ఏం చేస్తున్నావ్ నువ్వు? ఏం చేస్తున్నావ్ నువ్వు? ఏం చేస్తున్నావ్ నువ్వు? ఏం చేస్తున్నావ్ నువ్వు? అయితే ఏదో కాయదండి అంటే స్వామి గారు క్యాలెండర్ గారు. చిన్నది. ఇందులో మనం ఇంతవరకు ఏం చెప్పడానికి ఒక స్వామి గారికి క్యాలెండర్ అని తెచ్చుకున్నాం. ఇది పెట్టినా పెట్టినా ఇది ఏంటి అంటే ఇది ఏంటి అంటే. ఏదో పెట్టుకున్నాం. ఏదో ఫోటో కంటే అదే నేను పెట్టుకున్నాను. అదే ఇది పాతది అనుకోండి అదే ఆ డేట్ ఏం చూడను కదా. శ్రీ శైలేశి దయాపాత్రం శ్రీ భక్త్యాది గుణార్ణవం దిదీంద్ర ప్రవణం వందే రమ్యజా మాతరం మునిం లక్ష్మీనాథ సమారంభాం నాసయామునమత్యమాం అస్మదాచార్య పర్యంతాం వందే గురు పరంపరాం యోనిత్యమచ్యుత పదాం భుజయుగ్మ రుక్మవ్యామోహస్తస్తతితరాని తృణాయమేనే అస్మద్యురోః భగవతోస్తు దయైష సింధోః రామానుజస్తు చరణౌ చరణం ప్రవిద్యే మాతా పితా యువతయస్తనయా విభూతి సర్వం యదేవ నియమీన మదన్వయానాం ఆద్యస్య నః కులపతేర్వ కులాభిరామం శ్రీమత్పదంగిరి యుగలం ప్రణవామి మూర్ధ్రనా కృతంతరస్య మహదాత్వయ భక్తనాథ శ్రీభక్తిసార కులశేఖర యోగివా భక్తాంగ్రిరేను పరకాల యదీంద్ర మిశ్రాన్ శ్రీమత్పరాం పితమునిం రణతోస్మి నిత్యం వసుదేవ సుతం దేవం సంస చాణూర మర్దనం దేవకీ పరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుం హతసీ పుష్ప సంకాశ్యంహార నూపుర శోహితం

రత్న కంకణ కేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఉత్ఫుల్ల పద్మ పత్రాక్షం నీల జీమూత సన్నిభం యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కుటిలాలక సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నిభాననం విలస కుండల సరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఈ వత్సాంకం మహోరత్కం పున మాలా విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం బుందే జగద్గురుం మందార జంధ సంయుక్తం చారుహాసం సుశోధితం వరిహి పించావ చూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేళినై యుక్తం సీతాంబర సోభితం అవాప్త తులసీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుజద్వంద్వ కుంకుమాంచిత వక్షతం శ్రీనికేతం మహేశ్వాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాష్టకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్సాయ యస్పటేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినస్యతి శ్రీ కృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః యాసం వశిష్ట నప్తారం శక్తే పౌత్రం కల్మటం పరాజరాత్మయం వందే సుఖతాతం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వైద్రమ్మనిధయే వాసిష్టాయ నమో నమః యం ప్రౌరజంత మనుపేతమపేత కృత్యం ద్వైపాయనో విరహ కాతర ఆజుహావాత్ పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేతుస్తం సర్వభూత హృదయం మునిమానతోస్మి శ్రీ సుతబ్రహ్మణే నమః సన్యాభరణి సంజాతం వాధూల కులభూషణం శ్రీ రంగారియ గురో పుత్రం షఢగోపమహం భజే అస్మద్ గురుభ్యో నమః భగవత్ బంధువులారా పరమాత్మ స్వరూపాన్ని అర్థం చేసుకోవాలి అంటే లేని దానిలో ఉన్నదాన్ని చూడగలగాలి. అసతి సతుపత్యం నిన్న చెప్పుకున్నాం. లేని దానిలో ఉన్నది ఎలా చూస్తామండి? అంటే చూచుట అంటే ఏమిటి? మొదల అర్థం చేయాలి. చూచుట అంటే తెలియుట. కన్నులతోటే గ్రహించే దాన్నే చూచుట అనం మనం. వాసన చూచుట. రుచి చూచుట. కల ఎక్కడ ఉంది?

జ్ఞాన విషయాన్ని చూచుతా అంటాం. పరమాత్మను చూడాలి అంటే పరమాత్మను తెలియాలి. పరమాత్మను తెలియాలి అంటే ఎక్కడ తెలియాలి? ఎక్కడ? అనటానికి ఏది ఆధారము? ఎక్కడ అంటే ప్రదేశం. ఎప్పుడు అంటే కాలం. దేశము కానీ కాలము కానీ ఈ రెండు ఎవరిని ఆధారం చేసుకొని నడుస్తూ ఉన్నాయో. అంటే నియామకుడిని నియామ్యములో నియమించే వాడిని నియమించబడే దానిలో గ్రహించుట బ్రహ్మజ్ఞానం అంటే అది. ఈ నియమించబడేది అంటే జగత్తు. నియమించేవాడు పరమాత్మ. ఈ జగత్తులో ఉన్నటువంటి రకరకాల రూపములు ఉన్నాయే ఇవి అవిద్యయా అంటే అజ్ఞానముతో. లేని దాన్ని ఉన్నట్టు ఎలా భావిస్తున్నామో ఉన్నదాన్ని లేనట్టు అలాగే భావిస్తున్నాం. శరీరం ఉంది, ఇంద్రియములు ఉన్నాయి, అనుభూతులు ఉన్నాయి అంటున్నాం. దేవుడు మాత్రం లేదంటున్నాం. నవ్వాలా ఏడవాలా? ఇవన్నీ ఉన్నాయి అని నీకు చెప్పింది ఎవడు? ఈ రకమైన శరీర సంస్థానాన్ని. ఏర్పరిచి దానిలోని ఆ అవయవాలను ఏర్పరిచి ఆ అవయవములతో ఆ పనులు చేయించి ఈ అవయవం ఈ పని చేస్తున్నదని తెలిపించి. మరి ఇంత జ్ఞానం ఉంటే పొరపాట్లు ఎందుకు జరుగుతున్నాయి? సరిగ్గా నా బుద్ధి పని చేయలేదండి. ఇంకేమంటాం? నేను అనుకున్నట్టు చేయలేకపోయానండి. అంటే ఎవరు అనుకున్నట్టు చేశావ్? వాడు అనుకున్నట్టు చేశావ్. అంటే ఉన్నదే ఇద్దరు అయితే జీవుడు లేకుంటే దేవుడు. మనం అనుకోలేదు వాడు అనుకున్నాడు అన్నమాట. కాబట్టి పరమాత్మ నియామకం ఇదంతా. ఇందువల్ల నేను అని కానీ ఈ జగత్తు అని కానీ జగత్తులో ఉండేటువంటి అస్తినాస్తి విచికిత్స కానీ ఎవరి సంకల్పం వల్ల వచ్చింది? పరమాత్మ సంకల్పం వల్ల.

పరమాత్మను తెలుసుకోవటం ఎందుకు? పరమాత్మను తెలుసుకున్నందువల్ల కలిగే లాభం ఏమిటి అన్నదానికే మనకు ఈరోజు శ్లోకం చెప్తారు. పరమాత్మ స్వభావాన్ని మనం అవగతం చేసుకుంటే బాధే లేదు. ఆయన ఏం చేస్తాడు? సృష్టి స్థితి లయాః కదా? యత్ అమోఘ లీలా సవా ఇదం విశ్వం అమోఘ లీలః సృజతి అవతి అత్తి. నా సజ్జతే అస్మిన్ ఇది ప్రధానం. అమోఘ లీలః అంటున్నారు మొదలు చెప్పుకున్నాం. పరమాత్మ ఎందుకు సృష్టిస్తున్నాడో చెప్పుకున్నాం కదా. లీలయా క్రీడ ఆట. అయితే కొన్ని పూర్వ పక్షం వాళ్ళు ఆట అనే తప్పే కదా అన్నారు. ఆట వల్ల ఆనందం కలుగుతుంది అంటే ఒక ప్రయోజనం కలుగుతుంది. పరమాత్మ కూడా ఒక ప్రయోజనాన్ని ఆశించాడా? అనే సంగతి చేస్తే రెండో వస్తువు ఉంటే ప్రయోజనం ఉంటుంది. అద్వితీయం ఏకమేవ బ్రహ్మ ఇంక ప్రయోజనం ఎక్కడిది? ఇద్దరు ఉంటే లేదు ఆటకు కూడా ఆడేవాడు ఉండాలి ఆట వస్తువు ఉండాలి. ఆడేవాడు ఆట కాదు కదా. పోనీ ఆట వస్తువే ఆట కాదు కదా? ఆడే ప్రదేశము ఆట కాదు కదా? ప్రదేశం వేరే ఉండాలి, ఆడేవారు ఉండాలి, ఆట వస్తువు ఉండాలి, ఆడుట ఉండాలి. నాలుగు విడిగా ఉన్నప్పుడే ఆటలోని ఆనందాన్ని అనుభూతికి వస్తుంది. మరి ఇంకో పరమత్నం ఉన్నాడా? లేడే. ఒక్కడే అంటే ఆట ఆయనే, ఆడేవాడు ఆయనే, ఆడబడే వస్తువు ఆయనే, ఆడే ప్రవేశం ఆయనే, ఆనందము ఆయనే. ఇంక ప్రయోజనం ఎక్కడిది ఆయనకు? అతని కంటే ఇంకోటి ఉన్ననాడు ఆ ఇంకో దాని నుండి మనం ప్రయోజనాన్ని పొందుతాం. ఉన్నవాడే ఒక్కడైనప్పుడు ఇంకా ప్రయోజనం ఎక్కడిది? ఆకాంక్ష ఎక్కడిది? కాబట్టి అమోఘ లీలః. మనము కూడా ఆటలాడతాం. ప్రతిసారి గెలవలేము.

ప్రతిసారి ఓడలేము. ఆట ఎందుకు ఆడుతారు అంటాడు వ్యాస భగవానుడు. అవశ్యం జేతుమిచ్చన్వై నరహా క్రీణాతి సంతకం. ప్రతిసారి నేనే గెలవాలని ఆట మొదలు పెడతాడు. మనోడు నేనే గెలవాలి. గెలుపు నా ఒక్కడికే లభించాలని సంకల్పంతోటి, పట్టుదలతోటి, అభిప్రాయంతోటి ఆడనోళ్ళు వేడుతాడు. అలా అనుకొని అనుకొని ఆడుతూ ఆడుతూ ఉంటే ఎప్పుడో ఒక్కసారి గెలుస్తాడు. ప్రతిసారి గెలవడు. కానీ ఈ ఒక్కసారి గెలుపు ఇంతకుముందు ఓడిపోయిన అన్ని ఓటములను మరిపిస్తుందట. ఎందుకంటే నాకు దుష్టానం ఏమిటి అంటే జరాసంధుడు. జరాసంధుడు కృష్ణ పర్మాథమ్ 17 సార్లు ఓడిపోయాడు. 18 సార్లు 18 సార్లు సరిగ్గా గెలిచాడు. వాడు ఏం చెప్పు 18 సార్లు గెలిచాడు అని చెప్పాడు. చివరిసారి వాడే గెలిచాడు. వాడిని గెలిపించాడు. ఎందుకు గెలిపించాడు అంటే ఈ 15 సార్లు ఓడిపోయాక కాస్త వాడి మనసులో బెరుకు పుట్టింది. అహంకారం తగ్గింది. అహంకారం తగ్గి బెరుకు పుట్టి కొంచెం పొరపడిన మంచి దారికి వచ్చాడు అనుకోండి మరి వాడిని సంభాడించలేం. వాడి యొక్క దుష్టత్వం చేసినటువంటి కర్మల ఫలితం అనుభవించడానికి వాడికి ఛాన్స్ ఉండదు. అందుకోసం కొంచెం అహంకారం కలిగి నేనే గెలిచాను. మరికొన్ని దుష్ట కార్యాలు చేశాడు. అప్పుడు భీముడితోటి సంహారం చేయుండు. అది ఒక్కసారి గెలిచిన అన్ని ఓటములను మర్చిపోతాడు. ఒక్కసారి ధనము సంపాదించగానే అంతకుముందు అనుభవించిన దారిద్ర్యాన్ని మర్చిపోతాడు. ఒక్కసారి అధికారం చేతికి చిత్తగానే అంతకుముందు పొందినటువంటి దాస్యాన్ని మరిచిపోతాడు. కానీ ఒక్కసారి పరమాత్మను చూడగానే అంతకుముందున్న ప్రపంచాన్ని మరిచిపోడేమిటి అన్నాడు. స్వామి పద్మపురాణం కాదు అక్కడ రుక్మా చెప్పారా అని. ఇన్ని ఉన్నా వాళ్ళు ఒక్కటి ఉంటే ఏం బాధ వచ్చిందండి. తర్వాత ప్రపంచం నాకు లేదు అనుకుంటే హాయిగా మోర్శం అవుతుంది. కానీ అక్కడ మాత్రం ఆ మాయ చాలా బలీయము. సులభంగా మనకు సిగ్గదు అందుకే ఆ స్వామిని అమోఘ లీలః సార్ధకమైన సఫలమేయగల మహానుభావుడు ఇదం విశ్వం సృజతి అవతి అత్తి.

ఈ జగత్తును ఆయనే సూచిస్తాడు. అతనే కాపాడుతాడు. అతనే సంహరిస్తారు, భుజిస్తారు. ఇది మొత్తం ఆయనకు అన్నం. చెప్తాడు మనకు శాందోగ్యంలో చెప్తాడు మహానుభావుడు యముడు అంటాడు ఈ పూర్ణమిదం సర్వం భోగ్యతయా అదన్ పరమాత్మ సత్యాహం దద్ధినేవ ఉపచరామి అంటాడు ఉపశేచినీ భవన్. ప్రపంచమంతా అన్నం ఆయన తింటూ ఉంటాడు. అందులో మేము పెరుగు అయితాం అన్నాడు యముడు. కానీ అన్నం తడుపుకోవాలి కదా. సరే పెరుగు సామ్ నన్ను తీసుకుంటాడు స్వామి. అంటే నేను కూడా స్వామి ఆహారంలో ఒక భాగాన్ని. ప్రపంచమంతా నేను మృత్యువును, యముడు అంటే మరి మృత్యువు కదండీ. అందరిని నేను సాక్షిస్తాను అనుకుంటాడు. నేను పరమాత్మ ఇహి పోయిందనిలో పెరుగును మాత్రమేనండి. కాబట్టి అత్తి. ఎందుకు ఉభయ ఉభయ రత్రులు మనం సేవిస్తే మనం అనుభవిస్తున్నటువంటి జగత్తులోని రుచి కాస్త పెరుగుతుంది. అంటే మన పార్ట్ ఏమిటి? ఇలాగ అందరం పరమాత్మకి భోజనమే. ఆ భోజనం మనకు మరి పెరుగు ఆ లేకపోతే పాలా లేకపోతే చట్నీ ఆ ఊరగాయ మనం ఏమవుతాం? పరమాత్మ మనలను ఎలా ఆరగిస్తాడో తెలుసుకుంటే అబ్బా అదృష్టవంతురమే ఈ భాగాన్ని మనం పొందగలిగాము సంతోషం. అందుకే అంటున్నారు సుజతి, అవతి, అత్తి ఇంత చేస్తాడు కానీ నసజ్యతే అస్మిన్ దాని యందు తాను ఆసక్తిని కలిగించుకోడు. ఆహా ఇంత అందంగా ఉంది మనం ఇల్లు కట్టుకుంటాం. కొన్నాళ్ళు ఉంటాం ఏదో కారణాలు బాగాలేక దాన్ని విడిచిపెట్టి మనం బయటికి పోవాల్సి వస్తుంది. అయ్యో ఇన్నాళ్ళు కట్టుకున్నాం ఇన్నాళ్ళు ఉన్నాం పోయి పెట్టి పోవాలా అని ఎంతో బాధపడతాం. మళ్ళా ఇంకో రోజు ఇంతకన్నా మంచి ఇల్లు కట్టుకుంటాం అది వేరే సంగతి. అయినా కానీ దీన్ని మర్చిపోలేం. కానీ ఇన్ని కోట్ల జీవరాశులు ఆనందాన్ని మాత్రం అనుభవిస్తున్న ఇంత అందమైన ప్రపంచంలో పరమాత్మ ఒక్కనాడైనా ఇది బాగుంది అనుకుంటాడా అని. ఇలాగే అల్లలు ఉండని అనుకుంటాడా? అనుకుంటే విలాయం రాదు. తన చేతిలో పని కాదు. కాబట్టి సౌందర్యానికి కానీ వికారానికి కానీ.

రక్షించేటప్పుడు నేనే రక్షించాలి కదా అని రక్షిస్తాడు. ఆ వస్తువును మళ్ళీ ఎంత పట్టుదలతో రక్షిస్తాడో అంత పట్టుదలతో సంహరిస్తాడు. ఉత్తరాభిమన్యుల వివాహాన్ని స్వామి ఎంత దగ్గరుండి చేయించాడండి పాపం. ఎందరెందరునో నా కూడా దగ్గరుండి చేయించారు. అలాగే మరి. ఆ గర్భాన్ని ఉత్తరా గర్భాన్ని తాను దగ్గరుండి కాపాడాడు. గర్భంలో ఉన్న శిశువును కాపాడాడు. కానీ బయట ఉన్న అభిమన్యుని దగ్గరుండి సంహరింపజేశాడు. రెండు ఒకటే ఆయనకు అంటాడు అర్జునుడు చివరికి లోపల ఉన్న ఉక్రోషాన్ని ఆపుకోలేక నిజంగా నువ్వు తలుచుకుంటే రక్షించలేవా అన్నయ్యా అని. నీవు దగ్గరే ఉండాలా? నీవు దగ్గర ఉండాలి కానీ నీవు అతన్ని పంపించాలనుకొని. నన్ను దూరంగా తీసుకొని వెళ్ళావు. నీకు తెలవదు పద్మవ్యూహం రాబోతుంది ద్రోణుడు ఈ కుట్ర పడుతున్నాడని. అఖిలభూతాంతరియామివి కదా నీకు తెలవదా? దగ్గరుండే చేశావు కదు. నువ్వే అన్నావు కదరా అఖిల భూతాంతరీయం అని. మరి ఏ సమయంలో ఏ ప్రాణితో ఏ పని చేయిస్తారో ఆ పని చేయిస్తాను. నాకు అందరూ ప్రాణులు ఒకటే వీడు మేనమామ కాదు వాడు మేనప్పయ్యాను. నేను మా కొడుకు మేనత్త కొడుకు మీకు మాకు మేనే లేదు అత్తలే కరి. అరె నీ మేనత్త అంటే నేను ఉంటే అత్త మేనే లేదు ఇంకా అత్త ఎక్కడిది మా ఎక్కడిది. అలాంటి బెజారు నాకేమీ లేదు. ఎంత అభిలాభతో, ఎంత కోరికతో, ఎంత పట్టుదలతో సృష్టి చేస్తానో, అదే పట్టుదలతో సంహారం చేస్తాను. అయ్యో ఈ వస్తువు నాది చెప్తారా మనకు భాగవతంలో అవతారాన్ని సాధించే ముందు. మహా మహా యోగులు, మహా మహా మునులు, ప్రపంచమంతా అన్ని రకముల ప్రాణులు ఆ పరమాత్మ యొక్క దివ్య సుందరమైనటువంటి విగ్రహాన్ని శరీరాన్ని చూసి అందరూ ప్రతి వానిలో ఆశపడ్డారు కదా. ఋషులు పడ్డారు, మునులు పడ్డారు, గోపికలు పడ్డారు. పరమాత్మ యొక్క సౌందర్యాన్ని చూచి మోహించని వాళ్ళు లేరు. మరి అంత మోహకమైన శరీరాన్ని అలాగే వదిపెట్టి వెళ్ళిపోయారు.

ఇడికి ఇచ్చాడు వెళ్ళాడు. ఎలాగయ్యా అంటే యథా కంటకేన కంటకినం ద్వయం తేనైవ త్యజ్యతి. కంటకం కంటకేనైవ ద్వయం దేనైవ త్యజ్యతి. అదిగో వెళ్తుంటాం. చెప్పులు జాగ్రత్తగా ఉన్నా ఏదో అటు ఇటు పక్కకు పోయి ఒక ముల్లు కుచ్చుకుంది. మన దగ్గర తాంటాలు పిన్నీలు లేవు. ముల్లు ఒకట ఇరిగింది దాన్ని తీయాలి ఏం చేస్తాం? ఇంకో ముల్లు తీసుకుంటాం. దాంతోటి తీసి అది ఆ దానికి ఇచ్చేస్తాం. ఈ ఇరిగిన ముల్లును తీసింది కదా అని మనం తీసిన ముల్లును భద్రంగా జేబులో తీసుకొని రాసుకుంటామా అండి? ఇది పారేస్తాం అది పారేస్తాం. ప్రపంచంలో ఉండేటువంటి అక్రమాన్ని, అన్యాయాన్ని, పాప ముల్లును తీయడానికి స్వామి ఓ శరీరం తీసుకొని వచ్చాడు. కానీ ఉన్నాయి ఏంటి? అన్ని శరీరాలే కదా. ప్రపంచంలో ఏమున్నాయండి? అన్ని శరీరాలే. ఇన్ని శరీరాల్లో వచ్చేటువంటి ద్రోహాలను, పాపాలను తొలగించడానికి తాను శరీరం తీసుకొని వచ్చాడు. వాటిని పోగొట్టాడు, దీన్ని వెలిపెట్టాడు, వెళ్ళిపోయాడు. కాబట్టి ఏమి? అందుకే ప్రధానమైనది ఏంటంటే నాకు తజ్యతే. దాని యందు పరమాత్మ ఆసక్తి కలిగి ఉండడు. ఇది బాగుంది, ఇది బాగుంది, ఇది బాగుంది మనకు అనిపిస్తుంది. ఆయనకి అన్నీ బాగానే ఉంటాయి. అన్నీ అంటే? సృష్టి బాగానే ఉంటుంది, సంహారం బాగానే ఉంటుంది. అందుకే నహిసజ్యతేస్మిన్ భూతేషుచ అంతరహిత ఆత్మతంత్రః ఇతను ప్రతి ప్రాణిలోనూ అంతర్యామిగా ఉంటాడు. కానీ ఏ ప్రాణిలో అంతర్యామిగా ఉన్నా తన ఇష్ట ప్రకారం ఉంటాడు కానీ వారి ఇష్ట ప్రకారం ఉండదు. మనము ఒక ఇంట్లో మన ఇష్ట ప్రకారం ఉంటాం అనుకుంటాం. మా ఇల్లు వదిలి రమ్మంటే అబ్బా ఇంత బాగుందండి. రావాలంటే కష్టమే. పోనీ అని అని వెళ్లకుండా ఊగుంటావా? తప్పదు. ఇష్టము లేకున్నా ప్రవేశిస్తావు, ఇష్టము లేకున్నా వెళ్తావు మనమైతే. కానీ పరమాత్మ తాను అనుకున్నప్పుడే ప్రవేశిస్తాడు. తాను అనుకున్నప్పుడే నిత్యం ఇచ్చాడు. ఈ రెండు కూడా ఆత్మ తంత్ర. తన ఇచ్ఛానుకూలమే తప్ప ఇతర ఇచ్ఛాధీనం కాదు. అంటే కర్మ పరతంత్రుడు కాదు, ప్రకృతి పరతంత్రుడు కాదు, స్వతంత్రుడు. షాడ్వర్గికం జిఘ్రతి షడ్గుణేచః పరమాత్మ చెప్తారంటే షాడ్వర్గికం అంటే ఇంద్రియవశమైన విషయములను శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములను ఆయా జ్ఞానేంద్రియములతోను స్వీకరిస్తాడు

జ్ఞానేంద్రియాలు అంటే మనస్సు కావద్దు మరి. ఐదు జ్ఞానేంద్రియాలు, ఆరవది మనస్సు. ఇది షార్ట్ వర్జికం. ఈ ఆరు అనేటువంటి గుంపుతో ఏర్పడేటువంటి ఇంద్రియముల చేత అనుభవించవలసిన విషయములను జిఘ్రతి అనుభవిస్తాడు. ఈ జిఘ్రతి అంటే ఏమిటండీ అర్థం? వాసన చూస్తాడు కదా అంటే అక్కడికి ముక్కు పోతుందా? ముక్కు దగ్గరికి వస్తాయా? ముక్కు అక్కడికి పోదు. జ్ఞానం ఏం వెళ్లదు. మనం ఎక్కడ కూర్చున్నా చుట్టుపక్కల ఉన్నటువంటి గంధంతో వచ్చే వాయువు ఉందే. ఆ వాయువు వస్తే ఆహా బాగుంది అంటాం. ఒకవేళ మనము మనమనుకున్న దాన్నే వాసన చూడగలిగితే దుర్గంధాన్ని చూడలేం. అబ్బా, ఇది ముక్కులు పాడేయండి ఇది దుర్గాను. మరి మూసుకో. మానుకో. అబ్బే లేదే అది వస్తుంది. మన ఇష్టం కాదు. సువాసన కాదు మన ఇష్టం కాదు కదా ఇంత ఎలా ఇచ్చి ఉంటుంది. అంటే అది వచ్చినప్పుడు వాసన చూడటం తప్ప. మనం అంతకు మించి ఏమి చేయలేం. అయితే వాసన చూచిన తరువాత మనం ఒక పని చేస్తున్నాం. ప్రతి విషయాన్ని ఎంత జాగ్రత్తగా పరిశీలన చేయాలి అంటే అప్పుడు తత్వం తెలుస్తుంది. చిన్న విషయమే. వాసన మనం చూస్తున్నాం అనుకుంటున్నాం కరెక్టా? అదే కరెక్టే అంటాం. వచ్చినప్పుడు చూస్తున్నాం. సువాసన వచ్చింది ఆహా బాగుంది అంటున్నాం, దుర్వాసన వచ్చేసింది ఆహా బాగుంది బాలేదు అంటున్నాం. తేడా ఎక్కడంటే సువాసనను దుర్వాసనను మన ఇష్టము లేకుండానే స్వీకరించినప్పుడు, చూడగలిగినప్పుడు, గ్రహించగలిగినప్పుడు దానివల్ల వచ్చే చెడు మంచులు ఎందుకు భావిస్తావు మరి? వచ్చిందే చూశాం, రాలేదు మానేం. అయ్యో ఈ వాసన ఇంకాసేపు ఉంటే బాగుండేది అని కానీ, అరే ఇలాంటి వాసన నాకు వద్దు అని కానీ, ఎలాగు నీ ఇష్టం పని చేయనప్పుడు. నీకు తెలియకుండా, నీవు అనుకోకుండా, నీ అధ్యయనం లేకుండా, నీవు అనుభవించేటువంటి విషయం మీద నీ ఇచ్చా అనిచ్చేందుకయ్యా. వచ్చినటి చూడు రాలేదు మాను. నీకు తెలియకుండా నీవు అనుకోకుండా వచ్చిన దాని మీద నీ మనస్సు ఎందుకు పెడతావ్?

మనసు పెట్టనివాడు పరమాత్మ పెట్టినవాడు జీవా. సాడ్వర్గికం జిఘ్రతి సడ్గుణేశః. పడేమో ప్రభువు మనం ఏమో చేయవద్దు. శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములను మనం చెప్పుకుంటున్నాం. దీనికి బుద్ధినుడు కల్పిస్తున్నాం. ఈ ఆరు రకములైనటువంటి గుణముల ప్రభువైనటువంటి స్వామి ఉన్నాడే పరమాత్మ. అతను ప్రభువు కాబట్టి వచ్చినా పట్టించుకోడు రాకున్నా పట్టించుకోడు. ఇది బాగుంది అనడు అది బాగాలేదు అనడు. మనము కూడా పరమాత్మ తత్వాన్ని తెలుసుకున్ననాడు ఆ స్థితికి రావాలి. తాను అనుగ్రహించాడు అనుభవిద్దాం. నిగ్రహించాడు మానుకుందాం. అనుభవించిన నాడు ఆహా అనొద్దు, నిగ్రహించిన నాడు అయ్యో అనొద్దు. ఎందుకంటే నువ్వు ఆహా అన్నా ఎక్కువ రాదు, అయ్యో అన్నా రాకుండా పోదు. నీ చేతిలో లేనప్పుడు. నీ ఇష్టం కానప్పుడు పరమాత్మ నిజత ఈ వస్తువు అనుభవింప చేయాలి అనుకున్న తరువాత నువ్వెవడవు కాదనటానికి? మనస్సు అక్కడ లగ్నము చేయకుండా పరమాత్మ ఇచ్చిన దాన్ని ఇచ్చినప్పుడు స్వీకరించగలిగితే జ్ఞాని. స్వీకరించిన దానికి స్వీయత్వాన్ని ఆపాదిస్తే అజ్ఞాని. కాబట్టి ప్రకృతి అందించే వాటిలో ఇచ్ఛా ద్వేషాలు లేకుండా స్వీకరించుట మన కర్తవ్యం. ఎవరు చేశారు ఈ పని? పరమాత్మ షాడ్వర్గికం జిఘ్రతి షడ్గుణేచః నచాస్య కచ్చిత్ నిపుణ్యేన ధాతురవైతి జంతుహు కుమనీష ఊతీహి అస్య ఊతీహి అంటున్నారు ఈ పరమాత్మ యొక్క లీలలు. ఏమిటో ఎలా ఉంటాయో ఎంత ఉంటాయో కుమనీష అంటే దుష్ట బుద్ధి గలవాడు అతని లీలను నావైతి తెలుసుకోజాలడు నిపుణేన నైపుణ్యముగా తెలుసుకోజాలడు. అంటే సర్తముతో హేతువాదంతో పరిశీలనతో పరమాత్మ లీలలకు అర్థం తెలియలేడు.

ఇక్కడ కుమని ఇష్ట వాడి బుద్ధి చెడ్డది. ఎందువల్ల? ప్రతిదానికి కారణాన్ని కనుగొంటాను అంటాడు. మరి వాడి కారణాన్ని కనుక్కున్నాడా? దే దే తన కారణాన్నే తాను తెలియని వాడు ఇంకోని కారణాన్ని ఏం తెలుసుకుంటాడు. అందువల్ల నేను చూడని వాడిని నమ్మనండి అన్నాడు ఓ మహానుభావుడు. ఏ స్వామి ప్రశ్నేసాడు రా, మీ అమ్మ నాన్న ఎవరో నీకు తెలుసా? మా నాన్న మా అమ్మ చూపిందండి. మరి మీ నాన్న నువ్వు చూసావా? మా అమ్మ చూపిందండి. పోనీ మీ అమ్మ అమ్మగా ఉండటాన్ని నువ్వు చూసావా? ఆ మాట మీరు ప్రసవించాలి. ప్రసవిస్తున్నప్పుడు నువ్వు చూశావా? పోనీ ప్రసవించిన తర్వాత చూశావా? ప్రసవం అయిన తర్వాత కొద్ది కాలం పెరిగిన తర్వాత పాలు తాగుతున్నప్పుడు పాలు తాగినప్పుడు అమ్మ ముఖాన్ని చూస్తాడు. పయఃపిబన్ శిశుహు పశ్యతి మాతృ ఆననం. యాసుడు వదిలిపెట్టే విషయం ఏది ఉండదు. అతి చిన్న విషయాన్ని హాయిగా చెప్తాడు, అతి గొప్ప విషయం చెప్తాడు. శిశువు తల్లి మొఖం ఎప్పుడు చూస్తాడో అంటే పాలు తాగుతున్నప్పుడు చూస్తాడు. అంతదాకా ఎవరు తల్లి? ఇప్పుడు ఏమనుకుంటావు? ఎవరు పాలిస్తే వారే తల్లి అనుకుంటారు. ఇప్పుడు మా తల్లికి పాలు లేవు మా కవి చెప్పుకున్నాం కదా. భగవత్ మహత్య ఇంకెవరో పాలిచ్చారా ఆమె తల్లి? స్వకారణాన్ని చూడలేవు. స్వకార్యాన్ని చూడలేవు. చూచిందని నమ్ముతాను అంటే నవ్వాలా ఎడవాలా? అందుకే కుమనీశః ఊతీహి నచ అవైహి. ఈ దుష్ట బుద్ధి గలవాడు నిపుణి అయిన తన తార్కిక బుద్ధి బలంతో పరమాత్మ యొక్క లీలలను తెలుసుకోలేడు. నామాని రూపాణి మనోవచోభిహి సంతన్వతః నటచర్యామివాజ్ఞః దానికి చక్కని దృష్టాంతం ఇస్తున్నాడు. మనో నాటకానికి వెళ్ళాం. పోనీ ప్రభాతంలో సినిమాకు వెళ్ళాం.

ఏదో దృశ్యం ఒక నటుడు ఒక నటి ఎవరో ఉంటారు దృశ్యం నాయక నాయకుడు వీళ్ళను నాయకుడు వాడు కొడుతుంటాడు ఇంకా రెండు కొట్టు వీడు లేచి వీడు కొడుతుంటాడు అక్కడ అమ్మాయో అబ్బాయో నాట్యం చేస్తుంటే వీడు లేచి నాట్యం చేస్తాడు ఏమనుకోని నాట్యం అమ్మాయి చేస్తుందని అమ్మాయి పేరుతో ఉన్న అమ్మాయి చేస్తుందని. హీరోయిన్ బాగుంది కాబట్టి చప్పట్లు కొట్టాలన్నా, హీరోయిన్ నాట్యం బాగుంది కాబట్టి చప్పట్లు కొట్టాలి. చప్పట్లు ఎలా కొట్టాలి? నాటకంలో నటునికి ఏ నామం ఉందో, నటునికి ఏ రూపం ఉందో, నటుని పేరు కాకుండా ఆహా రాముడు చాలా బాగున్నాడండి. ఆహా రాముడు చాలా బాగా మాట్లాడాడండి. పేరును చెప్పుకుంటావు, ఆ నటనను చెప్పుకుంటావు. నటించే వ్యక్తిని అప్పుడే తర్వాత చెప్తావు. నీవు చూస్తున్నది ఆ వ్యక్తి చేస్తున్నదా? ఆ వ్యక్తి ఎవరి వేషం వేస్తున్నాడో వాడు చేస్తున్నది. కాదు కదా. అబ్బా రాముడికే ఫలానా వారు బాగా నటించాడండి ఇప్పుడు అంటావు నటిస్తున్నప్పుడు. ఆహా ఎంత భోగ్యం అండి అప్పుడు అంటావు. కాబట్టి నాటకంలో నటించే వారి నామరూపాలను నటించే వారి మాటలను మనోవచోపిహి కదు రూపాన్ని మనస్సుతోటి నామనేమో వాప్తితోటి. ఈ రెండింటిని గ్రహించాను అనుకుంటాడు కానీ అజ్ఞాన అగురున్నాది. అసలు రూపాన్ని తెలుసుకోలేదు. అలాగే నాకు పరమాత్మ తెలుసు, నేను భగవంతుడిని చూశాను. భగవంతు ఇదంతా నాకు అర్థమైపోయింది ప్రతివాళ్ళు అంటారు ఏం అర్థమైంది? ఏమి అర్థం కాదు అనేది అర్థమైతే సంతోషం. కనీసం నాకేం తెలియాలి అంటే అయ్యా మేము ఏమి తెలియలేము. అవిజ్ఞాతం విజానతాం విజ్ఞాతం విజానతాం. కానీ ఏం అర్థం చేసుకోవాలి? నిజముగా అర్థమైన వాడు ఎవడు? మనకేదీ అర్థం కాదన్న వాడు అర్థమైన వాడు. నాకన్నీ తెలుసు అన్నాడు అనుకోండి. అత్తగా బావిలో పడ్డాడు. అందుకే నామాని రూపాణి మనోవచోభిహి సంతన్వతః తటచర్యామివాజ్ఞః సవేద ధాతు పదవీం పరస్య దురంత వీర్యస్య రథాంగపాణేహి.

యో అమాయయ సంతతయ అనువృత్య భజేత తతు పాద సరోజ గంధం అయితే మరి గతి ఏమిటి? ఆ 3వ అధ్యాయం 3వ అధ్యాయం 38. అయితే ఇంతకు మరి గతి ఏమిటండీ? ఆయన చేస్తూ ఉంటాడు, మనము చూడలేము, మన పని అనుభవించడం వరకే మనం ఏం తెలియలేము, ఇక ఇలాగే ఉందామా? భగవంతుని మాయను తరించడానికి ఏదైనా మార్గం ఉందా? అంటే చెప్తున్నాడు మహానుభావు తవేద దాతు పదవీం పరస్య దురంత వీర్యస్య రథాంగ పాణి. చక్రాయుధుడు అంటున్నాడు. ఏ ఇంకేం ఆయుధాలు లేవా? పరమాత్మ యొక్క ఒక్కొక్క ఆయుధానికి ఒక్కొక్క ఆంతర్యం ఉంది. మనం శంఖము అనగానే సకల వేదములు అని చెప్పుకుంటాం. అలాగే చక్రము అనగానే జ్యోతిష్చక్రం. తేజస్సు, జ్ఞానం, చక్రము జ్ఞానానికి ప్రతీక, శంఖం వేదానికి ప్రతీక. అందుకే ఇక్కడ శంఖాన్ని చెప్పుకోకుండా రథాంగపాణి అంటే. సత్యం జ్ఞానమనంతం బ్రహ్మ అనేటువంటి అసలైనటువంటి స్వచ్ఛమైన జ్ఞానరూపుడైనటువంటి పరమాత్మ ప్రధాంగపాణి అలాగే దురంత వీర్యత్య అందుకే దురంత వీర్యత్య అంటున్నాడు. పరమాత్మ యొక్క పరాక్రమము ఇంత అని ఎవ్వడు తెలుసుకోలేడు. ఎవడు అంటే ఆయన కూడా ఇంక్లూడింగ్ పరమాత్మ. నా బలం ఇంత అని చెప్తారండి. ఒకడు ఆయన నా బలం ఇంత అని చెప్తే అనంతం కాదు మరి. కాదు. ఏ ఒక్కరు అంతం చూసినా అది అనంతం కాదు. ఇక్కడ ఆయనకు కూడా తెలియదు. మన మాట కాదు. దమ్మాళవారు అంటాడు ముడిచ్యోది అయి అందులో తిరుమాలే కట్టురయే అంటాడు. నీకు తెలియకుంటే ఇబ్బంది లేదు. తని సమ్మ అమ్మ నన్ను అడిగి ఇద్దరు ఆలోచించుకొని ఉంటే చెప్పండి అంటాడు. తెలిస్తే అంటే బొమ్మ కట్టుకొని తెలియదు అనొస్తాయండి అంటే తెలియదు అనాలి మేము. ఎందుకంటే అనంతం ఆయన లేదు అనంతం ఆయన రూపం అనంతం ఆయన శక్తి అనంతం ఆయన జ్ఞానం అనంతం. నాకు తెలుసండి నా రూపం అని చెప్పాడనుకోండి మళ్ళీ అది శాంతం అవుతుంది. అనంతస్య అజ్ఞానమేవాభరణం అంటారు. కదా? అనంతత్వం నిరూపించబడాలంటే తెలియకపోవుటే నిరూపించబడుతుంది. అందువల్ల ఇలాంటి నామాని రూపాణి దురంత వీర్యస్య రథాంగపానేహే యో అమాయయా సంతతయా అనువృత్యా.

పరమాత్మ యొక్క మాయను ఎవరు తెలుసుకుంటారండి? ఎవరు స్వచ్ఛమైన కపటము లేని భక్తి కలిగి ఉంటారో వారు తెలుసుకుంటారు. అంటే మేము భక్తులము అని ఎదుటివారు అనుకోవటానికి చేసే అనువృత్తి ఉంటే కుదరదు. అమాయయ అనువృత్తి. కపటము లేని సేవ కావాలి. దంబం ఉండకూడదు. ఓ నలుగురు వస్తున్నారా నేను దండం పెడతాను. వాళ్ళు పోగానే పడుకుంటాను. కాదు. ఇది అమాయయ అనువృత్య. సహజమైన అనువృత్తి కావాలి. అంటే హృదయపూర్వకమైనటువంటి భక్తితో పరమాత్మను సేవించాలి, ఆరాధించాలి. అలాంటి అమాయయ సంతత సంతతయా అనువృత్య. అందులో ఇంకో మాట అనువృత్తికి రెండు ఇచ్చాడు. ఒకటి అమాయయ, రెండోది సంతతయా. అంటే కపడము ఉండకూడదు, ఎల్లప్పుడూ ఉండాలి. పొద్దున అరగంట చేస్తానండి, నేను సాయంకాలం అట్లా చేస్తాను, తప్పకుండా చేస్తానండి, నవ్వాలి ఏడవాలి అని చెప్పుతుంటారు. వినండి రోజు ఉదయం అరగంట దేవుని ముందులో కూర్చుంటానండి. తిగ్గు పడాలనా సంతోషించాలి. స్వామి 24 గంటలు ఇస్తే అరగంట కూర్చుంటున్నారని తిగ్గు పడుతున్నావా ధర్మంగా చెప్పుకుంటున్నావా? ఈ డ్యూటీ ఏంటి? ఎంతసేపు ఉండాలి? 24 గంటలు 23 గంటలు ఉండాలి. అరగంట ఉండి నేను అరగంట రోజు చేస్తున్నానండి అంటే నవ్వాలనా ఏడవాలనా? పరమాత్మ ఈ నాలుగు గంటల్లో పరమాత్మకు అరగంట ఇచ్చిన మాట నువ్వు తీసుకుంటావా? ద్రోహం కాదు. ఇదిగో అని గర్వంగా చెప్పుకుంటావా? అందుకే సంతతయా అనువృత్తియా మనస్సుతో పెట్టుకోవయ్యా. శరీరం పెట్టకు బాధ ఏం లేదు. సంసారం ఉంది, పిల్లలు ఉన్నారు, ఇల్లు ఉంది, వాకిలి ఉంది, ఉద్యోగం ఉంది, ఇంకేదో ఉంది, మనసేమైంది? ఏ పని చేస్తున్నా అక్కడే ఉండు. పానీయంబులు తాగుచున్ తివురుచున్ భక్షించుచున్ చెప్పారు వారు. ఆ శలీలా నిద్రాదులు చేయుచున్ సంతత శ్రీనారాయణ పాద పద్మ యుగడి చింతామృతాస్వాద సంధానుండై మరచెను సుదారసితుడు ఏతద్విశ్వమును భూవరా అంటాడు పోతన. రాత్రి రుత్యాలు నీళ్లు తాగుతున్నా, అన్నం తింటున్నా, నిద్రపోతున్నా, లేస్తున్నా, కూర్చున్నా, నడుచుకున్నా, నవ్వుతున్నా, ఏం చేస్తున్నా నిరంతరం నారాయణ నామమే అనుసంధానం చేస్తున్నాను.

చేసుకో దానికేమైంది? అన్నం తిను ముద్ద ముద్దలా మధుసూతన్ని చూడు అన్నాడు మహానిక కుప్పు స్వామి తీసుకు చేస్తాడు. ఎలా చూడాలి అంటే ఒక్కొక్క ముద్దను కేశవాయ స్వాహా ఒక ముద్ద నారాయణాయ స్వాహా చాలు కదా ఈ నామాలు అని చెప్పింది 12 ముద్దలు తినమని. అది చెప్పింది ద్వాదశ కబళైహి పరిపూర్ణో భవతి అని చాలు. 12 ముద్దలు తిన్నారు. అందుకే మనం 24 నామాలు ఉన్నా మనం చెప్పే నామాలు ఎన్నండి? ద్వాదశ కాదు మరి అందుకే చెప్పింది. ద్వాదశ నామములతో ద్వాదశ కవడములు తింటే చాలు. మళ్ళీ కవడం అంటే ఇంత ముద్ద కాదు. కుక్కుట అండం ప్రమాణం కవడం అన్నాడు. కోడిగుడ్డు అంతే ఉండాలి ముద్ద. అదే లెక్క. అది తప్ప ఇంత తింటాను ఇటు పోయి ఇటు వడ్డు చేసుకొని 12 ముద్దలు పెట్టుకుంటానంటే మన ఆహారం ముద్దలు అయిపోతాయి. కాబట్టి అందుకే అమ్మో ఋషులు మనకెక్కడా ఛాన్స్ ఇవ్వరు అన్నీ నియమితం ప్రతిదీ పద్ధతి ఉంటుంది. శ్రీఫల ప్రమాణం ఆ. విఫల ప్రమాణం. విఫలం అంటే ఇంత కూడా జీవితం ఏం చేస్తాం మనం? ఆ కాదు అంత అంత చెప్పాడు. కుక్కుటాండమే అంటాడు. ఎందుకంటే బ్రహ్మాండం అండి. కుక్కుటా అని మీకు బాధ ఏమి వచ్చింది కాలకేదం సర్వం అదే మీకు అసలు వచ్చిన బాధ ఏమిటంటే మంచిగా స్వత్వం పెట్టుకోవద్దు కుక్కుట అంటే కదం కుక్కుటత్వం. కుట కుటా సర్వం జగపతి కుక్కుటం. సకర జగత్తు క్షుద్రము అని నిరూపించే దాని పేరు కుక్కుటం. తస్య అండం తస్మిని జయజం వ్యాప్తం తద్బ్రహ్మాండ సమం రూపం. అండత్వం బ్రహ్మాండస్య కుకుటస్య లోకస్య కుట కుటాయి తత్వం. తస్యేవ నామ కాలజ్ఞానమితి. ఎవరు అడగకుండా ఎవరు కోరకుండా ప్రపంచం మొత్తం సమయం సూచించేటువంటి మహానుభావురాలు ఒక కోడే. ఎలా ఇప్పుడు అంటే మనం మర్చిపోయినాం ఇప్పుడు మనకు అలారాలు ఉందో ఇంకేదో అది ఉందో అది పెట్టుకుంటాం లేస్తాం కానీ ఊళ్ళలో అయితే. తెల్లవారు జాము ఉంటే గుర్తు కోడి కూతం బట్టే లేస్తారు గాడిద కూతే లేవరు. కుక్క అడిగినా లేవరు కోడి కూస్తేనే లేస్తారు. దాని పని అదే. దాని పని కాల జ్ఞాపకం. అందులో మన మన తిరుప్పావు సంప్రదాయం ప్రకారం పూర్వాచార్యులు అన్నారు. కుకుడములు అంటే పూర్వాచార్యులు, కోకిలలు అంటే ఆళువారులు అని చెప్పాం మనం.

కోడి పెద్ద గడ్డ మీదికి వెళ్లి తొవ్వుకుంటూ రత్నాలు వచ్చినా, బంగారం వచ్చినా, రూపాయి తొవ్వి పారేస్తుంది. ధాన్యంగా తొప్పి తింటుంది. గురువుగారు కూడా ప్రపంచం ఎంత భోగ్యమైనా తీసి అవతల పారేస్తాడు. తనకు భగవత్ భాగవతాశేషం లభిస్తే తీసుకుంటాడు. కాబట్టి పరమజ్ఞాని కుక్కుటం, మీరు కుక్కుటం అనకూడదు అనుకుంటే చాలా ప్రమాదం. అది చాలా కాతస్మరణీయం. ఆ ఆచార్య రూపం, ఆళ్వార రూపం, వ్యాక్య రూపం, జ్ఞాన రూపం ఇన్ని స్లోపాలు అందులో ఉన్నాయి. కాబట్టి ఎవరో కొందరు దాన్ని ఏమో చేస్తారు మనం ఎందుకు అనంగా అది వాళ్ళ కర్మ. పాపం తస్య స్వయం యత్ర శామ్యతి తద్విదుం తద్విదుహు. ఇది షాహా అంటారు. ఎవరో పాపం చేస్తున్నారని వస్తువు యొక్క జ్ఞానాన్ని మరిచిపోవటం పండిత లక్షణం కాదు ముమ్మి. కాబట్టి ఇలాంటి ఈ స్వరూపాన్ని సభ్యజ ధాతు పదవీం యో అమాయయా సంతతయ. భోజనం చేస్తూ ఉన్నా, నిద్రపోతూ ఉన్నా, నీళ్లు తాగుతూ ఉన్నా, పాలు తాగుతూ ఉన్నా, నడుస్తూ ఉన్నా, మాట్లాడుతూ ఉన్నా నీ మనస్సు ఏమైంది? నిరంతరం మనస్సు పరమాత్మ యందు లగ్నం చేస్తూ ఉంటేనే అనువృత్తి అంటే అది. గుడికే వెళ్లాలని కాదు, స్వామి ముందర కూర్చోవాలని కాదు, ఇక్కడే కూర్చో, నీ ఇంట్లోనే కూర్చో, నీ మనస్సులో మాత్రం పరమాత్మను ధ్యానం చెయ్యి. సంతతయా అనువృత్య అంటే సార్వకాళిక అనువృత్తి కావాలి అది కూడా అమాయయ కపటము లేని. పక్కవాడు చూస్తున్నాడని కళ్ళు మూసుకొని ఆరాధన చేయటము ఇంకొకడు చూస్తున్నాడని గుడి వైపు వెళ్ళటము కాదు. సహజమైనటువంటి ప్రవృత్తి అమాయయ అనువృత్య అందుకే అంటే మనలో మనం మనము ఆచరించేటువంటి ప్రతి ఆచరణలోని ఆంతర్యం వాళ్ళకి తెలుసు. కదా అందువల్ల ఆయన ఏమంటున్నాడు అమాయయా సంతతయా కపటము లేకుండా ఉండాలి ఎల్లకాలము ఉండాలి అలాంటి అనువృత్తి కావాలి అమాయయా సంత అనువృత్యా భజేత తత్పాద సరోజ గంధం ఏం చూడాలి? పరమాత్మ యొక్క పాద పద్మ పరిమళాన్ని అలా మనం పరిగ్రహిస్తే పరమాత్మ మాయను దాటవచ్చు.

ఇది చేయని వాడు ఎంత గొప్పవాడైనా పరమాత్మ మాయను తెలుసుకోలేదు బ్రహ్మాదయః విధి శివాః సనకాది సిద్ధాః ఇంద్రః విక్షిస్తాడు మహాంగోడు. వీళ్ళందరూ కూడా ఏదో సందర్భ పరమాత్మ మాయకు లోనయ్యారు. మనం జ్ఞానులందరిలో బ్రహ్మాండమైన మహా జ్ఞానులుగా ఎవరిని చెప్పుకుంటాం? తన కాదు. అని చెప్పుకుంటారు. మరి వారు ఎందుకు శపించారు? వైకుంఠానికి వెళ్లి ద్వారబాకులు ఏమో అన్నారని శపించారు. మరి శపించారంటే వారి మనసులో ఏమొచ్చిందన్నమాట? పోపం వచ్చింది కదా అందులో అంటాడు కూడా వ్యాసుడు ఈషత్ కామానుజేన పరిపృతాక్షాః అంటాడు కొద్దిగా మన్మధుని తమ్మునితో ఎర్రబడిన కళ్ళు కలవాడై కోరిక తమ్మునితో అన్నారు. కామం అంటే కోరిక. కోరిక తమ్ముడు కళ్ళల్లో చేరాడట వచ్చి అవి ఎర్రగా అయ్యాయి. ఏంటండీ కోరిక తమ్ముడు? కోపం. కోరిక చేయకుండా ఏం చేస్తావండి? ఎంబడే ఎవడన్నా కానీ నేను అడిగితే నువ్వు కాదంటావట అంటావ్. ఓ బాగా గొప్పోడు అన్నావ్. కాబట్టి వాడు కామా చూడండి. ఒకళ్ళలో రామానుజుడు తెలుసు కానీ యాదుడు ఒకడిని కొత్తగా పెట్టాడు కామానుజుడు అంటే కోపము అన్నమాట. అందువల్ల ఈ కోపముతో కన్నులు ఎర్రబారినాయి. మరి ఎందుకు వచ్చింది కోపం? అందుకే స్వామి ఎంత చమత్సారం చేశాడు. స్వయంగా తానే వచ్చి తప్పు తప్పు కృత్యాపరాధంబు స్వామిదే, మా వాళ్ళ తప్పు మాదే, పొరపాటు అయింది ఆయన మీ జాబం పెడితే పెట్టారు. కానీ దాన్ని కొద్దిగా నేను ఇలా ఇలా చేస్తాను, అనుగ్రహించండి. మీలాంటి మహానుభావులను చూసి వారి పేరు తప్పు కదా? ఏదో మాయ గురవుతుంటారు అందరూ. పట్టించుకోకండి అంటారు అందరూ అంటే అయిపోయారు అన్నారు. ఆ మాట వింటేనే స్వామి తప్పు తప్పు అని చెంపలేసుకుంటారు. ఎందుకంటే. వాళ్ళు అడ్డగించారంతవరకు బానే ఉంది, మరి మాకు కోపం రావడం ఏంటి? అంటే మేము కూడా ఇక్కడ మీ సంకల్పానికి మేము వసులమయ్యాము. తప్పు మీరే చేశాము స్వామి, క్షమించండి. మీరేం చేయలేదు, నేను చేయించాను. ఇదంతా.

మీ కృత్యం కాదు. ఏమి ఏదో వరహ నరసింహ రామ కృష్ణ అవతారాలతో కాస్త లోకంలో అదే ఆడుకుందాం అనుకోని చేసిన పని. దానికంటే ముందే పని ప్రారంభమైంది మీకంటే ముందే. వీళ్ళు ఈ అనుభవాన్ని పొందాలని మీకంటే ముందు అమ్మవారే చెప్పింది. లక్ష్మీ అమ్మవారే చెప్పేసింది. ఓ లక్ష్మీనారాయణుడు కాసేపు కొట్టాడుకున్నాడు. ఏమంటాం ఏం కలహం? ప్రణయ కలహం అంట. జంగ కొట్టాడితేనే దానికి వేరే పేరు. ఆ కదా ఇది ప్రణయ కథ. అంటే మరి ఎప్పుడు ప్రేమగా ఒకరి మొఖలో చూసుకుంటూ ఓ ఓ అని ఒకరే పోడుకుంటే విసుగు పుడుతుంది. అదే కిచ్చి కొట్టే కానీ ఆ ఒకరి మొఖ అంతా బయటికి పోతే మళ్ళా ఫ్రెష్ గా ప్రేమ వస్తుంది అన్నమాట. అది రుచి అండి లడ్డు తిన్నప్పుడు పులుపో కారమో కావద్దా అదే మన ఇద్దరం కొట్లాడుకున్నాం అనుకున్నారు లక్ష్మీనారాయణ ఏదో మాట్లాడుకున్నారు కొట్లాడుకున్నారు ఆయన కోపం వచ్చి నేను వెళ్ళిపోతున్నాను అని చెప్పింది బయలుదేరినారు. పోతే పోయావు. మళ్ళీ వచ్చినా చూడు రాకు మళ్ళీ వచ్చేవో. వచ్చినా రానియ్య నేను అన్నాను. అది వస్తే కదా అని ఆమె పోయింది. వీళ్ళిద్దరూ విన్నారు ఈ మాట దొరకపోవాలా ఏమంటావ్. ఒక వచ్చినారా అని అంటే అమ్మ వస్తే మనం రానియ్యొద్దు అన్నమాట. ఆ ఉంటుంది ఆ కొంచెం పడిపోయి అలా వచ్చింది ఆడ్డం పెట్టాడు. ఓ ఇద్దరు బాకు రారా నా ఇంటికి అన్నీ రాను అంటున్నారు. నేమే మన మన నీకేం తెలుసు రా మా మాటల్లో పాపం ఆడు మొగలు అక్కడ మంతా అనుకుంటున్నారు అందుకే కాస్త ఏంటంటే. భార్యాభర్తలు సంతోషంగా ఉన్నా కోపం ఉన్నా మధ్యకు పోవద్దు. ఎందుకంటే ఆ కోపం మనమే తీస్తారు. మేము బాగానే ఉన్నాం కానీ మధ్యకు వచ్చి మాకు మా ప్రేమ పాడు చేశారండి. కొట్టాకు మేం వాళ్ళే. ఆయన వచ్చాడండి పుల్ల పెట్టి మేము కొట్టాకు ఉన్నామండి మేము లేకుండా ఇన్ని 50 ఏళ్ళు అయిందండి ఎంత బాగున్నాం ఇవాళ ఇట్లా. అని నువ్వు అని తిను కొడుతున్నావ్. ఎందుకు ఇలా దూరంగా కొట్టా ఆ మాట కొట్టండి అనుకోండి. ఆ మాట కోకుండా మాట్లాడుతున్నావ్. అనాలి తప్ప తప్పో ఒప్పో పొరపాటున అనకూడదు. అన్న పాపానికే వీనికి ఇంత గతిపతి చేయకూడదు. నన్ను రానియ్యవానంతా అంటారా మీలో దాసత్వం వచ్చేసింది రాత్రి పుట్టింది. మాతో వియోగాన్ని పొందండి. అప్పుడు కూడా మమ్ములను విడదీసే ప్రయత్నంతోటే మరణించండి అని చెప్పి. ఆయన ఈ హింజ కి పోయి పోయాడు. ఎంత వస్తా నామ మాత్రం. కాసేపటికే క్షమించామని వాళ్ళు అడిగారు ఇది అయిపోయింది ఆమె లోపలికి పోయింది వీళ్ళు బయటికి వచ్చేసారు అలా జరిగింది.

మళ్ళా చాపాన్ని వీళ్ళు కన్ఫర్మ్ చేశారు. ఆమె ఉత్తగా నేసింది ఋషులు కన్ఫర్మ్ మీరు లాగే పుట్టండి. ఇప్పుడు చెప్పాలి. మరి ఎవరండీ ఆయన మహిమకు లోను కాని వాళ్ళు? తనకాదులు లోనవుతారు, బ్రహ్మాదులు లోనవుతారు. కానీ వాళ్ళు ఎవరు? అంటే ఎవరు అతన్నే నిరంతరము కపటము లేకుండా సహజంగా అనువృత్తి చేసి సేవిస్తారో వారు పరమాత్మ మాయను అర్థం చేసుకుంటారు. దాపుతారు. వేరే వాళ్ళు ఆ పని చేయలేరు. తత్పాద సరోజ గంధం అదేహ ధన్యాః భగవంత ఇత్తం యద్వాసుదేవి అఖిల లోక నాధే కురువంతి సర్వాత్మకం ఆత్మ తత్వం. తగు ఏం చెప్తున్నారయ్యా? అయ్యా ఒకటే మాట చెప్తున్నాము ధన్యాః వారు ధన్యులు. ధన్యులు అంటే చెప్పాను కదా ధనము గలవారు ధన్యులు. ధనాయ యోగ్యాః ధన్య అర్థం అంతే. ధనం అంటే ఏమిటి? ధనం మదీయం తవ పాద పంకజం. కదా? ధనం అంటే ఇల్లు, వాకిటీ, రూపాయలు, బంగారం, సొమ్ములు కాదు. పరమాత్మ యొక్క పాద పద్మములే మన ధనం. ఒక వంతురి మన ధనం అండి. ఎందుకంటే ఆ ధనం ఉంది అరగదు కరగదు ఎప్పుడు పోదు. ఒకప్పుడు దగ్గర కాదు ఒకప్పుడు దూరం ఉండదు ఇప్పుడు మన దగ్గర ఉంది. ఈ ధనం అంటారు ఇవాళ వచ్చి ఎత్తులో కూర్చుంటుంది రేపు అరగుడు పడేస్తుంది. యత ఉత్తాపయతి స్వయం పునఃపాదేన ఆహలంతి. పైకి లేపుతుంది మళ్ళీ కాదుతా ఉంటుంది. ఎందుకు ఈ ధనం పొద్దుకోక. ఏ ధనము నిరంతరం ఒకే స్థితిలో మనల్ని ఉంచుతుందో అది ధనం. అలాంటి ధనం కలవాళ్ళు ధన్యులు. అదేహ ధన్యాః ఎవరు? భగవంతః భగవంతః ధన్యాః అంటున్నారు. అయ్యా మీరంతా ధన్యులు అంటున్నారు. ఎవరిని? శౌనకాదులను సూతుడు అంటున్న మాట. మహానుభావులారా, మీరంతా ధన్యులు. ఎందుకు కదా? ఇత్తం యద్వాసుదేవే అఖిల లోకనాధే కురువంతి సర్వాత్మకం ఆత్మభావం. సకల జగన్నాథులైన పరమాత్మ యందు సర్వాత్మకంగా ఒకటి రెండు కాదు అన్ని రకముల ఆత్మభావాన్ని అర్పిస్తున్నారు ఆత్మార్పణం చేస్తున్నారు మీరు.

అంటే ప్రపంచంలో ఉన్నదంతా ఒక పరమాత్మే. శ్రవణం కానీ, మననం కానీ, ప్రశ్న కానీ, ధ్యానం కానీ ఇలాంటివి అన్నీ పరమాత్మే. ఎందుకంటే మనకు చెప్తారు మనకు యజూంషి విష్ణుహు, సవనాని విష్ణుహు, యజ్ఞాస్య విష్ణుహు చెప్తుంటారు అన్నీ విష్ణు విష్ణు విష్ణు సర్వం. విష్ణుమయం జగత్ అని సర్వాత్మ భావంతో పరమాత్మ యందు మీరు కురువంతి సర్వాత్మకం ఆత్మ భావం నయత్ర భూయః పరివర్త ఉగ్రః ఎందుకు దాన్ని మెచ్చుకుంటున్నారండి? అన్ని భావములు పరమాత్మ యందే ఉంచుట వలన మీరు ధన్యులు అంటున్నారు. వల్ల ఏమవుతుంది? నయత్ర భూయః పరివర్తః ఉగ్రః. ఈ విషయంలోనే అతి భయంకరమైన సంసారం మళ్ళీ రాదు. పరివర్త అంటే చక్రం తిరుగుట. భయంకరమైన జనన మరణ చక్రం ఎక్కడ ఉండదో. ఉగ్రం అంటే భయంకరం. పదండి ప్రతి పుట్టుక ఎంత భయంకరం, ప్రతి మరణం ఎంత భయంకరం అది రాదు. పరమాత్మ యందు సర్వాత్మ భావార్పణ చేసిన వారు మళ్ళీ పుట్టరు. ఇక పుట్టరు అంటే ఎలాగ మరణం చెప్పాను కదా. మరణం అంటే భయపడ్డవాడు పుట్టకుండా ఉంటే చాలు అబద్ధం ఉండదు. కురుయత్నం అజన్మని అన్నాను. నిజంగా అని వర్ణించవద్దా? భయపడుతున్నావా? వద్దు కదా? పుట్టకుండా ఉండి మర్నించవు నేను గ్యారెంటీ అని అడుగుతున్నాను. ఆ యత్నం అంతా అక్కడ చేయవయ్యా అని చెప్పారు. అందుకే నయత్ర భూయః పరివర్త ఉగ్రః. ఇంతకు ఇవన్నీ చెప్తున్నారు, మేము ఏదో అడిగాం, మీరు ఏదో మలం పొగడుతున్నారు, ఇదంతా ఏమిటి సమాచారం అంటే మీ ప్రశ్న నా సమాధానం. కలిపితే ఇదం భాగవతం నామ పురాణం బ్రహ్మతం. దీన్నే భాగవతం అంటారు అంటే భగవంతుని యొక్క అనంతమైనటువంటి లీలలు.

పరమాత్మ యొక్క సహజమైన సంకల్పము ఆ పరమాత్మ యందు కపటము లేని సేవ సర్వాత్మ భావ సమర్పం ఈ నాలుగు కలిస్తే భాగవతం కదండీ ఇంకేముంది ఉండడానికి ఇదే ఉంటుంది. నీలలు ఊతి చెప్పాం కదా స్వర్గస్య ప్రతి స్వర్గస్య వంశః మన్వంతరానిచ వంశాను చరితం కాబట్టి ఏమైంది? పరమాత్మ లీలలు ఉన్నాయి. మన ధ్యానము ఉంది మనం మాయతో అందులో మునుగడము ఉంది ఆయనను సేవిస్తే బయటికి రావటము ఉంది. ఉన్నదంతా ఆయనకి అర్పిస్తే సప్ మోఠాన్ని పోవడం ఇవే 5 అంటే ఇదం భాగవతం నామ పురాణం దీన్నే భాగవతం అంటారు అది బ్రహ్మ సమ్మితం అంటే వేదముతో సమానం ఒక అర్థం బ్రహ్మ వేదః బ్రహ్మ పరమాత్మ. పరమాత్మే భాగవతం చెప్పుకున్నాం కదా. చిత్త పరమాత్మ తన తేజస్సును, తన శక్తిని భాగవతంలో నిక్షిప్తం చేసి మనకిచ్చాడు అని చెప్పుకున్నాం. కాబట్టి భాగవతం అంటే పరమాత్మే. భాగవతం అంటే వేదమే. పురాణం బ్రహ్మ సమ్మితం ఉత్తమ శ్లోక చరితం చకార భగవాను ఋషిహి ఇలాంటి ఉత్తమ శ్లోక చరితాన్ని పరమాత్మ యొక్క చరిత్రను ఋషి భగవాన్ మహానుభావుడు అటు వ్యాసుడు అనుకోవచ్చు శుక్రుడు అనుకోవచ్చు ఇబ్బంది ఏం లేదు అంతకన్నా ముందు ఆది ఋషి. పరానే బ్రహ్మ ఆయనే అనుకోవచ్చు. ఇలా ఋషులందరూ చేశారు. ఎందుకు చేశారయ్యా? నిశ్రేయసాయ లోకస్య. తన కోసం చేయలేదు. తాము బాగుందాము అనుకొని చేయలేదు. లోకస్య నిత్రేయసాయ సకల జగత్తు యొక్క క్షేమంతో సంచిస్తాను. దేన్ని చదివితే, దేన్ని వింటే, దేన్ని తెలుసుకుంటే ప్రపంచమంతా శ్రేయస్సును మాత్రమే పొందుతుందో దానికోసం. ప్రపంచం చెడిపోకూడదని, లోకాలన్నీ బాధపడకూడదని, సకల లోక బాధ నివృత్తికి, సకల లోకము ఆనందము పొందటానికి. ధన్యం స్వస్త్యయనం మహత్. ఇది పరమాత్మ అనేటువంటి ధనాన్ని అందించేది. అన్ని కళ్యాణములకు మూలం స్వస్తి అయనం. స్వస్తి అంటే శుభం. అయనం అంటే నివాసం.

ఇది శుభ నివాసము అంటే అన్ని శుభములకు ఇదే నిలయము. హృత్యేనం మహత్వజిదం గ్రాహయామాస సుతం ఆత్మవతాం వరం. ఇలా సకల లోకముల త్రేయస్సు కోసం అందించినటువంటి భాగవతాన్ని మరి వ్యాస భగవానుడు మొట్టమొదలు ఎవరికి చెప్పాడు? అదృష్టం కదండీ. మొదలు విన్నవారు అదృష్టవంతుడు. ఎందుకంటే మొత్తం. అప్పుడే ఫ్రెష్‌గా తయారయింది కాబట్టి ఎలాంటి దాపరికాలు, సంక్షేపాలు లేకుండా యదార్థంగా ఉన్నది ఉన్నట్టు వివరిస్తారు. ఇంకోటి చెప్తే తగ్గుతుంది, కొన్ని పోతాయి. ఇంకోటి చెప్తే ఇంకా పోతాయి. ఇలా పోయి పోయి మనకు వచ్చేసరికల్లా ఆ దావద ఏనండి కృష్ణుడు గోపికలే అంటున్నాం. సరిపోయింది. తగ్గిన ఏని మర్చిపోయాను. కాబట్టి దీన్ని మొదల నిశ్రేయ తదిదం గ్రాహయామ స్తుతం ఆత్మవతాం వరం. జ్ఞానము కలవారందరులు ఇక్కడ ఆత్మవాని అంటే జ్ఞానవాని. జ్ఞానము కలవారందరిలో శ్రేష్టుడైనటువంటి కుమారుడైన సుఖయోగీంద్రునికి మొదలు యథ భగవానుడు ఈ భాగవతాన్ని పాఠం చెప్పాడు. దీని భాగవతాన్ని పాఠంగా చదువుకుంటారు. మనమే కాదు నార్త్ లో ఉంది. నా తో అందరికీ భాగవతం స్లోకాలన్నీ నోటికి. మొత్తం భాగవతం కంఠస్తం అన్నీ స్లోకాలు. ఆ అర్థంతో సహా అర్థం కూడా చెప్తారు అంటే. ఇంత ఆంతర్యం చెప్పరు, శ్లోకానికి అర్థం చెప్తారు. చాలు ఆ మాత్రాన వాళ్ళు ఎప్పుడు చదువుతూనే ఉంటారు మరి. వాళ్ళ పాఠం ఇది మనకు అంటే మన ఎట్టైతే రఘువంశం కుమార సంభవ కావ్యాల పాఠం చెప్పుకుంటాము, వాళ్ళు భాగవతం పాఠం చెప్పుకుంటారు. అది లే బాక లేకపోతే ఇంకోటి బాండి దేని ఒప్పుకోరు కదా. వృందావనం కానీ ఈ మధ్యలో అంతా కుసరీల కాబట్టి భాగవతం నోటికి రాకుంటే అదేమిటి అంటారు. అంటే అట్లా ఇది పాఠం. అలా మొట్టమొదలు పాఠం చెప్పింది సుఖయోగి ఇంద్రునికి వ్యాస భగవానుడు చెప్పాడు. సర్వవేద సర్వవేద ఇతిహాసానాం సారం సారం సముద్భృతం. చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు. ఏమిటి భాగవతము అంటే దీనికంటే ముందు ఏమేమి ఉన్నాయో తరువాత ఏమేమి ఉంటాయో వాటన్ని సారం ఇది.

సర్వ వేద ఇతిహాసాన అన్ని వేదములు అన్ని ఇతిహాసములు వాటన్నిటి యొక్క సారం ఒకసారి కాదు ఇంకోసారి సారం సారం ఒకసారి పిండారు సరిపోలేదు ఇంకోసారి పిండారు మనం కంపుటి పుట్టం అంటాం చూడండి. ఒకసారి రెండు సార్లు మూడు సార్లు అని పూర్తిగా తీసి ఆ సారాన్ని ఇందులో మనకు అందుకే మనం చెప్పుకున్నాం స్వాదు స్వాదు పదే పదే అని చెప్పాను జ్ఞాపకం ఉండలేదా మీకు స్వాదు స్వాదు ప్రతి పదంలోనూ రుచి. ప్రతి పదంలో అమృతం ఉంటుంది ఎందుకంటే ఒక్కొక్క పదం ఒక్కొక్క వేదం. ఒక్కొక్క ఇతిహాసం ఒక్కొక్క పురాణం అది దేరిగా మనకేం తెలుస్తుంది. అందువల్ల సకల వేద ఇతిహాసము యొక్క సారము ఇది సతు సంస్త్రావయామాస మహారాజం పరీక్షితం. ఆ సభగవానుడు సుఖయోగింద్రుడికి చెప్పాడు. సుఖయోగింద్రుడు పరీక్షిత్తుకు చెప్పాడు. ఎలాంటివాడు ప్రాయోపవిష్టం గంగాయం పరీతం పరమర్షిభిహి. పరమర్షిపి అంటున్నాడు అంటే గంగాయం ప్రాయోపవిష్టం పరిష్చిత ఎక్కడ ఉన్నాడు గంగా గంగాయం అంటే గంగాలో కాదు గంగా తీరే ఇత్యర్ధ మనకు సంస్కృతంలో లక్షణ అభిధా, లక్షణ, వ్యంగ్యన అని మూడు వృత్తులు ఉన్నాయి. అంటే వాక్యము, లక్ష్యము, వ్యంగ్యము అంటాం. అర్థములు మూడు రకాలు అంటాం అసలు. అందులోనూ ఇప్పుడు ఏదో మనకు అశ్వః అంటే గుర్రము, గౌహు ఆవు ఇవన్నీ వాక్యార్థాలు. సరిగ్గా దేవతరకం అన్నమాట. కానీ చాలా చోట్ల వాక్యార్థాన్ని చెప్తే కుదరదు. ఎలాగో గంగాయాం ఘోషః అంటాడు. గంగా ప్రవాహంలో పల్లెటూరు అన్నాడు ఉంటుందా అండి? చెప్తున్నాడు గంగాయం కోస అని. ఏమర్థం? గంగా తీరే కోస అని అర్థం. దీని లక్ష్యార్ధం అంటారు. వాక్య సంబంధం పేరు దాన్ని లక్ష్యము అంటారు. మరి అది అర్థం చెప్పాలయ్యా అంటే గంగకున్న గుణాలు ఈ పల్లెకు ఉన్నాయి అని చెప్పడానికి. తల్లగా ఉంది, పవిత్రంగా ఉంది అని చెప్పడానికి ఆ పల్లె మంచిది, అది పవిత్రము, అది తల్లగా ఉంటుంది ఈయన మాట అనుకోలేదు. ఆ పల్లె గంగలో ఉంది.

ఎలాగంటే అగ్ని నిర్మాణవకః బ్రహ్మచారి అండి వాడు నిప్పండి అంటారు. ఉడుకుంటే కాలుతాడా? కారదు కానీ నిప్పులో ఉండేటువంటి తేజస్సు జ్వాల ప్రకాశం ఔజ్వల్యం వాడిలో ఉంది అర్థం. ఇది లక్ష్యం ఉంది. అలాగే ఇక్కడ గంగాయాం ప్రాయోపవిష్టం అంటే గంగా తీరంలో కూర్చున్నాడు. ఎలా కూర్చున్నాడు? ఉపవేశం కాదు ప్రాయోపవేశం. ప్రాయః అంటే మరణ ప్రాయః. సరిపోయినట్టే కూర్చున్నాడు. చనిపోయేదాకా కూర్చుంటాను అన్నాడు. ప్రాయాయ ఉపవేశ. చనిపోయేంతవరకు ఆహార పానీయములు తీసుకోనని కూర్చున్నాడు. దాని అది అర్థం ప్రాయోపవేశం అంటారు అది. ప్రాయః ఉపవేశం. ఈ మరణ ప్రాయం. మరణించేంత వరకు ఇక్కడి నుంచి లేవను. ఆహారం లేదు, విహారం లేదు, ఆన్యం. నీళ్లు తాగను, అన్నము తాగను. అంటే సర్వధా విరక్తం అనండి. సంసారము యందు పరిపూర్ణమైన విరక్తి పొందినటువంటి మహానుభావుడైన పరీక్షిత్తును అందులో ఈ కలిగిన విరక్తి చుట్టూ ఉన్న వాతావరణంతో పెరుగుతుంది. అనురక్తి కూడా పెరుగుతుంది. రెండు పెరుగుతాయి కదండీ. సంసారుల మధ్యన ఉంటే సన్యాసి కూడా ఏమవుతాడు? తపస్సు వేరే దారి లేదు. అలాగే సన్యాసి మధ్యన ఉంటే సంసారి కూడా సన్యాసి అవుతాడు. విశ్వామిస్తులు తపస్సు చేసుకుంటూ కూర్చుంటే ఆ తపస్సు చేసుకొనియ్యక ఓ మేనక వచ్చే. ఆ బదులు అనగా లేదు. చూస్తున్న వాతావరణం అండి. అనురక్తులు వెంట ఉంటే మనం కూడా అనురక్తులం అవుతాం. విరక్తులు వెంట ఉంటే విరక్తులం అవుతాం. అందుకే పరీతం పరమర్షిబిని. పరిక్షిత్తు పరమ ఋషులతో చుట్టూ ముట్టు ఉండబడినవాడు, చుట్టుకొని ఉన్నవాడు. అంటే చుట్టూ ఋషులు ఉన్నారు. అసలే గంగా తీరం. సగం మనసు గంగే పావనం చేస్తుంది. కదా దానికి తోడు చుట్టూ పుష్పులు ఉన్నారు. దానికి తోడు ఆహారం విహారాన్ని మానేష్పత్యంగా చేశారు. శరీరము ఎందుకంటే మన శరీరంలో ఆహారమే మనస్సులోని వికారాలకు మూలం అని చెప్పాను కదా. కొంచెం కొంచెం ఎక్కువ తిన్నాం అనుకోండి ఆ అని ఆమాదిస్తాం. తినేదాకానేమో తిండి కుట్టు తిన్న తర్వాత దండి కుట్టు అని శాస్త్రం. అయ్యా ఆకలి ఆకలి ఆకలి అంటాం తినేస్తాం. సరే ఆకలి అయిపోయిందా? అయ్యా ఆకలి పోయింది కానీ ఆయాసం వచ్చిందంట. తిన్నాం కానీ.

ఏం చేయాలి? కాబట్టి ఆహారమే మన మనస్సులోని అన్ని వికారములకు మూలం. కోరికకు కానీ, కోపానికి కానీ, అర్హతకు కానీ, మదానికి కానీ, మాత్వర్యానికి కానీ అన్ని శత్రువులకు మూల కారణం ఆహారమే. దాన్ని మానేశాడు అనుకోండి తగం రోగం పోయింది. భలే కదం ఋషులు వచ్చారు మూడు గుప్పాల భాగం పోయింది గంగా తీరం మొత్తం పోయింది. ఇలా విరద్దులైనటువంటి స్వామికి కృష్ణే స్వధామోపగతే ధర్మజ్ఞానాదిభిస్తః కలౌ రకదృశామేష. పురాణాస్తః అధునా ఉదితః అడిగారు ప్రశ్న వాళ్ళు జ్ఞాపకం ఉంది అనుకుంటాను సవరణ సాధు ఏం అడిగారు కృష్ణే స్వతాముపగతే ధర్మః తం శరణంగతః అని అడిగారు కదా ఎలా ఉంది సరే అలా క్వశ్చన్ ఇక్కడ ఆన్సర్. ప్రశ్న సమాధానం ప్రశ్నామూలంగా ఉండాలి. మనం ఇప్పుడు ఏం చేస్తున్నాం ఒకటి అడిగి ఇంకోటి చెప్తాం. చూస్తూనే ఉన్నాం కదా ఇది ఎందుకు ఛాన్స్ ఏం చేయలేదు తొమ్మిది ఏళ్ళు మీరు ఎందుకు చేయలేదు అది మేము చేయలేదు అది సమాధానం. ఇది సమాధానం ఏమిటి నువ్వేం చేయలేదు అంటే వాడి చేరదు కాబట్టి నేను చేయలేదు. అయిపోయింది. ఇది సమాధానం కాదు ఇది ప్రశ్నకు. ఏం అడిగావో దానికి చెప్పు. ఏం అడిగాడు స్వామి? కృష్ణ పరమాత్మ అవతారాన్ని చాలించి పై లోకానికి పోతే అప్పుడు ధర్మం ఎవరిని ఆక్రమించిందయ్యా? అంటే కృష్ణే స్వధామోపగతి పురాణాస్తః అధునా ఉదితః అదే మాట తీసుకున్నాం. పరమాత్మ ఒక్కడు పోక ధర్మజ్ఞానాదిభిస్తః అన్ని తీసుకొని పోయాడు. అన్నిటితో వచ్చి ఆయన ఎక్కడ వచ్చినా కానీ సపరివార సమేతంగా వస్తాడు ఒక్కడు రాడు ఆయన. మొత్తం ఆయన గ్యాంగ్ అంతా ఉంటుందన్నమాట. మొత్తం గ్యాంగ్ తీసుకొని వస్తాడు మళ్ళీ గ్యాంగ్ తీసుకొని పోతాడు. ఆయనే కాదు ధర్మము, జ్ఞానము, శక్తి వస్తా అని వెళ్ళాడు. అష్ట ఉంటాయి మీద ఉంటాయి కదా మనకు దళాలు ఉంటాయి చూడండి అష్ట దళం అంటాం చూడండి. ఈ ఎనిమిదితో గడిచి ఆ మహానుభావుడు వెళ్ళిపోతే కలవు నష్ట దృశామేష నష్ట దృశ్యాం. అతను వెళ్ళిపోగానే ఏమైందండి అంటే మనందరి జ్ఞానం పోయింది. నష్ట దృశ్యం కందులు పోయినాయి అన్నారు. మంచి మాట కదా. కందులు అంటే అర్థం ఏంటి? జ్ఞానం. మనందరి జ్ఞానం ఎందుకు పోయింది? కలవు. పరమాత్మ వెళ్ళిపోగానే కలి వచ్చాడు. కలి రాగా మనం అందరం జ్ఞానం పోయింది. ఇప్పుడు కన్నులు పోయాయి, చీకటి అయింది కదా మొత్తం. ఈ చీకటికి ఏం కావాలి? వెలుగు కావాలి. వెలుగు కావాలంటే ఎవరు రావాలి? సూర్యుడు రావాలి. వచ్చేసాడు సూర్యుడు. ఎవరాయనే?

పురాణాస్తః భాగవతం అనేటువంటి సూర్య భగవానుడు ఇప్పుడు వచ్చాడు. పరమాత్మ వైకుంఠానికి వెళ్ళిపోయిన తర్వాత గుడ్డివారమైనటువంటి మానవులందరికీ వెలుగును చూపటానికి భాగవతం అనే సూర్య భగవానుడు అధునా ఉదితః. ఇప్పుడు వచ్చాడు కలౌ నష్ట దృశామేష పురాణార్తః అధునా ఉదితః తత్ర తీర్థయతో విప్రాః విప్రరిషేహ పూజితేజితః అహం చధ్యగమం తత్ర నివిష్టః తదనుగ్రహః అంటే పరీక్షిణి మహారాజుకు సుఖయోగింద్రుడు భాగవతాన్ని చెబుతుంటే అదృష్టం బాగుండి అక్కడ నేను కూడా కూర్చున్నాను. నేను కూడా విన్నాను. కాబట్టి నేను కూడా విన్నాను. పరీక్షిత్తుకు చెప్పుతుంటే విన్నాడు. ఎవరో సూత మహర్షి. అయినా గురువు ఎవరు మరి ఈయనకు? సూత విన్నాడు. ఏ అవసరం లేదు. చెప్పినప్పుడు కూర్చొని వింటే శిష్యులే అవసరం ఏం లేదు. మరి మా గురువుగారు యోగి చూడు అంటున్నారు. అప్పుడు నేను కూడా ఉన్నాను అహం చద్యగమం. నివిష్టః తదనుగ్రహ అక్కడే కూర్చున్నాను కాబట్టి అక్కడే కూర్చున్నాను కాబట్టి ఆ మహానుభావుని అనుగ్రహంతో పొందాను అంటున్నాడు అంటే ఏమర్థం? గురువు గారి అనుగ్రహం లేకుంటే కూర్చున్నా అర్థం కాదు. అక్కడే కూర్చుంటాం మనం అర్థమవుతుంది కాదు. మళ్ళీ చెప్పేలా వినటం మీరు మనం ఏమంటాం ఇప్పుడు వినందురు తర్వాత మనం అందరూ ఏమనుకుంటాం బయటికి పోగానే ఆ చాలా బాగా చెప్పారండి బాగా ఏం చెప్పారు ఆ మనకేం వస్తుందండి చెప్పడానికి. బాగా అంటే విన్నదాన్ని విన్నట్టు మళ్ళీ చెప్పాలంటే ఏం కావాలి? గురువుగారి యొక్క విశిష్టమైన అనుగ్రహం కావాలి. ఆమె అనుగ్రహం అంద మీదే ఉంటుంది. కానీ మళ్ళీ నువ్వు ప్రవర్తకుడవు కావాలి. నా దగ్గర విని మళ్ళా అందరికీ ఇలా చెప్పాలని ఆ గురువుగారు ఆదేశించారు. వారి అనుజ్ఞను పొందాలి, అనుగ్రహాన్ని పొందాలి అప్పుడు వస్తుంది. కూర్చుంటే వింటే అందరం వింటారు. రాదు. అందుకే తదనుగ్రహా ఆ మహానుభావుని యొక్క అనుగ్రహం వలన అక్కడే కూర్చొని ఇదంతా పొందాను అధ్యగమం విన్నాను కాదు ఈ జ్ఞానమును పొందాను.

అంటే గురువుగారు మొత్తం జ్ఞానాన్ని నాలో జొప్పించారు. సోహం వస్త్రావయిశ్యామి యధాధీతం యధామతి. ఇది కూడా మర్చిపోవద్దు. గుర్తుంచుకోవాలి మీరు విన్నారండి గురువుగారు నాకే వారం చెప్పారు మళ్ళీ వారి తర్వాత నేనే వారంతటి వాడిని ఇంకెవడు ఎవడు లేడు అన్నాం అనుకోండి సున్నా వస్తుంది. కాబట్టి నాకు సుఖయోగిందుడు ఏది చెప్పారో దాంట్లో నేను ఏది విన్నానో ఎలా విన్నానో ఆ విన్నదాన్ని కూడా నా బుద్ధి చెప్పించినంత. ఎంత గొప్ప తెలియని కదా ఎంత గొప్ప తెలియని అయినా విన్నదాన్ని ఉన్నట్టు విన్నట్టు సమగ్రంగా చెప్పలేము అందులో సగం మర్చిపోతాం. ఇప్పుడు కాలంలో మూడు బాలం పడిపోదాం ఒక బాలం జ్ఞాపకం ఉంటే ఎక్కువ అది కూడా పోతుంది లాభం లేదు అందుకనే యధామతి అంటే. శిష్యుని కంటే ఎక్కువ వినయం గురువుగారికి అవసరం. గురువుగారు వినయశీలుడు కాకుంటే శిష్యులందరూ అహంకారశీలులు అవుతారు. గురువుగారు చెప్పారండి అంతా నేనే విన్నానని ఇలా చెప్పమన్నారు కానీ నాకే మొత్తం వస్తుంది వీడు చెప్తాడు. వాళ్ళు ఒక్కో గురువు శిష్యులు నాలుగు చెప్తారు ఇంక మనం ఏం వింటాం. ఇది కాదు మీకు రామాయణం కూడా. ఉనే వక్ష్యామి అహం బుద్ధ్వా తైర్యుక్త శ్రూయతాం నరః అన్నాడు వాల్మీకి నారదుడు కూడా నీవు అడిగిన గుణములు కల మహానుభావుడు. ఎక్కడున్నాడో ఎవరో కొంచెం ఆలోచించి తెలుసుకొని చెప్తాను అన్నాడు. నాకు అన్నీ తెలుసు కూర్చో అనలేదు. అనడు తెలుసు అంటే జీరో ఏం చదవదన అర్థం కాదు. అందుకే ఏమంటున్నాడు యథా అతీతం యథా మతి. ఆ బుద్ధికి తోచినట్టు. గురువుగారి దయతో గురువుగారు ఎంత చెప్పిస్తారో అది మీకు చెప్తాను. ఇంత వినుండొచ్చు అంత ఏం చెప్పను చెప్పాలి ఏం నాయనా. ఎంత విన్నా ఈ బుద్ధికి తోచినంతే గురువుగారు చెప్పించినంతే మీకు చెబుతాను వినండి అని సూత మహర్షి అన్నాడు. మనం ఏమంటున్నాం నేను అన్నీ చెప్తాను వినండి.

వాళ్ళ ఏడు వాళ్ళ కర్మ అంటే అన్నీ ఎవరు చెప్పగలరు? ఏ సాంప్రదాయంలోనైనా విన్నదాన్ని ఉన్నదాన్ని అంతా. యధావత్ ఎవరు వివరించలేరు అందులో చాలా భాగం పోతుంది. ఒక చిన్న మాటనే ఒకసారి చెప్పలేం టకి ఏం చెప్తాం మనం. అందుకు వినయం చాలా అవసరం గురువుకు శిష్యుడికి అనే విషయాన్ని యధా అధీతం యధా. మతి తదహం శ్రావయిష్యామి. ఇప్పుడు ఇతి బ్రువాణం సంస్తూయ మునీనాం దీర్ఘసత్రినాం వృద్ధ కులపతిహి సూతం బపురుచః శౌనకః అబ్రవిత అంటే మనకిప్పుడు మూడవ అధ్యాయం పూర్తయిందన్నమాట. ప్రథమ స్కంథంలో మొత్తం 19 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి. ఈ 19లో మనకిప్పుడు మూడవ అధ్యాయం పూర్తయింది అంటే ఆరో భాగం అన్నమాట ఇంచుమించు. ఇందులోనూ ఇప్పుడు సూత మహర్షి ఇంత వినయంగా ఇంత ధర్మముగా మాట్లాడితే అదంతా విన్నటువంటి శౌనకాదులు సంస్తూయ చక్కగా స్తోత్రం చేసి ఎందుకంటే అఖిల పురాణములు, ఇతిహాసములు, వేదములు వ్యాస భగవానునితో చదువుకొని, వ్యాస భగవానుని లా చదువుకొని, వ్యాస భగవానులా చెప్పేవాడు అయి కూడా. నాకు వచ్చినంత చెప్తాను, మీరు విన్నంత చెప్తాను, నా బుద్ధికి భోజనం చెప్తాను అంటున్నాడు అంటే పరిపూర్ణ విద్యావంతుడేను అన్నమాట అంతే కదండీ ఏదో అనడు. అందుకే అలా అతన్ని స్తోత్రం చేసి వృద్ధః కులపతిహి సూతంబ పురుషః శౌనకుడు. అక్కడున్న వారందరిలో వృద్ధుడు. శౌనకుడు ఉన్నవారందరిలోనూ వృద్ధుడు. రెండోది కులపతి ఆ మొత్తం ఆశ్రమానికి అతనే అధిపతి. అంటే వృద్ధులు చాలామంది ఉండొచ్చు అక్కడ. కానీ ఈయన మాత్రం కులపతి. అలాగే ఇలాంటి కులపతులు నానా ఆత్మాకు వచ్చి ఉండొచ్చు. కానీ బాక్కురుచా. ఋగ్వేద అధ్యాయం ఒకడే. బహువృద్ధి అంటే ఋగ్వేదం. కాబట్టి ఉన్నవారందరిలోనూ వృద్ధుడు, వృద్ధులందరిలోనూ కులపతి, కులపతులందరిలోనూ ఋగ్వేది.

అంటే ఇంతమంది ఉంటే శౌనకుడే ఎందుకు అడుగుతున్నాడు? ధర్మం చాలా సూక్ష్మం. ఎలాగైతే నలుగురు ఒక్కసారి చెప్తే వినలేమో, ఒకసారి నవ్వులు అడిగితే వినగలమా అండి? చెప్పేవాడైనా అడిగేవాడైనా ఒక్కడే ఉండాలి. ఆ ఒక్కడు తక్కిన వారందరి హృదయాల్లోని భావాన్ని అడగగలగాలి. అందుకే ఎలాగైతే వక్తను నిర్ణయించుకుంటామో పుర్చ్యకుడిని కూడా ముందే నిర్ణయించుకుంటాం. ఏమడిగినా మా అందరి ప్రతినిధిగా నువ్వు అడగవయ్యా. పురుషలందరూ కలిసి శౌనకునికి ఆ పోస్ట్ ఇచ్చారు. అడిగే పోస్ట్ ఆయనది, చెప్పే పోస్ట్ ఈయనది. అంటే అడిగే పోస్ట్ ఇచ్చారంటే వాడు ఎంత గొప్పవాడై ఉండాలి అది. మామూలు వాడు కాదు. ఏదో ఆ గటం కాదు కదా. చెప్పే దాంట్లో తాను వినదలుచుకున్న దాంట్లో ఏది విన్నందువల్ల లోకము యొక్క త్రేయస్సు కలుగుతుందో నిశ్రేయసాయ లోకస్తే అన్నాం కదా అలాంటిదని అడగాలి కాబట్టి ఈ శౌనకుడు వృద్ధః కులపతిహి బహురుచః అనే తనకి మూడు లక్షణాలు వేశారు. సూత సూత మహాభాగ వదనో వదతాంబర మహా మహానుభావ చెప్పేవారందరిలో నీవే శ్రేష్టుడవు. నీలా చెప్పేవాడు ఎవ్వరు లేరు కాబట్టి మాకు ఆ విషయాన్ని నీవు బాగా వివరించవయ్యా కథాం. భాగవతియం పుణ్యాం యదాహ భగవాన్ సుఖః పరమ పూజ్యుడైన సుఖ మహర్షి ఇంతకుముందు పరీక్షిత్తుకు ఏమి చెప్పాడో ఎలా చెప్పాడో అదే కథను అలాగే మీరు కూడా మాకు వివరించండి. తస్మిని యుగే ప్రవృత్తేయం స్థానేవా కేనకేతునా కథ హిస్టరీ కూడా చెప్పండి. అంటే మరి అది ఎందుకండీ అంటే అసలు ఈ భాగవతము ఏ యుగంలో ఆవిర్భవించింది? ఏ ప్రదేశంలో ఆవిర్భవించింది? ఎందుకు ఆవిర్భవించింది కేన కేతునా? కస్మిన్ యుగే కస్మిన్ స్థానే కేన కేతుని. ఏ యుగంలో పుట్టింది? ఏ ప్రదేశంలో పుట్టింది? ఏ కారణం వల్ల ఏకు పుట్టింది? కుతస్సంచోదితః.

కృష్ణః ఎవరు ప్రేరేపిస్తే వ్యాస భగవానుడు మనకి భాగవతం అందించాడు. మరి కర్త ప్రేరేక ఇద్దరు ఉన్నారు కదా. ఒకడు చేసేవాడు ఇంకోడు చేయించేవాడు ఉండాలి ప్రేరేపించేవాడు ఉండాలి. ఎవరు ప్రేరేపి కుతస్తంచోజిత కృష్ణః కుతవాన్ సంహితాం మునిహి కృష్ణః అంటే వ్యాస భగవానుడు. అతను కృష్ణుడే పల్లెటివాడు. అందువల్ల ఎవరు ప్రేరేపిస్తే వ్యాస భగవానుడు ఈ భాగవత సంహితను చేశాడు? ఎందుకు చేశాడు? ఏ స్థానంలో చేశాడు, ఏ యుగంలో చేశాడు అని చెప్పుకొని తస్య పుత్రః మహాయోగి సమదృత్ నిర్వికల్పకః ఏకాంతమతిహి ఉన్నిద్రః గూఢః మూఢైవేయతే. మీరేం చెప్పారు? వ్యాస భగవానుడు చేశాడు. తన పుత్రుడైన సుఖయోగీంద్రుడికి మొట్టమొదలు పాఠం చెప్పాడు అన్నారు. చెబితే చెప్పాడు ఆయన విన్నాడు ఆయన. ఏంటండీ విన్నాడు కదా ఆయన ఎందుకు విన్నాడండీ ఆయనకేం అవసరం ఎందుకు అతను ఏది వినాలి ఏది కావాలని కోరుకునే వసస్య పుత్రః మహాయోగి పుతయోగి కాదు ఆయన మహాయోగి ఇప్పటికే యోగ విద్యలో పూర్తిగా పారమును అంటే తీరమును చేరినవాడు ఎలా గుర్తించాలి? సమదృక్. అన్నిటిని సుఖమును, దుఃఖమును, లాభమును, నష్టమును కదా అందరినీ సమద్రకు నిర్వికల్పకః ఎలాంటి వికల్పములు లేనివాడు నేను బాగున్నాను, నేను బాగాలేను, నేను పొట్టిగా ఉన్నాను, నేను పొడుగ్గా ఉన్నాను, నేను లావుగా ఉన్నాను, నేను ఆనందంగా ఉన్నాను, నేను ఏడుస్తున్నాను. ఏది ఏది వికల్పం లేదు. వికల్పము అంటే ప్రకృతి మాయకు లొంగని వాడు. ఎందుకంటే ఆత్మ ఒక్కటే వికల్పం లేదు. నేను లావుగా ఉన్నాను అంటే ఆత్మ లావుగా ఉందా? శరీరం. లావు కానీ, బక్క కానీ, పొట్టి కానీ, పొడుగు కానీ దేంది? శరీరం. శరీరం అంటే ఏమిటి? ప్రకృతి. ప్రకృతి ధర్మాన్ని గుర్తించడం మొదలు పెడితే ఆత్మను మరచిపోతాం. అందుకే.

ప్రకృతి ధర్మాన్ని గెలవడానికి దారి నిర్వికల్పకః. ఎలాంటి భేదము ఉన్నవాడు కాకూడదు. అంటే అన్ని భేదములు లేనివాడు కావాలి. అలాగే ఏకాంత మతిహి నిరంతరము పరమాత్మ యందు మాత్రమే బుద్ధి లగ్నం చేసిన వాడు కావాలి ఉన్నిద్రః జ్ఞానము నుండి, మోహము నుండి, ప్రకృతి నుండి అప్పుడే లేచినవాడు మున్నిద్ర. నిద్రను వీడినవాడు. నిద్ర అంటే ఏంటి? అందరం వాస్తవంగా ఎక్కడ ఉన్నామన్నమాట? నిద్రపోతున్నాం అండి. నిద్ర అంటే ఇక్కడ ఉండు మూసుకోవడం కాదు. ఈ జన్మలోకి వచ్చామంటే నిద్ర. నిద్ర మాయ అని అర్ధిస్తా. నిద్ర అంటే మాయ. ఎందుకంటే? ఏమి ఉన్నా తెలియదు. ఇంత పట్టింది అనుకోండి, ఆకలి లేదు, దప్పి లేదు, కోపం లేదు. బాగా కోపం వస్తే ఏం చేయాలంటే పడుకోమన్నారు. కోపాన్ని ఎడప పోటుకోవాలండి అని అడిగాడు వాడి పేరు ఆయన పేరు విచికిత్స ఒక మారుపేరు విచికిత్సడు అంటే వాడి పేరే అది అన్నీ అడుగుతూనే ఉంటాడు సందేహాలు గురించి విచికిత్స అంటే అదే కదా విచికిత్స వచ్చి అయ్యా కోపాన్ని నిగ్రహించుకోవాలంటే ఏం చేయాలి? కోపం రాగానే తెలవమ్మని. నీకు సంబంధం లేదు పోమ్మని. అంటే కోపం తెలవదు, అవమానం తెలవదు, సుఖం తెలవదు. భూమ్మీద కావచ్చు, మట్టి మీద కావచ్చు ఎక్కడ పోకుండా ఉంటది. అది వచ్చేసింది అనుకోండి ఏమీ తెలవదు. అలాగే మనం ప్రకృతిలోకి వచ్చామనుకోండి మన గురించి ఏమి తెలియదు. అలా నిరంతర ఏమి క్రియ అయినటువంటి ఈ జన్మ కర్మ ప్రవాహ సంసారమే ఒక నిద్ర. అతను ఉన్నిద్రః అలాంటి నిద్రను విడిచినవాడు అంటే లేచినవాడు మేలుకొనినవాడు పరమాత్మ మాయను అధిగమించినవాడు అన్నమాట ఏకాంతమతిహి ఉన్నిద్రః గూఢః అతిరహ అతని గురించి ఎవ్వరూ తెలుసుకోలేదు ఎవరైనా తెలుసుకుందాం అనుకుంటే వారికి ఎలా కనపడతాడు? మూఢ ఇవ ఇయ్యతే. ఓ మూర్ఖుడిలా కనపడతాడు. ఒళ్ళంతా దుమ్ము.

బట్ట ఉందో లేదో తెలియదు, కాఫీ ఉంటే ఉంటుంది లేకుంటే అది కూడా ఉండదు. అన్నీ జడలు. వాళ్ళంతా దుమ్ము ఉంటుంది. చేతిలో ఏమీ ఉండవు. పొట్టు ఉందో లేదో, చిఖ ఉందో లేదో, యజ్ఞో విధం ఉందో లేదో ఏమీ తెలియదు. అలా పోతుంటాడు. కాల్ డే ఇది కొట్టినా మాట్లాడడు, పన్నీరు చల్లినా మాట్లాడడు, పూలు చల్లినా మాట్లాడడు, ఆహారం ఇచ్చినా తినడు, నీళ్లు పోసినా తాగడు. అబద్ధం కాదు మాకు చెప్తా ఉందిలే. పరీక్షితి దగ్గరికి వద్దామని బయలుదేరి వస్తుంటే హస్తినాపురంలో పిల్లలు కలిసి ఆయనకు రాళ్ళు వేశాడు పిచ్చివాళ్ళంతా. అయినా ఏం మాట్లాడలేదు. పిచ్చివాడిగా ఉంటేనే ఈ లోకంలో బతుకుతాం. తెలివిగల వాడిని అని చెప్పుకున్న వెంటనే లోకులు చంపుతారు అన్నాడు. ప్రపంచంలో ఇద్దరే బాగుపడతారు. ఎవరు? అత్యంత మూఢతమః అత్యంత జ్ఞానతమః. ద్వౌ ఇమౌ సుఖమేదీతి ప్రపంచంలో ఈ ఇద్దరే ఆనందంగా ఉంటారు. అయితే పరమ మూర్ఖుడు లేకుంటే పరమ జ్ఞాని. క్లిచ్యతి అంతరితో జనః మధ్యమం వాళ్ళు ఉన్నారే అంటే మన వారంలో మధ్య దర జవాని అయితే దరిద్రుడు మొత్తం దరిద్రుడు బాగుంటాడు బుద్ధిమంతుడు బాగుంటాడు మనం ఉన్నవాళ్ళం కాదు లేని వాళ్ళం కాదు. ఉన్నవాళ్ళని చెప్పుకోలేము అలా అని లేదని చెప్పుకోలేము కదా ఇది అంతరితః మధ్యరగా ఉండేటువంటి వాళ్ళు అన్ని కష్టాలు పడతారు శాస్త్రం కాబట్టి మూఢైవ అన్నీ తెలిసి కూడా పరమ మూర్ఖునిలా అందరికీ అనిపించే మహానుభావుడు కదా అతను ఎందుకంటే దృష్టవా అనుయాంతం నేను చెప్పుకున్నాను శ్లోకం జ్ఞాపకం ఉంది అనుకుంటా. ఈ మహానుభావుడు ఎంత గొప్పవాడంటే అనురా అనుయాంతం ఋషిం ఆత్మయం అపి అనజ్ఞం దేవ్యో క్రియ పరిదధుహు నా సుతస్య చిత్రం. కుమారుడు వెళుతూ ఉంటే నాన్నా వద్దురా ఆగురా ఆగురా అని పిలవడానికి తండ్రి వెనక పోతున్నాడు. వెనక వెళుతున్న తండ్రి నగ్నంగా లేడట. అంటే ముందు వెళుతున్న కొడుకు.

అది కావ్యం అండి. అతను నగ్నంగా వస్తున్నాడు అని చెప్పలేదు, తండ్రి నగ్నంగా లేడు అన్నారు. సచ్చింది మనమే అర్థం చేసుకోవాలి. ఎందుకంటే నా స్త్రీలం కీర్త ఏది. కొన్ని మన నోటితోటి చెప్పకూడదని శాస్త్రం. భావం చెప్పాలి విషయాన్ని చెప్పకూడదు. అందుకే వెనుక పిల్లవాడిని పిలుస్తూ వెంట వెళుతున్న నగ్నముగా లేని వ్యాసుడు అన్నాడు. కాబట్టి ముందు నడుస్తున్న వాళ్ళు ఇవ్వండి మాకు అర్థమైపోతుంది. అలాంటి వారు అలా విని చెప్పుకున్నాం చూడండి దేవతా స్త్రీలు అప్సరసలు ఓ గంగా నదిలో స్నానం చేస్తూ ఉన్నారు. కానీ నా పరిదధుహు. సుఖయోగీంద్రుడిని చూచి వాళ్ళు వస్త్రాలు ధరించలేదు. కానీ వెనక వస్తున్న వ్యాసుడిని చూచి క్రియాపరిరదు. యాజుడిని చూసి సిగ్గు కనపడింది. సుక్కుడిని చూస్తే నూతి రాదు. అలా అయితే నా సుతస్య చిత్రం తద్వీక్ష్య పురుచ్ఛతి మునౌ. పైన ప్రమణ పోవచ్చు కదా. పిల్లవాడు పోకుండా ఆగి చూసి అమ్మలు ఇటు రండి నీకేమైనా బుద్ధి ఉందా? మా పిల్లవాడు యువకుడు వాడి మీద వస్త్రం లేదు. వాడు పోతుంటే సిగ్గుపడాలి కానీ వస్త్రం నియమించి సిగ్గుపడాలి. నన్ను చూపి పెట్టగలగాలి కూడా ఏమిటి? అని పుర్చ్ఛతి మునౌ తండ్రి అడిగితే జగదుహు వాళ్ళు పలికారు ఏమని తవాస్తి స్త్రీ పుంపిద అయినా నీకు ఆడ మగ అన్న తేడా తెలుసు. నా సుతస్య. ఆ తేడా మీ అబ్బాయికి లేదు. ఎవరైనా ఎవరితో సిగ్గుపడతారు? తెలిసిన వాళ్ళు సిగ్గు పడతారు. ఓహో ఈమె అమ్మాయి కదా అని సిగ్గు పడుతుంది. ఏమో అమ్మాయి అబ్బాయి నాకేం తెలుసు అంటే ఇద్దరు ఒక తిరిగి ఉంటారు. కదా? భేదం తెలిసిన వారి ముందర సిగ్గు పడాలి తప్ప అందరూ ఒకటే అంటే ఆత్మలన్నీ ఒకటే అన్నప్పుడు సిగ్గు ఎందుకండీ? ఆత్మకి ఏ సిగ్గు లేదు. కదా? జ్ఞానం కదా సిగ్గు దేనికి? శరీరానికి. దానికి అసలు తెలియదు. మనము సిగ్గు దేనికి అంటున్నామో ఆ శరీరానికి ఏమో జ్ఞానం లేదు. అసలు జ్ఞానం ఉన్న ఆత్మకు సిగ్గు వేయలేదు. విషయం లేదు.

కాబట్టి భేద దృష్టి సిగ్గును కలిగిస్తుంది. ఆ భేదం నీకు ఉంది, మీ అబ్బాయికి లేదు, అందుకు మేము కట్టుకోలేదు. అంటే అంతటి పరమ విరక్తుడు పరమాత్మ యందు మాత్రమే మనస్సు లగ్నము చేసినటువంటి మహానుభావుడు. కథమా అలక్షిత పౌరైహి సంప్రాప్త కురుజాంగలాన్ మరి ఇలాంటి అంటే ప్రశ్న ఏంటంటే ఇలాంటి వాడు తండ్రి గారితో ఎలా విన్నాడు ఒక ప్రశ్న వింటే విన్నాడు విన్నదాన్ని వచ్చి ఈయనకి ఎలా చెప్పాడు ఎందుకంటే ఆయన్ని ఎవరూ గుర్తుపట్టలేరు. ఏదో పిచ్చగాడో, పిచ్చివాడో పోతున్నాడు అనుకుంటాం. మరి కురుదేశానికి వస్తే ఇతను సుఖయోగిందుడు అని ఎలా గుర్తుపట్టారు? పౌరులు ఎలా కథం ఆలక్షిత పౌరైహి. ఉన్మత్త మూక జడవత్ విచరణ్ అది ఎందుకు పోట్లేమంటే గజసాక్వయే హస్తినాపురంలో ఉన్మత్త మూక జడవత్ ఓ పిచ్చివాడిలాగా ఓ మూగివాడిలాగా ఓ చెవిటివాడిలాగా ఒక జడునిలాగా అంటే ఓ మొద్దులాగా ఉంటాడంటే. కూర్చుంటే కూర్చుంటాడు, నిలబడితే నిలబడతాడు, వెళితే వెళుతుంటాడు. కాసేపు నవ్వుతాడు, కాసేపు ఆడుతాడు, కాసేపు పాడుతాడు, కాసేపు ఏడుస్తాడు. తెలీదు. మరి ఇలా ఉన్నటువంటి మహానుభావుడిని హస్తినాపురంలోని వారు ఎలా గుర్తు కట్టారు గజసాత్వయే కథం వా పాండవేయత్య రాజర్షే మునినాథః సంవాదః తమభూత్తాత యత్రైసా సాత్వతి కథం. ఎలా గుర్తుపట్టారు అనేది ఒక ప్రశ్న. గుర్తుపట్టిన తరువాత కూడా పరీక్షిని మహారాజుతో ఇతనికి సంభాషణ ఎలా జరిగింది? ఆ సంపాదనలో ఆ సంపాదనలోనే ఈ భాగవత కథ ఆవిర్భవించింది కాబట్టి అది ఎలా వచ్చింది? ఎందుకంటే మీరే అన్నారు ఏడు రోజులు చెప్పాలి అని. కానీ సులయోగింద్రుడు స గోదోహన మాత్రం హి గృహేషు గృహవేధినాం అవేక్షతే మహాభాగా పావు పాలు పిండేంత సమయం కూడా ఈ మహానుభావుడు ఏ ఒక్క చోట ఉండడు. అదే ఎత్తిట్టి ఆయనే అంటారు.

కూర్చోని వారం వరకు ఇక్కడే ఉంటాను వచ్చే వారం పైకి పోదాంలే అంటే కాదు. నిజమైనటువంటి యతి, నిజమైనటువంటి విరక్తుడు అలా వచ్చి వెళ్ళిపోతూనే ఉండాలి. ఎందుకంటే కొద్దిసేపు ఉన్నామనుకోండి మనుషులతో పరిచయం అయిపోతుంది. మహా ప్రమాదం పరిచయం. ఒకవేళ పరిచయం అయింది అనుకోండి కానీ ప్రేమ పుట్టేస్తుంది. అయ్యో మాయగారని వాళ్ళు అంటారు, మా శిష్యులని వీళ్ళు అంటారు. స్వస్తి ప్రజాభ్య. జ్ఞానము లేదు, పరమాత్మ లేడు, జీవాత్మ లేదు, వీళ్ళు మా వాళ్ళలో మేము వాళ్ళ వాళ్ళలో. కాబట్టి గోదోహన మాత్రం ఆవుకు పాలు పిండే అంత సమయం కూడా ఏ ఒక్క చోట ఉండకూడదు. అని అంటున్నాడు సగోదోహన మాత్రంభి గృహేషు గృహమేధినాం అవేక్షతే కనీసం చూడడట ఉండడం కాదు గృహస్తుల యొక్క ఇళ్లలోకి చూడడు. ఇంకేం పోతాదండి? మరి అలాంటి అప్పుడు తీర్థీ కురువం తదాశ్రమం ఆయన వస్తే చాలు ఉండాలా? సుఖయోగింద్రుడు వచ్చి పాదం పెట్టాడు. ఒక్క నిమిషం పాదం పెట్టాడంటే ఆ మొత్తం ఆశ్రమం అయిపోయింది. మహాతీర్థం అయిపోయింది. అందుకే మహానుభావులు పాదం పెట్టిన ప్రదేశమే మహా తీర్థము, పుణ్యతీర్థము, తీర్థీకురువంది తీర్థాని అని చెప్పారు మనకు. లోకంలో అందరూ మన పాపాలు తమ పాపాలు పోగొట్టడానికి నదిలోకి పోతారు. మహానుభావులు నదీ పాపాలను పోగొట్టడానికి పోతారు. మరి ఇద్దరు మునిగితే వారికి అటేమిచ్చండి వాళ్ళు అడుగుతారా అన్నారు. ఎన్ని పాపాలండి? మళ్ళీ ఎట్లా ఉందండి? అన్ని పాపాలే పుణ్యోక ఏడ్చింది అన్ని పాపాలే. కాదు అందులో మహా భయంకరమైన పాపాలు. స్వర్ణస్తేయం, సురాపానం, బ్రహ్మహత్య ఇవన్నీ ఉన్నాయి కదా. ఇలాంటి అన్ని పాపాలు తీసి అందులో ముడుగుతాం. అప్పుడు దాని గతి ఏమిటి? ఎంతగానో మోయాలి, ఎన్ని మోస్తుంది ఆ నది పాపం. అయ్యో మా గతి ఏమిటి మాలా మొత్తుకుంటుంటే ఆ పాపాలు పోవడానికి వీళ్ళు పోయి స్నానం చేస్తారు. మహానుభావుల యొక్క అంగస్పర్శతో నదులు తమ పాపాలను పోగొట్టుకుంటాయని శాస్త్రం. తీర్థమును తీర్థం చేయడానికే మహానుభావులు వస్తారని శాస్త్రం. కాబట్టి సుఖయోగింద్రుడు ఏ ఆశ్రమంలో ఒక్క క్షణకాలం అడుగు పెడితే ఆశ్రమం

తీర్థం అవుతుంది. అలాంటి మహానుభావుడు మరి ఒకే చోట ఏడు రోజులు ఉన్నాడంటే వారి పుణ్యం ఏం చెప్పాలి? ఆ పరీక్షిత్తు. ఎంత పుణ్యాత్మ ఎంతటి మహానుభావు ఒక్కొక్క క్షణ ఉంటారండి ప్రయోగించడు. వచ్చి కూర్చొని ఇన్ని చెప్పాడు ఏడు రోజులు అంటే ఆ మహానుభావుని పుణ్యం ఏమిటి? ఎలా ఇదంతా జరిగింది? అభిమన్యుసుతం సూత ప్రాహుహు భాగవతోత్తమం. ఇప్పుడు మాకు తెలిసిందే సుఖయోగీంద్రుడు ఏడు రోజులు కూర్చున్నాడు కాబట్టి ఈ పరీక్షిత్ ఉన్నాడే ఎవరి కొడుకు ఆయనే అభిమన్యుని పుత్రుడు కదండీ. ఉత్తర గర్భ సంభూతం అంటాం కదా ఇలాంటి పరీక్షిత్తు నిజంగా మహా భాగవతోత్తముడేనండి. ఎలా తెలుసు అంటారా వీడు వచ్చి కూర్చుని అడిగాడు దేవుడు. సుఖయోగిందుడు వచ్చి ఏడు రోజులు కూర్చొని అంతా చెప్పారంటే గొప్పోడు కదండీ. కాబట్టి ఆయన మహా భాగవతం తెలుసు మాకు సత్య జన్మ మహాశ్చర్యం కర్మానిచ గురునీహి. సుఖయోగిందుడు ఏం చెప్పాడో ఎలా చెప్పాడో ఏమిటో భాగవతం చెప్పు అంటే. పొరపాటన అవి మాత్రమే చెప్తారో ఏమో పరీక్షిత్తు కథ కూడా చెప్తాం. ఎందుకంటే మహానుభావుడండి మహానుభావుడు మరి ఆయన కథ లేకుండా మనం ఏమి వింటాం? భగవంతుని కథ కంటే మన మనస్సును పావనం చేసేది. భక్తుల కథ కాబట్టి దాన్ని కూడా మాకు వివరంగా రాస్తే జన్మ మహాశ్చర్యం కర్మానిచ గృణీహినః సంబ్రాత్ కశ్యపాహేతోహో పాండావానాం పాండూనాం మానవర్ధనః స్వయోపవిష్టః గంగాయాం అనాదృత్య అథిరాట్ స్త్రీయన్. ఈ మహానుభావుడైనటువంటి పరీక్షిత్తు తను సామ్రాట్. నోరు కాదు కదా ఇలాంటి మహానుభావుడు కస్యవాహేతో ఇతను సామ్రాటు అందులో పాండునా మానవర్ధనః పాండవుల గౌరవాన్ని పెంచేవాడు. ఈ మహానుభావుడు కలియుగంలో కూడా మళ్ళీ కృతయుగ ధర్మాన్ని సంస్థాపించాడు. ధర్మాన్ని నాలుగు పాదములతో నడిపించాడు.

కలిని దూరంగా పరిమేశాడు. అందువల్ల పాండవులకు మంచి పేరు చేశాడు. పాండునాం మానవర్ధనః. పాండవుల గౌరవాన్ని పెంచినటువంటి మహానుభావుడు గంగాయాం కుతః ప్రాయోపవిష్టః అనాదృత్య అభిరాత్ శ్రీయం సామ్రాజ్య సంపదను కూడా కాదని ఎందుకు గంగా తీరంలో ప్రాయోపవేశం చేశాడు మారాదండి చక్రవర్తి ఆయన భోగాలకు, సంపదలకు, సుఖాలకు అడ్డు ఏముంటుందండి అంటుందా? ఇంత పెద్ద సౌఖ్య సంపదను, ఇంత పెద్ద భోగమును, ఇంత పెద్ద సామ్రాజ్యాన్ని. ధృణీకరించి ఎందుకు ఈ మహానుభావుడు గంగా తీరంలో వ్రాయోపవేశం చేశాడు. నమంతి యత్పాదనికేత ఆత్మన శివాయ హానీయ ధనాని. ఎందుకంటే చక్రవర్తి కాబట్టి తాము బాగా ఉండాలని తమకు అన్ని సంపదలు రావాలని అనుకొని సామంతులు ప్రజలు చాలామంది కావలసినన్ని ధనాలు తీసుకొచ్చి ఆ మహారాజుగారి పాదములలో సమర్పించి నమస్కారం చేస్తారు. తమ తమ ప్రయోజనాలను పొందాలని ఏ మహారాజుకు అందరూ వచ్చి అనంత ధనరాధులనిచ్చి నమస్కారం చేస్తారో కథంస వీరః ప్రియమంగా దుష్ట్యజాం యువైశత ఉత్సృష్టు మహో సహ అసుతిహి అలాంటి సామ్రాజ్య సంపదను అదిగో దుస్త్యజం చెప్పాం కదా మనం దేన్నైనా వదులుకుంటాం కానీ పదవిని వదులుకుంటామా అండి అబ్బే పొరపాటు ఏమైనా కానీ అది పోయే క్వశ్చన్ లేదు కదా అలా అటకే దుస్త్యజం అందులో పదవి ఉంది దానితో పాటు సంపద రెండు రెండే కదా చెప్పుకున్నాం కదా మనకు నాలుగు ఉన్నాయి అన్నాడు యవ్వనం, ధన సంపత్తిహి, ప్రభుత్వం, అవివేకితా. ఏకైకమప్యనర్ధాయ కిముయత్ర చతుష్టయం అంటాడు. మనకు నాలుగు ఉన్నాయి. ఒకటి యవ్వనం.

రెండవది సంపద, మూడవది అధికారం, నాలుగవది అవివేకం. ఈ నాలుగులలో నాలుగులో ఏ ఒక్కటి ఉన్నా చాలు పాడైపోవడానికి. పొరపాటు నాలుగు ఉంటే ఇంకా గతి ఏమిటి అన్నాడు. అందులో మూడు ఉన్నాయి ఇప్పుడు. యవ్వనము ఉంది, ధనము ఉంది, అధికారం ఉంది, అది కూడా ఉన్నట్టే. అవివేగం లేకుంటే పాను ఎందుకు వేస్తాడు మీలో? కదా, అది కూడా ఉన్నట్టే లేకు. కాబట్టి ఏమంటున్నాడంటే ఇంతటి సంపదను ఇంతటి అధికారాన్ని దానికి తోడు యువ. పోనీ వృద్ధుడైతే విరక్తి కలగొచ్చు. చిన్నవాడండి ఎంత 40, 50 ఏళ్లవాడు చాలా పిల్లవాడు. ఎందుకని అంటున్నామంటే ఆ మాట అది అంటే కలియుగం వచ్చిందనుకోండి అది వేరు సంగతి కానీ ద్వాపర యుగం దాకా పరమాయుగ ఎంత? 400 ఏళ్ళు. ద్వాపరంలో పరమాయువు 400 ఏళ్ళు. కాబట్టి 134 ఏళ్ళు ధర్మరాజు యుద్ధం చేశాడు అంటే మన వాటిలో 30, 32 ఏళ్ళ వాడేమో. 400 లో 130 అంటే ఎన్నో భాగం అండి? మూడో భాగం. మనం 100 కు మూడో భాగం అంటే 35 వానికి 33 ఏళ్ల వారం. 33 ఏళ్ల ఎక్కడ ఉంటామో 130 ఏళ్ల వాళ్ళకి అంతే ఉంటాయి. పై ఓపిక లేదు ముద్ద రెండు కూడా లేదు. కానీ కనీసం పాండవులు, గుష్ఠులు వీళ్ళంతా 125, 130, 135 అప్పటిదాకా ఉన్నారు కానీ మరి పరీక్షిత్తు 40 ఏళ్లకే పాపం పెరిగినాడు అని వదిలిపెట్టాడే యువకుడిగా ఉండే వదిలిపెట్టాడు అంటే యవ్వనాన్ని వదిలిపెట్టాడు. దేహాన్ని వదిలిపెట్టాడు, రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టాడు, సంపదను వదిలిపెట్టాడు. అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా అనుయాయులను వదిలిపెట్టాడు. ప్రజలండి, అందరూ ఏం చేస్తారు ఎవరిని వదలమంటారు, మేము ప్రజలను వదిలిపెట్టం. పూర్తి అంత జయదాక మేము దిగాం ఎవరంతు ప్రజలంతా అన్నమాట. పొరపాటు కూడా మేము వదిలిపెట్టాం అంటాం కదా మరి శాస్త్రం అని. కాబట్టి మరి ఈ పరిశ్చిత్తు ఎలా వదిలారు శ్రీయమంగ దుశ్చజాం. యువా ఈశతః ఉత్సృష్టు మహో సహ అసుభిహి ప్రాణాలతో సహ ప్రాణం వద్దుతానన్నాడు దేహం వద్దుతానన్నాడు సంపదలు వదిలాడు అధికారాన్ని వదిలాడు.

ఎలా వదిలాడండి? అదేమిటయ్యా విరక్తి పుట్టేసింది వదిలిపోతాడు దానికేముంది? అంటే తప్పు. తమ కోసం బ్రతికేవారు విరక్తితో వదిలిపెట్టవచ్చు. కానీ మహానారు బ్రతికేది ఎవరి కోసం? తమ కోసం మనకు. మరి వారు పోతే వారి వారంటే ఏం కావాలి? కదా? పరోపకారంకు బతికే మహానుభావులు తమ బ్రతుకు తమ కోసం కాదు పరుల కోసమే కదా చెప్తున్నాడు మనకు. శివాయ లోకస్య భవాయ భూతయే య ఉత్తమ శ్లోక పరాయణా జనా ఉత్తమ శ్లోక పరాయణా అంటున్నారు అంటే శ్రీమన్నారాయణుని సేవించేటువంటి మహానుభావులు లోకస్య శివాయ భవాయ లోకమునకు శుభములు కలగటానికి, లోకము సమృద్ధము కావటానికి. శుభమునకు సంపదలకు శివాయ భవా. కాబట్టి ఐశ్వర్యములు సంపదలు కలగాలి లోకమంతా బాగుండాలి. ఈ లోకమునకన్నీ కళ్యాణ జోములే జరగాలి. అంతటా వృద్ధి పొందాలి. య ఉత్తమ జీవంతి నాత్మార్థం. అలాంటి వారు లోకము యొక్క అభివృద్ధికి, లోకము యొక్క క్షేమానికి జీవిస్తారు తప్ప నాత్మార్థం తమ కోసం తాము జీవించరు. అసౌ పరాశ్రయం మోచ నిర్విద్యత. మరి ఈ పరీక్షిత్తు పరాశ్రయమైన దేహాన్ని ఎలా ఉజాలి అండి స్వాశ్రయమా? ఆయన దేహం ఆయన ఇష్టమా వాళ్ళందరికీ కదా? ప్రజలందరూ ఆయన్ని ఆశ్రయించి ఉన్నారు. లోకాన్ని మొత్తం ధర్మంతో నడిపిస్తున్నాడు. లోకులందరికీ సంతోషాన్ని, సుఖాన్ని, ఆనందాన్ని ఇస్తున్నాడు. ఇప్పుడు ఆయన ఎవరి కోసం అన్నమాట? ఆయన ఆయన కోసం కాదు మన కోసం. కాబట్టి ఇన్ని లక్షల మంది లేదా కోట్ల మంది ప్రజలకు ఆనందాన్ని, ధర్మాన్ని, న్యాయాన్ని, సుఖాన్ని, సంపదను కలిగించేటువంటి శరీరాన్ని ఎలా విదిలి పెట్టాడు? విడువకూడదు కదా. ఉమోచ నిర్విద్య కుతః కలేవరం తత్సర్వం న సమాచక్ష్వ పృష్టో యదిహ కించనా. అది ప్రశ్న శౌనకులు అడుగుతున్నాడు అయ్యా ఇదంతా మాకు చెప్పండి. ఇన్ని చెప్పాలి. కేవలం భాగవతం చెప్తాను సురేయులు బలం పెంచాడు ఇది మొదలు పెట్టామనుకో నాకేం అర్థమవుతుంది.

పరీక్షిత్ ఎవరు? అతను ఎలాంటి మహానుభావుడు? అతను ఏమేమి వ్యవహారాలు చేశాడు? అంత ఉత్తముడైన వాడు చెరిటను ఎలా వదిలిపెట్టాలనుకున్నాడు? సంపదను, ఐశ్వర్యాన్ని, అధికారాన్ని ఎందుకు వదిలిపెడుతున్నాడు? ఇలాంటి అన్ని సందేహాలు తీరేలా. మన్యేత్వాం విషయే వాచాం స్నాతం అన్యత్ర క్షాందసా చాలా స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు మహానుభావ మీరు ఇలాంటి అన్ని విషయాలలోనూ స్నాతకులే. అంటే తీరమును చేరినవారే. స్నానం చేస్తున్నామంటే ఏమర్థం? అన్ని పనులు అయిపోయాయి అన్నమాట. కదా అంటే వంట వార్పు పూర్తి అయినాక స్నానం చేయడం కాదు. అన్ని పనులు అయిపోయాయి అంటే ప్రాపంచికమైన విషయ సమాలోచన అంతా పూర్తి అయింది. ఇక పరమాత్మను సేవించడానికి స్నానం చేస్తాం. మనం ఏం చేస్తాము? ఆ పరమానుగాత బక్కకు పెట్టి ఆత్మను బాగా సేవించడానికి మనం స్నానం చేద్దాం. కదా? అందుకే అంటున్నాడు చాలా స్పష్టంగా స్నాతమన్యత్ర ఛాందతా అంటే వేదముల కంటే భిన్నమైన పురాణ ఇతిహాసాదులలో స్నాతకుడట ఈమె. సూత మహర్షి పురాణ ఇతిహాసములలో స్నాతకుడు అంటే అవన్నీ క్షుణ్ణంగా తెలిసిన వాడవని మాకు తెలుసు నాయనా. అందుకోసం మేము అడిగిన వీటన్నిటినీ. చెప్పు. అప్పుడు సూతవు వాక్యం అంటాడు ద్వాపరే తమనుప్రాప్తే తృతీయే యుగపర్యయే. ఏమడిగారు కచిన కత్మిని యుగే ప్రవృత్తే అని చూడండి. రెండు చూడండి అర్థమవుతుంది. ప్రశ్న ఎలా మొదలయ్యిందో సమాధానం కూడా అలాగే మొదలవుతుంది. ఎక్కడ పక్కకు పోదు విషయం. కశ్మిని యుగే అన్నాడు ద్వాపరే అని మొదలు పెట్టాడు. ద్వాపర యుగమట తమనుప్రాప్తి అది కూడా తృతీయే యుగ పర్యయే ఏ ద్వాపరం అండి అంటే మూడవ ద్వాపరము అన్నాడు యుగ పర్యయంలో మూడవది అంటే కృత త్రేత ద్వాపర కలి ఒకటి మళ్ళీ కృత త్రేత ద్వాపర కలి ఇంకోటి మళ్ళీ కృత ద్రేత త్వాత్ర. అయితే ఈ మూడోది యుగప్రియే. అంటే అసలు చమత్కారం ఏమిటంటే ఎక్కడి నుంచి మూడు

బ్రహ్మ నిచ్చా? బ్రహ్మ సృష్టి నిచ్చా? కాదే. ఎందుకంటే బ్రహ్మ సృష్టి నుంచి ఇది అష్టాభింశతితమే అంటాడు మొదలు చెప్పరా మనకు. 28వ ద్వాపర యుగము అన్నాడు. భారతము కానీ భాగవతము కానీ పురాణములు కానీ తయారైనవి అష్టావింశతితమే. తాగు ఉంటే తమే ద్వాపరే మన్వంతరే కాదు. అని అంటే రెండే అయితాయి మూడు ఎక్కడ అయితాయి మరి? 28వ యుగం అని అక్కడ చెప్పారు. మూడవ యుగం అని ఇక్కడ చెప్పారు ఏది కరెక్ట్? అంటే రెండు కరెక్ట్. ఎలాగండీ? ఎవరి గురించి అడిగారో దానికంటే ముందు ఎవరు యుగ ప్రవర్తకులో వారి నుండి మనం తీసుకుని రావాలి. వాయంభువ మనువు వైవత్వతము అని చెప్పుకుంటాం కదా ఇలా. కాబట్టి ఒకే మనువంతరంలో రెండు యుగములు అనువంతరాలు కదా. 28 ఒకటి, మూడు ఒకటి. ఈ రెండు సరిపోతాయి. యత్మాత్ తృతీయః. అంటే భారతే ఖండే అంటున్నాం మళ్ళీ. భరత మహారాజు ఎప్పుడు పుట్టాడు? ఏ యుగం వాడు? త్రేతాయుగం. భరతుడు. మరి ఈ ధృతరాష్ట్రుడు వాళ్ళు ఎప్పటి వాళ్ళు? ద్వాపర యుగంలో. అయినప్పుడు ఈ భరతుడి నుండి మనం కాలాన్ని గుర్తుపడితే కృత త్రేత ద్వాపర మూడోది అవుతుంది. కానీ భరతుడికి మనం తీసుకునే విధానము సూర్య భగవానుని తోటి మొదలు పెడితే మనువు ఏర్పడితే ఈ మనువంతరంలోని ఈ భాగాన్ని తీసుకుంటే మూడో వాడు అవుతాడు. ఈ మనువంతరంలోని మొదటి భాగాన్ని తీసుకొని యుగాలు మార్చుకుంటే 28వ వాడు అవుతాడు. అంటే 28వ మనవంతరంలోనే భారతం తయారైంది. భాగవతం తయారైంది. 28వ మనవంతరం, 28వ యుగం ద్వాపర యుగంలో. 28వ ద్వాపర యుగం కూడా ఎవరి కాలంలో ఒక్కొక్క మనవంతరము 71 మహాయుగం. చెప్పాను కదా అంటే నాలుగు యుగాలు 71 సార్లు తిరిగితే కానీ ఒక మన్వంతరం కాదు. అందువల్ల మన్వంతర రీత్యా 28వది.

భరతుని మహారాజు అంతకు ముందు విశ్వాగు రీత్యా మూడవది. అయితే భాగవతం కానీ, భారతం కానీ, పురాణములు కానీ ఏర్పడినవి 28వ మహాయుగంలో. ద్వాపర యుగంలో. రామాయణం పుట్టింది. 16. సోడశతమే. 16వ మహాయుగంలో ఏర్పడింది రామాయణం. 28వ మహాయుగంలో ఏర్పడింది భాగవతం కానీ భారతం కానీ. మరి ఇప్పుడు రామావతారానికి కృష్ణావతారానికి తేడా ఎంత? 12 మహాయుగాలు అంటే 48 యుగాలు. ద్వాపరం మనవనాతి త్రేతాయం అంతకుముందు కాదు. 48 మహాయుగాలు. ఒక మహాయుగం అంటే ఎంతండి? 64, 35 అంటే 32, 16, 8, 4 అంటే 48, 56, 60, 62 లక్షల సంవత్సరాలకు ఒక మహాయుగం. 62 లక్షలు కదా? 62 లక్షలలోను ఇంటూ 12. సరే అండి. 12 ఆర్ 72, 12 ఆర్ 24 అంటే 7 కోట్ల 44 లక్షల సంవత్సరాల కింద ఏర్పడింది రామాయణం. వీళ్ళు తినకాక మన పుట్టింది మేము రాశాం వాళ్ళు రాశారు. అసలు ఏడుకోట కింద సృష్టి లేదు అంటారు కొందరు మహానుభావులు. గుంటలో అయితే అదే మాట అన్నారు సృష్టి దగ్గర లేదండి అప్పుడు తమ ఎక్కడ చిప్పి ఉందండి. ఏ నువ్వు అప్పుడు ఉన్నావా అని అడిగింది. అదే నీకే తిరుగుతున్నావ్ సుజ్జా ఏదో సంగతి. కాదండి అది ఏంటి ఏదో సిద్ధాంతం ఏదో బిందువు అట. ఏదో భూమా ఏదో అన్నాడు దాన్ని. అందులో నుంచి అంతా పుట్టిందండి ఈ ప్రపంచం అంతా. అది ఎక్కడి నుంచి పుట్టింది నాయనా? ఏ భాగంలో పుట్టింది అది? ప్రకృతిలోని ఒక భాగం మూల ప్రకృతి వాళ్ళు చెప్పేది వేరే ఏం లేదు మూల ప్రకృతి. దాని యొక్క కారణం ఎప్పుడు గుర్తుపడతావు నువ్వు? చెప్పలేదు. కాబట్టి ఏడు కోట్ల నలభై నాలుగు లక్షల సంవత్సరాలకు రామాయణము ఇప్పుడు ఈ తృతీయ భరణం కాబట్టి దాన్ని తీకించాడు ఇది మనకు లెక్క అరిచి వస్తుంది. ఈ రీతిలో మూడవ ద్వాపర యుగంలో తృతీయే యుగ పర్యయే జాతః పరాచరాత్ యోగి వాసవ్యాం కలయా హరేః పరాశర మహర్షి నుండి సత్యవతి యందు వాసవి అంటే వసు చక్రవర్తి యొక్క పుత్రిక ఆమె యందు పరాశరుని వలన ఈ మహా యోగి హరేహ కలయ

శ్రీమన్నారాయణుని అంశతో ఒక మహానుభావుడు పుట్టాడు. ఎవరయనే? కృష్ణద్వైపాయనం వ్యాసం విధి నారాయణం ప్రభువు అంటాం కదండీ. వేదవ్యాస భగవానుడు అవతరించాడు. ఇతను కదాచిత్ సరస్వత్యా ఉపశృష్య జలం శుచి. అది చెప్పాను కదా మనం చెప్పా జ్ఞాపకం అనుకుంటున్నాను. సరస్వతి నది. ఆ నదిలో సనాదులన్నీ ముగించుకొని ఆ నది తీరంలో కూర్చున్నాడు. తో ఒకసారి అలా చూశాడు. చుట్టూ ఏమిటి ఈ సంగతి ఏమిటి ఇలా ఉంది వ్యవహారం అని. అలా చూస్తే వివిక్త దేశ ఆసీనః ఉదితే రవి మండరే. సూర్యోదయం కాగానే ఏకాంతంలో కూర్చోని అంటే వివృక్త దేశీ అంటే బదరికాశ్రమే అని వ్యాఖ్యానం వస్తుంది. అదొక్కటే బాగుంది మరి ఇంకేం చేస్తాం ఏకాంతంలో అదొక్కటే అప్పుడు ఎవరూ ఉండడు అక్కడ. మహా సరి కాబట్టి వివృక్త దేశీ బదరికాశ్రమే సరస్వత్యాహ తీరే. సూర్య మడలం వచ్చినప్పుడు కూర్చొని చుట్టూ చూస్తే అతను పరావరజ్ఞః స ఋషిహి కాలేన అవ్యక్తరంవస పరావరజ్ఞః జరిగినది జరగబోయేది రెండు తెలిసిన మహానుభావుడు కాబట్టి ఎవరు ఆపలేనంత వేగము గల కాలముతో జరుగుతున్న పరిణామాలన్నీ తెలుసుకున్నాం. ఆలేన అవ్యక్తరంహసా చాలా చమత్కారమైన పదం అది. అవ్యక్తరంహసా అమిత వేగము అని కాదు, తెలియని వేగము కదలి. మనం అంటుంటాం కదా, ఇంతసేపు కూర్చుంటే అసలు కాలం గడిచినట్టే లేదండి అంటాం. కానీ అది గడుస్తూనే ఉంటుంది. రోజులు పోతాయి, ఈ వారాలు పోతాయి, ఈ వర్షాలు పోతాయి, నెలలు పోతాయి, సంవత్సరాలు పోతాయి. అవన్నీ చూస్తున్న వాళ్ళు కూడా. తెలియదు మనకు. అయ్యో అప్పుడే 70 ఏళ్ళు వచ్చాయా అంటాం ఓకే. 70 వస్తాయి, 80 వస్తాయి, 100 వస్తాయి. కానీ మనకు తెలియదు. మనకేమనిపిస్తుంది ఆహా చాలా బాగుంది. ఇంకా యువ యువకులమే మేము అంటున్నాం కదా కాబట్టి అవ్యక్త రంహసా కాలేన తెలియ శక్తిము కాని వేగము గల కాలం.

అనుకున్నంత వేగం దేనికి లేదు. కానీ అసలు అది వేగం ఉందని సంగతి తెలియదు. మా గురువుగారు చెప్పేవారు. దేన్ని పోగొట్టుకున్నా మళ్ళీ సంపాదించొచ్చురా నాయనా. ఒక్క సెకండ్ పోయింది మళ్ళీ తిరిగి నువ్వు కాదు వాడు కూడా తేడు. పరమాత్మ కూడా కాలచక్రాన్ని వెనక్కు తిప్పడు. కాబట్టి దాన్ని ఒక్కదాన్ని జాగ్రత్తగా గౌరవించగలిగిన వాడు జ్ఞాని. కాలం విలువ తెలిసిన వాడే పరమాత్మ స్వరూపం తెలిసిన వాడే. ఎందుకంటే కాలః కలయతామహం. నేనే కాలం అన్నాను. పరమాత్మే కారణం. అందుకే కాలేన అవ్యక్త రంభత యుగధర్మ వ్యతికరం ప్రాప్తం పువ్వి యుగే యుగే. యుగ ధర్మం మారుతున్నట్టు కనబడింది. ప్రతి యుగంలోనూ ధర్మం మారుతూ ఉంటుంది కదా స్వరూపం. ఇప్పుడు కూడా మళ్ళీ ద్వాపర యుగం అయిపో వస్తున్నట్టుగానే కనబడుతున్నది అనుకున్నాను. ధర్మ వ్యతికరాన్ని చూశాడు. అంటే ఏ యుగంలో ఏ ధర్మం ఉండాలో అది కాక రాబోయే యుగం యొక్క ధర్మాలు కొన్ని కనపడ్డాయి ఆయన కదా చూసే జరిగింది. ఓ స్వరూపం అంతా చెట్లు కన్యం పొట్టి వేయినాయి. జంతువులు పొట్టిగా ఉన్నారు, మనుషులు పొట్టిగా ఉన్నారు. అప్పుడే ఒక జంతువుని ఇంకో జంతువు తిందామని వెంటబడుతున్నది ఇది చూశాడు ఆయన. ఇప్పుడు లేవు. ద్వాపర యుగంలో ఇంతగా లేవు. అందులో ఋషుల ఆశ్రమంలో ఋషుల దరిదాపులలో అన్ని జంతువులు, అన్ని ప్రాణులు తమ వైరాన్ని మానుకొని పాము, ముంగిత, పిల్లి, కుక్క ఏమున్నాయో కొన్ని ఎలుక, పిల్లి ఇవన్నీ ఆడుకుంటూ ఉండేవి అని చెప్తారు మహానుభవి. సహజమైన వైరాన్ని కూడా మర్చిపోతారు పెద్దల యొక్క సాన్నిధ్యంలో. అలాంటిది చూస్తే మృగాలు తినేస్తున్నాయి, కొట్లాడుతున్నాయి, లాక్కుంటున్నాయి, ఏదో గొడవ జరుగుతున్నది అంటే ఇదేదో యుగం కాస్త అయిపోతూ ఉంది అనుకొని.

భౌతికానాంచ భావానాం శక్తి హ్రాసంచ తత్కృతం. ఎలా గుర్తుపట్టాడయ్యా అంటే భౌతికమైన వస్తువులకు శక్తి తగ్గిపోవటాన్ని చూశాడు. చెట్లు ఎలా ఉండాలి? నీడ ఎంత ఉండాలి? వాటికి కాయ పరిమాణం ఎంత ఉండాలి? చూస్తే ఇంత ఉండాలి మామిడికాయలు, ఇంత అయ్యాయి. ఇప్పుడు ఇంత ఎరువు ఏదైనా అనుకోండి కదా. ఒకరు చెప్తారు మహానుభావుడు మామిడికాయ ఎంత ఉండాలి అంటే 18 కిలోల బరువు ఉండాలి ఒక మామిడికాయ. ఆ రోజుల్లో ఉండే మామిడికాయ అది. అందుకే ఆ పండు ఒక్కటి తింటే రుచి నాలుగు రోజులు పోతా ఉంటారు ఎందుకు ఉన్నాడు భయం కూడా ఉండొచ్చు దీనికి. కానీ తినే ఏం చేస్తావ్ మనకు పండు అంటే పడదు. కదా అదే మసాలా వేసుకొని గోలి వేసుకొని తింటాం. ఫలాహారః యతో జీవి అంటాడు జీవి అంటే ఫలాహార. ఫలములు తిన్నవాడు ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు అన్నాడు. అందుకే మనం దాని ఒత్తు తీసేయక ఫలం తినడం మానేసి ఫలం తింటున్నాం. అది పద్మ రాశి ఏమిటి అందుకోసమని మామిడి పండు ఇంత ఉండేది ఇంత అయింది అని. ఓ నిమ్మకాయ నిమ్మకాయ అనేది 6 kg ఉండాలి ఒక నిమ్మకాయ. ఇప్పుడు అది ఎంత 100 గ్రాములు ఉంటుందా అది కూడా నమ్ముకుంటుంది లేదు. 40 గ్రాములు ఉంటే ఎక్కువ ఇలా. భౌతికానాం వి వస్తువునాం శక్తి హ్రాసం. భూమి మీద ఏర్పడేటువంటి వస్తువుల యొక్క శక్తి తగ్గటాన్ని చూచి అలాగే మానవుల యొక్క గుణాలు కూడా మారిపోయాయి. చూడండి స్వామి ఒక్కసారి చూస్తే గుర్తుపట్టాడు. ఏమిటట ఏముందయ్యా కలియుగంలో ప్రధానమైన గుత్తి ఏమిటి మానవులకి ఏముండాలి అంటే అశ్రద్ధ దానా. ఇది ప్రధానమైన స్కూర్తు. శ్రద్ధ ఇది ఎక్కడ ఉండదన్నమాట దేని మీద మనం దేని పట్టించుకోం అసలు అసలు లేదు అందుకని అశ్రద్ధదానాన్ అశ్రద్ధాళులు రెండవది నిస్సత్వాన్ బలహీనులు. బలమన్న మాటే లేదు. మూడవది దుర్మేధ దుష్టబుద్ధి. చూడండి మంచి మన గుణాలన్నీ స్వామి చక్కగా వర్ణిస్తున్నాడు. అశ్రద్ధ దానాన్ నిశ్చత్వాన్ దుర్మేధాన్ నాలుగవది పటిత ఆయుషః అల్పాయుష్షులు.

ఇలా దుర్భగాన్ పరమ దౌర్భాగ్యుడు అంటే అదృష్టం కూడా లేని వాళ్ళు. అలాంటి జనాన్ని వీక్ష్య ఇలాంటి వారిని చూశాడు వ్యాసుడు. ఓహో అంటే యుగం ఏదో వస్తూ ఉన్నది. మనం ఇలాగే ఊరుకున్నాం అనుకోండి వీళ్ళు ఇంకా పాడైపోతారు. కొద్ది కాలమైనా కొద్ది మందైనా ధర్మ చింతనం ఉండాలి కదా. మనం ఏదైనా చేతామనుకొని వీచ్య మునిహి అదిగో ఎట్లా దివ్యేన చక్షుష. దివ్య దృష్టితో చూశాడు ఈ చూపులతో కాదు. ఇదంతా రాబోతూ ఉన్నది. ఇప్పుడు మన ధర్మం కాస్త ఉంది మనం ఏదైనా చేయాలి అనుకొని సర్వ వర్ణ ఆశ్రమానాం యద్దద్యౌ హితం అమోఘ దృక్. తను అమోఘ దృక్ సఫలమైన జ్ఞానము కలవాడు. కాబట్టి అన్ని వర్ణముల వారు అన్ని ఆత్మముల వారు ఎలా హితమును పొందుతారో ఆ ఉపాయాన్ని ఆలోచించండి. గళ్ళు ఇద్దరు పక్కన వారికి వాళ్ళు కాదు. సర్వవర్ణాశ్రమానం జ్ఞాపకం ఉంచుకోవాలి. ఏ ఒక్క వర్ణ బ్రాహ్మణ, వైశ్య, క్షత్రియ, శూద్ర ప్రశ్న లేదు. అన్ని వర్ణముల వారికి మేలు జరగాలి. అన్ని ఆశ్రమముల వారికి మేలు జరగాలి అని హితం అమోఘ దృకు చాతురుహోత్రం కర్మ శుద్ధం మనకు హోత అధ్వర్యు ఉపద్రష్ట యజమాన్ అంటాం కదా ఇలా నలుగురు ఉన్నదాన్ని ఏమంటారు హోమాన్ని చాతురుహోత్రం అంటారు. నలుగురు కలిసి చేసేదాన్ని చాతుర్హోత్రం అంటే యజ్ఞము. అలాంటి ప్రజానాం వీక్ష్య వైదికం వైదిక కర్మ ఎలా లోపించకుండా ఉండాలి? ఎలా వీరి ధర్మాలు లోపించకుండా ఉండాలి? యతో విరధాత్ యజ్ఞ సంతత్యై వేదమేకం. చతుర్విధం మొదలు ఒక వేదముగా ఉన్నటువంటి వేదాన్ని అందరూ అన్ని యజ్ఞములు సక్రమంగా చేసుకోవడానికి కోసమని నాలుగు భాగాలు చేశారు. వేదమును నాలుగు భాగాలు చేసి అదేమిటి రుకు, యజు, సామ, అధర్వం అనేటువంటి పేరుతో నాలుగు వేదములు చేసి ఐదో వేదముగా ఇతిహాస పురాణంచ పంచమో వేదః ఇధ్యాసములు పురాణములని ఐదవ వేదాన్ని కూడా ఈ మహానుభావుడు ఏర్పాటు చేశాడు. అందులో పైరుడు అనేటువంటి మహానుభావునికి ఋగ్వేదాన్ని ఉపదేశించాడు. జైమినికి సామవేదాన్ని ఉపదేశించాడు. వైశంపాయనేవ ఇకః నిస్నాతః యజుషాం.

యజుర్వేదమంతా వైశంపాయనునికి బోధించాడు. ఇక అధా అరువాంగిరసం ఆసీతు సుమంతుహు సుమంతునకు అథర్వ వేదాన్ని ఉపదేశించాడు. ఇతిహాస పురాణములను పితామే రోమహర్షణః. మా నాన్నగారైనటువంటి రోమహర్షునికి ఇతిహాస పురాణములను ఉపదేశించాడు. సత ఏత దృశయః వేదం స్వం స్వం వ్యస్యన్ అనే కథ. ఆ ఋషులు తమకిచ్చినటువంటి వేదములను, వేద శాకలను శిష్య ప్రశిష్య ఆ పరంపరతో ఎంతో విస్తారం చేశారు, వ్యాప్తి చేశారు. శిష్యైహి ప్రశిష్యైహి తత్శిష్యైహి వేదాస్తే శాసినః అభవన్. ఆ వేదములు అనంత శాఖాధ్యాయని అంటాం కదా అనంత శాఖాలుగా మారాయి. శాఖాలు అంటే ఏమిటి? వాళ్ళ పేర్లు శిష్యులు వ్యాసుడు ఆయనకు సుమంతుడు ఆయనకు ఆరుగురు శిష్యులు మళ్ళీ ఆరుగురిలో ఒక్కొక్కడికి ఆరుగురు శిష్యులు. మొదలు ఒకటి, తర్వాత ఆరు, తర్వాత 36. మళ్ళీ 36 మంది శిష్యులు అందరూ అన్నీ చాకరు. ఇలా ఎన్ని కావాలి? అందువల్ల అనంత వైవేద. ఇలా అనంతమైనటువంటి శాఖలను మారాయి సయేవ వేదాః దుర్మేధైహి ధార్యతే పురుషైర్యతా ఎందుకు ఇంత పని చేశాడు అంటే తక్కువ బుద్ధి ఉన్నవారు కూడా వేదార్ధములను తెలుసుకోవటానికి. అంతకు ముందు సుమేధులే తెలుసుకునేవారు వేదాలను. ఇప్పుడు దుర్మేధైహి అంటే బుద్ధిహీనత అంటే గ్రహణ శక్తి తక్కువ ఉన్నా కానీ బుద్ధి బలం తక్కువ ఉన్న వాళ్ళు కూడా వేదార్ధములను తెలుసుకోవటానికి ఇలాంటి విభాగాన్ని చేశాడు. స్త్రీ శూద్ర ద్వయ బంధువునాం స్త్రయీన స్కృతి గోచరా మరి అయినప్పుడు మళ్ళీ పురాణాలు ఎందుకయ్యా? అంటే ఈ వేదములు స్త్రీలకు కానీ, శూద్రులకు కానీ, ద్విజ బంధువుల బ్రాహ్మణుల లాంటి వారికి కానీ గ్రహించడానికి వీదు లేనివి. అర్థం కావు. అంటే చాలామంది మేము కూడా. బ్రాహ్మణులు ఏమి చెప్పుకుంటున్నారు కదా. బంధువునా ద్విజ బంధువునా వాళ్ళు ద్విజులు కాదట ద్విజ బంధువులు బ్రహ్మ బంధువు అంటే ఆ బ్రాహ్మణుడు అని అర్థం. బ్రాహ్మణుడు కాదు. బ్రాహ్మణుని బంధువు అనుకునేవాళ్ళు. అంటే మేము కూడా బ్రాహ్మణులమే అని చెప్పుకొను చదివే వాళ్ళు చాలా మంది ఉన్నారు. అలాంటి వారికి శూద్రులకు

ఇతర కార్య వ్యాపుత అయినటువంటి స్త్రీలకు ఈ వేదములు అర్థము కావు కాబట్టి మరి వాళ్ళ గతి ఏమిటి? వాళ్ళు మోర్శం పోవద్దా? వీళ్ళకేనా? అనుకున్న మహానుభావుడు చకార భగవాన్ వ్యాసః కృపన వత్సలః కర్మ శ్రేయసి మూఢానాం శ్రేయ ఏవం భవేదిహా కర్మశ్రేయస్సి అంటే సంసారాన్ని దాటటానికి ఉత్తమమైనటువంటి కర్మ ఏదో తెలియక అల్లాడుతున్న వాళ్లకు శ్రేయస్సును కలిగించటానికి. దయతో భారతమాఖ్యానం చతారా. మహాభారతాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. లేదండి అంటే మహాభారతం ఎందుకన్నా మాట? ఏది ఉత్తమ కర్మో దేన్ని ఆచరించి పరమాత్మను చేరొచ్చో అందుకు భారతం ఏర్పడబడింది. నాదముల్లాగా కొట్లాడుకోమని కాదు, ఒక్కొక్క అమ్మాయి అది గురించి పెళ్లి చేసుకోమని కాదు. కదా? ధర్మం అది కాదు. కలియుగంలో ఉన్న వారి బుద్ధిహీనతను. కర్మ భ్రష్టతను వారించటానికి తయారు చేయబడినటువంటి దాన్ని ఇలా ఏవం ప్రవృత్తస్య సదా భూతానాం శ్రేయసి ద్విజాః ఇలా వ్యాస భగవానుడు ఇన్ని ఆలోచించి ఇంత చక్కగా ఇవన్నీ చేసి కూడా సర్వాత్మకేనాపు యదా నాతుష్యత్ ఇంత ఆచరించి ఇంత చేసి కూడా వ్యాహ భగవానుడికి తృప్తి కలగలేదట. అంటే ఇంకా నేను చేయవలసినదంతా చేశానా లేదా ఇంకా ఏమైనా నేను చేయలేదో ఏమో అని నాతి ప్రసీదతు హృదయః ఎక్కువ ప్రసన్నత పొందాలి అంటే కొద్దిగా పొందాడు కానీ అనుకున్నంత పొందలేదు అన్నమాట. అలాంటి హృదయం కల సరసు తీరంలో కూర్చొని వితర్కన్ ఆలోచిస్తున్నాడు ఏం చేయాలి ఏం చేయాలి. ఇంకా నేను ఏమి తక్కువ చేశాను. చేయవలసింది ఇంకా నేను ఏమి చేయలేదు. మరి ఛందస్సు, వేదములు అన్నీ చెప్పాను కూడా. అనుశాసనము చెప్పాను. భారతం కూడా చెప్పాను. పామ్నాయ రూపంతోటి భారతాన్ని రచించాను. కానీ అసంపన్న ఇవా భాతి. అయినా పని పూర్తయినట్టు ఏమి కనపడుట లేదు. తదాపి బతమేస్యాత్మ చైవ ఆత్మనా విభుహు అసంపన్నః. ఈ ఆత్మలో పరమాత్మ వచ్చి చేరినట్టు అనిపించడం లేదు అన్నాడు.

ఆత్మన ఆత్మా విభు అసంపన్న యువ. ఈ ఆత్మలో ఆ ఆత్మ అంటే పరమాత్మ వచ్చి చేరినట్టు అనిపించటం లేదు. అంటే భగవంతుడు సంతోషించినట్టు లేదు. కాబట్టి కింబా భాగవత ధర్మాః నప్రాయేణ నిరూపితాః కథలు చెప్పానే కానీ భాగవత ధర్మములు చక్కగా నిరూపించలేదో ఏమో. ఎందుకంటే ఏ ధర్మములతో ప్రపంచమంతా మేలును పొందుతుందో, హితమును పొందుతుందో అలాంటి భాగవత ధర్మములు నేను చక్కగా నిరూపించదో లేదో ఏమో ప్రియాహ పరమహంసానాంతయేవ. యతులకు, సన్యాసులకు అదే కదా ఇష్టం. ఏది కావాలి? భారతం, రామాయణం అవన్నీ మాకు వద్దు. నాకేం కావాలి? భాగవత ధర్మాలు కావాలి. పరమ భక్తుల కథలు కావాలి, భగవంతుని గుణవీర్యములు కావాలి, అలాంటి వాటిని చెప్పలేదా నేను? తస్తైవం కిలమాత్మానం మన్యమానస్య క్షిద్యతః ఇంత చేశాను కానీ నా మనస్సుకు తృప్తి లేదు. పరమాత్మ కూడా సంతోషించలేదు అని అక్కడే కూర్చొని బాధపడుతున్నటువంటి ఆ మహానుభావుడిని. కూడా దానికి నారదః అభ్యాగమత్. ఎవరు ఎప్పుడు ఎక్కడ బాధపడుతున్నా తెలవకుండా వచ్చేవాడు ఎవరండీ? నారద మహర్షి ఈ మహానుభావుడు వచ్చాడు తదాశ్రమం. వ్యాసుని ఆశ్రమానికి వేయించేశాడు. అలా వేయించేసినటువంటి నారద మహర్షిని తమభిజ్ఞాయ సహస ప్రత్యుత్థాయ మహానుభావుడు కాబట్టి తాను లేచి ఎదురువేగి పూజయామాత విధివత్ అతిథి మర్యాదలతో. మహానుభావుడిని ఎలా పూజించాలో అలా చక్కగా పూజించాడు. అలా వ్యాస భగవానుని పూజలను పొందిన నారదుడు ప్రసన్నంగా కూర్చున్నాడు. ఇద్దరు కలిసి ఏం చేశారు రేపు. స్వస్తి ప్రజాభ్యః పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేన మహీం మహీశాః గోబ్రాహ్మణేభ్య శుభమస్తు నిత్యం లోకా సమస్తాః సుధినో భవంతు అస్మద్ గురుభ్యో నమః

మాత్రమే ఉంటే వేగంగా పోతుంది. తత్వం వస్తుంది వివరిద్దాం. మాకు తెలిస్తే వచ్చేద్దాం ఏమవుతుంది అని.

What are you doing? What are you doing? What are you doing? What are you doing? So if there's some rule or commandment - fine. What does it matter? Brahma says he himself has an instruction. Even Brahma was given instructions. Who gave Brahma instructions? The one who gave Brahma instructions - who gave instructions to that one? So if someone asks 'who created God?' - the question itself shows that the questioner cannot imagine the existence of anything that was not created. We always think everything has a cause, everything has a beginning and an end. But our intellect is incapable of conceiving of something that is eternal, without beginning, without cause. This is the very definition of the Divine - the One without a cause, without a beginning.

Ratnakankana Keyuram Krishnam vande jagadgurum - I bow to Krishna, the world-teacher, adorned with jeweled bracelets and armlets. 'Utphulla padma patrakshm' - with eyes like fully bloomed lotus petals. 'Nila jimuta sannibbham' - resembling a dark rain cloud. 'Yadavanam shiroratanam' - the crown jewel among the Yadavas. 'Krishnam vande jagadgurum' - I bow to Krishna the world-teacher. This is the Krishnashtakam we recite. Our Guru-Parampara prayer, Bhagavatam, and similar texts are all recited every day as part of our daily worship (sandhyavandanam). So let us continue from where we stopped in our Bhagavata pravachanam.

We say we want to see the Divine. But to see Paramatma, you must first know Paramatma. And to know Paramatma, where must you know Him? Where? 'Atmanam atman aveksheta' - within the Self itself. Paramatma is known within one's own Atman - nowhere else. You cannot go somewhere else to find Him. 'Yatra yatra manoyati tatra tatra samadhi' - wherever the mind goes, there is samadhi. Meaning: Paramatma is everywhere - wherever you look, He is there. But to truly see Him, you must look within. The telescope and microscope can show you the outer world - but neither can reveal Paramatma. He is known only by turning inward.

Why should we know Paramatma at all? What is the benefit of knowing Paramatma? Today's shloka addresses precisely this question. Paramatma is the universal soul that underlies all creation. Why should we seek to know this universal soul? Think about it - you're playing chess. You put so much effort into the game. But you know at the back of your mind that even if you lose, it's just a game. So why play at all? The answer: because the game itself has value. Similarly, life is a game. We lose, we win, we gain, we lose. But there is an underlying reason we play this game called life. And that reason - that purpose - can only be understood by knowing Paramatma. Today's verse explains this.

We cannot win every time. Why do we play, asks Vyasa. 'Avashyam jetumicchannvai narahah krinati santakam' - a person plays wanting to win. But one cannot always win. Yet we keep playing. Why? Because to stop playing means accepting permanent defeat. And a genuine player never accepts that. But here is the deeper question: in the game of life, what exactly are we trying to win? What is the ultimate prize? The Bhagavatam says: the ultimate goal is to know Paramatma - and through that knowledge, to be freed from the cycle of victory and defeat itself. That is the supreme win. Not winning this round or that round - but exiting the game altogether into liberation.

He reveals this universe, He protects it, He destroys it, He consumes it. All of this is His food. The Chandogya Upanishad tells us: 'Annam brahmeti vyajanat' - he who knows that Brahman is food, knows the truth. Food nourishes. What nourishes everything? The Divine. The entire creation is both His food and what He nourishes. There is a beautiful Vedic statement: 'Aham annam aham annam aham annam - aham annado aham annado aham annadah' - I am food, I am food, I am food; I am the eater, I am the eater, I am the eater. Paramatma is simultaneously the eater and the eaten. The giver and the receiver. The creator and the created. All these apparent opposites are unified in Him.

When He protects, He says 'I must be the one to protect this.' He protects with tremendous intensity. And with that same intensity He destroys. Why? Because both are equally His work. A mother who loves her child deeply will protect that child with great fierceness. And if that same mother has to discipline the child - she does that with equal intensity too. Love doesn't mean only protection. True love means both nourishing and correcting. Paramatma does both. His creation, protection, and dissolution are all expressions of the same love - the same completeness. There is no contradiction between His grace and His destruction. They are two faces of the same infinite reality.

He gave and then He took. How? 'Yatha kantakena kantakinam dvayam tenaiva tyajyati' - just as a thorn is used to remove another thorn, and then both thorns are discarded. A thorn that enters your foot - you cannot remove it with your fingers. You need another thorn to pry it out. Once it's out, you discard both thorns. Similarly, the Lord uses creation to remove the burden of creation. He uses form to remove attachment to form. He uses our very desires as the instrument to purify us of desire. The world itself becomes the tool for our liberation - if we navigate it with wisdom. This is the profound paradox: the very thing that binds us, rightly understood, becomes the instrument of our freedom.

The jnanendriyas (sense organs of knowledge) are five - but mind is not counted among them as a sixth in one system. The five jnanendriyas, plus the mind as the sixth - this is the short version. Together with this group of six, the Lord's nature as 'shadvarjikam' (bearing the six divine qualities) is described. The six senses that we possess correspond in some deep way to the six divine qualities of Paramatma. Our senses hear, see, smell, taste, touch, and the mind cognizes - and these six sense-functions exist because Paramatma Himself is the possessor of the six supreme qualities: omnipotence, omniscience, complete wealth, complete strength, complete valor, and complete splendor (shakti, jnana, aishwarya, bala, virya, tejas). Our faculties are faint reflections of His infinite attributes.

The one who has no mind - that is Paramatma. The one who has a mind - that is the Jiva. Paramatma needs no mind to know - He is knowledge itself. The Jiva needs the mind to process experiences. 'Sadvargikam jighrati sadguneshaha' - the Lord of the six qualities 'inhales' the six objects of the senses. He experiences everything without effort, without instruments. We require our senses to experience sound, touch, form, taste, and smell. He requires nothing - He is the very source of all experience. So when we surrender our senses to Him, we are returning the borrowed instruments to their owner. 'Shabda sparsha rupa rasa gandha' - sound, touch, form, taste, smell - these five sense-objects belong to Him. We are merely the temporary channels through which He experiences His own creation.

The one who is immersed in ego - his intellect is corrupted. Why? Because he constantly wants to find the cause of everything. He wants to explain everything rationally. 'I understand this because of that reason; that happened because of this cause.' He reduces everything to cause-and-effect chains. But here is the challenge: has he found the cause of his own existence? Who caused him? He says 'my parents.' Who caused them? Their parents. And so on infinitely. At some point the chain must stop - and that stopping point is what we call God. The intellect that always seeks causes outside itself cannot comprehend a causeless cause. That is why ego-driven intellect ultimately fails in its quest for ultimate understanding.

Imagine a scene in a movie or play. There's a hero and a heroine. Someone in the audience gets so absorbed - 'Hit him again! Get up and fight!' They're shouting at the screen, emotionally invested. But are those actors truly being hit? No - it's a performance. The audience member has forgotten he is a witness (drashtr) and started thinking he is inside the scene (drishya). This is exactly what happens in life. We are the witness - the Atman is always the drashtr. But we forget this and identify completely with the scene. We become the character, forgetting we are the audience. 'Drashtari drishyatvam aaropitam' - we project the qualities of the seen onto the seer. The entire confusion of life comes from this one fundamental error.

'Yo amayaya santataya anuvritvya bhajeta tatuh pada saroja gandham' - the one who continuously, without any deceit (maya), serves and worships the fragrance of His lotus feet - that is the path. This is SB 1.3.38. So - what is the way forward? After all this philosophy, after knowing about all the avatars, after understanding creation and dissolution, tattva-traya, maya and Brahman - what must one actually do? The answer is given right here: serve continuously. 'Anuvritvya' - following the Lord perpetually. 'Amayaya' - without deceit, without motive, without self-interest. Just as a stream flows continuously toward the ocean without stopping to rest - so also our consciousness should continuously flow toward Paramatma without interruption.

Who can understand Paramatma's maya? Those who possess pure, sincere (kapat-rahita - deceit-free) bhakti - they understand. So we might say, 'But we ARE devotees! We chant, we do puja, we visit temples.' But the question is: is that devotion sincere, or is it performed? Sincere bhakti means loving Paramatma without any expectation of return - no 'give me wealth, health, a spouse, children, success.' Just love for the Lord's own sake. When bhakti reaches that level of purity - free of all bargaining, all transaction - only then does maya reveal itself. Maya does not show itself to devotees who worship with hidden agendas. It reveals itself only to those whose love is truly unconditional.

'Eat rice morsel by morsel while seeing Madhusudana (Krishna)' - this was the teaching given by the great Mahan Kuppu Swami. How to see Him? With every morsel of food, see the Lord. Not rushing through the meal, not watching TV or thinking of other things - but eating consciously, seeing Paramatma in every bite. This practice - called 'Brahmarpanam' in the Gita - transforms even eating into a spiritual act. 'Brahmarpanam Brahma havir Brahmagnau brahmanahutam' - the act of offering, the thing offered, the fire, and the one who offers - all are Brahman. When you eat with this awareness, you are not eating - you are performing a yajna. The entire act of eating becomes worship.

A chicken climbs onto a large mound and scratches away searching. Even if gems come up, even if gold surfaces, even if a coin appears - it tosses them aside without a second glance. It eats only grain. Is the hen foolish to throw away gold and gems? From one perspective yes - those things are valuable. But the hen knows what is food for her: grain. Gold cannot nourish her; grain can. Similarly, the spiritually wise person - amidst all the attractive things of the world (wealth, fame, pleasure, power) - can discriminate what truly nourishes the soul. And what nourishes the soul? Service to Paramatma. Everything else - however glittering - gets scratched aside. This discrimination (viveka) is itself a gift of bhakti.

One who does not do this - who does not have this sincere, deceit-free devotion - even if they are supremely great beings, they cannot understand Paramatma's maya. 'Brahmaadayah Vidhi Shivah Sanadadi Siddhah Indrah' - even Brahma, Shiva, the Sanaka sages, all the Siddhas, Indra - even these great ones cannot grasp Paramatma's maya without pure bhakti. What hope do ordinary people have? This is the most equalizing statement in all spiritual philosophy: high birth, great knowledge, austerity, power - none of these by themselves pierce the veil of maya. Only one thing does: sincere, pure, unconditional love for the Lord. That love is available to absolutely everyone, regardless of their position in society.

The Lord says to Vyasa (or through Narada to Vyasa): 'These avatar-plays - Varaha, Narasimha, Rama, Krishna - these are not your (my) primary task. These are incidental works. I did these playfully in the world - they were the Lord's lila. But what I did before all of these - that is the real work.' What was done before the avatars? The real task was the creation itself, the establishment of dharma, the giving of the Vedas. The avatars came to restore what was temporarily disturbed. But the original architecture - the Vedas, the four Varnas, the four Ashramas, the cosmic order - that was the primary work. The avatars are maintenance, not construction. And both are His play.

The divine plan was confirmed. She wove the web (the divine scheme for creation/dharma) - and the rishis confirmed it: 'Be reborn exactly like this.' Now who is this referring to? In the narrative of Bhagavatam's frame story - the rishis confirm that the arrangement is correct. This speaks to the deep orchestration behind all apparently 'accidental' events. Nothing in the spiritual journey is accidental. The meeting of Vyasa and Narada was pre-ordained. The occasion of Parikshit's final seven days was pre-ordained. Shuka coming to him was pre-ordained. The gathering at Naimisharanya was pre-ordained. All the key moments in the unfolding of spiritual knowledge are part of a vast, compassionate plan woven by Paramatma for our benefit.

Everything in the world is Paramatma alone. Shravana (listening), manana (contemplation), prashna (questioning), dhyana (meditation) - all these are Paramatma. Why? Because the act of listening happens within Paramatma; the one who listens is a fragment of Paramatma; the one being listened to is also Paramatma; and the knowledge transmitted is Paramatma's own knowledge returning to itself. This is the non-dual understanding. It does not mean we should ignore the distinctions in practice - teacher and student, listener and speaker, questioner and answerer - these distinctions are real and useful. But behind and within all these distinctions, there is one single reality. Recognizing that reality even while honoring the distinctions - that is the mature spiritual understanding.

The four essential elements that constitute Bhagavatam: first, Paramatma's natural sankalpa (His own will, which needs no external prompting); second, sincere, deceit-free service to Paramatma (nishkama bhakti); third, sarvatma bhava - seeing Paramatma in all beings and all beings in Paramatma (cosmic vision); and fourth, samarpam - complete surrender, offering everything to Him without reservation. When these four come together - that is the Bhagavatam. Not a text - a state of being. The Bhagavatam as a text is the expression of these four realities. When you embody these four in your life, you have understood the Bhagavatam - regardless of whether you have read a single verse of it.

This is the 'shubha nivasamu' - the auspicious abode, the home of all auspiciousness. All good things dwell here. 'Hrityenam mahavajidm grahayamasa sutam atmavatam varam' - he placed this in the heart and taught it to his son - the best among the self-realized. Vyasa taught the Bhagavatam first to his son Shuka, who was the best recipient possible - already liberated, but returning from his natural state of absorption in the Absolute to engage with the world compassionately. This teaching from Vyasa to Shuka - a father teaching a son who is already a jnani, already liberated - is one of the most beautiful relationships in all spiritual literature. The text then flowed from Shuka to Parikshit, and from that encounter to us.

All the Vedas, all the Itihasas - their essence was extracted, not just once but again and again - extracting the essence from the essence - the quintessence. That is what Bhagavatam is. The way you make ghee: first you collect milk, then make curd, then churn it to get butter, then heat the butter to clarify it into ghee. Each step is a refinement. The Vedas are the milk of spiritual wisdom. The Itihasas and Puranas are the curd. The teachings of Bhagavatam are the butter. And when you live these teachings - when you internalize and practice them - that becomes the ghee: the pure, refined essence. Vyasa churned all of spiritual knowledge across lifetimes of contemplation, and the Bhagavatam is that distilled ghee.

Consider fire and the concept of brahmacharya. A brahmacharya student (brahmacharin) - we say he is like fire. But does fire burn someone who is a brahmacharin? Not directly. But the tejas (radiance, heat) of fire is within the brahmacharin. Similarly, a truly celibate student doesn't display external fireworks - but within him burns a tremendous spiritual energy. Brahmacharya doesn't mean simply not getting married or avoiding relationships. It means directing all the energy of consciousness toward Brahman - 'Brahmani charati iti brahmacharya' - one who moves in Brahman. Such a person may appear quiet and unassuming externally, but within burns the fire of spiritual energy that can ultimately illuminate the entire world.

What must be done? Food is the root cause of all the distortions (vikaaras) in our mind - desire, anger, arrogance, pride, delusion, and jealousy. 'Aahara shuddhou sattva shuddhi' - when food is pure, the mind becomes pure. This is not merely about vegetarianism, though that is part of it. It is about what we consume in the broadest sense: the quality of food (sattvic, rajasic, or tamasic), the quantity (not too much, not too little), the manner of eating (with gratitude, slowly, mindfully), and the source of the food (earned through righteous means). All of these affect the mind. A mind fed on pure, sattvic food naturally becomes calm, clear, and capable of receiving spiritual knowledge. This is not mysticism - it is ancient nutritional and psychological science.

Among all the Puranas, Bhagavatam is like the sun - 'Puranastu Bhagavatam' - the sun among Puranas. When Paramatma (Krishna) departed to Vaikuntha, the world was left in a kind of darkness - like people who suddenly go blind when the sun sets. We who were illuminated by His direct presence became spiritually blind after His departure. We lost our eyes. What were those eyes? The ability to see the Divine in everything. The capacity to hear the sacred in the sounds around us. The gift of feeling Paramatma's presence at every moment. After Krishna's departure, we lost all this. The Bhagavatam is the lamp Vyasa lit to restore our spiritual sight - it is the closest we can get to the direct light of Krishna's presence.

Vyasa says: my Guru has instilled all knowledge within me. 'Soham vastravaiyashyami yadhadhitam yadhaamati' - I will share this knowledge as I have learned it, according to my understanding. This too should not be forgotten - it is the humility of the great teacher. Vyasa, who is Narayana Himself in this avatar, says 'I will teach according to my learning and my understanding.' This is the proper attitude of every teacher. Not 'I know everything' - but 'I will share what I have received, to the best of my ability.' And from this attitude of humility flows the genuine transmission of knowledge. Arrogance blocks transmission; humility enables it. The vessel must be lower than the source for water to flow.

Their nature, their karma, their entire story - who can describe it fully? 'Yadhavat' - exactly as it is - who can tell it? No one. Not even Brahma can describe the complete nature of any single being, because every being is ultimately infinite. Every jiva contains the entire universe within. So how can anyone claim to give a complete account of any being's nature, history, karma, and potential? The only appropriate attitude is humility: 'I will share what I know, as best as I can, in the tradition I have received.' This is the spirit in which all the great rishis and teachers have shared their knowledge - not with the arrogance of the complete, but with the humility of the partial.

Among so many gathered at Naimisharanya, why does Shaunaka alone ask the questions? Why not all of them together? Dharma is very subtle - 'dharma sukshmam.' The subtlety is this: just as when four people speak simultaneously you cannot hear any of them clearly, when many ask simultaneously, the teaching becomes confused. But when one person of deep understanding asks on behalf of all, the teaching flows clearly. Shaunaka was not the smartest or most senior person there - but he was the one who had the capacity to ask the right questions at the right moment in the right way. The Bhagavatam teaches us that the quality of the question determines the quality of the answer. One good question from one sincere questioner illuminates all.

Who prompted Vyasa to compose the Bhagavatam? The instigator was Krishna. The composer (karta) was Vyasa; the one who inspired (preraka) was Krishna - through Narada. So there are two people involved: the one who does and the one who prompts. 'Karta-preraka' - the doer and the instigator. This teaching applies universally: behind every great act in the world, there is both a human instrument who performs it and the divine inspiration that set it in motion. We are all instruments. The karta's role is to do the work properly; the preraka's role is to provide the initial impulse. Vyasa did the work; Krishna provided the impulse. In our lives too - every good action we perform has been ultimately prompted by Paramatma working through the instruments of life.

To transcend the laws of Prakriti - to 'win over' nature's dharma - the path is 'nirvikalpakah.' One who is without any vikalpas (differentiating thoughts), without any perception of distinction or separateness. One must become completely free of all bheda (difference). 'Nirvikalpakah' means: one who sees no difference between the pleasant and the unpleasant, between the self and the other, between joy and sorrow. This is not indifference - it is a profound inclusiveness. The jnani does not fail to see differences at the practical level. But at the level of ultimate reality, he sees that all apparent differences are superimpositions on one single undivided consciousness. This vision - even glimpsed momentarily - begins to dissolve the chains of Prakriti.

Whether there's cloth or not doesn't matter. Whether there's coffee or not - that doesn't matter either. Everything material is inert (jada). All these things - cloth, coffee, food, shelter - they all have dust; they all decay; ultimately nothing remains in our hands. Shuka Yogindra roamed in this state of complete non-attachment. He wasn't deliberately choosing to go naked as a statement - he simply had no consciousness of the body as requiring anything. His identification had moved completely beyond the body. When identification with the body drops completely, concepts like 'I need this' or 'I don't have that' become meaningless. This is not something to be mimicked externally - it is a state of being that arises spontaneously from deep realization of one's true nature as the Atman.

This is kavya - poetry in the deepest sense. The apsaras who spoke to Vyasa - they didn't say 'Shuka came naked.' They said 'Your father (Vyasa) was not naked - he noticed us.' The implied meaning is what conveys the truth. This is the art of the Bhagavatam - meaning is conveyed through suggestion, implication, and metaphor rather than through blunt statement. The rishis who compiled and transmitted this text were masters of language at its most refined. 'Sachida manme artham cheshukun' - we must understand the implied meaning ourselves. The Bhagavatam constantly operates at multiple levels: the literal story, the symbolic meaning, and the philosophical principle - all simultaneously present in every episode.

Therefore, bheda-drishti (seeing differences - between male and female, between sacred and profane, between self and other) creates shame. The apsaras told Vyasa: 'You have bheda-drishti - the perception of difference. Your son does not. That is why we did not cover ourselves for him, but we covered ourselves for you.' That means - one who has transcended the perception of difference has attained the most supreme state of wisdom. This transcendence doesn't come from willpower or discipline - it comes from the deep realization that all forms are appearances of the one Paramatma. When you truly see Paramatma in every being, the perception of difference naturally dissolves. No artificial effort is required - the bheda drops away on its own.

A true yati (renunciant), a true viragi (detached one) doesn't sit down and say 'I'll stay here for a week, then move on next week.' No. He doesn't plan his movements at all. His coming and going is entirely natural - like water flowing downhill. He doesn't decide to go to any particular place for any particular purpose. He arrives where Paramatma's will takes him, stays as long as needed, and leaves when it's time - all without any personal agenda. Our Parikshit and Shuka's encounter is exactly this: Shuka arrived because Paramatma's will brought him there, stayed for seven days because that was exactly the time needed, and whatever occurred in those seven days was exactly what needed to occur. No planning, no agenda - pure divine flow.

The place where such a great being stays becomes a tirtha (sacred pilgrimage site). Every moment of their presence purifies the location and everyone in it. Such a great person - and this one stayed in one place for seven days! What can we say about Parikshit's merit that brought such a one to him? Parikshit was a cursed man - cursed to die in seven days by a snake. Any ordinary person would spend those seven days in terror and grief. Instead, Parikshit used them to receive the greatest teaching ever given - the entire Bhagavatam from Shuka himself. His merit was such that his curse became his greatest blessing. The very thing that seemed like a punishment turned into the most precious gift of his life.

Parikshit kept Kali (the embodiment of the degenerate age) away from his kingdom for his entire reign. He would not allow Kali to enter the territory he governed. Because of this, dharma continued to flourish in his realm even as the rest of the world was sinking into the degraded patterns of the Kali Yuga. And because of this, he enhanced the reputation and honor of the Pandavas, his ancestors. 'Pandunaam manavardhanah' - the one who increased the respect of the Pandava lineage. A descendant's righteousness reflects on the ancestors. When Parikshit's governance was praised, people naturally said, 'He must have come from a great lineage.' His dharmic rule was itself the greatest memorial to the Pandavas.

The first cause (mentioned previously) is one thing; the second is wealth (sampada); the third is authority and power (adhikara); and the fourth is thoughtlessness, absence of viveka (aviveka). Any one of these four is sufficient to cause downfall. You don't need all four - even one of these four is enough to corrupt a person. And when all four are present simultaneously - wealth, authority, intoxication/pride, and lack of discrimination - the fall is catastrophic and rapid. This is why the Bhagavatam says again and again: even the greatest knowledge must be accompanied by humility and surrender to the Lord, otherwise knowledge itself becomes a fifth cause of downfall - becoming pride of knowledge.

How did he leave? Isn't it simply that vairagya (detachment) arose and he left? No - that is the wrong understanding. People who live only for themselves leave out of personal vairagya - when they tire of the world, they retreat. But Parikshit was not a person who lived for himself. He lived for his people. And that is precisely why he chose to leave. He understood: if I continue to rule in this state - already cursed and dying - I may make decisions that are colored by fear, grief, or desire for revenge. My diminished state could harm the people I have always served. So he handed over the kingdom while still capable of doing so properly, and went to the Ganga. This is the departure of the truly great - not from exhaustion but from responsibility.

Who is Parikshit? What kind of great person was he? What deeds had he done in his lifetime? And such an excellent, righteous person - how and why did he decide to hand over the kingdom and leave? These questions matter because the Bhagavatam is being narrated in response to Shaunaka's inquiry about Parikshit. The entire Bhagavatam frame exists because of Parikshit's final seven days. So understanding Parikshit's character, his history, his greatness - this is not just biographical interest. It reveals what kind of person becomes a fit recipient for the highest teaching. The Bhagavatam can only be received by someone of Parikshit's caliber - someone who has lived righteously, served others, cultivated detachment, and is prepared to give up everything for truth.

Was this (Bhagavatam, these events) created by Brahma? Was it Brahma's creation? No. Why? Because from Brahma's creation this is described as 'ashtabhimshatitatame' - the 28th. 'Tell us from the 28th' - meaning, from the beginning, starting with the 28th Mahayuga. We are currently in the 28th Mahayuga within this Manvantara (Vaivasvata Manu's era). The Vedas, Puranas, and Itihasas that exist in our time were compiled during the 28th Mahayuga. This tells us that this is not the first time all of this has happened. The Vedas are eternal - they were not composed by anyone, not even by Vyasa or Brahma. They exist eternally and are 'rediscovered' by rishis in each creation cycle. What Vyasa did was classify and arrange what already eternally exists.

King Bharata - before him was Vishwagu as the third (third in the lineage of Manus). Now, the Bhagavatam, Bharatam, and the Puranas - all of these were established in the 28th Mahayuga. And they were established through the avatara of Vyasa who appears in every 28th Mahayuga to perform this classification work. Just as in the physical world each generation has scientists who arrange, classify, and communicate the scientific knowledge of their time - in the spiritual world, the Vyasa-avatar performs this function in each great cycle. The content is eternal; the organization is for the benefit of the people of that particular age. Our current Vyasa (Krishnadvaipaayana) arranged it specifically for the Kali Yuga - knowing what we would be capable of and what we would need.

A great person was born with a portion of Shriman Narayana. Who? 'Krishnadvaipaayanam Vyasam vidhi Narayanam prabhum' - know Krishnadvaipaayana Vyasa to be Narayana Himself. Vedavyasa - the one who divided the Vedas. 'Veda' + 'Vyasa' - the divider of the Vedas. He took what was one undivided Veda (Ekam eva advitiyam) and divided it into the four Vedas for practical purposes of study and transmission. He then further compiled the 18 Puranas and the great Itihasa, the Mahabharata. And at the end, not yet satisfied, he composed the Bhagavatam - the work of works, the crown of his literary and spiritual life. The entire output of the Vyasa-avatar is nothing less than the world's most complete map of spiritual reality.

Nothing moves as quickly as we think it does. But we don't even know that there is a speed to things in the first place. Our Guruji used to tell us: whatever you have lost, you will find again. Whatever has left you, will return. This is not naive optimism - it is a deep understanding of how the universe works. In the economy of consciousness, nothing is truly lost. The knowledge you received from a guru, even if forgotten temporarily, is never truly gone - it will resurface at the right moment. The virtue accumulated in lifetimes of effort does not disappear. The love given with genuine devotion does not dissolve into nothing. In Paramatma's universe, nothing is wasted. Everything returns to its source at the right time.

How did Vyasa recognize that the time had come to divide the Vedas and compose the Puranas? 'Bhautikaanam cha bhavanam shakti hrasamcha tatakritam' - he saw the diminishing vitality (shakti hrasa) in physical objects. Trees were getting smaller. Fruits were getting less nutritious. Seasons were becoming unreliable. Humans were living shorter lives with less energy and intelligence. Rivers were carrying less water. The very land was becoming less fertile. These observable changes in the physical world were signs that the Kali Yuga was approaching. Vyasa, with his extraordinary perception, saw these signs and understood: the human capacity to receive and retain vast scriptural knowledge was declining. Emergency measures were needed - classification, simplification, accessibility. That is why he acted.

'Durbhagan parama daurbhagyulu' - those with misfortune, those without any luck at all - the utterly unfortunate ones. Seeing such people, Vyasa's heart filled with compassion. 'Oh! These people - what has happened to them?' Three groups were specifically excluded from direct access to the Vedas in traditional society: women, Shudras, and those who had fallen from their original caste standing (dvijabandhu). None of these three groups could study the Vedas directly. In an earlier age this was less of a problem because oral culture was strong and indirect transmission happened easily. But as the Kali Yuga approached and capacities declined, these groups were in danger of having no access to spiritual knowledge at all. Vyasa was moved by compassion for them - and this compassion led directly to the Mahabharata and Puranas.

Vyasa taught the entire Yajurveda to Vaishampayana. 'Atha aruva angiirasam asitu Sumantu' - to Sumantu he gave the Atharvaveda. The Itihasa (Mahabharata) and Puranas were taught to Romaharshana (also called Lomaharshana - 'the one whose recitation makes the body-hairs stand on end'). He was the charioteer's son, and he became the transmitter of all narrative-based spiritual knowledge. Each of the four Vedas went to a different primary student-disciple: Paila received the Rig Veda, Jaimini the Sama Veda, Vaishampayana the Yajur Veda, and Sumantu the Atharva Veda. And the Puranas and Itihasas went to Romaharshana - the one who could make them come alive through recitation. These five streams of transmission cover the entirety of Vedic knowledge.

Women occupied with household duties and responsibilities - they cannot understand the Vedas (the technical Vedic texts). So what is their fate? Should they not attain moksha? They absolutely should and can. What is the path given to them? The Mahabharata! Vyasa composed the Mahabharata as 'panchamo Vedah' - the fifth Veda. It contains all the knowledge of the four Vedas in narrative form, accessible to everyone. No Sanskrit expertise required, no caste restrictions, no gender limitations. The stories do the work - they transmit the deepest truths through lives of real people facing real dilemmas. Similarly, the Puranas serve as accessible scripture for those who cannot directly engage with the technical Vedic texts. This is Vyasa's greatest act of inclusion - no one was to be left without spiritual knowledge.

'Atmana Atma vibhu asampanna yuva' - even after all this enormous work - dividing the Vedas, composing the Mahabharata and 18 Puranas - Vyasa still felt that Paramatma was not fully manifest within him, that God was not fully pleased, that the true light had not yet dawned. He was dissatisfied. Why? Because he had produced vast amounts of knowledge about dharma, artha, kama, and moksha - but had not yet composed a work that was purely, exclusively about the glory of Paramatma. All the other texts had mixed agendas - this goal and that goal. What was missing was a pure stream of bhakti - a text devoted entirely to the Lord's beauty, grace, and love. That recognition of incompleteness despite enormous accomplishment was what led directly to the composition of the Bhagavatam.

Only with that will things move quickly. The tattva (the philosophical principle) will come - we will explain it. If we know it, let's come and discuss it properly - what will happen from that? The important thing is to come with the right attitude: not to show off what we know, but to receive what we need. The spirit of Shaunaka and the Naimisharanya sages is the model: they came to hear, not to display. They came empty, ready to be filled. And because they came that way, they received the entire Bhagavatam. If we come with that same spirit of humble receptivity - empty of our preconceptions, open to receive - the same Bhagavatam will speak to us as it spoke to them.