కృష్ణుని రాణులు: ప్రభువు ఏకకాలంలో అన్ని మందిరాల్లో

Krishna's Queens: The Lord in Each Palace Simultaneously

bhagavatam Kandadai Ramanujacharya

చివరి వేడుక - సూతుడు నైమిశారణ్యంలో మునులకు భాగవతం చెప్పాడు, శుకుడు పరీక్షిత్తుకు చెప్పినట్లే. భాగవత ముగింపు బోధ: 'ప్రభూ, సృష్టికి ముందు నీవున్నావు, ప్రళయం తర్వాత నీవున్నావు, మధ్యలో కూడా నీవున్నావు - సృష్టి కూడా నీవే.' ఈ ప్రవచనం పరంపరలో అన్ని గురువులను గౌరవించబడింది. 200 రోజులు నిరంతరం భాగవతం వినడమే అత్యుత్తమ సాధన అని నొక్కి చెప్పబడింది.

The final celebration - Suta narrates the Bhagavatam to the assembled sages at Naimisharanya even as Shuka narrated it to Parikshit. The teaching that closes the Bhagavatam: "O Lord, you exist before creation, you exist after dissolution, you exist during the middle too - and you are the creation itself." The session honors all the teachers in this pravachanam lineage and expresses that consistent daily hearing of the Bhagavatam across 200 days is itself the highest sadhana.

← Prev Next →
Krishna's Queens: The Lord in Each Palace Simultaneously Kandadai Ramanujacharya bhagavatam

అలాగే నమః పంకజ మాలిని ఆ పద్మాలను మాలగా మెడలో వేసుకున్నాడు అంటే రక్షించేవాడు అన్నమాట నమః పంకజ నేత్రాయ. అదే పద్మాలను నేత్రములుగా స్వీకరించాడు అంటే జగత్తును రక్షించడానికి తన దివ్యమైనటువంటి సౌందర్య అమృతాన్ని అందరికీ పంచినవాడు అన్నమాట. నమస్తే పంకజాంగయే. అదే పద్మాలను పాదములుగా పెట్టుకున్నాడు అంటే తన పాదములతో భక్తుల పాపాలను హరించిన వాళ్ళు అన్నమాట. ఈ రీతిలో నమో భగవతే తుభ్యం వాసుదేవాయ విష్ణవే నీకు నమస్కారము. పురుషాయ ఆదిబీజాయ పూర్ణ బోధాయ చే నమః నీవే ఆదిబీజము నీవే పరిపూర్ణ జ్ఞాన స్వరూపుడవు అలాంటి నీకు నమస్కారము అజాయ దినయి త్రేస్య బ్రహ్మణే అనంత శ్రద్ధయే ఫలావరాత్మన్ భూతాత్మన్ పరమాత్మన్ నమోస్తుతే నీవే భూతాత్మవు నీవే పరమాత్మవు నీవే పర అవర ఆత్మవు. పెద్దవారికి చిన్నవారికి నీవే ఆత్మవు. నీవే సృష్టి చేయగోరి రజోగుణాన్ని రక్షించగోరి సత్వగుణాన్ని. నచింపజేయగోరి తమోగుణాన్ని నీవు తీసుకుంటావు. కాల ప్రధానం పురుషా భవాన్ నీవే కారము, నీవే ప్రకృతి, నీవే పురుషుడవు. అహం పయోజ్యోతి రధోనిరోనవ. పంచభూతములు, పంచతన్మాత్రములు, మనస్సు, పంచజ్ఞానేంద్రియములు, పంచకర్మేంద్రియములు, అహంకారము, మహత్తత్వము, చరాచర జగత్తు దీని అంతటికి కర్తాత్వము. నీవే కర్తవు. త్వయభితీయే భగవన్ అయం భ్రమః. ఇదంతా నీలోనే ఉండి నీకంటే విడిగా బయట ఉన్నది అనుకోవడం భ్రమ. తస్యాత్మజోయం తవ పాద పంకజం స్వామి లోకానికి హాని కలిగించినటువంటి నరకాసురుడిని సంహరించావు జగత్తు యొక్క బాధను తొలగించి శాంతిని చేకూరించావు అతని కుమారుడు వీడు తస్యాత్మజోయం తవ పాదపంకజం పీతః ప్రపన్నార్చిహలా అపసాధితః వీడు అతని యొక్క కుమారుడు తతు పాలయేనం కురు హస్తపంకజం శిరస్యముచి అఖిల కల్మసః

దాని శిరస్సులో అన్ని పాపాలు పోతుంది హస్తాన్ని ఉంచి ఈ మహానుభావుడిని కాపాడవలసింది అని భూదేవి ప్రార్థిస్తే ఇది భూమ్యర్చితో వాగ్భిహి భగవాన్. భక్తితో భూమి ప్రార్థిస్తే దత్వాభయం భౌమగృహం ప్రావిషతం సకలర్ధిమత్ అభయమిచ్చి నరకాసునుల యొక్క అంతఃపురానికి ఈ మహానుభావుడు ప్రవేశించాడు. తత్ర రాజన్య కన్యానాం షట్సాహస్రాధికారితం. ఇక్కడ మనకు 16000 రాజపుత్రికలందరూ భౌముడు నరకాసురుడు అపహరించిన వారిని చూచి తం ప్రవిష్టం స్త్రీయోభిక్ష నరవీరం విమోహితాః లోపలికి వచ్చినటువంటి కృష్ణుడిని ఈ పదాలు మంది అమ్మాయిలు చూశారు. చూసి ఏమనుకున్నారో తెలుసు కదా విమోహిత అబ్బా నరకుడు ఎత్తుకొచ్చి ఎత్తుకొచ్చాడు కానీ ఎంత మేలు చేశాడో బాబు ఇంత అందగాన్ని చూశాడు ఇంకేం కావాలి మేము మామా రాజ్యాలనే ఉండి ఉంటే. ప్రతి ఒక్క రాజా గారు వచ్చేవారు. చూస్తా ఉన్నాను. చూడలేము. కానీ నరకాసురుడు కాస్త మాకు మంచి మేలే చేశాడు. అపారి సహవారించాడు కానీ ఇలాంటి భువనమోహనుడిని దర్శింపచేశాడు. ఇతర ముంబర వివాహం చేసుకుంటే బాగుండేది అని అందరూ ముక్త కంఠంతో నరయానైహి భయాత్ భూయాత్ పతిరయం మస్యం దాత అదనమోదతాం. మాకు ఇతను భర్త కావాలి. బ్రహ్మ ఈ కోరికను ఆమోదించుగాక అని అందరూ కృష్ణుని యందు భావం ఉంచుకొని అడిగి తాప్రహినోతు ద్వారవతి సమృష్ట విరజః సరే వాన నుంచి కాదని అందరినీ ద్వారక నేలయానికి పంపించేశారు. ప్రాహినోద్ ఐరావత కులేభం చతుర్సంతాం పరస్పినః పాండురాం చతుర్సక్తిం ప్రేచయామాస ఒక 64. హైరావత కులంలో పుట్టినటువంటి ఏనుగులను కూడా వీరి వెంట కానుకగా పంపారు. గత్వా సురేంద్ర భవనం గత్వాదిత్యేక కుండలే. రాజకృష్ణుడు ప్రతిభావం తీసుకొని స్వర్గానికి వెళ్లి అక్కడ అదితికి కుండలమ్ములు కూడా ఇచ్చి పూజితః సేసేంద్రేణ సహేంద్రాన్యతి సత్ప్రియః స్పోతితో భార్య ఉత్పాఠ్య పారిజాతం గరుత్మతి.

వెళ్లి వెళ్ళాడు అది ఇచ్చేసాడు ఇందులో ఏదో పూజ ఇచ్చబడ్డాడు విందు భోజనం చేసేసాడు మళ్ళీ బయలుదేరాడు వెళ్లి వస్తామండి సరే అని బయలుదేరాడు ఎలాగ ఇక్కడిదాకా వచ్చాం కదా కాసేపు విహారం చేస్తాం అని తెలియదు అందరూ మనం అంటున్నారు మీరు బాగుంటుంది కదా స్వామి స్వామి కాసేపు కూర్చోని పోదాం అని అడిగింది అమ్మాయి వీరాలండి సత్యభాగ కాదంటాడా సరే అలాగే కూర్చున్నాలేమో అన్నాడు కూర్చున్నారు పక్కన ఒక చెట్టు ఉంది పై వాడం బాగా వస్తోంది స్వామి ఇది ఏం చెట్టు చిచ్చా అన సరోదా పారిజాత వృత్తం ఇది పారిజాత వృత్తమా అది మీరు నాది తీసుకొచ్చి ఇస్తా అన్నారు కదా. ఇక్కడ ఏమో తీసుకున్నా బాధ ఆయనకేం భాగ్యం మాట్లాడి తిరిగి ఇచ్చేసాడు. చెయ్యి పెట్టగానే ఉంటాది కదా పట్టులో స్వామి స్వామి బోర్డు చూడలేదా అన్నారు. ఇది చెప్పిన బోర్డు ఉంది ఏమని డోంట్ టచ్ ఉంటుంది కదా చూడు అంతే ముట్టుకోవద్దు అదేమో కాస్త ఊరుకోక ఇది స్వర్గమే మాదిరా నువ్వు కూడా వెళ్ళడానికి ఇంద్రుడికి మేము ఇచ్చాం చెప్పుకో మీ ఇద్దరం ఆలోచిద్దాం వాడు కోపంగా ఉంచుకొచ్చాడు. అప్పుడే తీసుకున్నాడు అంతలోనే అన్ని మహా కృతజ్ఞులు అన్నమాట. అందుకోసమని అన్నగురు భ్రమరా స్వర్గాత్ సద్గంధాసవలంపతా యయాచా అనమ్య కిరీటకోడి పాలోత్పుజన్ అచ్యుతమర్ధసాధనం సిద్ధార్ధయేకేన యుగుర్స్థితే మహాన్. అగో సుధానాంచ తమోదిగాధ్యం సకల జరాజర లోకములు ఏ పరమాత్ముడి కటాక్షకు ఎదురు చూస్తూ ఉంటారో ఎవడి పాదారు తన చిరిడాలతో స్పృధించి పావనాన్ని పొందుతారో అలాంటి పరమాత్మను అంతలోనే మరిచిపోయి అతనితో విరోధాన్ని తెచ్చుకున్నారు దేవతలు ఎంత మూర్ఖులండి అంటున్నారు. అదో ముహూర్త ఏకస్మిన్ ఆనాగారే సుతాస్త్రియః యదో భయేమే భగవాన్ తావత్ పై ప్రకారంగా యుద్ధంలో వాళ్ళని కూడా ఇంద్రుడిని ఓడించి బుద్ధి చెప్పి. అతని ఆమోదంతో మళ్ళీ ద్వారకకు వచ్చి పారిజాకాన్ని ద్వారకలో ప్రతిష్టింపచేసి ఒక మంచి ముహూర్తం చూసుకొని 16,000 మందిని వివాహం చేసుకున్నాడు 16,000 రూపాయలతో. ఒక్కడు ఇష్టం కదా ఒక్క అమ్మాయికి ఒక అబ్బాయి ఉండాలి కదా. కాబట్టి తానే 16000 రూపాలను ధరించి 16000 మందిని వివాహం చేసుకున్నాడు భగవాన్ తావతు దరవ్యః గృహేతు తాసాం అనపాయ తర్త్యకుర్ నిరస్త. సామ్యార్థి ఏటు అవస్థితః రేమే రమాభిహి నిజకామ సంకృతః చూశారా రేమే రమాభిహి అంటున్నారు.

వాళ్ళంతా ఎవరూ కాదు అమ్మవారి యొక్క అంశలే. లక్ష్మీదేవి యొక్క అంశలే వాళ్ళంతా దేవుని ఎలా పని చేసుకుంటాడు? తను మాత్రం ఎలా కొడతాడు ఇంకోటి కొడతారా స్వామి? ఎవరో స్వామి యొక్క ఆమె హక్కే కదా ఆయన్ని అడగారా ఆయన్ని? భార్య ఎవరంటే ఎవరు? ఆమె భార్య నీకు కావాలంటే ఎన్ని రూపాయలు ఇవ్వాలి రెడీ నేను. ఎన్ని కావాలో చెప్పు 16000 16000 అట్లా తాగి చెప్పుకుంటాను. ఆమె అన్ని రూపాయలు ధరించింది కాబట్టి అన్ని అమ్మవారి అంశలే. కాబట్టి స్వామి వివాహం చేసుకున్నాడు వేమి రమాభిహి నిజకామ సంకృతః యధేతరః జార్జక మేధి కాంశ్చరన్ ఇది కూడా నిజకామ సంకృతః అంటున్నాడు. మా వారి స్వామిని సర్వాత్మన అనుభవించాలి అనుకుంది. సర్వాత్మన అంటే ఈ ఒక్క రూపంతో ఒక రూపం సేవించలేం. పరిపూర్ణంగా స్వామిని సేవించాలంటే అనంత రూపాలు కావాలి. తన కోరికకు అనుగుణంగా లక్ష్మీదేవి సర్వాత్మన పరమాత్మను సేవించడానికి అనుభవించడానికి ఇన్ని రూపాలు ధరించి వచ్చినది. ఆమె కోరికను తీర్చడానికి స్వామి కూడా అన్ని రూపాలతో అమ్మవారిని వివాహం చేసుకొని ఆనందింపచేశాడు. అది మనకు అందులో రాహత్యం ఆ మాట చెప్పుకోవాలి. ఇత్తం రమాపతి మవాప్య పతిం స్త్రియత్తాః బ్రహ్మాదయోపి నవిదుహు పదవీం గదీయాం బ్రహ్మ రుద్రేంద్రాదులు కూడా ఏ మహానుభావుల యొక్క పదవిని ఫలాన్ తోట ఉంటాడని కూడా తెలియరో అలాంటి స్వామిని భర్తగా పొంది మేజు మేజుహు ముదా అవిరత మేజిద అవిరతం ఏదితయ అనురాగ హాసావలోక నవ సంగమ జల్ప లగ్ని ఆ భర్తను స్వామిని భర్తను పొంది పరమానందాన్ని పొందారు అంటున్నారు. వీళ్ళు ఏం చేశారు స్వామికి రకరకాల సేవలు చేశారు. ఈ శరణ ప్రత్యుత్గమ ఆసన త్వరార్జన పాదశౌచ తాంబూల విశ్రమణ వీజన గంధ మార్గై కేశప్రసార శయన శ్రపణ ఉపహార్యై మొత్తం ఇవి ఎంత పెట్టారా అది ఆరు జరపులు చెప్తున్నారు.

చూడండి ప్రత్యుద్గమం అంటే స్వామి వచ్చినప్పుడు ఎదురు వెళ్ళుట, ఆసనం కూర్చోబెట్టి సింహాసనం వేయుచుట, వరార్హణ చక్కని పూజ, పాద చౌత్యం, కాళ్ళు కడుగుట, తాంబూలం. విశ్రమణం, విశ్రాంతించడం, వీజన తామరాలు వేయడం, గంధ మాల చేయి, గంధములు మాలలు, తేజ ప్రసార రక్ష చిక్కు పడితే నూనె రాసి త్రౌజరం అన్నమాట, తేజ ప్రసార చేయన పడుకోబెట్టడం, శ్రపన స్నానం చేయించడము, ఉపహార చేయి. ఇతర సేవలతోటి దాసీ చత అపి ఇవన్నీ వారే చేశారట. ఎందుకు పని వాళ్ళు లేరా అంటే ఉండి కూడా ఒక్కొక్కరికి వేల మంది దాసీ జనం ఉన్నా. బొబ్బ తీసి వారితో చేయిస్తే మా దాకా వస్తారా రాడు అని అన్ని దేవలు తామే చేశారట. దాతీ చత అపి వివే విభోహో విజదుస్మ దాస్యం తాము దాస్యం చేశారు. స్వామి ధ్వనమోహనుడు కదా ఏ ఒక్కరిని స్వామి విడిపెట్టి ఉండలేరు. స్వామికి అన్ని రకాల సేవలు చేస్తూ స్వామి యొక్క ప్రీతిని తాము పొందాలని ఎంతమంది దాసీ జనం ఉన్నా. స్వయంగా తామే వారికి ఇన్ని రకాల దాస్యం ముందరం శ్లోకం వస్తుంది. ఇన్ని రకాల దాస్యం చేసినా ఇన్ని నాటకాలు వయ్యారాలు విరాసాలు చూసినా యసేంద్రియం ప్రమధితుమ్ నసేకు. ఎవరి మనస్సును హరించలేకపోయారు. ఇలాంటి వార చాలా మంది చూస్తున్నారు. అనుకుంటే ఏదో సదవ జగత్తు అండి. అది ఆ స్వామి యొక్క జీతేంద్రియత్వం పరమాత్మే కదా సదవ జగత్తు ఆయన వచనంలో ఉంటుంది ఆయనను ఎవరు ఓడిపోచేయాలి? ఈ విధంగా వారి వివాహం అయిపోయింది. కరిచితో సుఖమాసీనం. చూద్దాం ఇంకో అధ్యాయం చేద్దామా? ఇంకో అధ్యాయం చేద్దామా? కరి సుఖమా ఈ సంవత్సరాల అధ్యాయం. అవును. ఏంటంటే నర్మోక్తులు అంటారు. రుక్మిణీ కృష్ణుల యొక్క పరిహాస వచనాలు. ప్రణయ కలహం అన్నమాట మన భావ చెప్పాలంటే ప్రణయ కలహం కాస్త అమ్మవారిని నేను అందరికంటే పెద్ద భార్యను నా మీదే స్వామికి ప్రేమ బాగా ఉంది నేను లక్ష్మీదేవినే కదా ఇలాంటి ఏవో కొన్ని భావాలు ఉంటాయి కదా నాకు అందరూ ఒకటే అని చెప్పడానికి కాస్త ఆమెను ఉడికిస్తారు. నర్మోక్తి అంటారు అంటే రుక్మిణి తన మీద ఎంతటి ప్రేమ భక్తి ఉందో తనకు ఆమె మీద అంతకంటే ఎక్కువ ఉన్నది అని చెప్పడానికి.

చిన్న నాటకం ఆడాడు. ఇది నరము ప్రణయ కలహం అంటారు. అప్పుడప్పుడు ఎందుకంటే భార్యాభర్తలు ఇది రహస్యం. ఇది లౌకిక రహస్యం. భార్యాభర్తలు ఇద్దరే ఇంట్లో ఉంటే ఏమి తోచకుంటే ఎవ్వరూ ఉండరు కాబట్టి భార్యతోటే తెలిసి పెట్టుకుంటారు. పొద్దు పోవాలి కదా. సరసం సరసం ఊరికే ఆడటం కంటే కాస్త విరసం వాడి సరసం ఆడితే కదా బాగుంటుంది కదా. కారం తింటే నోరు మండితే తిప్పి తింటే బాగుంటుంది. ఊరికే తిప్పి తింటే మొహం బొస్తుంది. కదా మళ్ళీ కాస్త లడ్డు తీయగా ఉండాలంటే అసలు పులుపో కారమో నోట్లో పడాలి. ప్రియులాల మీద ప్రేమ మరి కాస్త పెరగాలంటే కాస్త సయ్యాటలు అంటాం కదా ప్రణయ కలహం అంటాం. ఇది ఆ స్వరూపమైనటువంటి విధానం. ఆ రీతిలో కర్హిచిత సుఖమాసీనం స్వతల్పస్తం జగద్గురుం పతిం పరిచరతు భౌభ్యస్మి యజనేన సశీజనైహి. చెయ్యి మీద సుఖంగా విశ్రమిస్తున్నటువంటి జగద్గురువైన భర్తను రుక్మిణి చామరంతో వీయటం వదిలిపెట్టింది. యస్వజీరయా విశ్వం సుజత్యవతి ఈశ్వరః సహి జాతస్వ సేతూనాం గోపీదాయ యదుషు అజః సకల చరాచర జగత్తును సృష్టించి రక్షించి హయం చేసేటువంటి పరమాత్మ తన మర్యాదలను తాను తాను ఏర్పరిచిన మర్యాదలను తాను కాపాడటానికి ధర్మాన్ని ప్రవర్తింప చేయటానికి యదు వంశంలో అవతరించాడు తస్మిన్ అంతర్గృహే భ్రాజన్ ముక్తాదామ విలంబిన విరాజితే వితానేన దీపైహి మడిమయెరపి మల్లెమయ దీపాలతోటి సగల అలంకారలతోటి ప్రకాశించేటువంటి ఆ మందిరంలో అంతఃపురంలో మల్లికా ధామభి పుష్పైహి ద్విరేపాకుల నాదికైహి చక్కని మల్లెపూల మాలలు. ఎలాంటి మల్లెపూలు? ఆ మల్లెపూల వాసనకు తుమ్మెదలకు చేరాయి. తుమ్మెదల గుంపుల జంకారంతో నిండిన మల్లెపూల మాలలతో అలంకరించబడింది అంటే భవనము అన్నమాట. జారరంధ్ర ప్రవిష్టైత్య గోపిహి చంద్రనసోమలైహి చంద్రుని యొక్క స్వచ్ఛమైన కిరణములు కిటికీల రంధాల నుంచి లోపలికి ప్రసరిస్తూ ఉన్నాయి పారిజాత వనామోద.

వాయునా ఉద్యాన కాలినా ప్రతి దిక్కు పెట్టలే భార్య వృక్షాన్ని కాబట్టి ఆ కమ్మని వాతావరణం కూడా లోబడిపోదు అంటే మొత్తం ఉద్రిక్తమైనటువంటి భావం మనతో ఉన్నటువంటి ప్రేమను ఉద్రేకపరిచేటువంటి వాతావరణం అంతా చెప్తున్నాడు. ధూపైహి అగరుజైహి రాజన్ జాలరంధ్ర వినేశకైహి ధూపము దీపము పయప్పేనని వేసువే పర్యంకే పాల నురుగు వంటి తెల్లని చక్కని చెయ్యి మీద ఉపదస్తే సుఖాసీనం జగతాంతరం పతిం జగన్నాథుడు స్వామి హాయిగా కూర్చొని ఉన్నటువంటి స్వామిని ఉపదస్తే. దేవి గడం మొదలు పెట్టింది వాలవ్యజనమాదాయ రత్నదండం సఖీ కరాత్ తేన విజయతి దేవి ఉపాసాం చక్ర ఈశ్వరే దాసి విశ్వనగరతో వీచుతుంటే రుక్మిణి వచ్చి దాన్ని తీసుకొని ఆమెను పంపేసి తానే స్వామికి వీస్తూ సేవ చేస్తూ ఉంది ఈశ్వరం. తోపాచ్యుతం కొనయతి మణినూపురాధ్యాంతన మణిమయ కంకణాలు ధ్వనిస్తూ ఉండగా రేజే అంగుడీయ వలయ వ్యజనాగ్రహస్తా కంకణములు, ఉంగరములు, హారములు ఇలాంటి వస్త్రాంత గూఢ గుజ కుంకుమ సోన హార పాస నితంబ తృతయ పరాధ్య కాంచ్య ఎలా ఉంది ఆమె తాం రూపిణీం శ్రియం. రూపు దాల్చిన లక్ష్మిలా ఉన్నటువంటి ఆమె అనన్య గతిం పరమాత్మ తప్ప ఇంకొక గతి లేని ఆమెను చూసి యా లీలయా ధృత తనోహో అనురూప రూపా ఎలాంటిది ఆమె? రాఘవత్వే అభవత్ సీతా రుక్మిణి కృష్ణ జన్మని అన్యేసు చావతారేసు విష్ణోరేష అనపాయిని అది శాస్త్రం. స్వామి రాముడు అయితే ఈమె సీత అవుతుంది. స్వామి కృష్ణుడు అయితే ఈమె రుక్మిణి అవుతుంది. ఇలా స్వామి ఏ ఏ అవతారాలలో ఏ ఏ రూపాలు ధరిస్తే తాను కూడా అతన్ని విడువకుండా అతనికి తగిన ఆయా రూపాలను

ధరించి వెంట ఉంటుంది. అది లక్ష్మి. అలాంటి మహానుభావులారా లీలయాదుల తనోహో అనురూప రూపా. అతను ఏ రూపం ఉంటే దానికి తగిన రూపంతో ఆమె వెంబడి ఉండి ప్రీతహాస్మయన్ అలచ కుండలమిష్ట గంట వోక్తోల్లసస్మిత సుధాం హరిహి ఆపభాషే స్వామి చిరునవ్వుతో మాట్లాడుకోండి. ఎలాగో అలక కుండల నిష్క కంఠ వస్త్ర గుర్లతత్ స్మిత సుధాం. ముంగురులు, కుండలములు అలాగే నిష్క కంఠ కంఠహారములు వీటి కాంతి చేత. మరి కాస్త బాగా ప్రకాశించేటువంటి చల్లని చక్కని అందమైన చిరునవ్వుతోటి మాట్లాడుతున్నాడు. చిరునవ్వుతో మాట్లాడుతున్నాడు ఆభరణాలన్నీ గుర్నించారు. ఏమర్ధం? అతని చిరునవ్వు అందమైందే కానీ ప్రస్తుతం మాత్రం ఆభరణాల తోటే ప్రకాశిస్తున్నది. అసలు ప్రకాశించడం లేదు. అంటే ఇది అసలైన కాదు. నవ్వు కాదు అన్నమాట. ఆమెను కాస్త ఉడికించ అంటే యాసడు చిన్న చిన్న చమత్సారంగా చెప్పాలన్నమాట. ఆ ఒక్క మాటతోటి మనం ఆ భావాన్ని పట్టుకుంటే ఆనందం వస్తుంది. రాజపుత్రి ఇప్సితా భూపైహి లోకపాల విభూతిభిహి రాజపుత్రి ఇంత తెలియదు ఒక్కదా నువ్వు అమాయకు రాడవు అష్టదిక్పాలకుల కంటే ఎక్కువ సంపద గల ఎంతో మంది రాజకుమారులు నిన్ను కోరారు వివాహం చేసుకుంటాను నేను మహానుభావైహి శ్రీమద్విహి రూప ఔదార్య బల ఆర్జితైహి రూపము ఔదార్యము బలము సంపద ఇవన్నీ కలిగి ఉన్నటువంటి మహానుభావులను నిన్ను కోరి వస్తే తాను ప్రార్థితాన్ అర్ధినోహిత్వా తమకు తాముగా వచ్చి నిన్ను కోరినటువంటి వారిని చైత్యాదీన్ శిశుపాలాదులను విడిచిపెట్టి ఎలాంటి వాళ్ళు స్మరదుర్మదాన్ అంటే వీళ్ళకు కోరిక కూడా బాగా బాగా ఉంది అలాంటి వాళ్ళను దత్త భ్రాత్ర స్వపిత్రాచ ఈ తండ్రి ఇస్తానన్నాడు నాన్న కూడా ఇస్తానన్నాడు. దాన్ని కూడా వదిలిపెట్టి కస్మాన్నో బులిషే.

సముద్రం ఎందుకు ఊరించావు? అసమాన్. మీకు మేము ఎందులోనూ సముద్రం కాదు కదా అని. అలా చాలా గొప్పవాళ్ళు. అలాంటి వారిని ఊరించావు రాజభ్యః బిభ్యతః శుభ్రూ సముద్రం శరణం గతా. రాజ్యమాలము రాజులంటే భయపడి భూమి మీద ఉండలేక సముద్రంలో వచ్చి దాక్కున్నాడు. సముద్రం శరణాం బలవద్వినీకృత ద్వేషాన్. బలవంతులతో వైరం పెట్టుకున్న వాళ్ళం. కృతద్వేషాన్ ప్రాయః త్యక్త నృపాసనాన్ రాజాసనానికి యోగ్యులం కాని వాళ్ళం వెలుగురు కదా శాపం ఉంది. ఇంచుమించు సింహాసనాన్ని వదిలిపెట్టిన వాళ్ళం. అస్పష్టవర్పణాం పుంసాం అలోక పదమియుషాం అసలు మా దారి ఏదో ఎవరికీ తెలియదు. అస్పష్టంగా అలాగే అలోక పదమియుషాం మేము ఎక్కడికి వెళ్తామో ఎవరికీ తెలియదు. మా మార్గము ఏ లోకాలకు తెలియని మార్గం. ఇది అలోక పదం కదా. ఇలాంటిది పదమేయుషాం ఆశ్రితా పదవీం సుభ్రూ ప్రాయశ్చినంతి యోషితా. దారి లేక, ఓ టెన్ను లేక, ఉండటానికి భూమి మీద నీడ లేక, సముద్రంలో దాక్కొని బలవంతుల ద్వేగాన్ని పొంది ఎటు పోతామో అర్థం కాని వాళ్ళను చేసుకున్న వారు స్త్రీలు. ఎన్ని బాధలు పడతారు, ఎన్ని అవసరలు పడతారు. తెలిసి తెలిసి నీవు ఇలాంటి వాటిని చేసుకున్నావేమిటి అంటున్నాడు. ప్రాయః సీదంతి యోషితః ఇలాంటి వాటిని చేసుకొని. స్త్రీలు బాధపడతారు. నిష్కించిన వయం సచ్చతు నిష్కించిన జర ప్రియ. పోనీ మా పొద్దు ఏమన్నా ఆస్తి ఉందా అంటే ఏమీ లేదు. ఏముంది మాకు? పోనీ మాకేం లేకుంటే మా వాళ్ళకైనా ఉండాలి కదా, అలాంటి వాళ్ళే నాకు ప్రియులు, దరిద్రులే నాకు ప్రియులు. నాకు హక్కులు ఎవరూ అంతా దరిద్రులు, మాకు ఏమీ లేదు మా వాళ్ళకు ఏమీ లేదు, ఏమీ లేని వాళ్ళకే మేము ప్రియులం మేము కూడా. ఏమీ లేని వాళ్ళు నిష్కించన జనప్రియాః తస్మాత్ ప్రాయేన నా నాస్యాఢ్య మా అందుకే లోకంలో ధనవంతులు ఎవ్వరూ నా జోలికి నా తలవరు.

కదా ఎవరు తలుస్తారు స్వామిని? ధనవంతులు తలుస్తారు. ఆయన ఎందుకు అంటారు కదండీ. అందుకే లోకంలో సామాన్యంగా ధనవంతులు ఎవ్వరూ మమ్ములను స్మరించరు. మాం భజంతి సుమధ్యమే యయోరాత్మ సమం విత్తం. జన్మైశ్వర్యాకృతిర్భవ తయోర్వివాహ మైత్రీచ నోత్తమాసమయు. శాస్త్రం చెప్పింది అంటే ఇందులో విత్తం కానీ, వంశం కానీ, సంపద కానీ, రూపం కానీ, శాస్త్రం, పరాక్రమం ఇవన్నీ ఒక తీరు ఉన్నవాళ్ళని పెళ్లి చేసుకోవాలి. వివాహస్య వివాదస్య సమయోరియవ స్వపతి. రెండు సమానంగా ఉంటే వివాహమైనా అంటే నెయ్యమైనా కయ్యమైనా సాటివారితో అన్నాం కదా మరి ఎందులోనూ సాటివారం కాదు. అనవసరంగా మమ్ములం చేసుకున్నావ్ ఏంటి? ఇలా వైదర్భి అవిజ్ఞాయ త్వయా దీర్ఘాతిమే త్వయా అదీర్ఘ సమీక్షయా ఏమి తెలియక ముందు వెనక ఆలోచించక దూరపు తూపు లేక నీవు వృతా వయం గుణైర్హీనః నువ్వు గుణకీర్ణుడము మమ్ములను గోరించావు. భిక్షు భిశ్రాచిత ఎవరో సన్యాసుడు స్తోత్రం చేస్తే అది నమో వచ్చి మా పెళ్లి చేసుకున్నాం. ఇంత సమాజం అనరా. ఎవరు పోగుడారు సన్యాసులు నాధుడు పోగుడారు వాళ్ళో సన్యాసులు ఇంకో ఎవరో సన్యాసులు. మమ్ములు ఎవరు పోగుడారండి సన్యాసులే పోగుడారు. సన్యాసుల మాదల మనల్ని ఇంత రాకుమారి ఇంత ఐశ్వర్యులు తారవు మమ్ములను పెళ్లి చేసుకుంటావా భిక్షువిహి శ్లాగితా సన్యాసులు అలాంటి వదలం చేయబడి అధాత్మ అనురూపంబై భయత్ నీకు తగిన వాన్ని వరించాలి. అయిన వారిని సేవించాలి కానీ ఇలాంటి వారిని సేవిస్తావా నీవు? క్షత్రియర్షభం యేన త్వామాయుషత్ సత్యాః ఇహాముత్వచ లప్సతే. అలాంటి ఉత్తముడిని ఎవరైనా మంచి వాడిని భోజించి ఉంటే నీకు ఇహలోకంలో కానీ పరలోకంలో కానీ. ఈ అనుకున్న పులుసులన్నీ తీరేవి కదా తీరుతాయి. చైత్య సాల్వ జరాసంధ దంతవక్త్రాలయో నృపా ఎంత గొప్పోళ్ళండి. శిశుపారుడు సాల్వుడు జరాసంధుడు దంతవక్త్రుడు మమద్విశంతి వామోరు రుక్మిచాధి సవాధ్వజ. ఈ అన్నగారు ఇదివరకు నన్ను అవైల వేషిస్తాడు. వాళ్ళందరూ వేషిస్తుంటే నువ్వు ఒక్కదానిలో ఉపయోగించడం ఏంటి? వాళ్ళక్కడ తిరగదు వాళ్ళందరూ. వాళ్ళంతా రాజులు, మహావీరులు, ముందు వెనక బాగా తెలుసు, పద్ధతి బాగా తెలుసు. ఆలోచన ఉండవాలి. ఆ మాట వినొచ్చు కదా. విడకుండా కాదని నువ్వు నన్ను వరించావేమిటి? తవాగ్రజః తేశాం వీర్యమదాంధానాం దృప్తానాం స్మయనుత్తయే ఆనీతాసి మయాభద్రే తేజోబాల సాశ్వతాం. సరేనయ్యా నేను కోరితే కోరాను నువ్వేను చేసుకున్నావ్?

అంటావా అబ్బే నీ కోసం చేసుకోలేదు వాళ్ళంతా మీ బలవంతులమని తెగ పొగరు చూశారు వాళ్ళ పొగరు అనగా అని చెప్పి వాళ్ళు బలవంతులు కాదని లోకానికి చెప్పటానికి వాళ్ళ గర్వాన్ని హరించడానికి అలాంటి వాళ్ళందరినీ ఓడించి నిన్ను తీసుకొని వచ్చారు. దృక్తానాము స్మయనుత్తయే గర్వించిన వాళ్ళ గర్వాన్ని తొలగించడానికి ఆనీతాసి మయే భద్రే తేజోపహరత దుర్మార్గుల తేజస్సును హరించడానికి ఉదాసీనా వయం నూనాం లేకపోతే మాకు ప్రేమ లేదు లేదు లేదు. మా పేరే ఉదాతినులండి. మాకు ప్రియులు లేరు, అప్రియులు లేరు. మేము ఎవరిని కోరం? మాకేం కోరిక లేదు. మేము ఉదాసీనము నత్యపత్యర్ధకాముకాః స్త్రీలను కానీ సంతానాన్ని కానీ ధనాన్ని కానీ మేము కోరేవారం కాము. ఆత్మ రత్యాత్మహే మేమంతా ఆత్మా రమ్ములం. ఆత్మానందం ఉంటే కాదు మాకు. ఇంకో దాంతో ఏమి పని లేదు. పూర్ణా గేహయో జ్యోతి జ్యోతి అక్రియాః మాకు ఇల్లు కానీ నగరము ఇల్లు రాజ్యము ధనము ఇలాంటి వాటితో అక్రియాః. ఇది ఏ పని చేయం పని చేయని వాళ్ళం. నిష్కర్ములం అన్నమాట. నిష్కాములము నిష్కర్ములం. కోరిక లేదు కర్మ లేదు. ఉండండి ఏదైనా ఉంటే పెరిగి లాభం అండి. కోరనోళ్ళకి తీసుకుంటే ఏం లాభం? మాకు అమ్మాయి అంత ఇష్టం లేదు, పిల్లలు అవుతున్నాయి, రాజ్యం లేదు, మేము పని చేసేవాళ్ళం కాదు. నువ్వు సన్యాసులు కొడితే ఇలా ఉంటున్నాం, మమ్మల్ని తీసుకుంటావా నీవు? అమ్మవారిని ఆ అమ్మవారిని ఆత్మలబ్ధ్యా ఆత్మలబ్ధ్యాస్మహే పూర్ణాః గేహయోహో జ్యోతిరక్రియాః మొత్తం తన స్వరూపాన్ని తానే అమ్మకు వివరించాలి. ఇది విని ఏతావదుక్త్వా ఈ అధ్యాయాన్ని కలహించుకునే భార్యాభర్తలు పారాయణం చేస్తే అనురాగవంతులవుతారు అని శాస్త్రం. విడిపోయిన తప్పకులకు మళ్ళీ కలిపి అధ్యాయం ఉంది. భాగవం ప్రతి అధ్యాయానికి ఒక ఫలస్మతి ఉంది.

అది చెప్తారు పద్మ ప్రాణం చెప్తారు. ప్రతి అధ్యాయానికి పరస్తు. ఇది కలహించుకొని విడిపోయిన జంపతులను కలపడానికి పనికొచ్చేది అన్నమాట. ఇలా ఏతావదుక్త్వా భగవన్ ఆత్మానం వల్లభామివ మన్యమానాం అవిశ్లేషాత్ తద్దర్పఘ్న ఉపారమత్ స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు. నేనే అందరికంటే స్వామికి ఎక్కువ ప్రీతిపాత్రురాలని భావించే రుక్మిణి యొక్క దర్పాన్ని హరించడానికి ఈ మాత్రం పలికి కూడుకున్నాను. తతు దర్పజ్ఞః ఉపారమత్ ఇతి త్రిలోకేచపతేహ దదాత్మనః ప్రియస్య దేవి అస్కృత పూర్వమప్రియం జోల చెప్పులు భర్త తోటి ఇలాంటి మాటలు విని ఉండలేదు. అలాంటి వాటిని విని ఆ శృత్య పీతా పృతి జాత వేప ధూపు కొంపతీసి. విడుదల వేసారే ఇంద్ర బాబోయ్ అని మనస్సులో భయం కలిగి చింతాం దురంతాం దుగతి జగామ ఏడుస్తూ పెద్ద చింతను పొంది పదా సుజాతేన నకారుణ క్రియ భువములికంతి. కాలి బొదన వేరుతో భూమిని గీతలు గీస్తూ అశ్రుభిహి అంజనాసితై ఆశించితి కన్నీటితోటి వక్షస్థలాన్ని తడుపుతూ అదోముఖి అది దుఃఖ రుద్ధ తల నిలకేసుకొని దుఃఖంతో మాట తగలకుండా అయిపోతే తస్యా సుదుఃఖ భయ శోక నివిష్ట బుద్ధి హస్తా సదత్ వలయసః యజనం పపాతః దుఃఖము, బాధ, ఆర్తి, వేదన అన్నీ ఒక్కసారి ముప్పిరి కొంటే వణుకు వచ్చి చేతిలో నుండి కృష్ణాకర్ర జాలి కింద పడింది. దాని తర్వాత వెంటనే తాను కూడా పడిపోయింది. అలాంటి దాన్ని దేహస్య విక్రవశీయః సహదైవ ముక్షన్ రంభేవ వాయు విహతా ప్రవికీర్య చేశాన్ కేశబంధు కొప్పు కూడా విడిపోయింది తదృత్వా భగవాన్ కృష్ణః ప్రియా

ప్రయాణ ప్రేమ బంధనం ప్రియులారి యొక్క ప్రేమ బంధనం చూసి స్వామి హాస్య ప్రౌఢిం అజానంత్య. హాస్యం తెలియనిది కాబట్టి భయపడుతున్నది అనుకున్నాడు. హాస్య ప్రోడిని తెలియనటువంటి ప్రియులాల యొక్క ప్రేమను చూసి కరుణ మళ్ళీ దయ కలిగి అన్వ సంపత జాలిపడి పరియం కాదవరుక్య చెయ్యి నుండి కిందికి దిగి తాను తాప్య. చతుర్భుజః అంటున్నారు. రెండు చేతులు కావు. ఎందుకంటే రెండు చేతులతో లేపాలి. రెండు చేతులు ఓ చేతితోటి కళ్ళు తుడవాలి, ఇంకో చేతితోటి వక్షస్థలాన్ని తుడవాలి. మొత్తం నీళ్ళు పడ్డాయి, దుమ్ము పడింది అంతా దుమ్ము అంటుంది. కళ్ళు సరిపోవు. అందుకే చతుర్భుజః. ఒక ఆ విషయాన్ని కేచాన సముఖ్య కొప్పురు మంచిగా దువ్వి మళ్ళీ కొప్పు కలక కచ్చా కాబట్టి తద్వక్త్రం ప్రాముజతు పద్మపాయన ముఖాన్ని తుడిచాడు ప్రముజ్య అశ్రుకలే నేత్రే తనను కూడా కన్నీరు తుడిచి తనవుచ ఉపహతవు సుచ తనను కూడా తుడిచి ఆ త్రిశ్య భావున రిపర్ బిగ్గరగా సౌకరించుకొని అనన్య విషయాం సతీ ఆమె అనన్య విషయే కదా భాగ తప్ప ఇంకో భగవానుడు. ఎవ్వరికీ గోపం పోతే అడిగి పోదామన్నా పుట్టి వాళ్ళు ఎవ్వరు లేరు ఇంకెవరు ఉన్నారు. అనన్య విషయం కాబట్టి సాంత్వయామాత సాంత్వజ్ఞః. ఎలా ఓదాత్సాలో తెలుసు కాబట్టి. ఆమెను ఓదాల్చాడు కృపయా కృపణాం ప్రభు హాస్య ప్రౌఢ ప్రౌఢి భ్రమ చిత్తాం కాస్త హాస్యం ముదిరిందన్నమాట ఇది ముదురు హాస్యం. పొద్దున ఏంటి ముదురు హాస్యం కదా. ముదురు హాస్యం తోటి మనస్సు కరత పొందింది. అలాంటి దాన్ని ఓదారుస్తూ మహా మహా వైదర్భి అసూయే సాహా. వైదర్భి నీవు. నా మాటలలో దోషాన్ని చూడకు. ధ్యానే త్వాం మత్పరాయణాం. నీవు నా యందే మనస్సు ఉంచిన దానవని తెలుసు నాకు. తద్వజ శ్రోతు కామేన శేళ్య ఆచరితమంగనే ఇలా అంటే నీవేమంతావో విందామని.

సరసంగా అన్నారు పరికాయ పుణ్యం నిజం కాదు నీ మాటలు వినాలి అని అంటే ఇలా ఏడిపించే వినాలా అంటారో ఏమో ముఖంచ తద్వచ ముఖంచ ప్రేమ సమురంభ స్పురితాధర వీక్షితుం కటాక్షేణ అరుణాపాంగాం సుందర బ్రో ఎప్పుడు నవ్వుకుంటూ ప్రేమ వరిపించుకుంటూ ఉంటావు. ఒకసారి కోపం వస్తే ఎలా ఉంటుందో చూడాలనిపించి కోపంతో నీ కన్నులు ఎర్రబారి. సిగ్గుతో పెదవి అదురుతూ ఉంటే మొఖం కూడా కదగడ్డ అయి ఊరగడ్డ కాస్త కోరగా చూస్తుంటే ఆ అందం చూడాలని అన్నాను. ఇప్పుడు సౌందర్యం ఉన్నది నవ్వుకుంటూ ఉంటే అందంగా అంటే కోపిస్తే మరి కాస్త అందంగా ఉంటారు అంటారు కదా అది ఎలా ఉంటుందో చూద్దామని సరసాని గణమతే నిజం కాదు భయపడకు. అయం హి పరమో లాభః గృహేషు గృహవేదినాం గృహస్తులకు అసలు లాభం ఇదేనట. ఏమిటది ఎన్నర్వైహి నీయతేయామ ప్రియయా భీరూపామిని. అంత భయపడే ప్రియుగాలతోటి, పరిహాస మాటలతోటి, సరస వినోదాలతోటి రాత్రి గడపుటే గృహస్తులకు ఉత్తమ లాభం. మనం గృహస్తులమే కదా, లో ప్రియులాలవు కానీ సరసంగా మాట్లాడదామని ఈ మాట అన్నాను తప్ప నిజం కాదు ఏం కంగారు పడకు అన్నాడు. సైవం భగవతారాజన్ వైదర్భి పరిసాం గీతా ఇలా ఓదార్చబడి జ్ఞాత్వా తత్ పరిహాతోక్తి అమ్మ పరిహాతమేనా అని తెలుసుకొని ప్రియత్యాగ భయం త్యగౌ ఎక్కడ వదిలి పెడతారో అనుకున్నా కదా ఆ భయాన్ని కాస్త ఇప్పుడు ఈమె వదిలిపెట్టి భవ వృషభం పుంసాం వీక్ష్యంతి భగవన్ ముఖం అతను ఎలా చూడమన్నాడో అలాంటి చూపే చూస్తూ స్వామి తోటి మాట్లాడింది సవ్రీడ హాత రుచిద స్నిగ్ధ పాంగేన అంటే క్రీకం స్వామిని చూస్తూ అంటుంది నలువేవమేతత్ అరవింద విలోచన యద్వైభవన్ భగవతః అసదృశి విపూర్ణ స్వామి నవ్వుకుంటూ అంటే అన్నారు కానీ ఉన్న మాటే అన్నారు.

నిజమే. ఏమన్నారు? నీతో సమానం చూసుకోవాలి కానీ నన్ను చేసుకుంటావా అన్నారు. కరెక్టే కదండీ. మీకు మీరు సమానం రావాలంటే ఏంటి? మీకు నేను అన్నిటియా అసమానురాలని. నాలాంటి దీనురాలు చిన్నది ముందల బిడ్డలు అని కోరటం తప్పే. ఇది తగిన దాంపత్యం కాదు అని చెప్తున్నా చూడండి. యద్వైభవాన్ భగవతః అసదృశి విభూమ్నః మీరు మీ ఇది భగవద్విభూతి దానికి నా విభూతి ఏం పని వస్తుంది ఇలాగని సరిపోయేది. అసదృచి విభూతిహి క్వస్వే మహిమిని అభిరతః భగవానుత్సదీశ నువ్వెక్కడయ్యా నీవు త్సదీశ అంటే వేదాధిపతివి. గుణత్రయాధిపతివి క్వాహం గుణప్రకృతి అజ్ఞదూషిత పాద నన్ను ఎవరు సేవిస్తారు నారాయణుడు వద్దు ఒక లక్ష్మి కావాలని నన్ను ఎవరు అడుగుతారో తెలుసు కదా అజ్ఞులు అజ్ఞానం లేని వాళ్ళని ఆ గాలి పట్టుకుంటారు జ్ఞానం లేని వాడిని సేవించబడేదాన్ని నేను. తమరు జ్ఞానులు మాత్రమే సేవించేవారు సేవించేవారు మీరు. వారిద్దరికీ పొంతనేమిటి? అగ్నులు మాత్రమే నా పాదాలు సేవిస్తారు పరమ జ్ఞానులు నీ పాదాలు సేవిస్తారు. మరి మనకు అది గుర్తుంది ఇదిగోండి. వాహం అందులో గుణ ప్రకృతివి మీరు గుణ అతీతులు నేను గుణ ప్రకృతిని. అజ్ఞ గృహీత పాద సత్యం భయాదివ గుణేభ్యః గురుక్రమ అంతశ్చేచే సముద్ర ఉపలంభనమత్ర ఆత్మ నిజమేనండి. మీరు భయపడే సముద్రంలో దాచుకుంటారు. వేటికి భయపడి భయాదివ గుణేభ్యః గుణములకు భయపడిన వారి వలె. ప్రకృతిలో ఉంటే గుణాలతో కలిసి ఉండాలి కదా ఆ భయం తోటే వాటిని ఎదిరిపెట్టి సముద్రంలో మీరు దాక్కున్నారండి భయంగానే దాక్కున్నారు. గురు క్రమ అంతః శేషే సముద్ర ఉపరంభనమత్ర ఆత్మ నిత్యం కరీంద్రియ గణైహి కృత విగ్రహత్వం ఇంకోటి ఏమన్నాడు? రాజులతో బలియులైన రాజులతో శత్రుత్వాన్ని పెంచుకున్నాం నిజమేనండి అబద్ధమేం కాదు. మీకు ద్వేగం ఎవరితోటి కదీంద్రియ గణ దుష్ట ఇంద్రియ సమూహముతో మీకు విరోధం.

వారి మిమ్మల్ని వేషిస్తారు. మీరు వారిని వేషిస్తారు. ప్రకృతి గుణాలు వేయపడ్డ వారిని లోపల దాక్కుంటారు. ప్రకృతి గుణాలు వేయపడేటువంటి ఇంద్రియములతోటి నిత్యము విద్వేషాన్ని కలిగి ఉంటారు. గురుక్రమాంతః కృత విగ్రహత్వం త్వత్సేవకైహి నృపపదం వికృతం తమోన్ధం. ఎంత గొప్పవారు మీరు ఏమన్నారు నిష్కించనా అన్నారు కదా ఏమీ లేని వాళ్ళం. ఏమీ లేని వాళ్ళం అవునండి ఏమీ లేని వాళ్ళం. మీ సేవకులు దేన్ని కోరరు. మహా సామ్రాజ్యాన్ని కూడా మీ సేవకులు పిరస్కరిస్తారు. నిశ్చేవకై అంటారు తమోన్ధం త్వత్పాద పద్మ మకరంద చుషాం మునీనాం వర్త్మ అస్ఫుటం. ఇంకేమన్నారు మా దారి ఎవరికీ తెలియదు. నీ ఉండేది ఎక్కడ ఎవరికీ తెలియదు. మీ దారే కాదు నువ్వు దాని తేలించే దారి ఎవరికీ తెలియదు. మీ పాదపద్మ మకరందాన్ని ఆస్వాదించి మునులు వెళ్లే దారి ఏమిటో ఎవ్వరికీ తెలియదు. ముందర దారి కూడా తెలవదు వర్త్మ అస్ఫుటం నృపశువిహి నను దుర్విభాజ్యం పశువుల వంటి మానవులకు అది ఆలోచించడానికి కూడా అందదు ఆ మార్గం. దుర్విభావ్యం యస్మాత్ అలౌక్య వివేహితమీశ్వరస్య భూమం తవేహితమధో అనుయే భవంతం. దానికి తోడు అలౌక్యమే ఈశ్వరస్య. మీ కోరికలన్నీ అలౌకిక లౌక్యం అంటే లేదు మీకు. మీకు లౌక్యం ఏమవుతుంది? అంతా లౌక్యం. మీకే కాదు మిమ్మల్ని అలౌకిక అవ్వకుండా లౌక్యం చేయాలి. చెప్పాను కదా లౌజ్ఞానం వీల్లేదు ఉండదు లౌజ్ఞానం. ఏం జ్ఞానం ఉంటుంది ఆయన జ్ఞానం ఉంటుంది. నీకు లేదు, నీ వాళ్ళకు లేదు. అంటే మీరు లోక అతీతుడు. మీ భక్తులు కూడా లోక అతీతులే. ఇలా నిష్కించనాననుభవాన్ స్మయతోస్తి కించిత్ ఏమీ లేని వారు అన్నారు మీరు నిష్కించనులే అంటే అర్థం ఏమీ లేదు కాదు మీకంటే అవతల ఏం లేదు. మీరు దాటి మీ పైన ఏమీ లేదు, మీకంటే అవతల ఏమీ లేదు కాబట్టి మీరు నిష్కించెనురు. నిష్కించెనః అనుభవాన్ నయతోస్తి కించిత్ యస్మై బలిం బలిభుచోపి హరంతి అజాగ్యాః.

ఎవరెవరు బాగా శ్రీమంతులు అనుకుంటున్నారో అని మాది అష్టసిద్ధులు, అష్టయోగములు, అష్ట ఆవరణ విరణ శక్తులు అంటాం కదా ఇలాంటివన్నీ ఉన్న బ్రహ్మ రుద్రేంద్రాదులు కూడా. తమకున్నటువంటి సంపదలన్నీ మీకు పూజగా అర్చిస్తారు. మీకేముంది మీరేమి లేనివారే కానీ ఉన్నవారందరూ మిమ్ముల్నే పూజిస్తారు. కించితు నత్వా విదంతి అగుతుపః అంతగమాధ్యతాంతాః ఏమీ తెలియని ఎవరూ తెలియని నన్ను వరించావన్నాడు నిజమేనండి మిమ్మల్ని ఎవరూ తెలియలేదు. ఎవరు తెలుస్తారు నన్ను? అసుధృపః శరీరాన్ని జాగ్రత్తగా పోషించుకోవాలి అని శరీరం మీద వ్యామోహం ఉన్నవారెవరు మిమ్ములను తెలుసుకోలేరు. నత్వావిదంత అసుధృపః అంతకమాఢ్యతాంధాః రెండోది. అంతా జమ అంటున్నాడు. ఎవరు నీవు అందరికీ అంత కూడా. ఆయనే కాలుడు. ఆడ్యతాంధాః మేము ధనవంతులం అనేటువంటి ధనమదంతో గుడ్డివారైన వారు నిన్ను అంతగుణిగా తెలియజాలరు. ఈ స్వరూపాన్ని వారు అర్థం చేసుకోరు. ప్రేష్టో భవన్ బలి భుజామతి ఏపి తుభ్యం. నిన్ను ఆరాధించేటువంటి వారికి నీవు ఇష్టుడవు. ఆరాధించేవారు నీకు కూడా ఇష్టుడు. త్వంవై సమస్త పురుషార్ధమయః ఫలాత్మ యద్వాంఛయ సుమతయా నిసుజంతి కృష్ణం నన్ను అంటున్నావు కానీ జాగ్రత్తగా చూస్తే సమస్త పురుషార్ధమయః పరాత్మ. ఎన్ని పురుషార్ధాలు ఉన్నాయో అవన్నీ ఎవరు? నువ్వే. నీవే పరాత్మ, పరస్వరూపము నీవే. బుద్ధిమంతులందరూ నిన్ను పొందాలనే కోరికతోటే తమకున్న వాటినన్నిటినీ విడిచిపెడతారు. సర్వ ధర్మాన్ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వ్రజా వ్యాఖ్యానం. మరి ఎవరు మాట్లాడుతున్నారు అంబా మాట్లాడుతున్నారు కదా ఏం చెప్తున్నారు మరి. అందుకే యదువాంఛయ సుమతయః అభిసుజంతి కృత్సునం తేశాం విభో సముచితః భవతస్సమాజః.

అలాంటి వారికి నీవు తగినవు కదా. తమకున్నవన్నీ నీ పూజకు వదిలిపెడతారు. నీకున్నవన్నీ వారి అనుగ్రహానికి వదిలిపెడతావు. కాబట్టి వారికి మీరు మీకు వారు అంటాం కదా ద్వందు ద్వందు అని అలాగే ఈ ద్వందు బాగున్నాయండి వారికి మీరు యోగ్యులు మీకు వచ్చిన నేను ఎవరిని నేను తగు పనికిరాను నువ్వు అన్నట్టు అంటున్నారు ఇలా. పూజ స్త్రీ ఆశ్చర్యతయో సుఖ దుఃఖయో సుఖి దుఃఖినోన్నాత్. స్త్రీ కానీ పురుషుడు కానీ పరస్పరం ఒకరినొకరు ప్రినితి గలవారై ప్రేమించుకుంటే సుఖంలో దుఃఖంలో కలిసి ఉంటారు. కదా వారి కష్టాల్లో మీరు కలిసి ఉంటారు మీ కష్టాల్లో. వాని అర్థమైందా? తమకున్న వాటినన్నిటినీ వదిలిపెట్టి నిన్ను చేరితే నీకున్నదంతా వదిలిపెట్టి నువ్వు వానికి వెళ్తావు. ఆ మాట వదిలి చెప్పి స్త్రీ పురుషులు ఇలా ప్రేమించుకుంటే కష్ట జోగాలు పంచుకుంటారు అంటున్నారు. అవును అర్థమైందా? జీవులంతా స్త్రీలు నువ్వు పురుషులు. నిన్ను పొందేవారంతా స్త్రీలు. నువ్వు పొందేవారు నువ్వు, పొందే నువ్వు పురుషుడవు. మీరిద్దరూ సుఖదుఃఖాల్లో సమానం. వారికి కష్టాలు వస్తే అయ్యో మా వాడి గువ్వాలు పడతావు. వారికి ఆనందం వస్తే మా వాడని నువ్వు సంతోషం పడతావు. ఇలా స్త్రీ పురుషులకు త్వం న్యస్తదండ మునిభిహి గతితానుభావ ఆత్మ ఆత్మదస్య జగతామితి మే వృతోసి. వా నిన్ను వరించాను. అన్ని పనులు మానేసిన వారు నిన్ను వరించారు. పనులు మానేసిన వారందరికీ పనులు చూపేవాడవని వారంతా వరించారు. అలాగే నాకు ఏమన్నా పని చూపుతావేమో అని వరించారు. జోని దా నేస్తదండా అంటే యత్ కరోషి యదర్చనాతి యజ్జుహోషి దదాసియత్ యత్ తపస్యతి కౌంతేయ తత్కురుష్వమదర్పణం అన్నీ నాకే అర్పించమన్నావు కదా అందుకే అర్పిస్తున్నాను. దండమును విడిచిపెట్టి అంటే సకల పురుషార్ధములను విడిచిపెట్టి రాజులు కానీ మానవులు కానీ సకల కర్మలను విడిచిపెట్టి

గజితానుభావ ఆత్మ అలాంటి వారి చేత పొగడబడిన ప్రభావము గల వాడవు నీవు. లోకంలో అందరూ కేవలం శరీరాన్నే ఇస్తారు. నువ్వైతే ఆత్మను కూడా ఇస్తావని వచ్చాను అంటున్నారు. త్వము ఆత్మదః అంటే మోక్షం కదా? శరీరం అంటే సంసారం, ఆత్మ అంటే మోక్షం. నీవు ఆత్మనిచ్చే వాళ్ళవయ్యా, నేను ఎందుకు ఒరించాను? నాకు తెల్లగా ఇచ్చేవాళ్ళు వద్దు, ఆత్మ ఇచ్చేవాళ్ళు కావాలి. నీవు ఆత్మ ఇస్తావని అన్నీ వదిలిపెట్టిన వాళ్ళు పొగిడారు. అన్నావు కదా ఎవడో పొగిడితే విని వచ్చావని వాళ్ళు పొగిడారు ఎవడో కాదు. సన్యాసులు పొగిడితే నమ్మొచ్చావు అన్నావు కదా ఆ సన్యాసుడే ఆత్మ ఇచ్చేవాడు ఒక పరమాత్మే తక్కిన వాళ్ళంతా నశించే వాటిని ఇస్తారు నీవు ఒక్కడివే నశించే వారిని ఇస్తామని వాళ్ళు చెప్తే అది నేను ఏమి ఇచ్చాను నేను. నెస్తదండ మునిభిహి గజితానుభావ ఆత్మాత్మదస్య జగతామితి మేవృతోసి హిత్వా భవద్భువః ఉదీరిత కాలవేగ ధ్వస్తాసితః అభ్యభవనాక పతి కుటుంబే ఒక్కసారి నువ్వు కనుబొమ్మ కాస్త కోపంతో ముడి వేస్తే బ్రహ్మ రుద్రేంద్రాది సకల లోకములు భయం పాలవుతాయట. నీ కనుగొమ్మ ముడితో పోయేవారు నాకెందుకని నిన్ను ఓదించావు. నువ్వు అన్నావు కదా అందరినీ కాదని తన్నెందుకు ఓదించే వాళ్ళంతా ఉండేవాళ్ళు కాదు అలా అంటే వాళ్ళు నాకెందుకయ్యా. నువ్వు కాస్త కోపిస్తే పోయేవాళ్ళం అని అది తెరిచి వాళ్ళను కాక నిండ్రోధించావ్. ఎందుకు పోయేవాళ్ళం అర్థం ఏం లేదు ఇప్పుడు ఇందువల్ల చెప్తున్నాడు. ధ్వస్తాసితః అభ్యభవనాచ పతీను కుతోన్యే అలాంటి వారిని విడిచిపెట్టానంటే ఇతరుల సంగతి ఎందుకు అంటే కాసేపు రుక్మిణి గుష్టుల విషయం మరిచిపోయి లక్ష్మీనారాయణుడుగా మాట్లాడుకుంటున్నారు అన్నమాట నీవు నారాయణుడవు. నేను లక్ష్మి నీ సంగతి ఇది నీ సంగతి ఇది అని పరస్పరం అష్ట వైకుంఠంలో ఉన్నాం అనుకోని ఇది చాలా చమత్సకరమైన అధ్యాయం అది. ఈ రీతిలో జాడ్యం వచస్తవ యదాగ్రజ యత్తు భూపాన్ విద్రావ్య సాంజన నదేన యసర్ధమాన్త్వం.

సింహో యదా స్వబలి వీజ పశువును స్వభాగం తేభ్యో భయాత్ నిర్వధిం శరణం ప్రపన్నాః కొంచెం ఆలోచిస్తే నువ్వు కూడా కాస్త అష్టవ్యస్తంగానే మాట్లాడి నలబడుతున్నది. జాడ్యం కూడా నీ బుద్ధిలో కొంచెం జాడ్యం కూడా ఉండదయ్యా. అదేమిటంటే. నన్ను కోరిన రాజులను నీ బలపరాక్రమాలకు ఓడించి పారగొట్టి సింహం తన భాగాన్ని కోరిన నక్కలను తరిమి తన భాగాన్ని తాను తీసుకున్నట్టుగా నన్ను కోరిన రాజులందరినీ నీ బల పరాక్రమాలతో ఓడించి నన్ను నీ దగ్గరికి తెచ్చుకున్నాను నువ్వే చెప్పావు. నీ పరాక్రమంతో ఓడించిన రాజులకు భయపడి నీవే సముద్రంలో దాక్కున్నాను అన్నావు. బాగుందా? కొంచెం ఏదైనా ఇది తెలుగు ఉన్న మాటేనా? ఇలాంటి వానిని కూడా నువ్వు మాట్లాడతావా? ఇందా మరి ఏం చేస్తావ్ అంటున్నాడు జాడ్యం వచస్తవ గదాగ్రజ నీ మాట జాడ్యం. ఎందుకంటే యస్తు భూపాన విద్రావ్య చార్గన్నదేన ధనుస్సు టంకారంతో రాజులందరినీ పరిగెత్తించి యధర్ధమాన్త్వం నన్ను హరించుకొని వచ్చావని చెప్పావు నువ్వు. సింహో యదా స్వబలమీచ పశువున్ స్వభాగం. సింహం క్షుద్ర మృగాలను పారదోలి తన భాగాన్ని తీసుకొచ్చినట్టుగా తేభ్యో భయాత్ యత్ ఉదదిం శరణం తపన్నః. మళ్ళీ వాళ్లకే భయపడి సముద్రంలో కాపుతున్నావా? ఈ మాట కొంచెం జాడ్యమేనయ్యా. తెలుగుండి మాట అనే మాట కాదు. యద్వాంఛయ నృపసికామణయః ఆంగవైన్య జాయంత నాహుత గయాదయః ఐకపత్యం రాజ్యం విసృజ్య వివితుహు వనమంబుజాక్ష. నేనేమి చేయాలి? నేను నిన్ను కోరడం ఏంటి? దీక్షిస్తాను రాసుకో దృపతికామణయః మహా చక్రవర్తులు అంగుడు. అలాగే పుద్దు చక్రవర్తి, గయంతుడు, నపుసుడు, గయుడు ఇలాంటి వాళ్ళు ఏకక్షత్రాధిపత్యాన్ని ఆయన రాజ్యాన్ని వదిలిపెట్టి అరణ్యానికి చేరి సీదంతికి అనుపదవి.

ఏం తైహా వితాస్యం వాళ్ళంతా ఇక్కడ ఉన్నారా ఇప్పుడు? రాజ్యం వైపు పెట్టి దగ్గరికి వచ్చాడు. చక్రవర్తులే అన్నీ వైపు నుండి దగ్గరికి వస్తే ఏమి లేని దేవా అంటే ఏమి లేదు. పోనీ అవన్నీ ఉన్నంత కాలం అవన్నీ అనుభవించిన వాళ్ళు కొంత రాజు ఉన్నారు కదా వాళ్ళు ఇప్పుడు ఉన్నారా? లేదు నువ్వు ఉన్నావ్. నాకు ఎవరు కావాలి? వచ్చిపోయేవాడు వద్దు ఎప్పుడు ఉండేవాడు కావాలి. అందుకు నేను కోరుకున్నాను. చెప్తున్నాడు ఇహ స్తిఖత్యం కాణ్యం చేయే తవ. పాద సరోజ గంధమాగ్రాయ సన్ముఖరితం జనతాభోర్జం లోకంలో సకల జనమునకు మోచ్ఛం ఇచ్చేటువంటిది ఒక్కసారి పాద పద్మ గంధాన్ని వాసన చూచినటువంటి సన్ముఖరితం. జ్ఞానుల చేత, పండితుల చేత నిరంతరం స్తోత్రం చేయబడేటువంటి లక్ష్మ్యాలయం. లక్ష్మీదేవికి నివాసమైనటువంటి నీ పదాన్ని అవిగణయ్య గుణాలయస్య. సకల గుణములకు నీవే ఆలయం. అలాంటి దాన్ని దెగ్గించక మర్త్యాః సదోర్భయమా భయం అర్ధ వివిత్త దృష్టి. మహా భయము కలిగినటువంటి ధన ధాన్య సంపదలు అనేటువంటి నశ్వరమైన వాటిని పొంది నిరంతరం భయం పొందే సంపదలు కలవారు. నిన్ను వరిస్తారా వేరే వారిని వరిస్తారా? కానీ అంశ చేయేతారా? ఏ బుద్ధిమంతురాలైనా నీకంటే వేరే వారిని సంసారంలో చేరి దుఃఖాలు కొన్ని తెచ్చుకొని మృత్యుభయాన్ని తెచ్చుకొని అలమటించే వారిని. ఎవరైనా వరిస్తారా? ఎవరు వరిస్తారయ్యా ఎందుకు కాక? తంతు అనురూపం అజా జగతామధీశం నాయనా నేను. ఆ గినవాలమని నిన్ను వరించాను. త్వానురూపం అభజం ఎవరు నువ్వు జగతామధీశం. నా సృష్టి చేసిన వాళ్ళు వద్దు జగన్నాథులు కావాలి. జగతామధీశం ఆత్మానం అత్రచ పరత్రచ కామపూరం. ఎలా ఉండాలి భర్తా? ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ కోరికలు చిత్తేవాడు కావాలి. ఎవడు ఉంటాడండి? పెళ్లి చేసుకుంటే ఇహలోకంలోనే పుద్దుకోక చిత్తేవాడు పరలోకంలో చిత్తేవాడు.

ఉభయత్ర ఇహపరములలో అన్ని కోకలు తీర్చే భర్త నాకు కావాలండి, నువ్వు ఒక్కడివే ఉండు. అన్యపరత్ర కామపూరం శాన్మే తవాంగ్రిహి అరణం. శృతిభిహి భ్రమంత్య సంసారంలో భ్రమిస్తున్నటువంటి నాకు నీ పాదములే శరణం కావాలి. యోవై భజంతం ఉపయాంతి అనృతాపవంజః ఈ పాదమూలము సేవించిన వాడిని ఎప్పుడు వెంట ఉండి కాపాడుతుంది. అబద్ధపు స్వర్గాది లోకాలను ఇవ్వదు. అంటే నశించే లోకాలని ఇవ్వకుండా స్థిరమైన లోకాన్ని ఇచ్చే నీ పాదపద్మాలన్ని నేను శరణు వీడెను. తస్యాస్యు అచ్యుత నృపాః భవతోపదృష్టాః స్త్రీణాం గృహేషు ఖరగోశ్వ బిడాల వృత్యాః నువ్వు ఏమన్నావు జరాసంధుడు, శిశుపారుడు, ఏదో సాధువుడు ఇంకెవరో ఇంకెవరో రాజులు రాజులు అన్నావు కదా నువ్వు అన్నట్టు. అలాంటి రాజునే పెళ్లి చేసుకున్న వారికి నా విషయం పక్కకు పెట్టు. నీవు చెప్పిన రాజులను అధ్యాత్ వివాహం చేసుకుంటే వారి ఇంట్లో పుచ్చులు ఎవరు ఉంటారో తెలుసా? ఖర, గో, అశ్వ, బిడాల పుచ్చులు. గాడిదులు, గుర్రాలు, పిల్లులు, కుక్కలు, నరుసలు ఉంటాయి ఇందులో. అది కావాలా? చెప్తున్నారు బిడాల వృత్యాః యత్ కర్ణమూలం హరికర్షణ నోపయాయాత్ యుష్మత్ కథా మృడవిరించ సభాసు గీత. ఎలాంటి వారు వారు అంటే పొరపాటున కూడా బ్రహ్మ రుద్రే రుద్రేంద్రాది అఖిల లోకములలో గానము చేయబడుతున్న మీ కథ ఏ ఒక్కసారైనా పొరపాటున కూడా చెవులో పడని వారి ఇంట్లో గుర్జులుగా కుక్కలు, నక్కలు, పిల్లులు, గుర్రాలు, గాడిగలు ఉంటాయి. అక్కడ నేను ఉండాలా? ఏం చెప్తున్నావయ్యా? ఉంటానా నేను? నాకు వాటితో పని లేదు.

స్వకు స్మశ్రు రోమ నఖ కేశ పినద్ధం అంతః మాంసాస్తి రక్త కృమి విట్ కఫ విత్త వాతం జీవ జ్యవం భజతి కాంతమతిహి విమూఢః లోకంలో ప్రియుడు ప్రియుడు అందగాడు సౌందర్యవంతుడు బలవంతుడు అని ప్రియురాలు దేన్ని పొందుతున్నాయా? శరీరాన్నే కదా? శరీరం అంటే ఏముంటుంది తెలుసా? త్వత్తు, స్మస్సులు, చర్మము, మీసములు, గోళ్ళు, కేశములు. కాస్త పైకి వస్తే లోపలికి పోతే మాంసము, ఎముకలు, రక్తము, పురుగులు, మలము, కఫము, వాతము, పిత్తము. కదా? ఇవన్నీ నిండి ఉన్న జీవశ్చవాన్ని సేవించమంటావా నన్ను? దాన్ని వాళ్ళు సేవిస్తారు. జీవశ్చవం భజతి కాంతమతిహి విమూఢా. అదే మాట మూర్ఖులై మూర్ఖులైతే సుందరము అందమని పేరుతోటి సప్త ధాతువు నిండినటువంటి శరీరాన్ని సేవిస్తారు యాతే పదాబ్జ మకరందమధిగ్రతి. నీ పాద పద్మ మకరంద వాసనను చూడని స్త్రీ ఇలాంటి శరీరాన్ని సేవిస్తుంది. సేవించిన వారు. అది ఎందుకు అది వద్దని నిన్ను అడిగాను. నిన్ను ఎందుకు సేవించాను అస్వంభుజాక్షమమతే చరణానురాగ ఆత్మ ప్రతస్య మహీచ అనతిరిక్త దృష్టి స్వామి ఓ చిన్న మాట ఓ చిన్న కోది కోరుతాను. నాకు నేను ఉన్నంత కాలం నీ పాదముల యందే అనురాగం ఉండను. ఆ త్వంభుజాక్ష మమ తే చరణానురాగః నీవు ఆత్మందతస్య నీవు ఆత్మారాముడవే. నిన్ను అందరి ప్రేమించమని నేను ప్రేమించను. నా ప్రేమ నీ మీదనే ఎల్లకాలము ఉండని. నీవు ప్రేమించకున్నా. నీవు ఆత్మారాముడవైన మహిష అనతిరిక్త దృష్టి. నన్ను ప్రేమించకన్నా నీవు అంతా ఒకటే కదా ఏకమే. నీకంటే భిన్నం ఏదీ లేదు కదా.

నన్ను కూడా నీకంటే వేరుగా చూడకుండా ఉంటే చాలు. అర్థమైందా? నన్ను నీకంటే వేరుగా చూడకుండా ఉండే నీ మీదనే నా ప్రేమ ఎల్లకాలము ఉండని. యెరిజత్య వృద్ధయః ఉపాస్త రజోత్తి మాత్రాః మానిష్యుతదుహ నః పరమానుకంపః ఉపాస్త రజః మేము రజోగుణాన్ని తీసుకొని పెరుగుతున్న వాళ్ళము. అలాంటి రజోగుణం నిండి ఉన్న మమ్ములను ఈచ్ఛసే దయతో ఇలా కొద్దిగా ప్రేమగా చూస్తున్నావు చూడు అది నా గొప్ప నరువు నీ దయ. మాలాంటి రజోగుణం గలవారిని కూడా ప్రేమతో చూచుట నీ కృప మా గొప్పతనం కాదు. నా పరమానుకంప నైవాలీక మహమ్మన్యే వచస్తే మధుసూదన స్వామి నీవు చెప్పిన మాట నేను అబద్ధం అనుకోవటం లేదు. అంబాయా ఇవహిప్రాయః కన్యాయాః స్యాతురతిహి క్వచితు. అంబాయా ఇవహిప్రాయః కన్యాయాః స్యాతు. తల్లి ఏమనుకుంటుంది? లోకశాస్త్రం ఏమిటి? కన్యా వరయతే రూపం. కన్యా దేని కోరుకుంటుంది? ఎలాంటి పిల్లాడు కావాలి? అందగాడు కావాలి అనుకుంటుంది. కదా? తల్లి ఏమనుకుంటుంది కన్యా తల్లి? మాత విత్తం. అబ్బాయికి డబ్బు బాగా ఉండాలి. పిత తన్నేమనుకుంటాడు శృతం చదువుకున్న వాడని అనుకుంటాడు. బాంధవాహ కులమిచ్చెన్ బంధువులు ఏమంటారు మన కులం వాడేనా అంటారు. ఇతరే జనాః తక్కిన వాళ్ళు పప్పన్నం పెడతావా అంటారు. మృష్టాన్నం ఇతరే జనాః శాస్త్రం అది. ధన్యా వరయతే రూపం మాతా విత్తం పితా శృతం బాంధవాః కులమిచ్యంతి మృష్టాన్నం ఇతరే జనాః. అన్నట్టుగా అంబా ఎలాగైతే ఒకరి మీద మనసు ఉంచి ఇంకొకరిని పెళ్లి చేసుకోవడానికి వచ్చిందో కన్య కూడా ఇలా తమ కోరికను ఇతరుల మీద కూడా ఉంచి ఇంకొకరిని వివాహం చేసుకునే సంఘటన లోకంలో ఉంటుంది, మన తప్పేం కాదు కానీ నేను అలాంటి దాన్ని చాలు ఈ కాలం.

యుడాయాస్యాభిభోత్సలియా మనోప్రీతి నవన్నవం కొందరు మహానుభావులు పెళ్లి చేసుకున్నా మంచి భర్త ఉన్నా ఇంకో అందగాడు కావాలని కోరుకుంటూనే ఉంటారు. తీరలో కొందరు ఆ రకం కూడా ఉంటారు. నీ మాట అబద్ధం ఏం కాదు. బుధా అతిం అది వృయాత్ తాం విభ్రత్ ఉభయక్షితః. అలాంటి చపల చిత్తురాలిని పండితులు సేవించకూడదు. జ్ఞాని అలాంటి స్త్రీని సేవించకూడదు. ఒకవేళ సేవిస్తే వాడు ఉభయక్షితుడు అవుతాడు. అర్థమైందా? జ్ఞాని చపలను సేవించకూడదు అన్నాడు. లక్ష్మి ఎవరు? చంచలా చపలే కదా. అందుకే కేవలం లక్ష్మిని జ్ఞాని సేవించకూడదు, లక్ష్మీనారాయణులను కలిపి సేవించాలి ఆ తత్వం కూడా చెప్పేసింది. ఇలా మాట్లాడితే సాధ్వి అప్పుడు అన్నాడు స్వామి సాధ్వి ఏతదు శ్రోతు కామేన రాజపుత్రి ప్రరంజిత ఇలాంటి మాటలు వినాలని అలా మాట్లాడాను. ఎందుకన్నా మీ నాయనని నిన్ను కోపంతో కాదు. నిన్ను వినాలని కాదు. ఇలాంటి మాటలు నీతో వినాలని సరదా కలిగి అలా నేను పరిహాసం ఆడాను. మయుధన్ వార్త సర్వం తత్ సత్యమేవహి. నేను చెప్పిన దానికి నీవు దేన్ని మళ్ళీ జవాబిచ్చావో అదంతా సత్యమే. యాన్ యాన్ కామయసే కామాన్ మయ్య కామాయ కామిని. ఏ కోరికా లేని నన్ను. నా కోసం నీవు ఏమేమి కోరికలు కోరుకుంటావో సంతి సేకాంత భక్తాయా తవ కళ్యాణం నిత్యగా నువ్వు ఏకాంత భక్తులారవు. కాదు అందరూ ఎవరున్నారో. వానికి అమ్మ కంటే ఏకాంతం ఎక్కడ ఉంటుంది? నీవు ఏకాంత భక్తురాలవు. ఏ కోరిక లేని నా విషయంలో నీవు ఏమేమి కోరుకున్నావో అవన్నీ నెరవేరుతుంది. ఇక్కడ కూడా స్వామి తన మాట ఇవ్వ నాకేం కోరిక లేదు అన్నాడు. అకామత్య నాకేం లేదు నువ్వు అనుకో నువ్వు అనుకున్నవన్నీ నెరవేరుతాయి ఉపలబ్ధం పతి ప్రేమ పాతివ్రత్యంతే తేనగే భర్త ప్రేమను పొందావు నీ పాతివ్రత్యం కూడా అద్భుతము.

యద్వాక్యైహి చాల్యమానాయః నదీహి మయ్యపకర్చితః నేను ఇన్ని రకాలుగా మాట్లాడినా నీ మనస్సు నా నుండి వేరే చోటికి వెళ్లలేదు. ఏమాం భజంతి దాంపత్యే తపసా వ్రత చర్యయా కామాత్మానః అపవర్గేచ మోహితాః మమ మాయయా ఇతరులు నా మాయతో మోహించబడి నన్ను పెళ్లి చేసుకోవాలని నాతోటి కేవలం దాంపత్యాన్ని పొందాలనే కోరుతారు కానీ వైకుంఠ మూర్ఛ అంటే ఆ అని కోరరు నువ్వు ఒక్కదానని అడిగావు అతనికి అందుకోసమని మాం ప్రాప్యమానిని అపవర్గ సంపదం అఖిల మూర్ఛ బలి నన్ను పొంది వాంఛంతియే సంపద ఏవ తత్పతిం మోక్ష సంపద ఇచ్చి నన్ను పొంది కూడా సంసారంలోని లౌకిక సంపదలు కోరితే తే మందభాగ అలాంటి వాళ్ళు దురదృష్టవంతులు భాగ్యరహితులు నిరయేపి యే నృణాం మాత్రాత్మకత్వాత్ నిరయస్సు సంగమః అలాంటి వారికి నరకం కూడా రాదన్నది. ఎందుకంటే ఒక విధంగా నరకం మంచిది కదా. పాపానికి పోతారు. నరకం కూడా సుసంగమమే పొద్దవచ్చు. అలాంటి వారికి నరకం కూడా ఇవ్వను. అంటే ఏమిటి? సావిభవం. చాలా కాలం బతకండి రా అంటాను. ఆలోచించండి. ప్రతినిత్యము కష్టాలు, బాధలు, దుఃఖములు, కలహాలు, కుట్రలు, పుతంతాలతో బతకడం మంచిదా? చచ్చి నరకాన్ని బతకడం మంచిదా? అంటే నరకం అంటే జీవితమే నరకం అంటాడు, అందుకే అలాంటి వాళ్ళకి నేను నరకం కూడా ఇవ్వని పోమన్నాడు, ఇక్కడ ఉండమంటాడు, మీరంతా అమరులు అన్నాడు, మీరంతా అసలు చావాలన్నాడు, మన గతి ఏంటి? అయ్యో సత్య భగవంతుడు కోరుకుంటున్నారు. కాబట్టి నన్ను భర్తగా పొంది మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని ప్రారంభించే నన్ను భర్తగా పొంది మోక్షం అడగకుండా కేవలం భర్త సంసార సుఖము సంసారంలోని సంపదలు కోరేవారికి. నరకం కూడా ఇవ్వరు. వాళ్ళు మందభాగ్యులు. దిశ్చ్య గృహైశ్వర్య సకుర్మయిత్వయ కృతానువృత్తిహి భవమోచనీ. నీవు

సంసారాన్ని విడిపించేటువంటి విజ్ఞానమయమైనటువంటి సత్య దృష్టిని నా మూల్య నా మీద ఉంచావ్. కలలు దాన్ని ఉంచలేరు. సుదుష్కరాసౌ సుతరాం దురాసితః. మూర్ఖులకిది ఎంత కట్టబడ్డా పొందలేనిది అసుంభరాయాః నికృతింజుషస్త్రియాః అసుంభర అంటే ప్రాణాలు మాత్రం నిలుపుకునేది నికృతింజుష అర్థమైందా నరకాన్ని పొందే పొందే కాదు. నరకాన్ని అనుభవించే నికృతిని దేనినంటారు? మనకున్నటువంటి ఇంద్రియాలలో ఉపస్థకు పేరు నికృతి అని. అలాంటి ఉపసేంద్రియంతో రమించేటువంటి అంటే మలమూత్ర స్థావరమైన దానితో రమించేటువంటి స్త్రీ సొంతము నరకం మంచిదా ఈ జీవనం మంచిదా? అలాంటి వారికి నా గురించి సంసారాన్ని విడిపించేటువంటి మోక్ష బుద్ధి రాదు. నీకు కలిగినది నత్వాదృశి ప్రణయినీం గృహిణీం నీలాంటి ప్రేమపాత్రదాలను ఉత్తమ గృహిణీని గృహేషు పశ్యామి నాకు ఏ ఇంట్లోనూ దొరకదు నువ్వు ఒకదానివే ప్రణయునివి ప్రియురాలవు. యయ స్వవివాహ కాలే ప్రాప్తాన్ దృపాన్ అవగణయ్యా. నీ పెళ్లి సమయంలో ఎంతో మంది మహారాజులు, మహాయోధులు వచ్చారు. అలాంటి వాళ్ళని తృణీకరించి రఘోహరోమే ప్రస్తాపితః. సహత్యంగా సందేశారుడిని నాకోసం పంపించావు. ఉపస్మృత సప్తభత్య. ఎలాంటి వాడిని పంపావు? నా కథలు బాగా విన్న వాడిని పంపావు. అంటే నా భర్తకుడిని పంపావు. ఎవడు చెప్తే వాడు చెప్తాడు. అంటే ఉత్తమ దూతను కూడా నువ్వు ఎన్నుకున్నావు అంత మందిని కాదని. కాబట్టి నీలాంటి ఉత్తమురాలు ప్రియురాలు నాకు ఎక్కడ దొరుకుతుంది ఏమీ లేదు. ప్రస్తాపితః భ్రాతోహో విరూపకరణం యుధి నెజ్జితస్య. కోద్వాహ పర్వని తథ తద్వధం అష్టగోష్యం అంటే ఇది తర్వాత జరిగింది అన్నమాట. కథ ముందు ఉంది మనకి ఇందులో వెనకా ముందు చెప్పాడు. వివాహకారంలో నీ అన్నకు నేను వైరూక్యం చేశాను.

తర్వాత మనవాడి పెళ్ళిలో మీ అన్నను జూద మాటలో పంపించాడు. అయిపోయింది అంటే ముందర వస్తుంది మనకు. ఇక్కడ వెనక ముందు చెప్పాడు. ఇలాంటి దాన్ని కూడా. దుఃఖం సముద్ధం అసహో అస్మద యోగ దీత్య ఇలాంటి వాని ఎవరు సహించావు. ఒక్క మాట పడలేదు తండ్రి మనలను చంపావని కానీ మనలను అవమానించావు కానీ ఎందుకనలేదు అస్మద యోగ దీత్య. నా ఎడబారు పోతుందేమో అని భయంతో అవి కూడా గహించావు. నైవా నైవా బ్రవీయ గిమపితేన వయం జితా. ఒక్క మాట కూడా అనలేదు కాబట్టి ఇలాంటిని. సత్ప్రవర్తనతో మమ్ములను గెలుచుకున్నావు. మేము నీకు ఓడిపోయాం. నీ ప్రవృత్తితోటే వయంజితాః దూతః త్వయా ఆత్మలభనే సువిక్త మంత్రః ప్రస్థాపితో మయి చిరాయతి శూన్యమే తత్ నీవు పంపిన దూత. కొంచెం ఆలస్యం చేస్తుంటే ఇంకా నా జీవితం ఎందుకు, నా బ్రతుకు ఎందుకని బాధపడ్డావు. మాత్వా భత్వాతిహాస ఇదమంగం అనన్య యోగ్యం. నాకు మా శరీరాన్ని విడిచి పెడతాను అనుకున్నావు తిచ్చే తత్వై వయం ప్రతినందయామః. అలాంటి దానికి తగిన ప్రత్యుపకారం మేము నీకు ఏమీ చేయలేము. ఇలాంటి నీ ప్రవృత్తిని మేము అభినందిస్తున్నాము. ఏవం సౌరత సంలాపైహి. భగవాన్ జగదీశ్వర పరమాత్మ ఇలా సరస భాగవల తోటి స్వరతోరమయా ధీమే ఆత్మారాముడైన వాడు లక్ష్యంబా రుక్మిణి తోటి నరలోకం విడంబయన్ మానవలోకంలో ఉన్నాడు కాబట్టి మానవలోకాచారాన్ని ఆచరిస్తూ ఆమెతో కలిసి రమించాడు తథా అన్యాతామపి విభువు గృహేతు గృహవానివ ఒక ఈమె దగ్గరే కాదు ఇతర భార్యలైన ఇంట్లో కూడా సామాన్య గృహస్తుని లాగానే గృహమేదీయాన ధర్మాన్ గృహమేదీయ ధర్మాలను లోక గురువైన హరి ఎవరికీ ఎలాంటి అనుమానం రాకుండా ఆచరించాడు. అందరూ చూస్తే అబ్బా. ఇతను స్త్రీలోలుడు, ఇంత వ్యామోహం ఆడవాళ్ళంట తెప్పించాడు వీడికి అని అందరూ అనుకునేలాగా సామాన్య గృహస్త ధర్మాన్ని ఆచరించాడు అన్నమాట. స్వస్తి ప్రజాభ్యః పరిపాలయంతాం జ్ఞాయే నమాశ్యే నమహి మహీశా.

ఓ బ్రాహ్మణేస్య సుభమస్తు నిత్యం లోకాత్ సమస్తాత్ సుఖినో భవంతు అస్మద్ గురుభ్యో నమః ఈ అధ్యాయం మంచిదని ఈ అధ్యాయం పోలిద్దాం అనుకున్నాం. అంతా కళ్యాణం అలా రేపు మొదలు పెడితే అష్ట కళ్యాణాలు అయిపోయినాయి అని. ఆ అన్ని కళ్యాణాలు అయిపోయినాయి కదా. అష్ట భార్యల కళ్యాణాలు అయిపోయినాయి. ఆ సవా రే ఇది ఫలహారు వేయమని ఫలహారు వేయమని సుక్ష్మిణి కళ్యాణం నాక వారి అని

"Namah pankaja malini" - He who wears a garland of lotuses around His neck - meaning He who protects all. "Namah pankaja netraya" - He who received those same lotuses as His eyes - meaning He watches over the entire universe to protect it with those divine eyes. Such is the Lord's divine nature.

Placing His hand on its (the demon's) head - all sins depart. Praying thus that this great being be protected - Bhudevi (Earth goddess) prayed this. "Iti bhumyarchito, vagbhihi, bhagavan" - the Lord, thus worshipped by the Earth through words and devotion. "Datva abhayam, bhauma griham" - granting fearlessness, [He entered Naraka's palace].

He went there, gave it, was worshipped there, ate the banquet, then set out again. "Velli vastamandi" - we will come and go - alright, he said, and set out. How - since we have come this far, let us rest for a while - [after defeating Narakasura, Krishna accepted the hospitality of Bhudevi and the liberated beings before continuing].

All of them - none other - they are all aspects of Lakshmi Devi. They are all portions of Lakshmi. How does God work? He alone handles it all - does another beat? O Lord, is it not Her right? - [the 16,100 women liberated from Naraka's captivity are described as partial manifestations of Lakshmi who became the Lord's wives].

Look - "pratyud gamam" means going forward to receive the Lord when He arrives. "Asanam" - having a throne placed, seating Him. "Vara archanam" - excellent worship. "Pada chautyam" - washing the feet. "Tambulam" - offering betel. "Vishramanam" - giving rest. "Vijana" - fanning - [the speaker describes the proper reception protocol for honoring the Lord when He arrives, as prescribed in the shastras].

He acted out a small drama. This is called "nara prana ya kalaha" - a lovers' quarrel. Sometimes - because husband and wife - this is a secret, a worldly secret. When only husband and wife are at home and nothing much is happening - since no one else is around - [the speaker describes the sweet domestic quarrel between Krishna and Rukmini, a well-known episode in Canto 10].

"Vayuna udyana kalina, prati dikku pettale, bharya, vrikshanta ka botti, a kamani vatavaranam kuda, lobadi potadu" - the breeze from the garden at that time blowing in every direction - the wife like a tree - even that pleasant atmosphere would not yield - meaning: the entire aroused feeling and the atmosphere that excites the love between us - [Rukmini's reaction in the lovers' quarrel episode].

She wears and stays close to Him. She is Lakshmi. Such great ones - "lilaya dulatanoho, anurupa rupa" - He who plays in divine sport - she follows in a form perfectly suited to His form. "Prita hasmayanala chha, kundalamishta ganta, vokto, llasas" - with a pleased and gentle smile, swaying earrings, speaking lovingly - [Lakshmi's constant companionship with the Lord in perfect complementary beauty and grace].

"Samudram" - why did you entice the ocean? "Asaman" - we are not comparable to You in anything - you are saying we are not comparable to the ocean - how immodest. Such great ones - "Raja bhyah, bibhyatah, shubhru, samudram, sharanam, gata" - fearing the kings, O beautiful-browed one, they took refuge in the ocean - [Rukmini's ironic speech in the lovers' quarrel: the ocean (comparing herself to it) is flattered that the Lord chose her over all others].

Right - who would think of the Lord? Wealthy people think of Him. Why would they need Him? - they would say. That is why in this world, ordinarily the wealthy never remember Me. "Mam bhajanti, su madhyame, yayoratma samam vittam, janmai" - [the Lord says the wealthy rarely worship Him; it is those of modest means who have hearts equal to the Lord who truly seek Him].

You would say - oh no, we didn't do it for You - all of them were so proud of their strength - showing off their pride - saying they are powerful - and to tell the world they are not powerful, to destroy their arrogance - for those like that - [Krishna's purpose in His various heroic acts is to humble the prideful and demonstrate that true power rests in the Lord alone].

They recite it - Padma Purana recites it. For each chapter - the phala shruti (fruit of hearing). This is useful for reconciling couples who have separated from quarreling. Thus - "etavad uktva, bhagavan, atmanam, vallabha miva, manyamanam, ava" - [Krishna speaks the profound philosophical truths as part of the lovers' quarrel, which reconciles them and becomes a teaching on the nature of devotion].

Seeing the love-bond of the beloved ones in this journey of love - "hasya proudhim, ajanantya" - not understanding the humor in it - she thought it was real - she was afraid. "Hasya prodini, teliya natuvanti, priyulala yokka" - not knowing the playfulness - the beloved's - [Rukmini, not understanding Krishna was teasing her, actually became frightened by His words in the quarrel].

Speaking pleasantly - "parikaya punyam, nijam, kadu, ni matalu, vinali" - it is not a lie - they say one should listen to your words - if they say should we listen to words that make us cry like this? Then - "mukhamcha, tad vacha, mukham cha, prema samurambha, spurita adhara, vikshitum, katakshen, aruna apangam, sundara bro" - [Krishna praises Rukmini's beauty while the quarrel continues, admiring her flushed face and trembling lips].

True indeed. What did you say? One should find someone equal to oneself to marry - but will you marry me? That is correct, isn't it. For you to find your equal - what is that? To me, you are unequal in every way, I am unsuitable. Such a lowly, small, humble one as me - before You - [Rukmini's self-deprecating but irony-laden speech in response to Krishna's teasing about finding someone more suitable].

They will hate you. You will hate them. Those caught in the qualities of Prakriti - they hide inside. With the senses that are cast with the qualities of Prakriti - they perpetually maintain hatred. "Guru" - [the speaker explains that those bound by Prakriti's qualities are caught in cycles of attraction and repulsion, only the Lord's devotees transcend this].

Those who think themselves very wealthy - "our ashtasiddhis, ashta yogas, ashta avarana viranashaktis" as we call them - even Brahma, Rudra, and Indra who have all these powers - all the wealth they have - they offer it all at Your feet - [even the mightiest gods surrender their powers and possessions in worship at the Lord's feet].

Such ones - You are worthy of them. All that they have they offer in Your worship. All that You have, You offer for their grace. Therefore it is said: "they for you, you for them" - "dvandva dvandva" - thus this divine exchange - [the mutual relationship of love between the Lord and His great devotees: they give everything to Him, He gives everything to them].

"Gajitanubhava, atma" - He whose glory and power have been praised by such great ones. In this world, everyone gives only the body. But You - "You give even the Atma" - that is why I have come to You. "Tvam, atma dah" - meaning moksha (liberation) - [Rukmini declares that unlike ordinary husbands who give material things, Krishna gives the Atma itself - liberation - which is why she chose Him].

"Simho yada, svabali, vijapashuvum, svabhaagam, tebhyo, bhayat, nirvadhi, sharanam, prapannah" - a little reflection - you too are speaking a bit incoherently and you seem dazed. Even a little dullness seems to be in your intellect - [Krishna gently teases Rukmini that her speech shows she is overwhelmed with love-blindness, like one who has lost their wits].

"Em taiha vitasyam" - are they all here now? He turned toward the kingdom and came close. Even the emperors - coming from all directions - closing in. There is nothing, O Lord - meaning: having nothing - even so, having all those things for now - [the assembled kings and rulers offering everything to Krishna in tribute, recognizing His supreme sovereignty].

"Ubhayatra, iha paramulaloo, anni kokala tirche, bhartha naku kavalandi, nuvu okkadevey uudu" - a husband who fulfills all needs in both this world and the next - I want only You alone. "Anya paratra, kama puram, shanme, tava angrihi, aranam, shrutibhihi, bhramantya" - for me who wanders in samsara, Your feet alone are my refuge - [Rukmini's complete surrender: she desires the Lord alone as her eternal companion in this life and the next].

"Svaku, smashru, roma, nakha, kesha, pinaddham, antah, mamsas ti, rakta, krimi, vit, kapha, vitta, vatam, jeeva, jyavam, bhajati, kantam atihim, vimudhah" - the one who is called beloved, handsome, beautiful, and powerful - the beloved woman worships him - yet what is the body made of? Beard, hair, nails, hair, inside flesh, bones, blood, worms, excrement, phlegm, bile, wind - [the speaker quotes the verse describing the body's true contents to illustrate why all worldly beauty is illusion].

Just not looking at me as separate from You is enough. Understood? My love for You - who does not see me as separate from Yourself - may it remain forever. "Yerija, tvam, vriddha yah, upasta, rajottim matrah, manishyuta duhah" - [Rukmini's final prayer: may I never be separated from You in my devotion, and may my love for You alone be eternal and never diminish].

"Yudaya syabhi bhot saliya, mano priti, nava navnam" - some great women, even after marrying a good husband, keep desiring yet another handsome man - some of that type also exists. Your words are false - [Krishna continues to tease Rukmini about the fickleness of women in general while praising her exceptional steadfastness in contrast].

"Yad vakyaihi, chalyamanayah, nadihim, mayy apakarchitah" - though I spoke in so many ways, your mind did not move away from Me to any other place. "Ema bhajanti, dampatye, tapasa, vrata charyaya, kamatmanah, apavarge, cha, mohitah" - [the Lord praises Rukmini: despite all His teasing words meant to shake her, her devotion remained steadfast - and He reveals that this constancy itself is the mark of true supreme devotion].

The wisdom-filled, true vision that liberates from samsara - you have placed on Me as its value, on Me. Dreams cannot contain it. "Sudushkara, sou sutaram, durasitah" - how impossible it is, how extremely inaccessible this is for fools - [the Lord praises Rukmini's supreme wisdom: she has seen the truth and anchored her devotion in Him, which is the rarest and most difficult attainment].

Later - at our kinsman's wedding - he sent our brother as part of the gambling game. It is finished - that comes before us soon. Here what came before has been said. Even such a thing too - "duhkha, samudham, asaho, asmad, yoga, ditya" - such unbearable sorrow arising from separation from Me - [a reference to the dice game at the Kauravas' court where Yudhishthira gambled and lost - the story moves forward toward the Mahabharata war].

Concluding benediction: "O Brahmaneshya, subham astu, nityam, lokat, samastas, sukhinobhavantu, asmat gurubhyo namah" - may all Brahmins be blessed always. May all the beings of all the worlds be happy. Salutations to all our teachers. This chapter is auspicious - we intended to finish this chapter. Tomorrow begins - the Ashta Kalyanam (eight auspicious marriages of Krishna) [the final benediction ending Day 200 of the discourse].