 'atyagaat' - He transcended and relinquished them. 'Dvaa suparnaa sayujaatakaayau samaanam vriksham paryatvajate, tayoranya pippalm svaadvattti anaasran anyah abhichaakasiti' - do not be confused. There are two birds on one tree. Both are equal. 'Suparnaa...'

We keep desiring everything, keep doing everything. 'I have no desire' - if he truly had no desire, he would not have taken this birth. 'Godamani matatvam yadatyagaat mahi mahimesh tatah brahman' - how does He do it? Living in this world, watching the world, remaining apart, giving so much to so many - He who gives everything to everyone while remaining the ultimate receiver...

None can conceal His greatness, none can surpass it, none can fully know it. 'Esha etaavaanaasya mahimaa amritam, kshemam abhayam trimoordhnaah athaayee moordhasu, utaamritatvasyeshana' - this was stated earlier - 'uta amritatvasyeshaa' - now 'purusha amritam kshemam abhayam trimoordhnaah aadhaayi moordhasu' - this great one - there are three parts here - He has a head, He has three heads...

Look - 'paadaastraya bahishyaasan aprajaanaam yaashramaah, ide paade sarvabhootaani pumsah sthitipadah viduhu' - combining all of this - 'paadosya vishvaabhootaani tripaadosya amritam divi' - the Paramatma has two vibhutis (divine sovereignties). We call them 'ubhaya vibhutis' - two vibhutis. One is 'leela vibhuti' and the other is 'nitya vibhuti.' 'Nitya vibhuti' means...

The second type are muktaas (liberated souls), and the third are nityaas (eternal associates). 'Baddhas' are those living in samsara. 'Muktaas' are those who have freshly attained moksha by being released from samsara. 'Nityaas' are those who have never entered samsara. Those who have never entered samsara at all are called nityaas. Those who have left samsara and reached the Lord are called muktaas.

One meal - there is nothing to fear for any of them, no trouble for them - they live in complete bliss. That is why 'tripaadosya amritam divi, paadosya vidva bhootaani' - that portion is now being described. 'Sarvabhootaani pumsah sthitipadah viduhu' - 'sthitipadah' means the dwelling place of all states. The Paramatma's 'asyabhootaani paada' is the repository of all stations - the entire leela vibhuti...

They harm, oppress, and take by force - they take from us forcibly, and then take something else from us. It goes from this home to that one, from that one to another. These 'grihameedhus' - those who are householders - meaning those who are attached to worldly sense enjoyments. All those who crave samsaric pleasures and objects are grihameedhus. All of them are 'abrihadvrataas.' 'Brihad' means the Paramatma. 'Abrihat' means the world...

'Brihadvrataah shrutivicharame vishvaku shaasanaa-nashaane ubhe' - remember? 'Sha' - that same was said: 'shaasanaa-nashaane ubhe, smriti vicharame' - the Paramatma has shown us two paths. One is the 'achana maarga' (path of seeking) and the other is the 'anachana maarga.' One is experiencing, one is not-experiencing. In simpler terms: 'sakaama karma' and 'niskaama karma' - the Paramatma described both.

What is uttaraayana, what is dakshinaayana - the path on which one awaits the fruit of one's performed actions - all of that is the archana maarga. 'Naarayana samarpayaami' - that which is offered to Narayana - that is the anachana maarga. That is what 'shachana nachane ubhe' means - two paths. One is the achana maarga, one is the anachana maarga. 'Yad vidyaach avidyaach purushas tu ubhayaashrayah' - this itself is called avidya and vidya...

Those who generate life - among jivas, some are vidyavants (learned) and some are avidyavants (unlearned). Thus 'ubhayaashrayah, yasmaat andam virat jajne bhoota indriya gunaatmakah' - why did all this happen? Because all of this is His creation. From the Paramatma's Brahmanda came the bhutas (elements), came the indriyas (senses), came the dravyas (substances). When all three came - they are present as three - and when they are three...

But the Paramatma alone transcended all of this. Meaning its influence could not affect Him. How? 'Gobhih soorya yuva' - just as the sun transcends all the worlds through its rays - the sun is present in all the worlds. The sun is currently in the sky and nowhere else. Yet the sun is in every world - but no fault of any world touches the sun. The sun is in the earth-world, but the defects of earth...

Looking at today's verses - it feels like one understands them a little, as if they are known till now. But again tomorrow - 'svasti' - therefore now, from the limbs of such a Paramatma, who was born from whom, what emerged, who was born - the account of all that we will see tomorrow. 'Svasti prajaabhya paripaalayanataam nyaayena maarga...'