బ్రహ్మ యోనిత్యమశ్చిత పరాం శ్రద్ధాయమే పత్మదు గురుహో భగవతో స్థితైక సింధ్రోహ రామానుజస్య చరణౌ చరణం ప్రపద్యే మాతా పితా యువతయస్తనయా విభూతి సర్వం జదేవ నియమేన మదన్వయాం ఆద్యత్యనః కులపతేర్వ కుడాభిరామం శ్రీమత్పదంగిలి యుగలం ప్రణమామి మోర్ధ్నా భూతం సరస్య మహదాత్వయ భట్టనాథ శ్రీ భక్తిసార కులశేఖర యోగివాహాన్ భక్తనంధిరేను పరకాల యతీంద్ర మిత్రాన్ శ్రీమత్పరాంకుచ మునిం ప్రణతోత్మి నిత్యం వసుదేవ సుతం దేవం కంస చాణూర మర్ధనం దేవకీ పరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుం హతసీ పుష్ప సంకా సంహార నూపుర శోభితం రత్న కంగణ కేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఉత్పుల్ల పద్మ పుత్రాక్షం నీల జీమూత సన్నిభం యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కుటిలాలక సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నిభాననం విరస కుండలధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం శ్రీ వత్సాంకం మహోరక్కం పునమాల విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం మందాల గంధ సంయుక్తం చారుహాసం సుశోభితం బైహి పించావ చూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేళి సంయుక్తం సీతాంబర సుశోభితం అవాప్త తులసీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుచద్వంద్వ కుంకుమాంచిత వక్షతం శ్రీనికేతం మహే స్వాతం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాష్టకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్సాయ యప్పటేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినస్యతి శ్రీ పుష్ణ పర బ్రహ్మణే నమః యాతం వశిష్ట నస్తారం శక్తే స్పౌత్రం కల్మషం పరాశరాత్మజం బుందే దుకతాతం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వై బ్రహ్మనిధయే వాసిత్సాయ నమో నమః యం ప్రౌరజంతమనుపేతమపేతకృత్యం దైవాయనో విరహ కాతర ఆజుహావ పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేదు తం సర్వభూత హృదయం మునిమానతోస్మి. శ్రీ సుఖ బ్రహ్మణే నమః కన్యాభరణి సంజాతం వధుల కులభూషణం శ్రీ రంగార్య గురో పుత్రం శఠ గోపమహం భజే అస్మద్ గురుభ్యో నమః

భగవత్ బంధువులారా వేన ఉపాఖ్యానం చెప్పుకుంటున్నాం. అంటే అంగ మహారాజు మృత్యుపుత్రికైనటువంటి సునీధను వివాహం ఆడాడని. అతనికి కలిగిన కుమారుడు వేణుడు. అతను పరమ దుష్టుడు, పరమ దుర్మార్గుడు. పరమ దుర్మార్గుడు అంటే మనం ఇంతవరకు దుర్మార్గులుగా చెప్పుకున్న వారందరూ ఇతని ముందర లక్షాంశం కూడా కాదు. హిరణ్యకశ్యపుడు కానీ, రావణాసురుడు కానీ, కుంభకర్ణుడు కానీ, శిశుపాలుడు కానీ మీరంతా అసలు లెక్కలోని వారే కాదు. ఎందుకంటే వాళ్ళు. పరమాత్మ మీద నమ్మకం లేదు, నేను పరమాత్మను స్మరించను అని పక్క వాళ్ళకు చెప్పటానికి అన్నారు తప్ప వాళ్ళ మనస్సులో ద్వేషం లేదు ఆయన మీద. వారని కానీ రేణిక శివుని కానీ రావణాసురుని కానీ స్వయంగా అన్నాడు కదా మీరు రాముడితో తాగడానికి ఎత్తుకొచ్చా అని ఏం చేశావు చెప్పు. కానీ వీడు హృదయంతోటి, మనస్సుతోటి, బుద్ధితోటి సర్వాత్మ అభిషింపుతాడు స్వామి. అందుకే అతని కల్మషం పోవట్టడానికి అతని దేహం నుంచే తానే రావలసి వచ్చింది పరమాత్మ. వాళ్ళందరినీ స్వామి చంపాడు. ఇతనికి ఇతనికి శిక్ష ఏమిటంటే భగవంతుని దండం కంటే శిక్ష బ్రహ్మ దండం. పరమాత్మ చక్రంతో చస్తే వెంటనే ముక్తి వస్తుంది. కానీ బ్రహ్మదండం పడింది అనుకోండి ఇగో మనకి అచ్చి చూడాలి మనం. అంటే బ్రాహ్మణ శాపం. బ్రాహ్మణ శాపం అందుకనే ఆ దితి కూడా ఏముంది అచ్చి కూడా తోటి చూస్తా సంతోషం కానీ బ్రహ్మదండం మాత్రం వద్దు. అంటే బ్రహ్మ దండం తోటే విష్ణువుతో విష్ణువుతో వాసు అవుతుంది అని చెప్పాడు కష్యపుడు అంతే కదా. ఎవరు రావణాసురుడు? ఎవరు శ్రీ శ్రీ రణకాయపుడు? ద్వారపాలకులే కదా. వాడు ఎందుకు వచ్చారు ఇలా బ్రహ్మ దండం తోటి. తనగా శపించాడండి. తనకాదులు శపించిన వారిని వారి శాపం వల్ల కలిగిన పాపం పోవడానికి తాను వచ్చి సంహరించి దాన్ని పోగొట్టాడు.

అంటే స్వామితో శిక్ష కంటే బ్రహ్మ దండం చాలా పెద్ద శిక్ష. అది వద్దు అది వద్దు అంటారు. అంటే మహాపాప అయితేనే వీడు ఎంబెడ పడేస్తాడు. స్వామి తాను రాడు. అందుకే వీనికి కూడా వీనుడికి కూడా అదే జరుగుతుంది. మనం నిన్న చెప్పుకున్నాం ఏమిటిది అంటే తదపత్యం వరం మన్య తదపత్యా అని చెప్పాడు. మంచి పుత్రుడి కంటే చెడ్డ పుత్రుడే మంచిది అన్నాడు. ఎవరాయన అంగ మహారాజు ఎందుకంటారా త్వరగా విరక్షి కుడుతుంది. పుత్రుడు సజ్జనుడు అయితే ఇంకా సంసారం మీద వ్యామోహం పెరుగుతుంది. సంసారం మీద వ్యామోహం పెంచే మంచి పుత్రుని కంటే విరక్తి కలిగించే దుష్ట పుత్రుడే మంచిది అనుకొని వాడు వెళ్ళిపోయాడు అన్నాం. అర్ధరాత్రి భార్యకు చెప్పకుండా కుమారుడికి చెప్పకుండా మంత్రులకు చెప్పకుండా అంగ మహారాజు అరణ్యానికి వెళ్ళాడు. తెల్లవారిన తర్వాత వెతికినటువంటి మంత్రులు, ఇతరులు, సాయుధ గూఢచారులు. ఏం నిర్ణయం చేస్తున్నారు? ఇక్కడి నుంచి కాదు, అసలు ఈ లోకం నుంచే వారు వెళ్ళిపోయారు అని ఆ నిర్ణయానికి వచ్చాం. ఇప్పుడు మరి రాజ్యం రాజులే రాజ్యం అయిపోయింది. కదా రాజు లేని రాజ్యంలో మనం చెప్పుకున్నాం రామ కూడా చెప్తున్నాడు. ఏది లేకపోయాక రాజు లేకుంటే ప్రజలు సోదరం తో ఉండలేరని శాస్త్రం. మళ్ళీ రాజు కాదు అది ఒక చర్చ వస్తుంది. అందరూ చెప్తాడు భృగువాయస్తే మునయః లోకానాం క్షేమ దర్శినః ఎవరు మునులు అంటే భృగు అత్రి యోశిస మహా వారు ఉన్నారే ఎంత మహర్షులు వాళ్ళు 13వ అధ్యాయం 14 కదా 14 వాళ్ళు లోకానాం క్షేమ దర్శినః లోకుల యొక్క క్షేమాన్ని చూసేవారు అంటే జగత్కయ్యాణాన్ని కోరే మహానుభావులు కాబట్టి అలాంటి వాళ్ళందరూ గోత్తర హేదరే నూనం పశ్యంతః పశుసామ్యతాం. రక్షకుడు లేకుంటే ప్రజలు పశువుల్లా అయిపోతారు అనుకున్నారు. అర్థమైందా అండి? పశు సామెతా అంటే పరపరం కొట్టుకుంటూ వస్తారు. పశువులు ఏం చేస్తాయి? కాపలా కాసేవాడు, పాలించేవాడు లేకుంటే గడ్డి పడేసి పశువులను చోరి చేయాలి. తాము తినవు. పక్క దాన్ని తినియ్యవు.

తినడానికి అంటే వచ్చిన దాని మొహలు కొట్టడానికి ప్రయత్నం చేస్తారు. అంటే వస్తువు చెడిపోతుంది ఎవరూ అనుభవించరు. ఇది పరిశ్రమ అండి. పచ్చులు ఏం చేస్తాయి? తాము తినవు, పచ్చ వాడని తిను. తినడానికి వచ్చిన వాటిని పొడిచి పారగొడతాయి. పోనీ తాము తింటాయంటే తాము తిను. రాజు లేకుంటే మానవులంతా పశువులైపోతారు. అంటే అంతా వ్యర్థంగా పొద్దుపుచ్చుతారు. వస్తువులన్నిటిని వ్యర్థపరుస్తారు అనుకొని. వీర మాతరమాహూయ సునీధాం బ్రహ్మవాదినః అప్పుడు సునీధను తల్లిని పిలిచారు ఋషులంతా పిలిచి బ్రహ్మవాదినః ప్రకుత్య సమ్మతం వేనం అభ్యసించన్ పతింపువః న్యాయంగా వాడు రాజ్యానికి యోగుడు కాదు. ప్రజలు కూడా వాడిని రాజుగా ఉండాలని ఒప్పుకోరు. కానీ ఎవడో ఒకడు రాజు ఉండాలి. అసలు లేని దానికంటే ఎవడు బాగా బావు చేస్తాడులే. లేకపోతే అలా ఏదో తెలియక చిన్నతనమో అజ్ఞానమో ఇలా ఉన్నాడు. పోతే బాగుపడకపోతానా అన్న భావంతోటి ప్రజలకి ఇష్టం లేని వాడిని భూపతిగా భూమికి రాజుగా అతిరాత్రి జగం చేశారు. కృత్వా నృపాసనగతం వేణం అత్యుగ్ర శాసనం వీడు వేణుడు. చండశాసనుడు కదా మహా భయం ఘూరంగా ఖర్చు ఇస్తాడు కాబట్టి అలాంటి వాడు రాజు అయ్యాడని తెలిసి దొంగలు అధర్మార్జులు అంతా గౌరాంతలం వాళ్ళు దాక్కున్నారు బయటికి రాలేదు అంటే ఒక విధంగా ప్రజలకు దొంగల బాధ తప్పింది. కానీ సమస్య ఏంటంటే అసలు దొంగ రాజే. ఆలోచించండి. ఇతరుల వల్ల వచ్చే బాధను తొలగించే రాజే బాధిస్తే ఎవరు చెప్పుకోవాలి? ఆ స్థితి రాబోతున్నాడు. ఏమయ్యా వీడు పరమ దుర్మార్గుడు చండశాసనుడు అని తెలుసుకొని నిల్యుహు దస్యవహ సద్యహ సర్పత్రస్తాయువాసవహ అని ఇచ్చాడు. పాముకు భయపడుతున్న ఎలుకల ఒరే. అంటే విద్వత్ వంగాలి అన్నారు. ఉదాహరణ చూడండి ఎలా ఇచ్చారో అన్ని గమనించాలి. అదే వ్యాకుడికి వాల్మీయుడికి ఒక గుప్పతనం అదే. దృష్టాంతం ఉదాహరణ చూస్తే అంత క్లియర్ గా అర్థం.

సర్పత్రస్తాయివా ధవః అంటాడు. పాముల చేత భయపడే ఎలుకల వలె అంటే ఎలుకకి ఏం పేరు మూషకము అని ముషస్తేయే. దొంగే దొంగలే మరి పామేమిటి? అదేమో పారుతుంది ఇదేమో పామేమో పారుతూ పోతుంది వెలుక పరిగెత్తుకుంది పోతుంది. జరగ దొంగతనం ఏమో ఎవరికీ తెలవదు. పాము దొంగలకి తెలుస్తుంది. అంటే దొంగని మింగేది పాము. రేపు పెద్ద దొంగ. రెండు భయంకరం. అంటే ప్రజలకు జరగ బాగా తప్పింది. పాము బాగా వస్తుంది. ఆలోచించాలి దిష్టాంతం తోటే మనకు ఏం అదే రుషులే గొప్పతనం అన్నారు. సర్పత్ర స్థాయి వాగవః అంటేనే శ్లోకమా? మూడోది మూడో శ్లోకం. నిలిల్యుహో దస్యవస్తద్యః సర్పత్రస్తాయివాసవః ఆ దృష్టాంతం తోటే మొత్తం పరిస్థితిని మనకు వివరిస్తున్నారు ఇవాసవః. ఆరోఢ నృపస్థానః ఉన్నద్ధః అష్టవిభూతిభి ఎలాగైతే వేనుడు రాజైపోయాడు సింహాసనాన్ని. అసిష్టించాడు. తన రాజరీకాన్ని బాగా పాదుకొలుపుకున్నాడు. అంటే గట్టిపడ్డాడు. ఏవేం చేయాలో అవన్నీ చర్యలన్నీ తీసుకున్నాడు. రాజరీయానికి భంగం వచ్చే వాటి అట్టేసి తొలగించేసుకున్నాడు, తను ఖచ్చిపడ్డాడు. అప్పుడు ఉన్నద్ధః అష్టవిభూతిభి. అణిమా మహిమా గరిమ ఇవన్నీ ప్రభువుకు ఉండాలి కదా. అష్టదిక్పాల శక్తులు ఉన్నవాడు రాజు అవుతాడని శాస్త్రం. అందుకే అవన్నీ కూడా తీర్చుకొని ఉన్నతః అంటే గర్వితః. నాకేమండీ నేనే అత్త దిక్కుల ప్రభావం రావని నేనే బ్రహ్మను నేనే విష్ణువును నేనే రుద్దుగుణ్ణి రక్షిస్తాను శిక్షిస్తాను సృష్టిస్తాను ఇంకా నాకేం తక్కువ

ఇలాంటి అహంకారం కరవాడై అవమీని మహాభాగాను స్తబ్దః సంభావిత స్వతః స్వతః సంభావితః తనను తాను ఎక్కువగా గౌరవించుకుంటూ గౌరవించుకుంటూ మహానుభావులను అవమానించడం మొదలు చేశారు. నేను రాదునండి. ఏమన్నా అలా ఉన్నాయి. మీరేం చేసినా అన్నీ నాకే చేయాలి. ఇంకోడిని ఎవరినీ గౌరవించవద్దు, పూజించవద్దు. అన్నీ నేనే. తనను తాను ఎక్కువగా ఊహించుకుంటూ మహానుభావులను అవమానించడం మొదలుపెట్టాడు. ఏవం మదాంతః ఉత్సిక్తః. నిరంకుశైవద్విపః అంకుశము లేని ఏనుగులాగా మదాంధుడై బాగా గర్వించి దురభిమానంతోటి పర్యటన్ ప్రథమ స్థాయ కంపయన్నివరోదసి. భూమి ఆకాశాలను కంపింపచేస్తున్నట్టుగా రథాన్ని అధిరోగించి అంతట సంచరిస్తూ నయష్టవ్యం నదాతవ్యం నపోతవ్యం ద్విజాహ సచితో. మీరు యజ్ఞము చేయవద్దు, దానము చేయవద్దు, హోమము చేయవద్దు. స్వయంగా రాజే తిరుగుతూ సాటింపు చేశాడు. మొత్తం రాజ్యంలో ఎవరు యజ్ఞం చేయవద్దు, ఎవరు హోమం చేయవద్దు, ఎవరు దానం చేయవద్దు. ఇతి న్యవారయతు ధర్మం భేరీ ఘోషేన ఒత్తుగా కాదు తాటింప అంటాం. తాటించే ముందు భేరీ కొడతారు అందరూ కూర్చుంటారు కదా అలా భేరీ ఘోషం తోటి ఇలాంటి ధర్మ కార్యాలను. పూర్తిగా వారించాలి వర్షం బాగానే పడింది వర్షం రాత్రి బాగా పడింది పడిందా వర్షం బాగా పడింది మంచి వర్షం పడింది ఆ దాన్ నేవారేయ ధర్మం భేనీ ఘోషేణ సర్వసః వేనస్యావేక్ష్య మునయః దురువృత్తస్య వికేష్టితం విమృశ్య లోకవ్యసనం కృపయా ఊచుస్మ సత్రిణః మరి అతన్ని రాజుగా చేసిన మునులు ఉన్నారే అతని యొక్క దుష్ట ప్రవృత్తిని చూశారు వేనస్య అవేక్ష మునయ దురు తస్యం చేషితం. సరే వారు దుశ్చరిత్రులు. వారి పనులు ఇంకా చండాలంగా ఉన్నాయి అని దాన్ని చూసి విమృశ్య లోక వ్యసనం కృపయా ఊచుహు లోకమునకింత బాధ కలిగింది అని దయతో.

ఇది పక్క వాడి నృకులు ఉంటారు కదా వాళ్ళందరితోటి ఇలా అంటున్నారు అహో ఉభయత ప్రాప్తం లోకస్య వ్యతనం మహతు. ఇప్పుడు ఏమైందంటే రెండు అరకత్తెలు ఒక కోకం అంటామే రెండు రకాల కష్టం ప్రజలకు వచ్చింది. రాజు లేకుంటే దొంగల బాధ. రాజు ఉంటే వాడే దొంగ అయ్యాడు. రాజుతో బాధ అటు దొంగలతో బాధ. లోకానికి ఇద్దరి నుండి వ్యసనం వచ్చి అహో ఉభయత ప్రాప్తం లోకస్య వ్యసనం మహతో దారుణి ఉభయతో దీప్తే ఇవ. సత్కర పాలయోహో దొంగలతో బాధే రాజుతే బాధ ఎలాంటిది ఇది దారుణి ఉభయతః దీప్తే మనకు అర్చిరాజులను అలాగే తిరువచన పుట్టినాల్లో చెప్తారు ఇదే ఉదాహరణ. అంటే ఇది అదే చెప్పాము నాకు మన ఉపశాసన కూడా. ఆళ్వారు ప్రబంధాలు రాశారు అంటే పురాణాలు చదువుకోకుండా, పురాణాలు వినకుండా రాసినవి కావు. అయితే చదవకున్నా కానీ పౌరాణిక జ్ఞానం పరమాత్మముతో వారంతా లభించింది. ఇందులో మనకు నాన్ ముఖం దానిలో మాట వస్తుంది. రావణాసురుడు బ్రహ్మ దగ్గరికి వరం కోరడానికి వస్తే పరమాత్మ చిన్న పిల్ల వాడిగా ఒడిలో కూర్చొని తన కాలి వేళ్ళతోటి 10 తలకాయలు ఎక్కబెట్టి చెప్తాడు తనకు. వీడు రావణాసురుడు, వీడు మామూలు బ్రాహ్మణుడు కాదు గుర్తించు. ఆ బాగా రాశారు నాలుగు గ్రంథాలు ఆ తిరుమ చేయాలి వారు. వారి గురించి ఎందుకు ఉందండి అంటారు స్వామి గారు. యా స్కాందంలో ఉంది పాత్మంలో ఉంది కండ్ బురాణ పరిక్ష లోక లోక చదివించారు. అంటే ఆడు వారి దగ్గరికి పురాణ జ్ఞానం ఉందన్నమాట అదేంటి అపచారం. వారి జ్ఞానం ఉండటం ఏంటి వారు దైవదత్త జ్ఞానులు కదా. కొందరు చదివి ఉన్న వాళ్ళు ఉంటారు. కొందరు పరమాత్ములు పోలే జ్ఞానం చదువుతుంది. లేనిది చెప్పరు కానీ ఇది ఎలాంటిదే. దారుణి ఉభయతః దీక్తే మనం పొయ్యిలో కట్టె పెడతాం కొర్రా అంటాం చూడండి. కొన్ని కట్టెలు ఏం చేస్తాయని మనం పెడితే అటు అంటుకొని ఇటు అంటుకుంటుంది ఈ కొన కూడా. ఈ కొన మండుతుంది, ఆ కొన మండుతుంది. రెండు కొనలకు నిప్పు అంటుకున్న కొర్రాయి గతి. మధ్యలో మధ్యలో పిల్లి ఉంటుంది, అందులో ఉంటుంది. అందులో చీమరాయి అప్పుడు కూడా ఉంటాయి. వాటి గతి ఏంటి? ఒక పక్క మడితేనే పక్కకి వెళ్ళిపోవచ్చు అండి. అటు పక్క మంట ఉంది, ఇటు పక్క మంట ఉంది, మధ్యలో పురుగులు ఉన్నాయి. ఏం కావాలి? ఆ స్థితి ఉంది ప్రజలకు ఉంటుంది.

రెండు పక్కల మంట అంటుకున్నటువంటి కొర్రాయి మధ్యలో ఉన్న పురుగుల లాగా ఈ ప్రజలకు అటు దొంగల వల్ల బాధ ఇటు చూస్తే రాజుల వల్ల బాధ. ఇలా రెండు రకాల బాధలు వచ్చాయి వీళ్ళకు యతనం మహత్ తస్కర పాలయోహో అరాజక భయావేత కృతః రాజ అతదరహనః. న్యాయంగా రాజు కావడానికి తగని ఇతన్ని రాజు లేనందువల్ల వచ్చే బాధలు తొలగించడానికి రాజును చేశాం. కానీ ఇప్పుడు తతోపి ఆభిర్భయం అద్యా ఇప్పుడు భయం రాజు నుంచే వచ్చింది. రాజు లేనందువల్ల కలిగే భయాన్ని తొలగించడానికి రాజు చేస్తే ఆ భయం రాజు నుంచే వచ్చింది. తధముస్యాత్ స్వస్తి దేహినాం. ప్రజలకు శుభం ఎలా జరుగుతుంది? వానలు అంటారు బ్రాహ్మణులు. ఎవరు బ్రాహ్మణులు? ప్రజాక్షోమం వానలకు రాజులకంటే వీళ్ళు కోరుతారు. అంటే ప్రజలను న్యాయంగా పరిపాలించగల వారిని రాజులు చేస్తారు. తప్ప మేమే రాజులం అవుతాం, మేము పరిపాలిస్తామని ఏ బ్రాహ్మణుడు పురాణాల్లో చెప్పలేదు మనకు. వశిష్టుడు ఉన్నాడు, అగస్త్యుడు ఉన్నాడు, ద్రోణాచార్యులు ఉన్నాడు, దాని వాళ్ళందరూ ఏం చేశారు? మా ఎవరు గజ్జుడు, ధౌమ్యుడు. వాళ్ళంతా ఉత్తముడిని రాజును చేశారే తప్ప. అందాక మేము చూస్తా లేండి అన్ని ఇంచార్జ్ ఉంటారు కదా ఏ బ్రాహ్మణుడు కాలేదు. వాళ్ళకి ఆశ లేదు. వాళ్ళ పని క్షేమం జరికించడం. ఎవరు న్యాయంగా వ్యవహారిస్తారో వాడికి అధికారం ఇస్తారు. వాడు తప్పు చేశాడు వీళ్ళు శిక్షిస్తారు. ప్రజలందరినీ రాజు శిక్షిస్తే, రాజు తప్పు చేస్తే పురోహితులు శిక్షిస్తారు. రాజును కూడా దండించగలవాడు పురోధికుడు. నా కలియుగంలో పురోధి సంగతి చూస్తున్నాం కదా. ఏమైంది ఇక్కడ కారణం? స్వార్థం కొంచెం అంకురిస్తే బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ్యాన్ని కోల్పోతాడు. స్వార్థపరుడే బ్రాహ్మణ్. చెప్పాం కదా బ్రాహ్మణ అచ్యతు దేహోయం నహి భోగాయ కల్పతే. అది మందులో కూడా వస్తుంది పాలపందులో కూడా వస్తుంది. బ్రాహ్మణి శరీరము సుఖమును అనుభవించడానికి కాదు. కృష్రాయ తపస్సే వాడు బ్రాహ్మణుడికి శరీరం చూసి పుట్టిన కారణం ఏంటంటే అన్ని వ్రతాలు తపస్సు కష్టపడటానికి. ప్రేచ్య సుఖాయ కర్తతి పరలోకంలో సుఖానుభవం తప్ప ఈ లోకంలో బ్రాహ్మణుడికి సుఖం లేదు ఇతరుల సుఖమే బ్రాహ్మణుడి సుఖం.

అందుకే ఋషులందరూ కలిసి ఎలా కొచ్చి ప్రజలకెలా క్షేమం కలుగుతుంది అని ఆలోచించి అహీర్వ పరస్పోషః పోషకస్యాపి అనర్ధభృతు అయ్యా కొటేషన్ ఇది. అహేరియో భయ కోషః కోషకస్యాపి అనర్ధకుతో పాముకు పాలుతో పాలు పోసి పెంచితే పెంచిన వానికి ఆపద వస్తుంది. కదా? పాముకు పాలు పోసి పోషిస్తే ఆ పామ ఏం చేస్తుంది? పోషించిన వాడినే కాటేస్తుందండి. పోషకస్యాపి అనర్ధ కృతు అలాగే రాజును చేశాము చేసిన మనకే ఇసరొచ్చింది. కాబట్టి అనర్థ భృతు వేన ప్రకృతి వసలః సునీశా గర్భ సంభవః వేనుడు పుట్టినప్పటి నుంచే దుర్మార్గుడు. ఎందుకంటారా వాడు పుట్టిన చోట అలాంటిది. ఎక్కడ పుట్టాడు వాడు? సునీధా గర్భ అదే చెప్తున్నాడు ఆ మాట. సునీధా గర్భ సంభవః. సునీధ కడుపులో పుట్టాడు. ఆమె ఎవరు? మృత్యు కూతురు. ఎవరండి? మృత్యువు ఎవరండి? అధర్మ పుత్రుడు. మనం చెప్పుకున్నాం కదా, మనం కథ చెప్పుకున్నాం కదా. అధర్మము, అధర్మం పుత్రుడు మృత్యువు, మృత్యువు పుత్రుడు సునీత. ఎలా ఉంటుంది ఆమె? ధర్మంగా ఉంటుంది. అలా అని చెప్పి కొడుకు వీడు. అంటే వాడు పుట్టిన చోటే అలాంటిది. వీడు చెప్పడా? రావణస్యానుజో భ్రాత విభీషణైతి శృతః. ఇందులో రావణో నామ దుర్వృత్తా అని మొదలు పెట్టాడు విపీణ అనువులో. రావణో నామ దుర్వృత్తా తస్యాహ మనుజః. పరమా దుర్మాకుడు ఉన్నాడు రావణాశ అని నేను వారి తర్వాత పుట్టిన వాడిని. చాలు నా పరిచయం అదే ఇంకేం కాదు ఇంత గొప్పవాడు చెప్తున్నాను. వాడు 10 నెలలో 10 ఏళ్లో గడుపులో ఉండి. వాడు ఏ కడుపులో ఉన్నాడో నేను అక్కడ అందులోనే ఉన్నాను కొంతసేపు. అంటే దుర్మాగుడు ఉన్న ఇంట్లో కొన్నాళ్ళు ఉంటే మనం ఎంత మంచి వాడమైనా కొన్ని అవాసలు పైను జాస్తురం.

కదా అలాగే సునీధా ఒకే శ్లోకం లేదు శ్లోకం ఉంది కదా సునీధా గర్భ సంభవః సునీధా గర్భంలో పుట్టినటువంటి వాడు వీడు నిరూపితః ప్రజాపాలః సజిఘాంసతి వైప్రజాః ఏం కావాలి? ఈ విషయం చెప్పకుండా చెప్పకుండా చెప్పుకోవడం అది. నైత్యానుసంధానం అంటాం. అది సాంప్రదాయంలో అబ్బే నేను చాలా నీచున్నండి. పెద్దడు మీద నన్ను కాపాడాలి. మన అయోగ్యతను చెప్పుకోవడమే ధర్మం. నేను ఇంతటి వాడిని అంటే మునుగుతాడు. అబ్బే నాకేం లేదండి అంటే పక్కోడు దయ తెడుస్తాడు. స్వరూపం అది అలా చెప్పుకున్నాం. అందుకోసమని ఇందులో వేణ ప్రకృత్యైవ సరః నిరూపితః ప్రజాపాలః సజ్జిఘాంసతి వైప్రజాః అలాంటి వాడిని ప్రజలను పరిపాలించవయ్యా, బ్రతికించవయ్యా, పోషించవయ్యా, రక్షించవయ్యా అని నియమిస్తే ఆ రాజు ప్రజలను చంపేస్తుంది. మన పాటలో భక్షిస్తున్నాడు. యుగాదుర్వైప్రజాః తథాపి శాంత్వయేమాముం నాస్మాన్ సత్పాటకం స్తుసేతి నీకెందుకయ్యా బాధ అంటే. మాము రాజుగా చేసినవాడు ప్రజలను బాధ పెడుతుంటే ఎవరిది పాపం అది ఎవరికి వస్తుంది అది? మాకు వస్తుందండి ఇది అలా జుమ్మాకు పెట్టినందుకు. ప్రజలను పీడించే వాళ్ళు అది చేస్తే ఆ బాధ చేసిన వాడికే వస్తుంది. ఏమంటారంటే కింగ్ మేక అరేదు అంటాం కదా. ఆ కింగ్ మేక తప్పు ఊరికే వస్తుంది జుమ్మాకు గురించి. కాబట్టి మాకు ఆ పాపము రాకుండా ఉండటానికి ప్రయత్నం చేద్దాం. బాధ ఏంటి అంటే రెండు రకాల బాధ విడిక బాధ అలాగే ఉంది. ప్రజలకు అలాంటి బాధ చూడండి ఎంత సమస్య వస్తుంది అంటే ఇలాంటి బాధ ప్రజలకు అలాంటి బాధే తమకు అలాంటి బాధే ఉంది తమకేం బాధ అంటే కోపం వచ్చి వాడిని చంపామనుకోండి రాజుని చంపిన పాపం ఇలకొస్తుంది వాడిని కొనసాగించామనుకోండి పోయిన పాపం వీడికే వస్తుంది. రెండు పాపములు వీడికే. వాడు ఉంటే వేరే బాధ పడతారు ఆ బాధ ఆ పాపం తనకు. వాడిని చంపాము అది రాజ హత్య పాపం తనకు.

కాబట్టి రెండు విధ పాపం మనకు వస్తుంది కాబట్టి వాడిని చంపకుండానే ప్రజలకు కలిగే బాధను తగ్గించే ప్రయత్నం చేద్దాం. స్వాంత ఏమ అమ్ముం. వానికి మెల్లగా మంచి మాటలు చెప్పి అత్తు చెబుదాం. నాన్న అసలు కాదరా బాబు వద్దురా ఇలా చేయకూడదు. నువ్వు రాజువు ఇలా ప్రవర్తించాలని మనకి ధర్మాన్ని బోధిద్దాం అచ్చ చెబుదాం. ఇక బతిరాడుదాం మరి రాజు కదా బతిరాడాలి. రాజు నేను రావడ అనొద్దు నాయనా తప్పు రాడని చెప్పాలి మరి. అది కాదు ఇచ్చిన పాపం. వినకుంటా అప్పుడు చూద్దాం. అందుకే అంటున్నారు సాంత్వయేమా నాత్మాన్ తత్పాతకము స్పృశేతు ఇలాంటి వాడిని వదాత్ చెప్పుకుంటాము ఎందుకంటే ఆ పాపం మనకు రాకూడదు. రాజు ప్రజలను బాధించడం వల్ల కలిగే పాపం. మనకు తాగకుండా ఉండాలంటే రాజును మంచివానిగా మారుస్తాది. ఆ పని చేతాము పద్విజద్భిహి అసద్వృత్తః వేనః అస్మాభిస్కృతో నృపః ఈ బాధ మీకెందుకయ్యా అంటే వాడు దుర్మార్గుడని, రాజుగా పనికిరాడని, ప్రజలను బాధిస్తాడని అన్నీ తెలిసి వాడు నాజం చేశాడు మరి. తప్పు ఎవరిది? మాది. ఇది తెలియకుండా చేసి రాజు మంచివారిగా ఉండి తర్వాత చెడవాడైతే పరమనది కాదు. వాడు పనికిరాడు అని తెలుసు. దుర్మాగుడు అని తెలుసు. బాధిస్తాడని తెలుసు, తెలిసి చేశాం. పాపం మనకే వస్తుంది. కాబట్టి అతన్ని దారి మోపి చేద్దాము. శాంతితః యదినో వాచం నగ్రహిస్యతి అధర్మ కృతు మీ మర్యాదగా ప్రార్ధించినా ఓదాల్సిన అట్లా చెప్పినా. ఒకవేళ మనం చెప్పే మాటలను అధర్మాన్ని ఆచరించేటువంటి రాజు వినకుంటే లోక ధిక్కార సందగ్ధం దహిష్యామః స్వతేజస ఆ సచ్చిన మనం చంపుదాం. అంటే అప్పుడు పాపం మనకు రాదు. ఎందుకు రాదంటే వాడు సగం చచ్చాడు అప్పటికి. ఎలా చచ్చాడు? లోకులందరినీ బాధించడం వల్ల ఇందరి ఘోష వాడికి ముట్టి చచ్చాడు. వాడిని మనం చంపలేం. మర్యాదగా చెప్పుదాము విన్నాడు బాగుంటుంది వినలేదు మనమే చంపేద్దాం. ఎలా స్వతేజస. ఇదం బ్రాహ్మం ఇదం క్షాత్రం. వింటాడు ఉంటాడు లేకుంటే పోతాడు.

అప్పుడు పాపం మనకు రాదు. వాడు సగం తెచ్చాడు కాబట్టి. అందుకే అంటున్నాడు లోకభిక్యార సందగ్ధం దహిస్యామః స్వధేయతః ఏవం అధ్యవసాయ ఏనం. ఇలా వాళ్ళ మనస్సులో తమ తాము నిర్ణయించుకొని మునయః గూఢ మన్యవః యాసురు సాబ్ చెప్తా అభిప్రాయం. ఎలా వెళ్ళారు రాజు దగ్గరికి మునులు గూఢ మన్యవః కోపాన్ని లోపట దాచుకొని వెళ్ళారు. అంటే కోపంతోటే వెళ్ళారు. కానీ పోపం బయట వేస్తాం కాడ అది. నాయనా అక్క అమ్మ కూడా పోయారు. మర్యాదగా విన్నావు బాగుంటావు విన్నావు పోతావు. సిద్ధపడి వెళ్ళారు. కానీ మొఖంలో అలాంటి భావం ఏది చూపడలేదు పరమ శాంతంగా రుషులు కదా పరమ సాత్వికులు. అందుకే గూహమన్యవః ఉపవ్రజ్య అబ్రవన్ వేనం శాంతయిత్వాచ తామసిహి దగ్గరికి వెళ్లి మంచి వాళ్ళందరిని కాస్త ఓదార్చి అతనితో మాట్లాడుతున్నారు నృపవర్యా నిబోధేతత్ యత్తే విజ్ఞాపయామ భోహో మహారాజా. మా విజ్ఞాపనను అర్థం చేసుకో, తెలుసుకో. ఆయుహు శ్రీహి బల కీర్తీనాం తవ తాత వివర్ధనం. ఎందుకు వినాలి అంటావా? మా మాటలంటే ఏమనుకుంటున్నావ్? ఏదో కబుర్లు కావు. మా మాటలు ఆయుష్షను, సంపదను, బలమును, కీర్తిని పెంచుతాయి. నీకు మాకు కాదు. దుర్మాకుడు నీకే అంటాడు. అందుకే తావా అన్నాడు నీకు. నేను చెప్పే మాటలు నీకు ఆయుష్యాన్ని, ఐశ్వర్యాన్ని, బలాన్ని, కీర్తిని పెంచుతాయి. అలాంటి మాటలను కొంచెం జాగ్రత్తగా విని అర్థం చేసుకో. ధర్మ ఆచరిత పుంసాం వాంగ్మన కాయ బుద్ధిభిహి. లోకంలో మనవులు ధర్మాన్ని ఆచరించాలి. ఎలా? త్రికరణములతో కాదు, చతుష్కరణములతో. నాలుగింటితో ఆచరించాలి. మనమందరం మూడితో ఆచరిస్తామంట. త్రికర్ణ శుద్ధి అంటాం. చమత్కారం ఏమిటంటే త్రికర్ణ శుద్ధిగా ఉన్నవారందరూ నాలుగు అశుద్ధిగా ఉంటుండట. బుద్ధి వేరే ఉంటుంది. మనస్సు వాక్కు కాయం మంచిగా ఉన్నా బుద్ధిలో చెడు ఆలోచిస్తే దాని గతి ఏమిటి? అందుకే రుషులు ఇంకా పైకి వెళ్ళారు. వాంగ్ మన కాయ బుద్ధిభి వాక్కు తోటి, మనస్సు తోటి, శరీరం తోటి, బుద్ధి తోటి నాలుగిరి సమం ఆచరిస్తే లోకాన్ విశోకాన్ వితరతి.

ప్రజలందరినీ దుఃఖం లేకుండా చేస్తుంది. అధ ఆనంత్య మా సంగినా. ఇంకా అంతకంటే బెటర్ అని చెప్పి ఏమిటంటే ఆచరించేవాడు తనకు ఆశ లేకుండా చేస్తే వాడికి పరమ బలం వస్తుంది. వాక్కు, మనస్సు, శరీరము, బుద్ధి నాలుగింటితో ఆచరించేవాడు అనాసక్తిగా ఆచరిస్తే ధర్మఫలితం ప్రజలకు శుభము మంగళము అయితే ఆచరించే వారికి క్షేమం మోక్షం ఉంటుంది. అంటే రాజైన వారు నిస్వార్ధంగా పరిపాలించాలి. ఈ నిస్వార్ధమును క్షో చేయకూడదు. హృదయపూర్వకంగా ఉండాలి. బుద్ధిపూర్వకంగా ఉండాలి. నేను నిస్వార్థంగా ఆచరిస్తాను. ఉన్నానన్న అభిమానం కూడా ఉండకూడదు రాజుకు. అదే జ్ఞాతృత్వాభిమానం చెప్పాను కదా భోక్తృత్వాభిమానం జ్ఞాతృత్వాభిమానం అంటామే. నిస్వార్ధముగా ఆచరించేవాడు నేను నిస్వార్ధంగా ప్రజాహితాన్ని చేస్తున్నానండి అనుకున్నాడు అంటే ఇవన్నీ మళ్ళీ గంగల కరుస్తుంది. అందుకే బుద్ధి అన్నాడు. ఈ రీతిలో లోకాన్ విశోగా విదరతి అద ఆనంత్యం అసంగినాం. ఆసక్తి లేకుండా చరిస్తే ఆనంత్యం. ఆనంత్యం అంటే మోక్షం. అలాంటి రాజుకు మోక్షం వస్తుంది. సతే మావినే విలసేతి వీర ప్రజానాం క్షేమ దర్శనః. కాబట్టి నాయనా ప్రజలకు క్షేమాన్ని కలిగించడానికి కావలసిన ధర్మము నీ దగ్గర నశించకూడదు. నశించినవి చెప్పడం లేదు. చాలా జాగ్రత్తగా హెచ్చరిస్తున్నారు. రాదైన వారు ఏం చేయాలి? ప్రజలకు క్షేమాన్ని కలిగించడం. ప్రజలకు క్షేమాన్ని కలిగించడం రాజధర్మం. ప్రజలకు క్షేమాన్ని కలిగించేటువంటి రాజధర్మము నీ దగ్గర నశించకూడదు. ఇంకా ఉండాలి అర్థం. యస్మిని వినస్తే నృపతిహి ఐశ్వర్యాదవరోహతి. ఎంత బాగా చెప్తున్నారంటే అలాంటి ధర్మం నాకు ఇస్తే ఆ రాజు పదవి ఇచ్చి దిగిపోతాడు.

ప్రసరిస్తున్నారండి. నా ఇష్టం అంటావేమో. ప్రజలను కష్టపెట్టే రాజు సింహాసనం మీద ఉండడు. ఐశ్వర్యాదవరోహతి ఐశ్వర్య అంటే శాసనమే కదా అధికారం ఈశ్వరత్వం అండి. శాసనమే. ప్రజలను బాధించేటువంటి రాజు శాసకత్వము నుండి దిగిపోతాడు. రాజ్య భ్రష్టుడు అవుతాడు అని చెప్తున్నాడు. ఐశ్వర్యాదవరోహతి రాజన్ అసాధ్వమాత్యేభ్యః చోరాదిభ్యః ప్రజానృపః రక్షణ యదా బరింగుణ్ణన్ ఈ ప్రత్యేక మోదకే రాజు ప్రజలను దొంగల నుండే కాదు దొంగ మంత్రముల నుండి కూడా కాపాడాడు. ఉంటారు మంత్రులు దొంగలు అలాంటి వాళ్ళు. రాజు దగ్గర అన్నీ మంచి చెప్పుకుంటూ ప్రజల దగ్గర దోసుకునే దొంగ మంత్రులు చాలా మంది ఉంటారు అప్పుడే ఉన్నారట ఆలోచించండి. అందుకే అసాధు అమాశ్యేభ్యః దుష్ట మంత్రుల నుండి అలాగే చోరీభ్యః దొంగల నుండి ప్రజలను కాపాడితే కాపాడిన రాజు రక్షణ యధా బరింగురుణ్ణన్ అలా కాపాడితేనే ఆ ప్రజల నుండి పన్ను తీసుకునే హక్కు రాజుకు ఉంటుంది. ఆ పని చేయలేదు మేము పన్ను కట్టాము అని ప్రజలు స్ట్రైక్ చేయొచ్చు. అందుకోసమని రక్షన్ యథా బలింగృణ్ణన్ ఇహ ప్రేచ్యతే మోదతే. అలాంటి రాజు ఏ లోకంలో సంతోషంగా ఉంటాడు? పరలోకంలో కూడా మంచి స్వర్గాన్ని పొంది సుఖిస్తాడు. కానీ ప్రజలను కాపాడకుండా నన్ను తీసుకున్నాడు అనుకోండి ఇక్కడ బాగా చెప్పడు అక్కడ బాగా చెప్పడు. మోదతే ఇహ ప్రేత్య చ మోద్యతే యస్య రాష్ట్రే పురే కైవ భగవాన్ యజ్ఞ పురుషః విద్యతే స్వీన ధర్మేణ జనైహి వర్ణాశ్రమాన్వితైహి ఇంతకీ ఏమిటి అంటే ప్రతివారి రాజ్యంలో ప్రజలు యజ్ఞములు చేస్తూ పరమాత్మను ఆరాధించాలి. అంటే యజ్ఞములు తమ తమ వర్ణ ఆశ్రమ ఆచార ధర్మములలో భాగం.

విడిగా ఆచరించడం కాదు నిత్యం మాత్రం ఉంటుందేమో ప్రతి వాడికి ఉంటుంది. అందువల్ల ప్రతివాడికి బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వైశ్యాదులందరికీ కూడా తమ తమ ఆశ్రమ ధర్మ బ్రహ్మచర్యము గృహస్తం ఉంది కదా వాన ప్రతిలాంటి చోట అన్ని ధర్మములలో అన్ని ఆశ్రమములలో అన్ని వర్ణములలో. పరమాత్మను యజ్ఞములతో ఆచరించుట ఆరాధించుట ధర్మముగా ఉంది. అలా ఆరాధించబడుతూ జనైహి వర్ణాశ్రమాన్వితైహి సత్యనాజ్ఞః మహాభాగ భగవాను భూత పావనః అలా. ప్రజల చేత ఆరాధించబడుతున్న పరమాత్మ ఆ రాజునకు పరిపుష్యతి. ప్రసన్నుడవుతాడు, సంతోషిస్తాడు ఎందుకంటే విశ్వాత్మ. పరమాత్మ అంతగా వ్యాపించి ఉన్నాడు అంటే వీళ్ళందరికీ ఆయన ఆత్మ. ప్రజలకి ఈయన ఎట్లా రాజు అయితాడో ఈ రాజులందరికీ రాజు ఆయనే రారాజు ఆయనే. కదా అంటే ఎవరి రాజ్యంలో చక్కగా హోమములు, ధర్మములు, యజ్ఞములు, యాగములు జరుగుతాయో అలాంటి రాజు విషయంలో పరమాత్మ సంతోషిస్తాడు. ఎందుకు తన శాసనంలో ఉన్నందుకు. బాగా పరిపాలిస్తున్నందు కాదు గమనించండి. ఈ రాజు నా కాసనాన్ని పరిపాలిస్తున్నాడు. ఆ పని రాజు చేయలేదు. రాజు ఎలా తన సాధనాన్ని తిక్కరించినటువంటి వారిని శిక్షిస్తాడో. మరి పరమాత్మ కూడా ఈ రాజును చూసారా? చాలా జాగ్రత్తగా చెప్పు మళ్ళీ నీకు నీకు ఊరడం కాయం. మరి ఉండదు మర్యాదగా విన్నావు ఉంటావు నా రోజులు. కాదు. నీ శాసకత్వం పోతుంది, మేము కాదు వాడే చేస్తాడు. తన శాసనంలో ఉన్న రాజు విషయంలోనే ప్రభువు పరమాత్మ సంతోషిస్తాడు, ప్రసన్నుడు అవుతాడు. తన శాసనం ధిక్కరిస్తే శిక్షిస్తాడు. అందుకే తస్మిన్ తుష్టే కిమ ప్రాప్యం జగతా ఈశ్వరేశ్వరే సకల జగత్తులకు నాయకులైన వారికి నాయకుడైన పరమాత్మ సంతోషిస్తే ఇక ఈ రాజు ఈ ప్రజలు పొందరానివేమున్నాయండి? అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి, అన్నీ లభిస్తాయి. లోకాస్తపాలాహయేతస్మై హరంతి బలిమాతృతాః. ఈ ధర్మ సూక్ష్మాన్ని తెలుసుకొని

రాజులే కాదు లోకా సపాలా లోకపాలకులందరూ పాలకులు లోకములు అంటే ప్రజలు ప్రజాపాలకులు. దిక్కులు దిక్కుపాలకులు. ఇలాంటి వారందరూ ఏతస్మై హరంతి బలిం. ఇలాంటి పరమాత్మకు పూజ చేస్తారు ఎలా ఆదృతా ఆదరంతో పరమ ఆదరంతో పరమాత్మకు వీరంతా పూజ చేస్తారు. తం సర్వలోకామర యజ్ఞ సంగ్రహం ఎవరండీ పరమాత్మ అంటే సర్వలోక అమర యజ్ఞ సంగ్రహం అన్ని లోకములలో ఉండేటువంటి దేవతల చేత ఆచరించబడేటువంటి సకల యజ్ఞములకు అతను సంగ్రహ స్వరూపుడు. అంటే యజ్ఞ యజ్ఞః యజ్ఞ పుక్కు యజ్ఞ కృత్ చెప్పలేదు. అతనే యజ్ఞం అండి. యజ్ఞ అతనే అతనే యజ్ఞ స్వరూపము అతనే యజ్ఞ ఫలాన్ని భుజించేవాడు అతనే యజ్ఞము అతనే యజ్ఞం చేసేవాడు. భక్తతనే భోక్తతనే ఆ యజ్ఞము ద్రవ్యము అతని. నాకు లోకంలో యజ్ఞం అంటే యజ్ఞం వేరు, యజ్ఞం చేసేవాడు వేరు, యజ్ఞ చేత వచ్చే పరిశ్రమ అనుభవించేవాడు వేరు. అంటే ఏమన్నా అనుభవించడానికి వేరు సార్ ఇది. కానీ ఇక్కడ పరమాత్మే యజ్ఞము, పరమాత్మే యజ్ఞకర్త, పరమాత్మే యజ్ఞభోక్త. కాబట్టి ఏతస్మై హరంతి బలిమాదృతాః తం సర్వలోకామర యజ్ఞ సంగ్రహం. సకల లోకములు దేవతాదులు ఆచరించేటువంటి యజ్ఞము యొక్క సంగ్రహ స్వరూపుడు. త్రైమయం, ద్రవ్యమయం, తపోమయం. ఈ పరమాత్మ త్రైమయుడు అంటే వేద స్వరూపుడు. త్రై ఏమిటి? వేదము. అలాగే ద్రవ్యమయం లోక స్వరూపుడు. అలాగే తపోమయం. పరమాత్మ ఎవరు? ఆయనే తపస్సు. ఆయనే యజ్ఞము, ఆయనే వేదము, అతనే అన్నము. యజ్ఞైహి విచిత్రైహి యతః భవాయతే రాజన్ స్వదేశాన్ అనురోధ్రుమర్హతి. కాబట్టి ఇలాంటి విచిత్రమైనటువంటి శాస్త్ర విహితమైనటువంటి వర్ణాశ్రమాచార ధర్మమునకు అనుగుణమైనటువంటి యజ్ఞములు ప్రజలు ఆశ్రయిస్తున్నారు. దేనికోసం తే భవాయ.

నీ ఉనికికి ఇక్కడ భూధాతువు భూసత్తాయం అంటే రాజ్యంలో నీవు పది కాలాలు చల్లగా ఉండాలని వాళ్ళు యజ్ఞం చేస్తున్నారు. రెండు రోజులు భవాయ అంటే అభివృద్ధి. నీ అభివృద్ధి వలన యజ్ఞం చేస్తున్నారయ్యా. అలా చేస్తున్న యజ్ఞాన్ని నీవు అనుసరించాలి తప్ప నిరోధించకూడదు. అంటే యజ్ఞములను నిరోధించినందువల్ల. ఎవరికి నష్టం? నువ్వు దిగిపోతావు. వాడు చేసేది వాళ్ళ కోసం కాదు, నీ కోసం వాళ్ళు యజ్ఞాన్ని ఆచరిస్తున్నారు. అరసతి. యజ్ఞేన యుష్మద్విషయే ద్విజాతిభి వితాయమానేన సురాః కలాహరేహే మీ రాజ్యం రాజ్యంలో బ్రాహ్మణులు ఆచరించేటువంటి యజ్ఞంతోటి హరేహ కళ పరమాత్మ యొక్క ఔషభూతులైనటువంటి దేవతలు స్విష్టా సుతుష్టా. చక్కగా హవిస్తు ఆరగించి బాగా సంతోషించి ప్రతి సంతి వాంచితం మనం కోరిన దాన్ని వాళ్ళు ప్రసాదిస్తారు తత్ హీరనం నార్హతి వీరకేష్టితం. అలాంటి దేవతలను అవమానించడానికి అవమానించడం నీకు తగదు. వాళ్ళు నీకే ఇస్తున్నారయ్యా. బ్రాహ్మణులు యజ్ఞాలు చేసి సంతోషించి నీకే కావాల్సినవి ఇస్తున్నారు. కాబట్టి మనకు కావలసిన దేవతలను నీవు అవమానించకూడదు అంటే చాలా మర్యాదగా చెప్పారు. అయినా హెచ్చరిక ప్రతి వాక్యంలోనూ సూచించారు. మేము కోపంతోటే వచ్చామని మాట అర్థమై ప్రజలు రాజుకి అర్థం కావాలి. మాదేమిటంటే అది అర్థమయ్యే ఉగ్రుడైనాడు. బొమ్మలను సాధించడానికి వస్తారా? ఏం బ్రహ్మాలు వాళ్ళు రాజులం. బొమ్మలను హెచ్చరిస్తారా? బొమ్మలను వెతిరిస్తారా? ఉంటుందే కొంచెం ఏమంటాం ఈగో. కదా ఆ ఇగోతో అంటున్నాడు రాజు బాలిశావత యూయంవా అధర్మే ధర్మమానిన మీరు బాలిశులక అంటే శిశువులు పరమ అజ్ఞానులు మీకు లోకం తెలియదు శాస్త్రం తెలియదు. ఎందుకు అధర్మే ధర్మమానినః మీరు అధర్మాన్ని ధర్మంగా అనుకుంటున్నారయ్యా మీరు. రాజు దగ్గరికి వచ్చి ఇంకెవరినో పూజిస్తామంటారేంటి? మీకు అన్నం పెట్టేది ఎవరు? నేను పాలించేది ఎవరు?

నేను మీరు ఎవరిని పూజించాలి? నన్ను పూజించాలి. నా దగ్గరికి వచ్చి ఇంకోడిని పూజిస్తాము, పర్మిషన్ ఇయ్యండి అంటే ఏం బాగా ఏంటండీ అది? అదే అంటున్నారు చూడండి ఏ వృత్తిదంపతిం హిత్వా మీ బ్రతుకును సాగించేటువంటి భర్తగా ఉన్న నన్ను వదిలిపెట్టి జారం పతిముపాసతే మీరు జారున్ని ఆశ్రయిస్తున్నారు భర్తను వదిలిపెట్టి జనుని దగ్గరికి పోయేటువంటి అధర్మం ఆచరిస్తున్నారు. అధర్మాన్ని మీరు ధర్మం అనుకుంటున్నారు. అవజాంత్య మీ మూఢ నృపరూపిన ఈశ్వరం మీరంతా పరమ మూర్ఖులై రాజుగా ఉన్న పరమాత్మను అవమానిస్తున్నారు. ఎవరిని అవమానిస్తున్నారు రాజునంటే? రాజు అంటే స్వామి పరమాత్మే. రాజుగా ఉన్నటువంటి ప్రభువును ఈశ్వరుడిని మీరు అవమానిస్తున్నారు. నాను విందంతితే భద్రం ఇహలోకే పరత్వచ. ఇలా రాజును అవమానించేవాళ్ళు. రాజును తిక్కరించే వాళ్ళు ఇహలోకంలో పరలోకంలో శుభాలను పొందలేరు. కే కో యజ్ఞ పురుషః నామ యత్రవో భక్తిని సుధి వాడేవాడండి. ఎవరో యజ్ఞ పురుషుడు అంటున్నారు వాడేవాడు. మీరు చాలా భక్తి చూపుతున్నారు వాడి మీద. అసలు వాడేవాడు ఎలా ఉంటాడు ఎక్కడ ఉంటాడు అనవసరంగా వాడిని మీరు భక్తి చూపుతున్న విషయంలో భస్త్రు స్నేహ విదూరానాం యథా జారే కుయోచితాం. భర్త మీద ప్రేమ లేని స్త్రీనే జారుడిని ప్రేమిస్తారు. మరి రాజును ప్రేమించని మీరు ఇంకోడిని దేవుడిని ప్రేమిస్తున్నారంటే ఏమర్థం? మీ ధర్మాన్ని మీరు తప్పారు, భ్రష్టులయ్యారు. విష్ణుహు విరించః గిరిశః ఇంద్రః వాయుహు యమహ రవిహి. పద్యన్యః ధనదః సోమః క్షితిహి అగ్నిహి అపాంపతిహి ఏతేచ అన్యేచ విభుతాః ప్రభవః వరశాపయోహో దేహే భవంతి నృపతేహే. రాజు దేహంలో వీళ్ళందరూ ఉంటారు దేవతారు. ఓరండి విష్ణువు, బ్రహ్మ, రుద్రుడు, ఇంద్రుడు, వాయువు, యముడు, సూర్యుడు, పర్జన్యుడు, కుబేరుడు, చంద్రుడు అలాగే భూమి, అగ్ని, వరుణుడు ఇంకా ఇతర దేవతలు కూడా. ఇలాంటి ప్రభవాహ వరశాపయోహో వాళ్ళు వరములు ఇవ్వగలరు శాపము ఇవ్వగలరు. అలాంటి వారందరూ దేహే భవంతి నృపతేహే రాజు శరీరంలో వీళ్ళందరూ ఉంటారు.

కాబట్టి రాజుని ఏమంటారండి? సర్వదేవమయో నృపః. రాజు అంటే సర్వదేవమయుడు. అయినప్పుడు తస్మాత్ మాం కర్మభిరి విప్రా యజధ్వం. ఏ దేవతాలందరూ మీరు యజ్ఞం ఎవరు చేస్తున్నారో వాళ్ళంతా నేనే. యజ్ఞం ఎవరు చేయాలి మీరు? నాకు చేయాలి. అందుకే మీరు యజ్ఞం చేయండి వద్దనటం లేదు. మీరు యజ్ఞములతో ఎవరెవరినో ఆరాధించే బదులు నన్నే యజ్ఞం చేయండి నాకోసమే యజ్ఞం చేయండి. అంటే అవిస్తంతా నాకే ఇవ్వండి. మాం కర్మభిహి విప్రా యయధ్వం గత మత్సరాః. మీ మత్సరం అంతా తొలగించుకొని మమ్ముల్నే యజ్ఞం మాకే యజ్ఞం చేయండి. బలించ మస్యం హరతా అన్ని పూజలు నాకే చేయండి. మత్తః అన్యః కః అగ్రభక్తుపుమాన్. యజ్ఞంలో నాకంటే ముందు వచ్చి యజ్ఞ భలం తినేవాడు ఇంకెవడయ్యా? ఎవడు ఉంటాడు? నేనే అగ్రభక్తుడు. నేను రాదునండి. నేనే విష్ణువును, నేనే రుద్రుడిని, నేనే బ్రహ్మను, నేనే ఇంద్రుడిని, నేనే అన్నీ నేనే. కాబట్టి యజ్ఞం చేస్తే నాకు చేయండి. హవిస్సులన్నీ నాకు ఇవ్వండి. ఎవరు యజ్ఞ భవక్త నేనే. అని ఇత్తం విపర్యయ మతిహి ఇలా ఇతను విపరీత మతితో ఉన్నాడు. పాపీయాన్ ఉత్పథంగతః పరమ పాపి అడ్డదారి తొక్కాడు. అలాంటి వాడిని చూసి అనునీయమానః తద్యాస్యాం నచక్రే. కష్టమందు అయినా మన మునులు మళ్ళీ కొంతసేపు అన్ని ఓయాల్చబోయారు. బుజ్జగించబోయారు అయినా తప్పురాలు అనకూడదు. పరమాత్మ కలలు నీలో ఉన్నాయి మేము పరమాత్మ ఆలోచిస్తున్నాం. కానీ మీరు కూడా ఆరాధించా ఇలా ఏదో నాలుగు మంచి మాటలు ఇంకా చెప్పుకుంటూ చెప్పుకుంటూ వెళ్ళాడు. అయినా వారు భ్రష్ట మంగళ నచక్రే. వారికి అప్పటికే అన్ని శుభకార్యాలు అయిపోయాయి. అంటే అన్నిటి నుంచి వారు భ్రష్టుడు అయ్యారు. అందువలనే ఈ ఋషుల యొక్క వాక్యాలు వాడు వినలేదు. ఇతితి అసత్కృతః తేనా ద్విజాః పండితమానిన వాడు ఏమనుకుంటున్నాడు నేనే పండితుడిని. నాకన్నీ తెలుసు. వీళ్ళు నాకు చెప్పేది ఏమిటి? ఈ భావంతో తిరస్కరించబడితే భగ్నాయాం భవ్య యాత్యాయాం తస్మై విదుర సుకృతుహు.

పరమ పవిత్రంగా వాళ్ళు యాచించారు. రోగాలు బాగుపడతాయి కదా. ప్రజలు క్షేమం పొందుతారు. నీవు ఉద్యోగి పొందుతావు. యజ్ఞాలు అటువంటివి ఏమి జరగవు. వినియోగుడు నువ్వు రాజ్యం నుంచి భ్రష్టుడవు అవుతావు. ఇన్ని రకాలు చెప్పినా ఇంత మంచి మాట కూడా వినకపోయేసరికి రుషులకు కోపం బయటికి వచ్చేసింది. దాగున్న కోపం బయటపడింది. సుకృధుహు హన్యతాం హన్యతామేష పాపః ప్రకృతి దారుణః. ఈ రాజు ప్రజలకు భయంకరుడు. ప్రకృతి దారుణ. రెండర్థాలు ప్రకృతి అంటేనేమో ప్రజలు. ప్రకృతి అంటే స్వభావం. భయంకర స్వభావము కలవాడు అని ఒక అర్థం. ప్రజాది భయంకరుడు అని మరొక అర్థం. ఇలాంటి ఈ రాజును హన్యతాం హన్యతాం. ఇతన్ని సంహరించండి సంహరించండి. జీవన్ జగదశావాసు కురుచే భస్మసాతు ధ్రువం. ఎందుకు చంపాలంటే వీడు బతికుంటే లోకాన్ని చంపుతాడు. ప్రజలని చంపుతానండి. వీడు బ్రతికి ఉండి భస్మసాత్ తొందరలోనే లోకాన్ని బూడిద చేస్తాడు. నీ ఖాయం మీకు అనుమానం ఏం లేదు. కాబట్టి లోకాలు నశించకముందే వీడిని నశింపచేయండి. ధృవం నాయ వరహతి అసద్వృత్తః నరదేవ వరాసనం. ఈ దుష్ట చరిత్రుడు రాజుగారు కూర్చునేటువంటి సింహాసనంలో కూర్చోవడానికి తగినవాడు కాదు. యో అధియజ్ఞపతిం విష్ణుం వినిందతి అనపత్రపః ఎందుకంటే సిగ్గు విడిచి వీడు యజ్ఞపతిని నిలిచిస్తున్నాడండి. పరమాత్మ శాస్త్రం కదా విష్ణునిందను వినకూడదు అని శాస్త్రం. వరపా ముందర నిందిస్తే వాడిని నారికి కోచి పారేయమని. చేత కాదు మనం వెళ్ళిపోమన్నాం. ఎందుకంటే అతని నిందను వింటున్న మనము మౌనంగా ఉంటే అందులో భాగం మనకు వస్తుంది.

అంటే మనం కూడా నిందను ఆమోదించిన వాళ్ళం అవుతాం. ఆ ఏం చేయదండి దేవుడు ఎవరికేమి ఇస్తున్నాడండి అంటే మనం మౌనంగా ఉన్నాం అనుకోండి ఆ భావన నీకు కూడా ఉందన్నమాట. నువ్వు అని చెంపలు వాయించాలి. నీకు ఆ అనడానికి వాక్యం ఎవరు ఇచ్చాడు అని అడిగారు. మాట్లాడావు కదా ఈయన దేవుడని ఆ నోరు ఇచ్చింది ఎవరు? బోధించాలి. బోధించాలి తినలేదు శిక్షించాలి వద్దు వెళ్ళిపో. అందుకే యజ్ఞపతిని. Adhiyajnapatiని Vishnuను సిగ్గు విడిచి నిందిస్తున్నాడు. ఇలాంటి వాడు ఉండటానికి యోగ్యుడు కాదు. కోవేనం పరిచర్చిత వేనమేక మృతే అశుభం కోవా ఏనం పరిచర్చిత. ప్రపంచంలో ఒక్క వేణుడు తప్ప పరమాత్మను ఎవరండీ నిందించేది? కోవా ఏనం పరిచక్షేత ఎవరు పరమాత్మను నిందిస్తారు? ఎలాగు వేణం ఏక మృతే ఒక్క వేణుడు తప్ప. అశుభం ప్రాప్త ఈదృద మైశ్వర్యం యదనుగ్రహ భాజనః ఈ వేణుడు ఒక్క క్షణమైనా ఆలోచిస్తున్నాడా? నేను రాజును ఎలా అయ్యాను? ఎవరి దయ వలన నేను రాజునయ్యాను అని ఆలోచించాడండి? పరమాత్మ యొక్క అనుగ్రహ పాత్రుడై రాజ్యాన్ని పొందిన వేణుడు ఆ పరమాత్మనే నిందిస్తున్నాడు. అందువల్ల ఇలాంటి వాడిని క్షమించకూడదు. ఇట్టం వ్యవసితాహంతం వృషయః రూఢమన్యవః నిజజ్ఞుహు పుంకృతేహే వేనం. హతం అచ్యుత నిందయా మరి చంపాలంటే మరి కత్తులు ఏదో బల్లాలు బాంబు ఏమో చెవాలి కదా ఏం లేవు. వాళ్ళ దగ్గర ఏమీ ఉండవు. అవసరం లేదట చెప్తున్నాడు ఇత్తం వ్యవచిత హంతం ఋషయః రూఢమన్యవః రాజును చంపాలని నిశ్చయించుకున్నారు. ఎలా? రూఢమన్యవః గమనించండి. మొదలు వీళ్ళు గూఢమన్యవః. కదు?

వచ్చినప్పుడు గూఢ మన్యవా ఇప్పుడు రూఢ మన్యవా అది బయటికి వచ్చేసింది. దాచుకున్న కోపం బయటికి వచ్చేసింది. అలా కోపం మూర్తి వన్యులు ఉండి ఈ మహానుభావులు. విజయభ్యోహు హుంకృతై ఒకసారి అందరూ కలిసి హుంకారం చేశాడు. అంటే గట్టిగా గాలి చచ్చాడు వాడు కావుదా పెద్దమ్మ ఆయసాలు కావాలి. బ్రాహ్మణుడు తేయోమూర్తి చంపడానికి ఆయుధాలు కావాలా? హుమ్ అంటే చాలు. మనకి ఏ ధర్మాన్ని చెప్తారు రామాయణంలో కూడా. తాతకను హుంకారేణ అభిభర్త్యతాం. రాముడు దాన్ని చంపాలి కాబట్టి విశ్వావిత్రుడు చంపలేదు. చంపకుండా హుంకారం దూరంగా తరిమిస్తాడు. తర్వాత పని రాముడు చేస్తాడు. చూడు వాళ్ళ యొక్క హుంకారం కాదు కోపం కాదు ఆ అంటే చస్తారు భగుతాడా అని. అలా వీళ్ళు హుంకారం తోటి చంపారు. అయ్యా మళ్ళీ మాకెందుకు ఆ పాపం? హతమచ్యుత నిందయా. శ్రీమన్నారాయణ నిందించిన వల్ల చచ్చిన వాడిని బ్రాహ్మణులు ఓంకారంతో చంపారు. అంటే మీ చంపలేదు వాళ్ళు ఎవరో చచ్చారు. భగం జరి పూర్తి సంపాదన అన్నమాట. ఎందుకంటే భగవంతుని వల్ల బాగుపడుతూ బతుకుతూ మరి భగవంతుని నిందిస్తే ఏమైనట్టండి? తిన్న అన్నాన్ని పిచ్చిన వాడు కడక లేదు. చచ్చాడు. భగవంతుని నిందతో చచ్చినటువంటి వాడిని పుంకారంతో చంపారు. ఋషిభిహి స్వాస్రాపదం గతే చంపారు వెళ్ళిపోయారు మనకేం పని. శాసకులు వాళ్ళే, రాజులు వాళ్ళే, రాజకృత్తులు వాళ్ళే. దుర్మా కూడా అన్నారు చంపేశారు వెళ్ళిపోయారు. ఇలా వెళ్ళిపోతే పుత్ర చలేవరం సునీధా పాలయామాస విద్యా యోగేన శోచతి. సునీథ మృత్యుపుత్రిక అయిన తపస్సు చేసి ఉన్నది కాబట్టి తన విద్యా బలంతో ఆ కుమారుని దేహాన్ని చెడిపోకుండా అలాగే కాపాడుతున్నాడు. అంటే అంత్యక్రియలు చేయలేదు. ధర్మం తెలుసు ఆమెకు.

ఎందుకు అంటే వంశము నిర్వంశం కాకూడదు కదా. ఇప్పుడు సత్యా అనుకోండి అంటే సత్యా ఇప్పుడు. ఇప్పుడు దహనం చేస్తే ఇక ఈ వంశంలో ఎవడు పుట్టడు. కాబట్టి ఇంకెవరైనా పుట్టే ఛాన్స్ ఉంటుందేమో అనుకొని అతని శరీరాన్ని సునీత జాగ్రత్తగా కాపాడింది ఎందుకంటే ధర్మం తెలుసు కాబట్టి. అదే అంటున్నాడు విద్యా యోగేన శోచతి. విద్యా యోగముతో తన యోగ బలంతో తవ బలంతో జ్ఞానంతో ఆలోచిస్తూ ఒక అర్థం శోచతి దుఃఖిస్తూ. అయ్యో కుమారుడు అని పియ్యాలి అని దుఃఖిస్తున్నది. కానీ సంతానం లేకుండా చచ్చాడు మరి, మరి వంశం మళ్ళీ నిర్వంశం కావద్దు కదా. కొన్నాళ్ళు కాపాడుదాం. అని ఆ కళేవరాన్ని కాపాడుతూ కాలం గడిపింది. ఏకదా మునయస్తేతు పరస్వ పరిలాప్లుకాః పుత్తువాగ్నేన్ సత్కథాస్య క్రూ ఓవిష్టాః కరిత్తతే తరువాత ఋషులు కొంతకాలానికి నదీ సరస నది నదీ తీరంలో స్నానం చేసి అనుష్టానం చేసుకొని అందరూ కూర్చొని పరమాత్మ కథలను చెప్పుకుంటున్నారు. అలా కూర్చొని చెప్పుకుంటున్న సమయంలో వీక్ష ఉత్తితాం తదా ఉత్పాతాం ఆహు లోక భయ శంకితా చూస్తే చుట్టూ మహా ఉత్పాదాలు కనబడుతున్నాయి. దుమ్మంతా లేస్తూ ఉన్నది. ఏదో అశ్వముల కంట, ఆవుల కంట నీరు కారుతూ ఉన్నది. నక్కలు కుక్కలు సూర్యాభిముఖంగా ఇలాంటి అశుభలన్నిటినీ చూచి అప్యభద్రమనాధాయ దస్సుభ్యః నభవేతు భువః రాజులేని భూమికి దొంగల వల్ల ఆపద కలగబోతున్నదా? మరి కలగకుండా చూడాలి కదా. అనుకొని ఏవం ఋషంతః ఋషయః భావతాం పర్వతోదిశం. ఇది ఆలోచించి అన్ని దిక్కులను చూశారు. ఏం జరగబోతున్నది చేసి. సూద ముత్తితో పూరి పూరాణాభిరుంపతాం దోచుకునే దోపిడి దొంగలు పరిగెత్తుతుంటే వచ్చేటువంటి దుమ్ము అంతటా కనబడింది అంటే ప్రజలకు. ప్రేమ లేదు, దొంగ భయం ఉంది అని తందు ఉపద్రవమాజ్ఞాయ ఈ వ్యమాదాన్ని గుర్తించి అతను ఏదో అని వసులుంపతాం లోకస్య.

ధనమును అపహరిస్తున్న దొంగల వల్ల కలిగేటువంటి ప్రజలకు అమంగళాన్ని చూచి భర్త జపరతే తస్మిన్ అన్యోన్యం చచిశాంసతాం దొంగల వల్లే కాదట రాజు లేకుంటే ఒకరినొకరు కొట్టుకొని చస్తారు వాళ్లే. దొంగలు ఇంకోడు కావాలన్నా. ఎవరికి వాడు దొంగలేనండి. వాడితో వీడు తోస్తాడు, వీడితో వాడు తోస్తాడు. ఇవ్వకుంటే వాడిని వీడు తమ్ముతాడు, వీడు వీడు తమ్ముతాడు. అన్యోన్య ఉపజజ్ఞతాం పరస్పరం ఒకరినొకరు కొట్టుకొని చస్తున్నటువంటి ప్రజల యొక్క అబద్ధాన్ని చూచి చోరప్రాయం జనపదం అయ్యో రాజ్యమంతా. దొంగమై అయిపోయింది. హీన తత్వం అరాజకం. పాణులంతా నశిస్తున్నారు. రాజులేకుండ అయిపోయాడు. లోకాన్ ఆవారయన్ శక్తాః అపితద్దోహ దర్శినః. అయినప్పుడు తాము ఆ పని చేయొచ్చు కదా? రాజును చంపిన వాళ్ళు దొంగలను చంపలేరా? కాదా? కానీ దేవుడిని చంపాలి. పని జంపాలి. అందుకే దొంగలను చంపగలిగిన వారైన మునులు నా అవారయన్. వీరు దొంగలను వారించలేదు. దొంగలను వీరు చంపలేదు. అభిషక్త వీళ్ళు సమర్భుడై కూడా ఎందుకంటే తత్ దోష దర్శినః తాము. దొంగలను వారించడం మొదలు పెడితే తమేమవుతాం? తామురాజులవుతాం. బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని ఉల్లంఘిస్తే జరిగే ప్రమాదం ఇంతకంటే వేరేట్లు ఎక్కువ ఉంటుంది. దుష్ట శిక్షణ ఎవరి పని? రాజు పని. కావాలంటే ఇంకో రాజును ఏర్పాటు చేయాలి తప్ప రాజు లేడు కాబట్టి మేము సట్టం చేతిలోకి తీసుకుంటాం. మేము పరిపాలిస్తాం, దొంగలందరినీ మేము చంపుతాం అని ఋషులు తెగబడితే. దిక్కేమిటి లోకంలో వ్యవస్థ ఉంటుందా? అంటే వర్ణ ధర్మం మారకూడదు కదా? బ్రాహ్మణుని పని బ్రాహ్మణుడు చేయాలి, క్షత్రియుని పని క్షత్రియుడు చేయాలి. క్షత్రియుని పని బ్రాహ్మణుడు చేయడం మొదలుపెడితే బ్రాహ్మణుడిలోని బ్రహ్మత్వం పోతుంది. ఎందుకంటారా? ఒకసారి పరిపాలన మీద రుచి మరిగింది అనుకోండి, మళ్ళీ వాడు బ్రాహ్మణుడు కాలేడు. ఏమన్నా చెప్తాడు. అందులో పదవులందు

స్త్రీల పెదవులందు ఆశ లేనివాడు మహిలోన కనరాడు. విశ్వదాభిరామ వినుల లేనంతు. ఒకసారి రాజ్యం వచ్చిందనుకోండి దిగు అబ్బో నేను దిగాను ఆహా నేను దిగాను అంటాడు తప్ప నాకెందుకు ఈ రాజ్యం అని అనుకోడు. శాసకత్వం ఒక్కసారి తీసుకుంటే మళ్ళీ బ్రాహ్మణ ధర్మాన్ని ఆచరించలేడు. అందుకే పద్దోహ దర్శన రాజుగా ఉండటంలో కలిగే దోషం తెలుసు కాబట్టి అందుకే రాజ్యాంతే నరకం ధ్రువం ఏం చెప్పాడు మా ఇప్పుడు పరిపాలిస్తున్న దేవుడు బాగానే ఉంటుంది కానీ రాజులు రాజు రాజ్యం నుంచి దిగగానే వాడికి వచ్చేది ఏమిటి నరకమే. సాయం అన్నాం ఏం లేదు మోసం కాదట. రాజుకి వచ్చేది నరకమే. ఎందుకంటే ఎంత జాగ్రత్తగా ఉన్నా ఎన్నో కొన్ని తప్పులు చేయకపోడు. వాడు ఎప్పుడో ఒకప్పుడు ఏదో లోభానికి గురవుతాడు, పక్షపాతం చూపెడతాడు, అధర్మాన్ని సపోర్ట్ ఇస్తాడు, తప్పదు ఏదో చేయాలి కొన్ని. కాబట్టి పరిపాలనలోని దోషాన్ని తెలిసినటువంటి. ఈ ఋషులు లోకాన్ ఆవారయన్ శక్తాః అపితద్దోశ దర్శినః బ్రాహ్మణః సమదృకు శాంతః దీనానాం సముపేక్షకః స్వ స్లవతే బ్రహ్మ తస్యాపి భిన్న భాండాత్ పయో యథా మరి ఏం చేయాలి పిచ్చిద్దామా అది తప్పే. రాజు ధర్మాన్ని తామాచరించినా తప్పే, మరి రాజు లేని ప్రజలకు హాని కలుగుతుంటే ఉపవేక్షిస్తున్నా తప్పే. ఇక్కడ బాధ్యత అంతా ఉన్నది వీని మీదనే. పేరుకు వీడు ఏం పనికిరాడు ఏదో ఆశ్రమంలో కూర్చుంటాడు కానీ మొత్తం లోకం యొక్క క్షేమాన్ని చూసేవాడు రమణోత్తముడు. మంచి రాజును నియమించాలి. రాజు చెడ్డవాడైతే వాడిని మంచివాడిగా బోధించి మార్చాడు. వాడు వినడు, వాడిని శిక్షించాలి. మళ్ళీ కొత్త రాజుని ఏర్పాటు చేయాలి. చెడ్డ రాజు. రాజును శిక్షించకున్నా మంచి రాజును నియమించకున్నా పాపం వీడివే. అందుకే అంటున్నాడు బ్రాహ్మణః సమదృకు శాంతః. ఇలాంటి వాడండి రాజు బ్రాహ్మణుడు అంటే సమదృకు.

సమభావం అంటే అందరిలోనూ పరమాత్మను చూచేవాడు కావాలి. రెండవది శాంతః అంటే ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు కావాలి. ఇంద్రియము యొక్క ఉద్రేకములకు అతను గురి కాకూడదు కానీ దీనాన సముపేక్షక ఇలాంటి బ్రాహ్మణుడు దీనిలో భయపడుతున్న వాళ్ళను ఉపేక్షిస్తే శ్రవతే బ్రహ్మ తస్యాపి అలాంటి వాని నుండి వారు ఆకరించిన తపస్సు. ఖర్చు అయిపోతుంది. ఎలాగంటారా? భిన్న భాండాదు పయోయత. చిల్లి కుండ నుండి నీరు పోతున్నట్టు. కుండ మంచిదే, ఓ చిన్న చిల్లి ఉంది. నాకు తెలవదు, నీరు పోతూనే ఉంటుంది. చదువు. ఇల్లిగుండ నుండి నీరు పోతున్నట్టు ప్రజలు బాధపడుతూ పోయే కించేటువంటి బ్రాహ్మణుడి నుంచి తపస్సు అంతా ఏమవుతుంది? తాను పరిపాలించే తపస్సు ఏమవుతుంది? కదా? దుష్ నిగ్రహం చేశాడు తపస్సు పోతుంది. చేయలేదు పోతుంది. తన పని ఏమిటి? ఉత్తములైనటువంటి క్షత్రియుడిని రాజును ఏర్పాటు చేయడం. ప్రజలకు భయం లేకుండా చేయటం ధర్మం తప్ప తాను శాసకత్వాన్ని తీసుకోవడం బ్రాహ్మణ ధర్మం కాదు. నాంగస్య వంశే రాజర్షి ఏష సంస్థాతుమర్హతి అమోఘ వీర్యాహి నృపాః వంశేస్మిన్ కేశవాశ్రయాః ఇప్పుడు అనుకున్నారు అవును మనం వాళ్ళని చంపేశాము వచ్చేసాము కానీ ఆలోచించలేదు. మరి అంగుణి మోతి ఏం కావాలి? వేలుడు చచ్చాడు. సంతానం లేదు వాడికి. అంటే అంగవంశము నిర్వంశం కావడా? కాకూడదే. నాంగస్య వంశః రాజరిషేహి ఏష సంస్థాతుమర్హతి ఇంతటితో ఆగటం అనేది కుదరదు. ఎందుకంటే అమోఘ వీర్యాహి నృపాః అంగవంశలోని రాజులు అమిత బల పరాక్రమము కలవారు. అందులో కేశవాశ్రయ ఒక వీడు తప్ప తక్కిన రాజులందరూ విష్ణు భక్తులే, పరమాత్మ భక్తులే. వినిశ్చిత్య ఏవ మురుషయః ఇలా వాళ్ళంతా ఆలోచించుకొని నిశ్చయించుకొని విపన్నస్య మహీపతేహే చనిపోయినటువంటి ఆ మహారాజు వారి యొక్క దేహం దగ్గరికి వచ్చి మమంధుహు ఊరుం తరసా అతని తొడను

మమందు మధనం చే తిరిగాడు. మమందుహు ఊరుం తరసా తత్రాసీత్ బాహుకో నరః. అక్కడ బాహుకుడు అంటే ఒక పొట్టి వాడు పుట్టాడు. అతను బాహుకోనరః కాకకృష్ణః అతి హ్రస్వాంగః వాడు ఎలాంటి వాడండి కాకకృష్ణః కాకి లాగా నల్లటి వాడు అతి హ్రస్వాంగ చాలా పొట్టి శరీరం కలవాడు హ్రస్వబాహు చేతులు పొట్టివి కానీ మహా హనుహు ఇవి మాత్రం పెద్దవి. పొట్టి చేతులు దౌడలు పెద్దవి అంటే చూడడానికి మహా వికారంగా ఉన్నాడు. అలాంటి వాడు హస్వపాత్ పొట్టి కాళ్ళు ఉన్నాడు నిమ్న నాసాగ్రహ. ఎవరో ఆకారాలన్నీ నేపాల్ హిమాలయ భూతాలు ఉంటారే వాళ్ళు నిమ్న ముక్కు దిబ్బగా లోపలికి పోయింది ముక్కు దౌర సదరగా ఉన్నాయి ముక్కు లోపలికి పోయింది చేతులు పొట్టిగా ఉన్నాయి కాళ్ళు పొట్టిగా ఉన్నాయి ఆకారం ఎక్కడిది వాళ్ళదే చూడండి ఆకారం క్రస్వపనాత్ అంటే వాళ్ళంతా న్యాయంగా వేణుని పాపానికి గుర్తు. చెప్తాడు. సంతానం కావాలంటే బాహువును మదించాలే కానీ తొడనెందుకు మదించాడు రుషులు తెలియకన అంటే కావాలని మదించాడు. ఎందుకంటే. అతని నుండి మంచి సంతానం కావాలంటే మొదలు అతను పాప నిర్ముక్తుడు కావాలి. పరపాపి కదా. మురికి అంతా పోవద్దా? అందుకు బాగా ఊరు చేశాడు. చేస్తే వాడి పాపమంతా మూర్తిభవించి పుట్టాడు. ఇప్పుడు వీడి పుట్టుక వల్ల వేణుడు పరిశుద్ధులైపోయాడు. ఇది అక్కడి నుంచి వారు వస్తారు అప్పుడు. ఒకసారి వాసి వేసేయండి అంటే వాడు క్లీన్ అయిపోయాడు బుద్ధిమంతుడు అయిపోయాడు. అప్పుడు పరమాత్మ ఏం చేస్తాడు. ఇలా హృత్వపాత్ నిమ్ననాసాగ్రహ రక్తాక్షః ఆమ్రమూర్ధయః ఎర్రటి కళ్ళు ఎర్రటి కేశములు కదవాలి తంతుతే అవనతం దీనం కింకరో నీతి వాదినం. వాడు మహా దీనంగా ఉన్నాడు తలకాయ వంచి అయ్యా చెప్పండి నీవేం చేయాలి నిశిజేత కూర్చోవయ్యా ఏం చేస్తావ్ నువ్వు కూర్చో అని చెప్తే తాతా స నిషాదః తతో అవపనించి ఆ జాతి ఏం జాతి అని చెప్తాం నిషాద జాతి. వాళ్లే నిషాదులు అరణ్యంలో ఉండి వేట వేటాడతారే అది వాళ్ళ పని తం నిషాదతో అభవతు తస్య వంశ్యాస్తు నైషాదాః

వారి వంశమాళ్ళంతా నిషాదులు. ఎక్కడ ఉంటారు వాళ్ళు? గిరికానన గోచర. ఇప్పుడు ఉండేది పర్వతాల ప్రాంతాల్లో, అరణ్య ప్రాంతాల్లో ఉంటారు. ఏ ఆహారతో జాయమానః వేన కల్మషముల్బణం. అలాంటి వాడు ఎందుకు పుట్టాడయ్యా అంటే వాడు పుట్టి మహా భయంకరమైన వేనుని పాపాన్ని హరించాడు. ఉపకారం చేయనండి, కొడుకు పుట్టగానే ఏం చేయాలి? తండ్రికి మేలు చేయాలి. ఎవరు పుట్టాడు అంటారు? పుట్టినప్పటినుంచి ఎందుకు పుట్టాడు రా బాబు తండ్రి అడుగుతే కాదు, వాడు పుట్టగానే తండ్రి పాపాన్ని పోగొట్టాలి ఉపకారం అది. ఆ పని వీడు చేశాడు. అందుకే ఆ ఆటవికులుకు తల్లిదండ్రుల మీద ప్రేమ ఎక్కువ. ప్రాణం ఇస్తారు తల్లిదండ్రుల కోసం. సరే మనం అంతా నాగరికం మనం నాగరికులం కదా మన ప్రేమ తెలుస్తాయి పోతే సరే నాగరికం బాగా తెలుసు అనుకున్న వాళ్లకేమో తల్లిదండ్రులను చూపించుతున్నాం. ఆటవికులు వాళ్ళని ప్రేమిస్తారు. ఎందుకయ్యా ఇది కారణం? ఈ నిషాదుడు పుట్టి, బాహుకుడు పుట్టి అంతవరకు వేణుడు ఆచరించిన పాపాన్ని మొత్తం తీసి అతల పాడేశాడు. ఈ ఆహారతు జాయమానః ఈ పుట్టినవాడు వేన కల్మకం ఉల్బణం మహా భయంకరమైనటువంటి వేనుడి పాపాన్ని ఇతను హరించాడు. ఇప్పుడు ఉత్తముడైనటువంటి మహారాజు పుడతారన్నమాట చెప్పుకొని. తథ పత్య పునర విప్రైహి అపుత్రత్య మహీపతేహే బాహుభ్యాం మధ్యమానాభ్యాం మిధునం సమపద్యత. ఇప్పుడు పాపం పోయింది కదా వాడు పరిశుద్ధులయ్యాడు. అప్పుడు రెండు బాహువులు అనుమతించాడు. చేస్తే ఉద్దంతా పుట్టింది. కవలలు అంటే ఒక అమ్మాయి, ఒక అబ్బాయి. అంటే ఎవరు? అమ్మవారు. లక్ష్మీనారాయణ ఎందుకు పుట్టారమ్మ మిధునం సమపద్యత తదృష్ట్వా మిధునం జాతం ఋషయః బ్రహ్మవాదినః రామలంత స్తుతి కౌలలు దంట పుట్టిందని పూచు పరమ సంతుష్ట విధిత్వా భగవత్ సలాం ఆహా పరమాత్మ వస్తి ఇచ్చాడు. భగవంతుని నమస్తే ఆవిర్భవించుని తెలుసుకొని వాళ్ళు పరమానందాన్ని పొంది ఏష విష్ణో భగవతః కలా భువనపాలిని ఇయంచ లక్ష్మ్యాః సంభూతిహి పురుషస్య అనపాయిని ఇంత

పరానికి పరమాత్మ యొక్క అంశ సకల జగత్తును కాపాడవలసిన పరమాత్మ యొక్క అంశ ఇతను. అలాగే ఈయంత లక్ష్మియా సంభూతిహి ఈ అమ్మాయి ఉందే ఈమె లక్ష్మి యొక్క అంశ ఎందుకయ్యా అంటారా చెప్తున్నాడు స్పష్టంగా పురుషస్య అనపాయిని. అమర్ స్వామిని విడిచిపెట్టి ఉండదు నిత్య పేరేంటి ఆమెకు నిత్యానపాయిని రామవత్య భవ సీత రుక్మిణి కృష్ణ జన్మని అన్యేసు త్యామతారేసు విష్ణోరేష అనపాయిని ఆయన రాముడుగా పుడితే ఈమె సీతగా పుడుతుంది. ఆయన కృష్ణుడుగా పుడితే ఈమె రుక్ముడిగా పుడుతుంది. కదా అతను వరాహం అయితే ఈమె భూమి అవుతుంది. ఆ మహా అనుభవుడు వామనుడు అయితే ఈమె వక్షస్థల సంపూర్తి అవుతుంది. ఇలా ప్రతి అవతారంలో ఆమెను వదిలిపెట్టడు. స్వామి స్వామిని ఆమెను వదిలిపెట్టడు. కాబట్టి ఈమె అనపాయన అయినటువంటి లక్ష్మీదేవి అత్రకు ప్రథమో రాజ్యం ఉమాన్ ప్రథయితాయచః ఇక రాజుల వంశం అంతరించిపోయినది. ఇక రాజులు లేరు. ప్రపంచం ఏమవుతుందో అనే మహా ఆపద సమయంలో మొట్టమొదటి రాజుగా పుట్టాడు. ప్రథమః రెండోది దిశః ప్రధయిత ఇతను అన్ని లోకములలో ప్రధ అంటే కీర్తి మంచి కీర్తిని పొందుతాడు అంటే ఆ రాజు పేరు చెబుతున్నాడండి. రాజు పేరు ఏమిటి? పృథు. ఇతను పృథు చక్రవర్తి. పృథు అంటే ఏమిటి? ప్రధయతితి పృథుహు. ప్రధమైతి పృథుహు. మొదటివాడు కాబట్టి ఇతను పృథువు పృథు చక్రవర్తి. ప్రసిద్ధి పొందేవాడు కాబట్టి ఇతను పృథు చక్రవర్తి. చెప్తున్నాడు మనకు ఏక రాజ్యాం పుమాన్ ప్రధయితాయచః పృథుర్నామ మహారాజః భవిష్యతి పృథుస్రవా ఇతను పృధు అనే పేరుతో మహారాజుగా ఉంటాడు. ఇతని కీర్తి కూడా పృధు. చాలా గొప్ప కీర్తిని పొందుతాడు. ఇయ్యంచ సుదతి దేవి గుణభూషణ భూషణ. ఈ మహానుభావురాలు ఎలాంటిది గుణభూషణ భూషణ. ఈమెకున్న అలంకారములకు ఈమె గుణములు అలంకారములట. గుణముల చేత అలంకరింపజేయుస్తున్న అలంకారములు కలది.

గుణ భూషణ భూషణ గుణములే అలంకరిస్తున్న అలంకారము కలది. అలాంటి మహానుభావురాలు అర్చిరు నామా ఈమె పేరు అర్చిహి అంటే తేజస్సు కాంతి అన్నమాట. అత్తిర్నామ వరారోహ పృథమేవ అవరుంధతి మహానుభావులాడు పృథువును వివాహమాడుతుంది అతని భార్యగా ఉంటుంది ఏక సాక్షాత్ హరేరంచ జాతః లోకరిరక్షయా ఈ మహానుభావుడు. సాక్షాత్తు సకల లోకాన్ని కాపాడాలని పరమాత్మ ఉంచగా అవతరించాడు. ఈయంచ తత్వరాహి శ్రీహి అనుజజ్ఞి అనపాయిని. ఇక అమ్మవారు అతని వెంటనే ఉంటుంది. అతన్ని విడిచిపెట్టారు కాబట్టి ఆమె కూడా అవతరించిందంటే లక్ష్మీనారాయణులు అవతరించారు. ఇక లోకానికి భయం లేదు అని సంతోషించి ప్రథం సంతిస్మతం విప్రాః గంధర్వ ప్రవరాజ్యగుహు. బ్రాహ్మణులందరూ ఈ మహారథ కృతువును కీర్తించారు. గంధర్వులు గానం చేశారు. దేవతలు పుష్మ వర్షములు కురిపించారు. అప్సరసలు నాట్యం చేశారు. అలాగే శంఖ, తూర్య, మృదంగాది మంగళ వాద్యములు, దుందుపులు ఆకాశంలో స్వర్గంలో మోగై తత్వ సర్వ ఉపాజగ్ముహు దేవరషి పితృణాంగనాః దేవగణము. ఋషిగణము, పితృగణము అందరూ వచ్చేసారు. బ్రహ్మ జగద్గురుహు దేవైహి సహ ఆసృత్య సురేశ్వరైహి. దేవతలందరితో కలిసి సాక్షాత్తు బ్రహ్మ వేయించేసింది. ఆయన వచ్చి రావద్దు. ఆ ప్రజలు వచ్చారండి ఈ చంపకు అందరూ రావాలి ఇక. ఉద్యోగులందరూ ఇలా వాళ్ళందరూ వచ్చి వైన్యస్య దక్షిణే హస్తే దృష్ట్వా. చిహ్నం గదాభృతః తను వైన్య అంటే వేనపుత్రుడు కదా వేనపుత్రుని కుడి చేతిలో చక్రరేఖను చూశారు అంటే స్వామికి చక్రం చేతిలో ఉందంటే ఎవరు మరి చక్రధారి పరమాత్మ ఇలా పరమాత్మ యొక్క గుర్తును చూచి దక్షిణాహస్తంలో పాదయో అరవిందంచ పాదాలకు పద్మాన్ని చూశారు. తంవై మేనే హరిష్కరాంశను సాక్షాత్తు పరమాత్మ యొక్క అంశగా గుర్తుపట్టి యత్య అప్రతిహతం చక్రం అంశస్త పరమేష్టినః

చక్రం చేతిలో ఉందంటే అది పరమాత్మ యొక్క కంసమే తప్ప ఇతరమైనది కాదు అని నిశ్చయానికి వచ్చి తత్యాభిషేక ఆరబ్ధ బ్రాహ్మణైపి బ్రహ్మవాదిపి అందరూ కలిసి బ్రాహ్మణోత్తములు బ్రహ్మవాది కలిసి ఆ మహానుభావుడికి రాజ్యాభిషేకాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అభిషేక సంభారములు. సామగ్రి తీసుకొని వచ్చారు సర్వతో జనాః సరిత్ సముద్రాగ్రయః నాగాః జావా సగాః మృగాః నదులు సముద్రములు పర్వతములు అలాగే నాగములు ఆవులు పక్షులు మృగములు ఏనుగులు భూమి జము అన్ని ప్రాణులు సమాజ కృహు ఉపాయనం ఇలాంటి మహానుభావులు అదే విధంగా వాళ్ళు ఊరుకుంటారా అంటారు కానుకలు తెచ్చారు సమాజ కృహు ఉపాయనం. సహా అభిషిక్త మహారాజ సువాసా సాధు అలంకృతః పృథురాజ్య పట్టాభిషేకం జరిగింది. ఇది వచ్చేసి నిన్న కదా ఇవాళ జరిగింది పట్టాభిషేకం పృథ్రక్రవర్తి. చక్కగా అభిషేకం చేశారు. సువాసా మంచి వస్తాడు. సాధు అలంకృతః మంచి ఆభరణాలతోటి పత్ని అర్చిసాలంకృతయ విరేజే అగ్నిరివా అపరః అర్చి భార్య. ఆమెతో కలిసి ఎలా ఉన్నారంటే అగ్నిహోత్రుడు లాగా అగ్నిరివ అపర మరో అగ్నిహోత్రుడా స్వాహాతో అగ్ని ఎలా ఉంటుందో అర్చితో ఇతను అలాగే ఉన్నాడు. తర్వాత ఏంటంటే అర్చి అంటే తేజస్సు. కదా? మరి తేజస్సుతో ఉన్నవాళ్ళు ఎలా ఉంటారు అగ్నిలాగంలో ఉంటే అందుకు అర్థం. పద్మై జహార సనద హైమం వీరవరాసనం. ఎవరెవరు ఏమేం కానుకరించారంటే కుబేరుడు ఉత్తమమైనటువంటి బంగారం అయినటువంటి సింహాసనాన్ని ఇచ్చాడు. వరుణః సలిల స్రావం ఆటపత్రం. వరుణుడు చక్కని గొడుగును ఎలాంటి గొడుగును ఏసీ గొడుగు ఇచ్చాడు. తలిల స్రావం నిరంతరం నీరు పక్కన నుంచి పడుతూ ఉంటుంది. అలాంటి ఆదపత్రం ఇచ్చాడు. శతి ప్రభం చంద్రుడిలాగా ఉండేది. వాయుశ్చ వాలవ్యజనే వాయువేమిచ్చాడంటే వింధ్యామరణం ఇచ్చాడు.

వాయుష్య వార వ్యజనే ధర్మః కీర్తిమయం శ్రజం ధర్మము ఒక సత్య అనే పుష్పమాలనిచ్చింది. ఇంద్రః కిరీటం ఉత్కృష్టం ఇంద్రుడు ఏమి ఇయ్యాలి మరి సత్య అనే కిరీటాన్ని ఇచ్చాడు. దండం సంయమనం యమః యముడు దండమునిచ్చాడు. బ్రహ్మ బ్రహ్మమయం వర్మ బ్రహ్మ వేద కవచాన్ని వర్మ అంటే కవచం కవచాన్ని ఇచ్చాడు భారతీ హారముత్తమం సరస్వతి ఉత్తమ హారాన్ని ఇచ్చాడు హరిహి సుదర్శనం చక్రం శ్రీమన్నారాయణుడు సాక్షాత్తు సుదర్శన చక్రాన్ని ఇచ్చాడు. తత్పత్ని అవ్యాహృతా అవ్యాహ సాంశ్రియం ఆయన భార్య అట. ఎవర ఆమె లక్ష్మి. లక్ష్మి అవ్యాహతమైన అంటే ఎడతయ నిరంతరమైనటువంటి సంపద నా మహానుభావురాలు ఇచ్చింది. దజంద్రమసిం రుద్రః రుద్రుడు శంకరుడు నూరు దశ పది చంద్రులతో ప్రకాశించేటువంటి ఓ ఖడ్గాన్ని ఇచ్చాడు. చంద్ర అంబిక పార్వతి చంద్ర రుద్రుడు పదైతే పార్వతి నూరు చంద్రులతో వికాసించేటువంటి అతి ఖడ్గాన్ని ఇచ్చారు తదా సోమః అమృత అమృతమయానశ్వాన్ చంద్రుడు గుర్రాలనిచ్చాడు అమృతమయానశ్వాన్ త్వస్త రూపాశ్రయం రథం స్వస్త రథాన్ని ఇచ్చాడు. అగ్నిహి ఆజగమం చాపం అగ్నిహోత్రుడు ధనస్సుని ఇచ్చాడు. సూర్యః రశ్మిమయాన్ ఇషున్. సూర్యుడు పగ్గాలని ఇచ్చాడు. భూ పాదుకే భూమి పాదుకలను యోగమయ్యౌ ద్యోహు పుష్పావళిం అన్వహం ద్యో ఆకాశము పుష్పావళిని ప్రసాదించింది. నాట్యం సుగీతం వాదిత్రం అంతర్ధానం చ క్షేచరాః ఇతర ఆకాశచారులు మంగళ వాగ్యాలను అలాగే మంచి గానమును మంచి వాగ్యములు ఇచ్చి అంతర్ధాన విద్యనిచ్చారు. రుచిక్రవర్తి అంతర్ధానమయ్యి మొత్తం లోకాన్ని చూడొచ్చు. అంటే గూఢచారి ఎవరికీ తెలియకుండా పోవాలి కాదు ఎవరికీ కనబడకుండా పోవాలి. కదా ఆ శక్తిని రాజుకు వీళ్లిచ్చారు. ఋషులు ఆశీర్వాదం ఇచ్చి వాళ్ళేం ఇస్తారు?

దాని దగ్గర ఏం లేవు కదా ఉన్నది ఆశీర్వచనం కాబట్టి ఋషులు ఆశీర్వాదాన్ని ఇచ్చారు. సముద్రః శంఖమాత్మజం సముద్రుడు తనలో పుట్టినటువంటి శంఖాన్ని ఇచ్చాడు. సింధవః పర్వతాః నద్యః సముద్రములు పర్వతములు నదులు రసరీశిహి మహాత్మనః పరమాత్మ. ఈ మహా సంచరించేటువంటి రథ మార్గాన్ని వాళ్ళు ఇచ్చారు. సూతోధ మాగధో వంది తమ స్తోతుము పదస్తే అంటారా? వంది మాగధులు వచ్చారు. ఏం చేస్తారు వాళ్ళు స్తోత్రం చేస్తారు కదా సూతుడు మాగధుడు ఇద్దరు ఈ మహారాజును స్తోత్రం చేయటానికి సిద్ధమయ్యారు. కాంతానభిప్రేత్య ఇలా వీళ్ళు స్తోత్రం చేయడానికి వచ్చారన్న విషయాన్ని తెలుసుకొని పృథుహు వైన్యః ప్రతాపవాన్ మహా పరాక్రమంతుడు కాబట్టి పృథువు. అతను మేఘ నిరసాదయ వాచ ప్రహసన్నిదమ బ్రవీతు. మేఘ గంభీరమైనటువంటి వాక్కులతో ఇలా పలుకుతున్నాడు. ఏమని అంటే ఓ స్తుత హేమాగధ సౌమ్య. వందెను లోకం అధునా అత్పత్త గుణస్య మేస్యాత్ కిమాత్రయోమేస్తవ ఏక యోజ్ఞతాం సూత మాగధ ఇంకా నేను ఎలాంటి వాడినో లోకానికి తెలియదు. సరే ఇప్పుడే వచ్చాను. ఇప్పుడు రాజు చేశారు నన్ను అందరూ. నేను మంచివాడినా చెడ్డవాడినా నా గుణాలు ఏమిటో లోకానికి తెలియదు. మరి గుణములు తెలియకుండా మీరు ఏ స్తోత్రం చేస్తారయ్యా? మొత్తం నేను చేయాలి గుణాలే కదా అవి మీకు ఏం తెలుసు ఇప్పుడే వచ్చాను ఎవరికి తెలియవు అయినప్పుడు ఏం చేస్తారు అంటున్నారు మామయ్య భూవన్ వితథాకిరోవా అయితే ఏమయ్యా ఏదో ఒక గురించి చెబుదాం అంటే నోరు గురించి చెప్పకూడదు మీరు పొరపాటున స్తోత్రం చేస్తే స్తోత్రం అంటే మంచిగా చెప్తారు. ఓ ధర్మాత్ముడు ఏదో మహావీరుడు, మహాపరాట్యంవంతుడు దానం ఏమో చెప్తారు. పొరపాటున మీరు పరమ పిరికి వాడిని పిచ్చి నాయన అయ్యాను అనుకోండి మీ స్తోత్రం ఏమవుతుంది? కదా మీలాంటి వారి వాక్కు వ్యర్థం కాకూడదు. అబద్ధం కాకూడదు. అంటే గుణము తెలిసినది అవసరం చేయాలి కానీ తెలియకుండా ఎట్లా అవసరం చేస్తారయ్యా మీరు అంటున్నారు చూడండి.

మామయ్య భూవన్ వితధాగిరోవః తస్మాత్ పరోక్షే అస్మత్ ఉపస్రుతాని అలంకరిష్యధా స్తోత్రమతీచ్య వాచ్యః మీరు అపీత్య వాక్కులు అంటే సుందర వాక్కులు చక్కగా మాట్లాడేటువంటి వాళ్ళు. అలాంటి మీరు మా చాటున మా గురించి ఏం చెప్పుకుంటారో వాటిని సొదర చేయాలి. అంతే కదా. అంటే కొన్నాడు మేము పరిపాలన చేయాలి. పరిపాలన చేస్తే మా పరిపాలన చూసిన ప్రజలు మా ఎదురుగా కాదు మా తాటులో మాట్లాడుకుంటారు. వాటిని విని వచ్చి పోతుండయ్యా. అంటే తెలియకుండా ఏం మాట్లాడుతారయ్యా, నా గురించి తెలుసుకోండయ్యా. కొన్నాళ్ళు ఓపిక పట్టండి. నా పరిపాలన చూడండి. బాగుంది అనుకుంటే గుణాలు చదివి సభ్య స్తోత్రం చేయండి. అందుకే అంటున్నారు కరిష్యద స్తోత్రమపీత్య వాచః సత్తుత్తమ శ్లోక గుణానువాదే జుదుప్సితం నస్తవయంతి సభ్యాః. మరి లోకంలో అందరూ తోత్ర చేయట్లేదా అంటే ఆ ముత్తరలు మనకొద్దు. ఒక మాట చెప్పాలా? అన్ని వేళలా అన్ని చోట్ల అందరి చేత. స్తోత్రము చేయబడినవాడు తగినవాడు ఒకడు ఉండగా అలాంటి వాడిని వదిలిపెట్టి తమను స్తోత్రం చేయించుకోవటం ఏ ఉత్తముడు ఒప్పుకోరు. పరమాత్మ అర్థమైందా? సత్యుత్తమ శ్లోక గుణానువాదే పరమాత్మ గుణాలను అనువాదం చేసిన సమయంలో జుగుప్సితం నస్తవయంతి సభ్యాః. మనలాంటి జుగుప్సితులను మనం చూస్తే ఏం పుడుతుంది అందరికీ? ఆ తత్యం పుడుతుంది. సత్యం పుట్టే వాడిని సోత్రం చేస్తారా ఎక్కడైనా? ఎవడు గాని విగుణం అని సోత్రం చేయండి. నీకు బుద్ధి పుడితే వాడిని సోత్రం చేయండి మమ్మల్ని సోత్రం చేస్తారు. ఇలా ఉత్తములు ఎవరు దీన్ని అంగీకరించరు. సభ్యులు ఈ పని సభ్య అంటున్నారు. న స్తవయంతి సభ్యాః సభ్యులు ఎవరు తమను తాము స్తోత్రం చేయించుకోరు. కాబట్టి మహత్ గుణానాత్మై కర్తుమీశః కర్తావకైహి స్థావయతే అతతోపి లేని గుణాలను కూడా ఉన్నట్టు ఏ బుద్ధిమంతుడు స్తోత్రం చేయించుకుంటాడయ్యా.

కానీ నిజంగా ఏమైనా బుద్ధి ఉంటే ఎవరైనా ఏం చేయాలి? ఉన్నవాడిని చెప్పాలి లేదా ఉన్నవాడిని చెప్పాలి. నిజంగా గుణాలు ఎవరికి ఉన్నాయో వాడిని సవతరం చేయాలి. లేదా మనం చేయాలనుకుంటే ఉన్నవాళ్ళు చెప్పాలి. అంతేగాని లేని వాటిని ఉన్నట్టు ఏ బుద్ధిమంతుడు తనను తాను స్తోత్రం చేయించుకుంటాడు. చూడండి సత్యుత్తమస్సులు అయిపోయింది గర్తుమీశః కత్తావకైహి స్థావయతే అతతోపి లేని వాటిని కూడా ఎవరు స్తోత్రం చేయించుకుంటారు. ఏ అత్య అభవిష్యన్నితి విప్రలబ్దః జనావహాసం కుమతిరునవేద చేసుకుంటే ఏమయ్యా అంటే లేని గుణాలను ఎదుట ఉన్నవారు పొగడుతూ స్తోత్రం చేస్తుంటే అలా స్తోత్రం చేస్తున్న వారి స్తోత్రాన్ని వింటూ ఈ రాజైన వారు సంతోషిస్తుంటే స్తోత్రం చేస్తున్న వెనక ఉన్న ప్రజలు వాడిని వీడిని నవ్వులా డబా చెయ్యరయ్యా వీడనయ్యా దాత. చూడు సిగ్గు లేదు వాడు చూసి వీడడం వింటున్నాడయ్యా. కాదని చెప్పొద్దండి. తెలవదు వాడికి. అబ్బా బుజా వెగరేస్తున్నాడండి అని ప్రజలంతా అవహీలన చేస్తారు నాయనా. లేని వాటిని ఉన్నట్టు చెప్తే ప్రజల అవహేళన చేస్తారు. అందుకే నిజం వ్యవసాయం చేయాలని ఉందా? ఎవరికి ఉన్నాయో వాడి గురించి మాట్లాడండి. అంటే పరమాత్మ చూడండి ఎంత చక్కని అంటే ప్రభువైన వాడు ఇలా ఉండాలి. అసలు ఏం చేస్తాం మనము? ఆ పొగడ్రా ఏదో సన్మాన సభలు డబ్బునిచ్చి చేస్తున్నారు కదా చేశారు మనకి ఇచ్చారు పేపర్లో. రెండున్నర కోట్లు వెచ్చించి ప్రపంచంలో నవ్వునవ్వు సన్మానం చేయించుకున్నాడు ఒక మహానుభావుడు. అమెరికాలో ఒక శ్రీమంతుడు. మరి శ్రీమంతు మరి రెండు కోట్లు మునిగిపోతున్నాయి. రెండు వందల కోట్లు ఇచ్చి ఓ రెండు వందలో మూడు వందలో అవేమిటి ఏమంటారు అన్ని ఇచ్చాడు వానికి. మెమంటోసో ఇవాయో ఇస్తారు. ఇస్తే ఒక్కొక్క మెమంటో విలువ వీడందరికీ ఇచ్చాడట. వీడికి కొన్ని ఇచ్చారు. ఒక్కో మెమంటో విలువ వీడు పెట్టిన ఖర్చు ప్రకారం 30 లక్షలు అట.

30 లక్షలు పెట్టి ఎవరో కొనుక్కున్నాడు అని ఇచ్చారు మీరు ఏదో ఒక బిరుదులు ఇచ్చారు కదండీ. ఒక్కొక్క బిరుదు యొక్క విలువ 30 లక్షలు అంటారు. అలా ఒక ఎనిమిది బిరుదులు ఇచ్చారు రెండున్నర కోట్లు మీరు కట్ చేశారు. కాబట్టి అది కాదు, లేని వాటిని పొగడకండి. లేని వాటిని పొగిడితే ఆమోదించేవాడు ఆ పొగిడే వారి వెనక ఉన్న వారి చేతనే అవహేళన చేయ అంటే జగత్ సత్యమే అవహేళన చేయబడతాడు. తస్తావకైహి స్రావయతే అసతోపి తస్య అభవిష్యన్నితి తే అస్యభవిష్యను ఇప్పుడు లేకున్నా ఆ గుణాలు రేపు దానికి. వస్తాయండి అని చేస్తారా అంటే ఈ ప్రలబ్ధ జనావహాసం కుమతిహీన వేదా అలా చేస్తుంటే ప్రజలు చేసేటువంటి పరిహాసము ఈ దుర్బుద్ధి గాడు. తెలియడు నవేద ప్రవాహి ఆత్మ స్తోత్రం జుగుత్సంతి అపి విశ్రుతాః అందుకే నిజముగా సముద్ధమైన వాళ్ళు, నిజముగా బుద్ధిమంతులైన వాళ్ళు, ప్రసిద్ధమైన వాళ్ళు తమ స్తోత్రాన్ని తాము జుగుప్సంటి అసక్కించుకుంటారు. అయ్యా మహారాజా, నువ్వు సౌధం చేస్తావండి అంటే ఆయన నీకు నమస్కారం. చెప్పు ఏం కావాలో ఇష్టం కానీ వాడి జోరికి పోకు. ఎందుకంటే అనవసరంగా దాగి ఉన్న మా దుర్గుణాలు బయట ఎందుకు పెడతావు? ఏదో మన సల మర్యాదగా గుమ్మనంగా ఉన్నావ్. నువ్వు వచ్చి మొదలు తెస్తే పక్క వాళ్ళు ఏం చేస్తారు? ఆపోజిట్ మీద పెడతారు. శాస్త్రం ఒకటి. యజ్ఞం చేసి తెలుసా అది ఉంది. యజ్ఞం చేసి రంగు బయట పెట్టాడు అని. ఒక యజ్ఞం ఉంది. విశ్వజిత్ యజ్ఞం. ఆ యజ్ఞంలో అగ్నిహోత్రి ముందర భర్త భార్య ఇద్దరు వాస్తవాలని ఒప్పుకోవాలి. అంటే ఈ రాజు తన భార్య కాక ఎంతమంది చీరలను ఆహ్వానించాడు, ఎంతమందితో ఈ మహానుభావుడు వ్యవహారం జరిపాడు అని వాళ్ళ పేరు చెప్పుకోవాలి. అయ్యో చెప్పు వారి భార్య కూడా తన భర్త కాక ఎందరితో తాను వ్యవహరించింది. శాస్త్రం అలా చేస్తే కానీ పాపం పోదు. అప్పుడు ఋషులందరూ ఋషులందరికీ ఏం తెలుస్తుంది రాణి గారు ఎంత ఉత్పన్న రస అయిపోతుంది అని అందుకే మహారాణి రాజు యజ్ఞ చేశాడంటే అయ్యా వద్దు అని.

ఎందుకంటే మన రక్షణాన్ని వేడపడతాయి ఎందుకు యజ్ఞ చేస్తారు పుణ్యనాడు దేవుడెరుగు పాపం అంతా బయటికి వస్తుందని యజ్ఞం చేసి రంచు బయట పెట్టారు శాస్త్రం. అందువల్ల స్తోత్రం చేయడానికి మొదలు పెడితే మాకు గుణ అవగుణాలన్నీ బయట పడతాయి నాయనా. నీ స్తోత్రం వద్దు నువ్వు వద్దని ఉత్తమ అయిన వాళ్ళు స్తోత్రాన్ని అతిష్టించుకుంటారు. శ్రీమంతః పరమోదాల నిజంగా సిగ్గు ఉన్న వాళ్ళు అయితే స్తోత్రం ఒప్పుకోరట. వీళ్ళు శ్రీమంతః సిగ్గున్న వాళ్ళు పరమ ఉదారులు. పౌరుషం బాది గర్హితం లేని పౌరుషాన్ని లేని కీర్తిని లేని గుణాలను ఎదుటివాడు చెప్తుంటే సిగ్గున్న వాళ్ళు ఎవరు అంటే అస్సలు చెప్పాలి చెప్పుకోవాలి. సిగ్గున్న వాళ్ళు ఎవరు ఒప్పుకోరు. నిజంగా సిగ్గున్న వాళ్ళు కాబట్టి, ఉదారులు కాబట్టి, ధర్మం తెలుసు కాబట్టి, తమ సంగతి అందరూ నిందిస్తారు కాబట్టి స్తోత్రాన్ని అసక్కించుకుంటారు. భయం తౌదితాలోకే సూతా. ఆయన అసలు మీ ఏమిటో ఇంకా లోకానికి తెలియదు అద్యాపి వరీమభిహి కర్మభిహి కదమాత్మానం జాపయిష్యామ. మేము మంచి పనులు చేశామని ఎలా చెప్పుకుంటామయ్యా? ఎలా ప్రకారం చేసుకుంటాం? బాలవసు పిల్లవాడి లాగా పిల్లవాడు ఏం చేస్తాడు? నాన్న నేను ఈ రాయి తేపాను చూడు. నేను దాన్ని చేస్తాను చూడు అంటాడు పిల్లవాడు. వాడు బాలుడు అందరూ నవ్వుతాడు. పిల్లలు అంటాడులే. మరి ఇప్పుడే నేను నా గుణాలు చెప్పుకుంటే నవ్వదు. నా పని అదే అవుతుంది. కాబట్టి నాయనా ఇలాంటి పని మీరు చేయవద్దు. ఎలా స్తోత్రం చేస్తారో అని చెప్పి తన యొక్క మొదటి చరిత్ర చెప్పాడు తను ఎలాంటి వాడు రాజు ఎలా ఉండాలో రాజుగా అయిన వెంటనే ఆ పోరండి పోరండి చప్పట్లు పట్టండి అని కాదు. రాగు మొదలు ఏం చేయాలి నాయనా మీకందరూ నమస్కారం మా జోలికి రాకండి ఎందుకు అనవసరంగా నా అపకీర్తన్తో బయట పెడతారు నా దక్షణాలు మీరు ఎన్నొద్దు ఇలా ఉండనివ్వండి పరిపాలన చిట్టిన తర్వాత అది మీకు నచ్చితే అప్పుడు చెప్పుకోండి అది వేరే సంగతి. నచ్చినా నా ముందర చెప్పుకోవద్దు. కర్మ ఏమిటంటే మంచిని చాటున చెప్పుకోవాలి, తప్పులు ఎదురుగా చెప్పాలి.

సమశాస్త్రం అది. అందువల్ల కుకహమాత్మానంగాపయిష్యామ బాలవతు ఇలా పంచదశోధ్యాయః. అది 15వ అధ్యాయం ముగిసింది. స్వస్తి ప్రజాభ్య పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేణ మహీం మహీశాః. గోబ్రాహ్మణేభ్య శుభమస్తు నిత్యం లోకాత్ సమస్తాః సుఖినో భవంతు అస్మద్ గురుభ్యో నమః ఆ బ్రహ్మాది వేదం వేదం అధ్యయనం చేసిన వాళ్ళు బ్రహ్మవాదులు ఉంటే వేదం అధ్యయనం చేయాలి.

Mangalacharana (benedictory invocation): Surrendering at the feet of the eternal Brahma-yoni with supreme faith, I take refuge in the compassionate Guru and Ramanujacharya. Mother, father, the young, children, wealth -- all in my lineage are, by divine ordinance, manifestations of the divine. I bow at the beautiful lotus feet of the founder of our lineage. Praises to Krishna -- destroyer of Kamsa and Chanura, supreme bliss of Devaki, Jagadguru. I praise the Alvars: Bhattanatha, Bhaktisara, Kulashekhara, Yogivaha, Bhaktanghrirenu, Parakala Yatindra -- and Nammalvar (Sri Paranku Muni). I bow to Vyasa who is Vishnu-svarupa. I bow to Sukha Brahma, to Sri Ranga Arya's son Shatakopa. Salutations to our Gurus.

Dear devotees! We are continuing the Vena Upakhyana -- the story of King Anga who married Sunitha, the daughter of Mrityu (Death). Their son was Vena, who was supremely wicked. All the villains described so far -- Hiranyakashipu, Ravana, Kumbhakarna, Shishupala -- are nothing compared to him. Those others had no real hatred in their hearts for the Lord; they spoke against Him but inwardly retained devotion. Vena, however, hated the Lord completely with heart, mind, and intellect. That is why the Lord had to intervene through Vena's own body. The punishment for Vena was not the Lord's own hand (which grants liberation) but the brahma-danda -- the curse of brahmanas -- which is far more terrible. Even Diti feared brahma-danda more than Vishnu's punishment. The doorkeepers Jaya and Vijaya became enemies of the Lord through a brahmin's curse, and the Lord Himself came to redeem them from that sin.

Punishment from the Lord is far less fearsome than the brahma-danda. Great sinners fall under brahmin curses. Thus Vena also faced this fate. We discussed earlier: King Anga himself said 'I consider a bad son better than a good son' -- because a good son increases worldly attachment, while a wicked son produces renunciation. So Anga departed at midnight without telling his wife, son, or ministers, and went into the forest. By morning those who searched concluded he had left the world entirely. Now with no king, the great sages -- headed by Bhrigu and Atri -- worried: 'Without a king, people become like animals (paśu-sāmatā).' Without a guardian, cattle will neither eat nor let others eat; they simply destroy everything. The sages called Sunitha and despite knowing Vena was unworthy, they made him king -- reasoning that someone is better than no one.

Without a protector, people become like animals who neither enjoy things themselves nor allow others to enjoy them -- they waste everything. So the sages made Vena king, even knowing his faults. But the real problem emerged: the king himself became the thief. Once Vena was firmly established on the throne and secured his power, he became intoxicated with the eight royal powers (ashta-vibhuti): 'I am Brahma, I am Vishnu, I am Rudra -- I protect, I punish, I create!' The bandits, fearing his fierce reputation (chanda-shāsana), went into hiding -- so the people got brief relief from bandits. But the very person meant to protect them had become the oppressor. As the verse says: the bandits hid like mice frightened by a snake (sarpa-trastāyiva āśavaḥ) -- but the snake itself is the greater danger!

The simile is explained: 'mushaka' means thief by etymology (mushna-steyam = to steal). A mouse is a thief; a snake eats mice-thieves; both are dangerous. When Vena was fully established and intoxicated with his eight royal powers (unnaddha ashtavibhutibhih), he rode his chariot throughout the kingdom shaking heaven and earth, and proclaimed by drum-beat throughout his realm: 'No one shall perform yajnas (sacrifices), no one shall give charity, no one shall pour oblations (na yashtavyam na datavyam na hotavyam). Only I am to be worshipped!' Thus he completely prohibited all dharmic activities with drum proclamation. The sages who had made him king -- seeing his terrible conduct (duruvṛttasya vikheshtitam) -- and observing the people's calamity -- out of compassion, began deliberating.

Drunk with arrogance, he began dishonoring the great souls (stabdha sambhavita-svataḥ) -- 'Everything is mine alone. Worship only me. Respect no one else.' He became like an elephant without a goad (ankuśa), roaming arrogantly (nirankulaiva dvipaḥ), shaking earth and sky with his chariot, proclaiming his decrees. The sages who had established him as king -- seeing his wicked conduct (venaśya avekṣya munayaḥ duruvṛttasya cheshtitam) -- and seeing the suffering of the world (vimarśya loka-vyasanam) -- spoke out of compassion (kṛpayā). The verse says: the sages looked at the dual calamity: without a king there is misery from bandits; with this king there is misery from the king himself -- 'aho ubhayataḥ prāptam lokasya vyasanam mahat' -- a double great affliction has come upon the people!

The sages lamented: 'A double affliction has fallen upon the people (aho ubhayataḥ prāptaṃ lokasya vyasanaṃ mahat)!' Without a king -- danger from bandits. With this king -- danger from the king himself. Both sides bring misery -- the verse says it is 'dāruṇy ubhayataḥ dīpte' -- like a log burning from both ends. The Alvar also uses this same analogy in the Divya Prabandham, drawn from Puranic knowledge. The burning log analogy: when a log burns from both ends, insects caught in the middle have nowhere to go. Similarly, the people are caught between the tyranny of the king and the terror of bandits -- trapped with no escape on either side.

Like insects in a log burning from both ends, the people suffer from both the king and the bandits (taskar-pālayoḥ arājaka-bhayāt). The sages reflected: we made him king to relieve the suffering from lawlessness, but now the danger comes from the king himself (tatopi abhir-abhayam adya). How can the people have peace (tadmusyāt svasti dehinām)? The sages -- the brahmanas -- are charged with the welfare of the people. Their duty: establish worthy kshatriyas as kings. They never seek to rule themselves -- Vasishtha, Agastya, Drona, Dhaumya -- all these great ones established worthy kings without themselves taking power. The brahmin disciplines the king when the king errs. In Kali-yuga we see what happens when purohitas are corrupted by self-interest -- as soon as personal gain enters, the brahmin loses his brahminhood.

The sages gathered to deliberate on how to restore the people's welfare. They recalled the analogy: 'Feeding milk to a snake only harms the feeder (ahīr-iva para-poshaḥ, poshakaśyāpi anārtha-kṛt).' We nurtured this Vena and now he harms us -- such is the result of poorly considered action. Moreover, 'vena-prakṛtyaiva saraḥ' -- Vena was wicked from birth. Why? Because of 'sunīthā-garbha-sambhavaḥ' -- born of Sunitha's womb. Who is Sunitha? Daughter of Mrityu (Death). Mrityu is the son of Adharma. So Vena is the great-grandson of Adharma! Even Vibhishana's self-introduction was: 'I am the younger brother of the evil Ravana' -- one's birth-context leaves its imprint. Residing for even some time in an evil household affects even a virtuous person.

As Sunitha's son, Vena was designated as protector of the people -- 'niroopitaḥ prajā-pālaḥ' -- but he is destroying the people (sa jighāṃsati vai prajāḥ)! Now the sages face a dilemma: we appointed him, so the sin of his oppression is partly ours. If we kill him, we incur the sin of regicide. If we allow his oppression to continue, we share the sin of that too. A double bind! The tradition teaches -- and this is 'nityānusandhānam' in our sampradaya -- that we should always acknowledge our own inadequacy and appeal to the greater one for protection. That is the dharma of proper petition. So the sages decided: Let us first gently counsel him. If he listens, good. If not, we will not incur further sin by then removing him -- 'sāṃtvayema āmum... na asmān satpātakam spṛśet.'

Since we made him king, if we let him continue his tyranny, that sin is ours. If we simply kill him, the sin of killing a king is ours. So the plan: approach him gently, counsel him about dharma, give him a chance to reform. If he listens -- excellent. If not, then: 'loka-dhikkāra-sandagdham dahiṣyāmaḥ svatejasom' -- he who is already burned by the universal reproach of all the people, we shall then burn with our own spiritual fire (tejas). At that point the sin rests with him, not with us -- for he will already have been 'half-killed' by the world's condemnation. Thus decided, the sages went to the king -- 'gūḍha-manyavaḥ' -- with their anger hidden within, their faces serene. As great sages of sattvic nature, they concealed their wrath and went calmly to counsel him.

Having resolved this, the sages went to the king with their anger hidden (gūḍha-manyavaḥ yāsuḥ) -- externally calm, for they are supremely sattvic. They gently spoke to Vena: 'O great king, please hear our petition (nṛpa-varya nibodha etat yat te vijñāpayāma bhoḥ). Our words are not idle talk -- they will increase your longevity, wealth, strength, and fame (āyuḥ śrīḥ bala-kīrtīnāṃ tava vāta vivardhanam).' They then taught him: Dharma must be practiced with all four faculties -- speech, mind, body, AND intellect (vāṅ-mana-kāya-buddhiBhiḥ). We commonly speak of triple purity (tri-karana-shuddhi) of body, speech, and mind -- but the wise go further to include the intellect. Even if speech, body, and mind are pure, if the intellect harbors wrong intention, dharma is incomplete. 'lokān viśokān vitarati' -- dharma practiced with all four faculties frees the world from sorrow.

Dharma practiced with all four faculties, without personal attachment (anāsangi), leads to the eternal (ānantyam -- moksha). A king who governs without self-interest, without even the pride of being the doer (not claiming 'I am doing this unselfishly' -- for even that claim is another form of ego), brings blessings to the people and liberation to himself. The verse says: 'sate māvine vilaseti vīra prajānāṃ kṣema-darśanaḥ' -- O hero, let not the dharma that ensures the welfare of your people perish in you. A king's dharma is the welfare of his people. The warning: 'yasmin vinaśte nṛpatiḥ aiśvaryād avarohat' -- a king who abandons this dharma falls from his sovereignty. Do not let dharma perish in you, O king!

A king who oppresses the people falls from his throne -- 'aiśvaryāt avarohat.' The verse elaborates: 'rājan asādhu-amātyebhyaḥ chorādibhyaḥ prajā nṛpaḥ rakṣan yathā baliṃ gṛhṇan' -- a king who protects the people not only from thieves but also from corrupt ministers earns the moral right to collect taxes. If he fails to protect them, the people may rightfully withhold taxes. Such a righteous king prospers both here and hereafter -- 'modate iha pretya ca.' Moreover, 'yasya rāṣṭre pure caiva bhagavān yajña-puruṣaḥ vidhyate svena dharmeṇa janaiḥ varṇāśramānvitaiḥ' -- in whose kingdom the people worship the Lord through yajnas according to their varna and ashrama duties, in that king's realm Paramatma is pleased. The king who ensures this dharmic order is truly blessed.

Worship of Paramatma through yajna is the built-in duty of every varna and ashrama -- not a separate optional practice. For brahmins, kshatriyas, vaishyas, all the four life stages -- brahmacharya, grihastha, vanaprastha, sannyasa -- in all varnas and ashramas, worshipping Paramatma through yajnas is prescribed as integral dharma. When the people worship the Lord in this way (janaiḥ varṇāśramānvitaiḥ), that Lord is pleased with the king in whose realm this happens -- 'sa rājanakuṃ parituṣyati.' Why? Because Paramatma pervades all beings as their inner soul -- He is the rārāja, the King of all kings. When the Lord is pleased -- 'tasmin tuṣṭe kim aprāpyam jagatām īśvareśvare' -- when the Lord of all lords is pleased, what cannot be obtained? All desires are fulfilled. That is why the lokapālas and dikpālas all offer homage to this Supreme Lord.

Not only kings but all cosmic guardians -- lokapālas and dikpālas -- offer respectful homage to this Supreme Being with great reverence (ādṛtāḥ). Who is this Paramatma? 'taṃ sarva-lokāmara-yajña-saṃgraham' -- He is the very embodiment of all yajnas performed by all divine beings in all worlds. He is not merely the recipient -- He is the yajna itself, the one who performs it, and the one who enjoys it. He is 'trai-maya' (embodiment of the three Vedas), 'dravya-maya' (the material universe), and 'tapo-maya' (the essence of all austerity). He is yajna, He is the yajamana, He is the yajña-bhokta -- in Him there is no division between worshipped, worshiper, and worship. Therefore, O king, the brahmins' yajnas performed in your realm are for your benefit -- 'te bhavāya rājan svadesān anuroddhum arhati' -- they pray for your prosperity and flourishing.

These yajnas are being performed for your own welfare and prosperity. They wish for your long life and growth -- 'bhavāya' means for your flourishing. You must support these yajnas, not obstruct them. The verse says: 'yajñena yuṣmad-viṣaye dvijātibhiḥ vitāyamānena surāḥ harehe kalāḥ' -- by the yajnas of brahmins in your realm, the deities who are powers of Hari are properly honored, well satisfied (sviṣṭa-sutuṣṭā), and grant whatever is desired (pratiṣanti vāñchitam). These very deities are working for your benefit -- 'tat hīraṇaṃ nārhati vīra-ceṣṭitam' -- it is unworthy of you, O hero, to dishonor those who are giving everything to you! The brahmins' yajnas please the devas who in turn bless you -- blocking this chain harms only yourself. The sages spoke thus with great respect but each sentence also carried a warning for the discerning.

Vena's ego was wounded by the sages' counsel. He retorted with arrogance: 'Who should you worship? Me! You come to my court and ask permission to worship someone else? That is like a woman abandoning her husband who sustains her and going after a lover (yā vṛttidaṃpatim hitvā jāraṃ patim upāsate) -- you are committing the adharma of worshipping another! Moreover: Vishnu, Brahma, Rudra, Indra, Vayu, Yama, Surya, Parjanya, Kubera, Chandra, Bhumi, Agni, Varuna -- all these gods reside in the body of the king (dehe bhavanti nṛpateḥ). So I am all the gods -- sarva-devamayo nṛpaḥ! Therefore worship me with your yajnas! Bring all your havis to me! Who else receives yajna-offerings before me? I alone am the first recipient (ahaṃ agra-bhaktaḥ)!' With such inverse understanding (viparyaya-matiḥ) the supremely sinful Vena had strayed onto the wrong path.

Vena declared: 'Worship me alone! All yajnas come to me! I am Vishnu, I am Rudra, I am Brahma, I am Indra -- bring all oblations to me!' With this perverted understanding (viparyaya-matiḥ), the supremely sinful one (pāpīyān) had gone on the crooked path. Even after the sages made further gentle attempts -- speaking of the divine presence within him -- Vena refused to listen. His auspiciousness was fully destroyed (bhagna-bhavya-yātrāyāṃ). Honoring the sages' request and humbling themselves, the sages tried again. But that arrogant self-proclaimed wise one (paṇḍita-māninī) would not yield. When even gentle entreaty was scorned -- 'tad-yāsyāṃ na cakre' -- the sages' auspicious mission was aborted. The verse says: 'asatkṛtaḥ tena dvijāḥ paṇḍita-māninā bhagnāyāṃ bhavya-yātrāyāṃ' -- dishonored by that arrogant man who deemed himself all-knowing.

After all the compassionate counsel -- explaining that yajnas bring rain, remove disease, bring prosperity, and warning that without dharma he would lose his kingdom -- when all this was rejected, the sages' hidden anger burst forth (sudhayuḥ hanyatāṃ hanyatāṃ eṣa pāpaḥ prakṛti-dāruṇaḥ). 'This king is terrible by nature -- he oppresses the people (prakṛti-dāruṇaḥ)! Let him be killed! Let him be killed! He lives only to reduce the world to ashes (jīvan jagad-aśāvastu kurukte bhasmasāt dhruvam). He will certainly consume all the worlds soon. Before the worlds perish, destroy him! This wicked one is unfit to sit on the royal throne. He shamelessly reviles Vishnu, the Lord of all yajnas (yo adhiyajña-patiṃ viṣṇuṃ vinindati anapatrapaḥ). And if we remain silent when the Lord is blasphemed before us, we partake in that sin ourselves.'

By remaining silent while someone blasphemes the Lord, we become complicit. Our silence implies assent. So we must speak out. If we do not, we incur the sin of endorsing the blasphemy. The sages argued: 'ko vā enaṃ paricakṣeta eko venaṃ mṛte aśubham' -- who else but Vena commits blasphemy of the Lord? This is the only one -- absolutely unique in his wickedness. And 'aiśvaryam yadanugrahabhājanam' -- this Vena, who receives his royal prosperity through the grace of Paramatma, ungratefully turns and blasphemes that very Lord. There is no forgiveness for this. Thus the sages -- who came with hidden anger (gūḍha-manyavaḥ) -- now had their anger erupted fully (rūḍha-manyavaḥ). They let out a collective roar (hunkāra) of spiritual power. No weapons needed -- just as Vishvamitra told Rama to scare Tataka with a roar before killing her. The sages' hunkāra alone slew Vena -- 'hataṃ acyuta-nindayā' -- slain by his blasphemy of Achyuta.

What was hidden anger (gūḍha-manyavaḥ) when they arrived became fully manifest anger (rūḍha-manyavaḥ) -- it erupted outward. These great sages are tejo-murtis (embodiments of spiritual fire) -- they need no weapons. A single resonant hunkāra (sonic blast) from brahmins can slay. So the sages together let out their hunkāra and Vena was destroyed -- 'hataṃ acyuta-nindayā' -- killed by blasphemy of the infallible Lord. He who owed his entire existence and kingship to the Lord's grace ungratefully blasphemed that Lord -- and perished. The sages went their way. Then Sunitha, the mother -- daughter of Mrityu, but herself possessed of dharma and vidya-yoga -- preserved her son's body with her spiritual power, refusing to perform the final rites. She knew dharma: the royal lineage must not be extinguished. She preserved the body hoping another worthy soul could still be born from this line.

Sunitha preserved Vena's body because the royal lineage (Anga's dynasty) must not end completely. If the final rites were performed immediately, no further birth from this line would be possible. So keeping alive the hope of a worthy successor, she protected the body with her vidya-yoga (spiritual science). She grieved (śocati) both in lament for her son and in contemplation of how to restore the lineage. After some time, the sages had finished their rituals at the riverbank and were sitting together discussing Paramatma's glories. Suddenly they noticed inauspicious omens (utpātān) all around -- dust rising, eyes of animals weeping, jackals and dogs howling toward the sun, various evil signs. Alarmed, they wondered: 'Could harm be coming to this unprotected land (anādha-bhūmi) from bandits? (apyabhadram anādhāya dasyubhyaḥ na bhavet-bhuvaḥ).' They looked in all directions and saw dust clouds rising everywhere -- signs of plundering.

Seeing the dust of marauding bandits, the sages recognized the dangerous situation -- people plundering each other without any royal authority. Without a king, even ordinary people would rob each other -- 'anyonyaṃ cakiśāṃsatāṃ.' The sages had the power to subdue the bandits directly, but they refrained -- 'lokān āvārayan śaktāḥ api tad-doṣa-darśinaḥ' -- because they foresaw the danger: if brahmins take on the kshatriya's duty of governance and punishment, they lose their brahmin nature. As the well-known saying goes: 'once you taste the power of rulership, you can never give it up.' A brahmin who once takes power becomes addicted to it -- 'one who has tasted power, even if he says he has stepped down, does not truly step down.' So the brahmin's duty is to appoint worthy kshatriyas as kings -- not to govern directly -- and to discipline them when they err.

Once power is tasted, it cannot truly be relinquished -- the person merely pretends to give it up. Knowing this danger of rulership (tad-doṣa-darśinaḥ), the sages refrained from direct governance even though they had the power. The scriptural verse states: 'rājyānte narakaṃ dhruvam' -- rulership inevitably ends in hell. Even a just king inevitably commits some errors -- some partiality, some lapse into greed, some support of a wrong cause. The verse captures the brahmin's predicament: 'brāhmaṇaḥ sama-dṛk śāntaḥ dīnānāṃ samupekṣakaḥ śravate brahma tasyāpi bhinabhāṇḍāt payo yathā' -- a brahmin who is equanimous and peaceful, but who ignores the suffering of the helpless, loses his accumulated spiritual power like water draining from a cracked pot. His tapas drains away whether he takes up governance (and thereby abandons his dharma) or ignores the people's suffering.

Like water from a cracked pot, the brahmin's tapas drains away if he ignores the people's suffering. His proper duty: establish a worthy kshatriya king; teach and correct him if he errs; if he is incorrigible, discipline him; then establish a new good king. Neglecting any of these steps makes the brahmin responsible. Thus the sages concluded: the Anga dynasty must continue -- 'nāṅgasya vaṃśe rājarṣiḥ eṣa saṃsthātum arhati, amogha-vīryāḥ nṛpāḥ vaṃśe asmin keśavāśrayāḥ' -- the kings of Anga's lineage are all of great valor, and except for Vena, all were devoted to Keshava (Vishnu). The lineage should not end. So they came to the body and churned the thigh -- not the arm -- first. The deliberate churning of the thigh was to draw out and embody all of Vena's concentrated sins, so that Vena's body could then be purified for the birth of a worthy heir.

The churning of the thigh produced a being called Bahuka -- who was crow-black (kāka-kṛṣṇaḥ), very short (ati-hrasvāṅgaḥ), with short arms (hrasva-bāhu), large jaw (mahā-hanuḥ), short legs (hrasva-pāt), and a sunken nose (nimna-nāsāgra) -- extremely grotesque in appearance. These features embodied the concentrated sins of Vena. The sages churned the thigh deliberately to expel these sins in form. Once Bahuka was born from the thigh-churning, Vena was purified of his accumulated sins. 'niṣīdeti ābruvan' -- the sages told him to sit down. He became the progenitor of the Nishada people -- forest-dwelling hunters who live in mountains and forests (giri-kānana-gocara). The verse says: 'jāyamānaḥ vena-kalmaṣam ulbaṇam' -- he was born to absorb and destroy the terrible sins of Vena. A son's primary duty is to relieve his father's sins -- this Nishada fulfilled that purpose perfectly.

The Nishada people -- forest and mountain dwellers (giri-kānana-gocara) -- were born from Vena's absorbed sins. The tribal peoples have such extraordinary love and devotion for their parents because of this origin -- they give their very lives for their parents! After the Nishada purge, the sages churned both of Vena's arms (bāhubhyāṃ madhyamānābhyāṃ). From this churning, 'mithunaṃ sampadyata' -- a divine couple emerged: one boy and one girl. Who are these? None other than Lakshmi-Narayana themselves: 'eṣa viṣṇoḥ bhagavataḥ kalā bhuvana-pālinī, iyaṃ ca lakṣmyāḥ sambhūtiḥ puruṣasya anapāyinī' -- he is a portion of Vishnu born to protect all the worlds; she is a portion of the ever-inseparable Lakshmi. The sages recognized this with great joy. Brahma and all the devas descended in celebration. This was the divine event the world had been waiting for.

This boy is a portion of Paramatma descended to protect the entire universe. This girl is an avatar of Lakshmi -- 'puruṣasya anapāyinī' -- she who never leaves the Lord's side. She is 'nitya-anapāyinī' -- ever-inseparable. When He is Rama, she is Sita; when He is Krishna, she is Rukmini; when He is Varaha, she is Bhumi-devi; when He is Vamana, she dwells on His chest. In every avatar, she accompanies Him unfailingly. Therefore this girl born here is an avatar of Lakshmi. The verse explains: 'atra prathamaḥ rājyān umān prathayitā yacaḥ' -- this boy is the first king in a world that had completely lost its royal lineage. He will restore and spread kingly dharma throughout the world. His name: 'Prithu' -- from the root 'prathayati' (to spread, to become vast and famous). 'eko rājyaṃ pumān prathayitā yaśca pṛthur nāma mahārājaḥ' -- Maharaja Prithu, of vast and far-spreading fame.

Her name is 'Archi' -- meaning radiance and brilliant light. This magnificent lady, 'guṇa-bhūṣaṇa-bhūṣaṇā' -- whose ornaments are themselves adorned by her virtues -- will marry Prithu and be his queen. 'ekaḥ sākṣāt hareḥ ca jātaḥ loka-rirakṣayā' -- Prithu is a direct portion of Vishnu, truly descended to protect all the worlds. 'iyaṃ ca tad-varāśrī anapāyinī' -- and Archi is the ever-inseparable Lakshmi accompanying him. Brahma and all the gods came and celebrated. Gandharvas sang, celestials rained flowers, apsaras danced, auspicious instruments resounded in the heavens and all the devas, rishis, and pitris arrived. All came to see -- 'vainya-dakṣiṇe haste dṛṣṭvā chakra-rekhā chihnāṃ gada-bhṛtaḥ' -- the mark of the Lord's discus on Vena's son's right hand and the lotus mark on his feet. From these marks of the Supreme, they recognized him as a direct portion of the Lord.

Seeing the chakra mark on his right hand -- the mark of the discus-bearing Lord -- and the lotus marks on his feet, all recognized him as a direct portion of Paramatma -- 'tvaṃ vai mene hariṣkarāṃśam' and 'yat yā apratihataṃ chakram aṃśas tat parameṣṭhinaḥ' -- the unimpeded chakra is none other than the Lord's own power. Thereupon all the brahmins and brahma-vādins together arranged a royal consecration (rājyābhiṣeka). People, rivers, oceans, mountains, nagas, cows, birds, animals, elephants -- all beings brought their offerings (upāyanam) with joy. Prithu Chakravarti was consecrated: 'suvāsāḥ sādhu alaṃkṛtaḥ' -- beautifully dressed and adorned. His queen Archi beside him, together they shone like fire with its flame -- 'agniriva aparaḥ svāhā-saṃyuktaḥ.' Then came the divine gifts: Kubera gave a golden throne; Varuna gave an air-conditioned parasol dripping with cool water; Vayu gave fine fans.

The divine gifts continued: Dharma gave a garland made of truthfulness (kīrti-maya-sraja); Indra gave a crown representing truth; Yama gave the rod of justice; Brahma gave armor of the Vedas (brahma-maya varmā); Sarasvati gave an excellent necklace (uttama hāram); Hari gave His own Sudarshana chakra; Lakshmi, wife of Hari, gave inexhaustible and unimpeded prosperity (avyāhata samshriyam); Rudra gave a sword blazing with a hundred moons; Parvati gave a shield blazing with a hundred suns; the Moon gave horses of amrita; Tvashtri gave a splendid chariot; Agni gave a great bow; Surya gave arrows made of sunrays; the Earth gave divine sandals (yoga-maya pāduke); the sky gave an eternal garland of flowers (puṣpāvaliṃ). The celestials gave music, song, and the power of invisibility (antardhāna-vidyā) for the king to travel unseen. The great sages gave their blessings. The ocean gave the conch born within it.

The ocean gave the conch shell; rivers, oceans, and mountains gave passage for the royal chariot. Then the sutas (royal bards), māgadhas (panegyrists), and vandis (court praisers) came forward to recite praises of the newly consecrated king. Learning that these panegyrists had come to compose his praises, Prithu -- the valiant, whose voice was deep as thunderclouds -- spoke to them with wisdom and humility: 'O suta and māgadha -- you have just come to me. The world does not yet know my qualities. What qualities of mine will you describe? My virtues are not yet known to you or to the world. I have just been crowned. How can you accurately praise someone you do not yet know? (vaṃdana lokam adunā utpatta guṇasya me syāt kim ātrayoḥ me stavā eka yojñatām).' Your words are sacred -- they must not become false through hasty praise of unestablished qualities.

King Prithu continued his instruction: 'Do not let your eloquent words become false (mā abhūvan vitathā girovaḥ). Whatever you hear said about me in private, when people discuss my governance when I am absent -- after I have ruled for some time and my actual conduct is known -- then come and celebrate those true qualities. Only then should you compose your praises. After my governance has been examined and found worthy, then if it pleases you, speak of it. And even then, speak of my virtues behind my back -- not to my face. For truly praiseworthy is Paramatma alone -- the one who is worthy of 'saty-uttama-śloka' (the greatest praises). Who am I to be praised? (jugupsitaṃ naḥ stavayanti sabhyāḥ -- the truly cultured ones do not praise defective beings like us). What wise person would have non-existent qualities praised about himself?'

Prithu continued: 'No truly intelligent person would have false praise composed about himself. If someone accepts praise of qualities he does not possess, the people standing behind those praisers will ridicule him -- "Look, he is enjoying falsehood!" His lack of wisdom is exposed. The speaker gives a contemporary illustration: a wealthy man spent 2.5 crore rupees arranging a grandiose felicitation event where he was given eight titles, each worth 30 lakhs -- but this only made him the laughingstock of the world. False praise leads only to public humiliation. The verse warns: "to have praisers sing of non-existent qualities" only exposes the one being praised to mockery and ridicule. Therefore: the truly great and wise ones are repelled by self-directed praise (ātma-stotram jugupsanti api viśrutāḥ). True nobility requires refusing self-glorification.', said Prithu.

The speaker elaborates: true nobility means refusing to accept praise of unreal or unearned qualities. If someone sings of qualities that do not yet exist, saying 'they will come to him in the future,' that is deception -- and the praisee who accepts it becomes an object of ridicule (pralabdha janāvahāsam). No truly wise person (sabhya) does this. Moreover, there is the tradition in the Vishvajit yajna where the husband and wife must confess all their actual secret conduct before the sacred fire -- everything is exposed. So too when formal praises begin, the praisee's hidden faults emerge into public view. That is why the truly noble ones (shrīmantaḥ, parama-udārāḥ) who are genuinely modest refuse to accept praise. They say: 'Do not praise us -- our faults will thereby be exposed. Let our governance first prove itself. If there are real virtues, speak of them privately and not to our face.' This is the true standard of royal dignity.

The speaker concludes the teaching on false praise and self-promotion: because when formal praise begins, hidden faults are exposed -- just as in the Vishvajit yajna, all secret conduct is confessed before the sacred fire. So too when panegyrists begin composing praises, the praisee's hidden imperfections surface. Therefore the truly noble ones (shrīmantaḥ, parama-udārāḥ) who possess genuine self-respect refuse to accept praise, especially of non-existent qualities. They say: 'Do not praise us -- our faults will be exposed thereby.' The speaker also notes: true wisdom means having real qualities praised by others spontaneously, not purchasing praise with money. The verse 'pauruṣaṃ bādi garhitam' -- praising non-existent heroism is despicable. Those of genuine modesty and generosity refuse such empty flattery. So Prithu said: let your words speak of real truths, not manufactured praise. First let me govern, then judge.

The closing teaching: this is the true principle -- 'ko'ham ātmānaṃ gāpayiṣyāma bālavat' -- how can I, like a child showing off his small deeds, proclaim my own greatness? First let me govern; then let my deeds speak. Thus ends the 15th chapter (pañca-daśa-adhyāyaḥ). The session concluded with the benedictory verses: 'Svasti prajābhyaḥ paripalayantāṃ nyāyena mārgeṇa mahīṃ mahīśāḥ. Gobrāhmaṇebhyaḥ śubham astu nityaṃ lokāḥ samastāḥ sukhino bhavantu. Asmad gurubhyo namaḥ.' -- May the rulers protect the people justly and righteously. May cows and brahmins always prosper. May all the worlds be happy. Salutations to our Gurus. May those who have learned the Vedas from Brahma onwards continue to study and propagate those Vedas.