మత్త పరావృత్త ధియాం స్వలోకాదు నేనే వాళ్ళ బుద్ధిని అటు తిప్పాను. ఒక చెప్తున్నారు పరావృత్త ధియాం నేనే వాళ్ళ బుద్ధిని అటు తిప్పాను కాబట్టి. ప్రయోజనం లేని వాళ్ళని పెట్టుకుంటారు అవస్థ పడతారు. మత్త పరావృత్త ధియాం స్వలోకాత్ పత్త పరావృత్త ధియః స్వకృతై కర్మభి ప్రభు ఉచ్ఛావచాన్ యతాదేనాన్ గృహ్నంతి విసృజంతి చ. సరే అయ్యా వించేయ్. స్వస్తత్వరావృత్తధియా మీరే అంటున్నారు నేనే బుద్ధిని మార్చేసాను. నేనే మనస్సును మార్చేసాను. నా వల్ల బుద్ధి మార్చబడే ఈ పరిస్థితి మీరే చెప్పారు మరి మీరే బుద్ధిని మార్చితే. సకృతై కర్మ విప్రవో ఉచ్ఛామసాని యదాదేనాన్ గ్రూణంతి విజంతి జ వాళ్ళు మాట అన్నారు. వారు వారు చేసుకున్న కర్మలతోటే వారి వారికి ఆయా దేహాలు వస్తాయండి. ఇదే మాట. బుద్ధిని నేనే మారుస్తానంటావా? బుద్ధి ఏమో రూ మారుస్తావా? కర్మలు వాని చేసుకుంటావా? కదండీ? తాము తాము ఆచరించిన కర్మలతోటే మంచి దేహము, చెడు దేహము, ఉత్తమ జాతి, అధమ జాతి ఇవన్నీ కలుగుతాయి అంటున్నావు. మరి కర్మలు వారు చేసుకుంటే దానికి మూలం బుద్ధే కదా. దాన్ని నువ్వే మార్చావు కదా. దేహా నీకు రావాలనా వానకు రావాలనా అంటున్నారు చూడండి ఉచ్చాయుదా దేహాన్ గృహ్నంతి మిస్తుజంతి చ తన్మమాత్యాహి గోవిందా దుర్విభావ్యం అనాత్మతిహి ఆత్మజ్ఞానం లేని వారికి ఇది అర్ధం కాని విజయం కాబట్టి నాకు ఈ విజయాన్ని వివరించండి. నా చేతతో ప్రాయసో లోకే విద్వాంసస్తంతి వంచితాః దీనితోటే పండితులందరూ. వంచింపబడుతున్నారు. ఓ పక్కేమో ఎవరి కర్మ వాళ్ళు అంటావా, మరో పక్క బుద్ధి వేలిస్తానంటావా? బుద్ధి నీవిస్తే కర్మ కూడా నీదే వాళ్ళకెందుకు వేసింది? వాళ్ళ బుద్ధితో వాళ్ళు కర్మ చేస్తే వాళ్ళు అనుభవించాలి. నేను బుద్ధి మారుస్తున్నాను, అప్పుడు కర్మ కూడా నువ్వే తెలియుస్తున్నావు. భరితం కూడా నీకే రావాలి, మాకు ఏం కావాలి? ఇలా సామర్థ్యం కాదు, పండితులు కూడా భ్రమపడతారు.

దే మనః కర్మమయం రుణాం ఇంద్రియైహి పంచతిరువృతం. నమస్కారం తెలుసా నాయనా? మనస్సు అంటే ఏమిటో తెలుసా? మనస్సు ఎలా ఏర్పడుతుంది? మనము చేసిన కర్మలతోటే మనస్సు ఏర్పడుతుంది. మనః కర్మమయం. అంటే ఏంటి మనం కూడా జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి. మనం కూడా ఒక వ్యక్తిని మంచి మనస్సు కలవాడా శ్రీమందు కలవాడా దేని గురించి చెప్తామండి వాడు చేస్తున్నా పనుల్ని పట్టేయాలి. నలుగురిని చంపేయాలి అనుకోండి, ఛే కాదు అది అండి అంటారు. నలుగురిని పూజిస్తే అబ్బా ఉత్తముడండి అంటారు. ఏం నొప్పి వస్తుంది? కాబట్టి ఆ విషయం మర్చిపోవద్దు కర్మలతో ఏర్పడేదే మనస్సు. మనస్కరణవయం రుణాం ఇది ఇంద్రియైహి పంచవీర్యుతం. ఈ మనస్సు ఐదు ఇంద్రియాలతో కలిసి లోకాతు లోకం ప్రయాతి అన్యాత్మ తదనువర్తతే. ఐదు ఇంద్రియములతో కూడిన కర్మమైనటువంటి కర్మమైన మనస్సు ఈ లోకానించి ఆ లోకానికి, ఆ లోకానించి ఆ లోకానికి ఇలా లోకాలన్నీ తిరుగుతూ ఉంటుంది. లోకాలన్నీ తిరుగుతున్న మనస్సును ఆత్మ అనుసరిస్తుంది. దానికేం నమ్మ లేదు. వెంట ఉంటుంది అంతే. ఆత్మ అనువర్తతే ధ్యాయన్ మన అనువిషయాన్ దృష్టానువ అనుసృతానధ. ఈ మనస్సు ఏం చేస్తుంది? చూచిన వాటినో, విన్న వాటినో నిరంతరం ధ్యానం చేస్తూ ఉంటుంది. ఉజ్జత్ శ్రీ దత్త కర్మ తంత్రం స్మృతిహి తదనుచామ్యతి. అంటే దాన్ని ధ్యానం చేస్తున్నప్పుడు మంచివైతే సంతోషిస్తుంది, చెడ్డవైతే బలవుతుంది. మనస్సు పాపం ఏమనలేదు. ఉద్యన్ తీ దట్ కర్మ అందుకే కర్మ తంత్రం అంటున్నాడు. అభివృద్ధి కానీ వినాశానికి కానీ ఏది మూలం కర్మే. వృద్ధి కర్మ తంత్రం స్మృతిహి తదనుచామ్యతి ఈ వృద్ధిని సంతోషాన్ని విషాదాన్ని స్మృతి ఉందే అది.

తగ్గించేస్తుంది. అంటే ఏమిటి? మనకో పెద్ద వరం ఉంది కదా. ఎంత గొప్ప విజయాన్ని కానీ కొంత కాలం అయితే మర్చిపోతాం. కొన్ని కొన్ని ఎలా ఉంటాయి అబ్బా ఇవి బతకలేనండి. ఇన్ని భరించలేనండి అని ఒక 15 రోజులు నెల రోజులు అవసరపడతాడు. తర్వాత రోజు జ్ఞాపకం ఆ అంతా అయిపోయింది ఇప్పుడు. ఎవరో పరపాట ఆ నెలకు వచ్చి పోయాడు ఇంటికి వాడు అప్పుడు చేసిన ఇది అయింది కదా అన్నయ్య అదంతా అయిపోయింది అండి అయిపోయింది అది స్మృతిహి కతు అనుచామ్యతి అదే దాన్ని తగ్గించేస్తుంది విషయాభినిధి తీన నాత్మానం స్మరేతు పునః జే స్కోర్వై కష్టతితి హేతో మృత్యుహు అత్యంత విస్మృతిహి. విషయముల యందు మనస్సు ఉన్నటువంటి వాడు ఆత్మనే తలచకుంటే ఆత్మ యొక్క స్వరూపాన్ని గురించి ఆత్మ గురించి వారు మాట్లాడుకుంటే జేంతో జయ్యతోహో మృత్యుహు అత్యంత విస్తుంది. పూర్తిగా వాడిని మరిపించేది ఏది? వృత్తి ఈరోజు కాకుంటే రేపు రేపు కాకుంటే ఎల్లుండి జ్ఞాపకం చేసుకుంటామే ఆత్మ గురించి ఇవాళనే జ్ఞాపకం చేసుకోవాలా? హాయిగా ఉందాం తిందాం తిరుగుదాం ఆడుదాం పాడుదాం పోయే ముందు ఆత్మ గురించి జ్ఞాపకం చేసుకుందాం అనుకుంటే అప్పుడు మీకు వృత్తివే వస్తుంది. ఇంకా దేని జ్ఞాపకం చేసుకుంటావయ్యా? అన్నిటిని మృత్యువు మరిపిస్తుంది. మృత్యువు అత్యంత విస్మృతి జన్మ ఆత్మ దయా పుముతః సర్వభావేన పూజితః. అన్ని భావాలు పుట్టినవుద్ది అది విజయ స్వీకృతిం ప్రావుహు యథా స్వప్న మనోరతః జన్మ అంటే ఏమిటంటే ఏంటి జన్మ? విషయ స్వీకరించు జన్మ. విషయములను స్వీకరించుటే అనుభవించ అనుభవించాలని విషయాలను స్వీకరించుటే జన్మ. అంటే ఏమిటి? మనం ఎందుకు పుడుతున్నాం? ఏది కారణం? అర్థం చెప్పాలి? ఏమంటాం? కర్మానుభవం.

పూర్వజన్మలో ఆచరించిన కర్మ యొక్క ఫలితాన్ని మళ్ళీ అనుభవించడానికి పుడుతున్నారు. కర్మను అనుభవించడం అంటే ఏమిటి? విషయానికి పోవద్దు కదా. ఏంటి? శబ్ద, స్పర్శ, రూప, రస ఇవి అనుభవం అంటే ఏమిటి? శబ్దము, స్పర్శ, రూపము, రసము, గంధము వీటిని స్వీకరించలేము కదా? అవన్నీ ఏమిటి విషయములను? అవి గుర్తు చేసుకుంటున్నాం కాబట్టే మళ్ళీ పుడుతున్నాం. కళమంటే విద్యారం తలచడమే. కదా? పూర్వజన్మలో వేటిని చేసామో, వేటిని బాగా తలచామో, వేటి యందు ఎక్కువ శ్రద్ధ కలిగి ఉన్నామో వాటి కోసం మళ్ళీ పుట్టిపోతుంది. లేకుంటే మంచి వస్తువు అందరికీ మంచి వస్తువే కావాలి, చెడ్డ వస్తువు అందరికీ చెడ్డ వస్తువే కావాలి, భార్య అందరికీ ప్రియరాలేనా? నవని భార్య ఎంత అమ్మ అన్నారు? భర్త అందరికీ ప్రియుడేనా? ఇందులో భర్తలు ఎంత అమ్మ అన్నారు? మరి పిల్లలు పిల్లలను చంపుతున్నారు. తల్లిదండ్రులను చంపుతున్నారు, తల్లిదండ్రులు చంపుతున్నారు ఎక్కడ? ఏ నీ వరు వీరు పూర్వజన్మలో ఎలాంటి విషయాలను అనుభవించారో ఆచరించారో వీరు ఆచరించినందువల్ల ఎలాంటి సంస్కారం కలిగిందో ఆ సంస్కారంతో మళ్ళీ అలాంటి విషయాలను స్వీకరించడానికే విడు పుడుతున్నాడు. కాబట్టి జన్మ అంటే విషయ స్వీకరించడం. చెప్తున్నారు విజయ స్వీకృతిం ప్రావుహు యదా స్వప్న మనోరథః, అర్థం కావాలంటే ఎలాగైతే మన కోరికలే స్వప్నాలు. స్మరణ స్మృతి కళ అంటే ఏంటి? మనం దేన్ని కోరుకున్నామో అదే కళలో వస్తుంది. ఏ విషయాన్ని బాగా స్మరిస్తే కళ అవుతుంది. కదా? మరి స్మరణమే కళ అయినట్టుగా స్మరణమే జన్మ. ఫలానా ఫలానా భార్య నా భార్య చాలా ఉత్తమురాలు నేను ఆ విడిచిరి ఉండలేను అనుకుంటూ అలాగే పుడతావు నువ్వు. భర్తవు కదా. ఏడి చలుకు ఏడికే పుట్టేది.

కాబట్టి విజయ స్మరణమే విజయ స్వీకారమే జన్మ, స్వప్నం మనోరథం చేత్తం ప్రార్థనం నస్మరత్యతౌ వచ్చిన బాధ ఏమిటంటే వాస్తవం ఇదే కానీ పూర్వ జన్మలో వీడు ఏం చేశాడో దాన్ని ఇప్పుడు. స్మరించలేడు. జరిగిన దాన్ని స్మరించలేడు చెప్పమైనా సరే. ఈ కల ఇవాళ వచ్చింది ఓ ఓ రెండు రెండేళ్ల రెండు వారం రోజులు మీకు ఏమైనా జ్ఞాపకం ఉంటుందా? ఒక వారం అయిపోయింది అప్పుడు ఏ కల వచ్చింది? ఏం జ్ఞాపకం ఉండండి. పొద్దున చేసి సాపాడుతో ఏం ఏం చర్యమాది ఉంటే ఇంకెక్కడ జ్ఞాపకం ఉండేది చిన్నా నేను. ఏం జ్ఞాపకం ఉంటుంది వాళ్ళకి. కాబట్టి దాన్ని వీడు ప్రార్థనం నస్మరతి తత్ర పూర్వమివాత్మానం అపూర్వంచ అనుపక్షితి. ఇదివరకు ఉన్నదైనా వీడికి జ్ఞాపకం లేదు కాబట్టి మళ్ళీ కొత్తే. వివాహం చేసుకున్నాడు భార్యతో. సంసారంలో ప్రవర్తిస్తున్నాడు కొత్త కొత్తగా పెళ్లి అయిందండి అంటాడు నవ్వాలి. పెళ్లి కొత్తది కాదు పెళ్లి జర మలకరము ఎప్పటినుంచి వస్తున్నదో పాతదేనండి మనకు జ్ఞాపకం లేదు కాబట్టి కొత్త. ఎంత బాధే మరించడం లేదు కాబట్టి దీన్ని కొత్త అనుకుంటున్నారు. తత్ర పూర్వమేవాత్మానం అపూర్వం చాను మొదటిది అయినా కొత్తది అనుకుంటారు. అపూర్వం చాను పత్తి ఇంద్రియ ఇంద్రియ. ఇంద్రియాయన సృష్టియేదం త్రైవిద్యం భాసి వస్తుని ఇంద్రియములతోటి విషయాలతోటి ఇది మనకు మూడు రకాలుగా భాసిస్తుంది. బహి అంతర్జితా హేతు జనః అతజ్జన కృతో యదా లోపల విరుపల ఒకటి లోపల ఒకటి విరుపల మనకు ఆసక్తి ఉంటే ఒకటి ఆసక్తి లేకుంటే మరి ఒకటి ఈ రీతిలో మనం భావిస్తున్నాం నిత్యదా అంగభూతాని భవంతి నభవంతి. ఈ ప్రాణులు వస్తుంటాయి పోతుంటాయి రావు వస్తుంటాయి కాలేన అలక్ష్య వేగిన సూక్ష్మత్వా సన్న దృశ్యతే అంటే ఏమిటి కాలము మహా వేగం కాబట్టి పుడే ఇన్ని రోజులు అయిందా ఏమంటావ్? ఓ పని అయిపోయింది అబ్బా అప్పుడే ఆగలేక అయింది. నువ్వు తలుచుకోకుంటే అది ఆగలేక అయింది. కానీ ఈ సంవత్సర కాలంలో.

నీవు ఏవేవి అనుభవించావో గుర్తుంటాయా? ఒక సంవత్సరం గత సంవత్సరం ఏ విషయాన్ని ఆచరించావో అదే విషయం మళ్ళీ ఆచరిస్తావు కానీ ఆపు మర్చిపో. ఇప్పుడేనండి వస్తా లేస్తున్నాను అంట. ఈ మరుపు ఎవరు ఇస్తారు? కాలం. మహావేగంతో ఉండేటువంటి కాలము విషయాలను మరిపిస్తుంది. సూక్ష్మత్వార్తం న దృశ్యతే యదా అక్షి సామ్రోతతాంచ ఫలానాం భావనత్వతే తదైవ సర్వభూతానాం వయో అవత్సాదయః స్పృతాః స్పష్టంగా చెప్తున్నాడు మంట పెట్టాం కదా కట్టెలు పెట్టాం అమెజరీ వేశాం కట్టెలు వేశాం మంట పెట్టాం మంట మొదలు కట్టెలు పెట్టినప్పుడు కొత్తగా కట్టెలు పెట్టినప్పుడు మంట మీద మనం బేరి ముట్టిస్తే బాగా మండుతుంది కట్టెలు తగ్గుతున్నాయి కొద్దిగా? మంట తగ్గిపోతుంది. కట్టెలు మొత్తం పోయాయి. అయితే ఇప్పుడు పిల్లకు పెరిగింది, తరిగింది, పోయింది మంటనా కట్టెలా? ఏం చెప్తున్నావ్? ఏది? మంట పోయిందా కడ్డలు పోయినాయా? కట్టేలే పోయినాయి మంట కి. అగ్నికి హెచ్చు లేదు, తగ్గు లేదు, మార్పు లేదు. ఇప్పుడు నది ఉంది. నది ఉంది. వర్షం బాగా వచ్చింది. పెద్ద ప్రవాహం వచ్చింది. వర్షం రాలేదు. కొద్దిగా ఉంది. పోయి అలాగే వర్షం లేదు తిండి పోతుంది. నది ఎండిపోయిందా ప్రవాహం ఎండిపోయిందా? అరె అరె బోలే ప్రవాహం ఉంది. సరే. అలాగే ఇక్కడ ఏమనుకున్నాడు అర్పితాం స్వంతసాం ఫలానా. చెట్టు ఉంది. చెట్టు పూ వచ్చింది పిండి వచ్చేసింది కాయ వచ్చింది పండు వచ్చింది రా. ఇప్పుడు పూచింది కాచింది. పండయ్యింది పడిపోయింది పండ్ల చిట్ట పండే అలాగే శరీరము బాల్యము యవ్వనము ఉర్ధాప్యము మరణము శరీరానికి కానీ ఆ ఆ విషయం మనకు బాగా అర్థం కావడానికి చాలా స్పష్టమైన దృష్టాంతం మనందరికీ అక్కడ సమయం మనకు మంట పోయిందండి అంటాం.

కాబట్టి కట్టెలు అయిపోయినా మంట పోవడం కదా కట్టెలు అయిపోయింది. కట్టెలు పెట్టు మనం పోతుంది. కాబట్టి మంట పోయింది ప్రవాహం పోయింది పనులు పోయాయి కదా చెట్టు పోయింది అనొద్దు. అగ్ని పోయింది అనొద్దు ఇందులో కాబట్టి కాలేనా అని. తదైవ ఆత్మ పోయిందనే చెప్తారు. అదే సార్ ఆత్మ పోయింది అంటున్నారు పోయింది ఆత్మ కాదు శరీరం పోయింది. అయ్యో ఆత్మ పోయిందండి అగై పోయి అక్కడే ఉన్నారు. శరీరం పోయింది. ఇలా యదా సర్వభూతాదానం వయో అవస్తాదయః కృతః వాడు పిల్లవాడు కాదు ఆ శరీరం పిల్ల శరీరం. అది ఎవరికీ ఆత్మ తెలియడానికి, జవనం ఎవరికీ తెలియడానికి, వృద్ధాప్యం ఎవరికీ తెలియడానికి, మరణం తెలియడానికి. ఆత్మ తెలియడానికి ఇలా ఆ అనుభవిస్తున్న మనస్సు వెంట ఉంటుంది అది. దీప అనువర్తతి కృతాః సోయం దీప అర్చితాం యద్వతు స్వతసాం ఫలితం జలం కాంతికి దీపం లాగా ప్రవాహానికి జలం లాగా సోయం పుమానితి నృణాం మృషాగీహి పీహి మృషాయుషాం ఇగో వెలుగు, ఇగో జలము, ఇగో ఇది అన్న పదము అన్నట్టుగానే స్వయంపు మార్ ఇగో వీడు మనిషి అండి అంటున్నాడు. వీడు మనిషే? ఇది మాంస పిండం. మాంసం ముద్ద అది. వాళ్ళు లోపల ఉన్నారు. కదా కనబడి చేస్తున్నాడు. కాబట్టి స్వయం పుమార్ అనేటువంటిది మురుషాశిహి అబద్ధపు బుద్ధి అంటున్నారు. అది ఎందుకంటే మురుషాయుషాం. దేవా ఈ అబద్ధ బుద్ధి వాడు ఆయుష్షం కూడా పురుషనే కదా అబ్బా వాడికి దీర్ఘ ఆయుష్షం అండి వాడికేమిటి ఆ శరీరానికి దీర్ఘ ఆయుష్షం వాడికి ఎప్పుడు దీర్ఘ ఆయుష్షం ఆత్మ ఎప్పుడు నిత్య వాడు ఎప్పుడు చావడు. ఆయుష్యం ఆత్మ జాయ శరీరానికి మా స్వస్య కర్మ బీజేన జాయతే సోక్యయం కుమాన్ కర్మ బీజంతో ఈ కుమాన్ న జాయతే శరీరం జాయతే అంటే ఎలాంటి కర్మను ఆచరించడం వలన కలిగిన సంస్కారంతో కూడి ఉన్న మనస్సు వెంట ఆత్మ ఉంటుందో ఆ కర్మ విషయాలను అనుభవించడానికి కావలసిన దేహాలు. ఆ దేహంలో మనస్సు ఉంటుంది. దాన్ని ఆత్మ అనుకుంది. బ్రీయతే వామరో ప్రాంత్య యధాగ్నిహి దారు సంయుతః. కఠినతో కూడిన అగ్ని సంధానినట్టు.

అమరుడైన మర్త్యుడు కూడా మరణిస్తున్నాడు. శరీరంతో ఉన్నటువంటి ఆత్మ అమరుడే కానీ మరణిస్తున్నాడు. అప్పుడు వస్తుందా? అంటున్నాం చూస్తున్నాం. అయ్యో మద్ద పోయిందండి అంటున్నాం. అరే ఆత్మ పోయిందండి అంటున్నాం. అది సత్యాలేండి అంటున్నాం వాయి ఎలా చేస్తాడు వాడు రావరు. సత్యే దానికి వాడుకున్న పాపాన్ని వాడు చేస్తాడు. ఇదంతా ఏందో ఏం దోషం సహవాస దోషం. మ్రియతే వామరో భ్రాంత్య యధాగ్నిహి దారు సంయుతః నిషేక గర్భ జన్మాని బాల్య కౌమార యవ్వనం వయో మధ్యం జరో మృత్యు ఇది అవస్థా తనో నవ శరీరానికి తొమ్మిది అవస్థలు ఉంటాయి. ఏంటి మొదలు? మొదలు నిషేకము, తర్వాత గర్భము, తర్వాత పుట్టుక, భార్యము, కౌమారము, యవ్వనము, వయోమధ్యము, జర, మృత్యువు. తొమ్మిది ఏ ఇది? చేయడానికే ఆత్మకు ఏ ఒక్కటి లేదు. వచ్చా తను ఏతా మనోరధమైహి అన్యస్య ఉచ్చావచా తనుహు ఇవన్నీ ఎక్కడ మీ శరీరాలు మనోరధమై. మనము ఇదివా శరీరంలో ఉన్నప్పుడు ఏమేమి కోరుకున్నామో ఆ కోరికలన్నీ నీ శరీరంగా మారుతాయి. ఇది ఎక్కడిది? ఎందువల్ల వచ్చింది? పూర్వ జన్మలో ఉన్న నీ శరీరంలో ఉన్న మనస్సు ఏమేమి కావాలని కోరుకున్నదో. ఆ కోరుకున్న వాటిని అనుభవించడానికి ఏ శరీరం కావాలో ఆ శరీరం. అదే మనం ఈ జన్మలో ఉన్నప్పుడు శ్రీమన్నారాయణుడిని పరమాత్మను నిరంతరం ధ్యానించాలి, తీర్చించాలి, వినాలి, పూజించాలి అనుకున్నాం అనుకోండి. అలా భగవంతుడిని ఆరాధించడానికి కావలసినటువంటి మానవ జన్మ వస్తుంది. అపే అవన్నీ మాకెందుకండీ తినాలి తిరగాలి అనుకున్నామనుకోండి పశువు అవుతారు. అదొక నడిపే ఏ పని చేయకుండా అలా చెట్టు లాగా ఉంటే ఎంత బాగుంటుందని ఎవడు అనుకుంటాడు అదే అవుతది. చెట్టుకైనా ఆకులు గాలి ఉంది అది కూడా లేకుండా ఉండాలంటే ఒక పండ అవుతాడు ఇప్పుడు కూడా అదే వస్తుంది.

కాబట్టి పూర్వ జన్మలో ఆ శరీరంలో నువ్వు దేన్ని కోరుకున్నావో, నీవు కోరుకున్న ఆ కోరికను అర్భమించడానికి ఏ శరీరం నీకు యోగ్యమో వస్తుంది, మనస్సుతోటే వస్తుంది, మనోరధాలతోటే వస్తుంది. కాబట్టి వయో మధ్యమని గుణ సంఘాదుపాదత్తే కొచిత్ కర్చిత్ జహాతిత గుణముల యొక్క సంఘాన్ని బట్టి తీసుకుంటాడు గుణ సంఘాన్ని బట్టి విడిచిపెడతాడు. జుహాద్యః అతిజ ఆత్మనః పితృపుత్రాభ్యాం అనుమేయౌ భవాభ్యయౌ అంటే నేను పుడుతున్నానా నేను చస్తున్నానా? నేను నమ్మనండి. ఎందుకు నేను చూడడం లేదు కదా? నా పుట్టుక నేను చూస్తున్నానా? చూడలేను. మరి మరణానికి చూస్తామా? ఎవరి మరణాన్ని వాడు కూడా లేదు. ఎవరి పుట్టుక వాడు కూడా లేదు. కనపడనేవి లేవు. అంటే ఈ రెండు లేవు. ఒప్పుకుందాం అంటే భగవాన్ ఎందుకు మనమే ఉన్నాం పితృ పుత్రాధ్యాయం అంటున్నాం. చెప్పనే ఉన్నారు. తండ్రి మరణిస్తున్నాడు కదా అది చూస్తున్నావా? కొడుకున్నావ్? కొడుకు పుడుతున్నాడా? అది చూస్తున్నావా? పితృపుత్రాద్యం కొడుకుని చూసి పుట్టుక తల్లిని చూసి చావు తెలుస్తావా? ఇది ఆత్మ ఎందుకు వేరే? ఆత్మనః పితృపుత్రాభ్యాం అనుమేయౌ భవ అప్యయౌ. పుట్టుకా మరణములు పితృ పుత్రులను బట్టి తెలుసుకో అనుమానం చేయి అనుమానించాలి తెలుసుకోవాలి. న భవాప్యే వస్తూనాం అభిజ్ఞః ద్వయ రక్షణః. ఆస్తవంగా ఏది పుడుతుందో ఏది వస్తుందో ఈ రెండు లక్షణాలు నా అభిజ్ఞ తెలుసుకున్నవాడు ఎవడు లేడు అంటాడు. ద్వైరక్షణ తరోహు బిజవిపాకాభ్యం యో విద్వాన్ జన్మ సంజ్ఞ చెట్టు ఉంది. చెట్టు వచ్చింది దేన్ని బట్టి? ఏం చెప్దాం? బియ్యం నుంచి. మళ్ళీ చెట్టు నుంచి ఏం వస్తుంది అని? బియ్యం వస్తుంది. మరి ఏది ముందర ఏం చెప్దాం? కాబట్టి భవ అప్యయములై ఉన్నవే ఇవి ఒకదాని ఒకటి అనుసరించి ఉంటాయి. ఇయో విద్వాని జన్మ సయ్యమౌ తరోహ విరక్షణో ద్రష్ట ఏవం ద్రష్ట తనోః కృతః. కాయ పండు పువ్వు కంటే చెట్టు వేరని చూచేవాడు బాల్యేవనాదుల కంటే ఆత్మ వేరని తెలియగలడు. చెట్టే పండుతున్నది అనుకున్నవాడు తెలియదనే ఆత్మే పుడుతున్నది అంటాడు. కదా?

పండేది చెట్టు కాదు కదా పండు. కాబట్టి తరోహో విరక్షణో ద్రష్టా ఏవం ద్రష్టా తనోహో కృతకు. పండు కంటే కాయ కంటే చెడ్డు విడిగా చూసేవాడు శరీరం కంటే ఆత్మ వేదనని చూస్తాడు. పుతకు ప్రకృతేరేవమాత్మానం అవిమిత్య అబుధఃపుమాన్. ఇలా ప్రకృతి కంటే ఆత్మ వేరని తెలుసుకొని అజ్ఞాని అయినటువంటి వాడు తత్వేన స్పర్శ సమ్మూఢః సంసారం ప్రతిపద్యతే. స్పర్శ వారి వాడు మూర్ఖుడైపోయి సంసారాన్ని పొందుతాడు. సత్వ సంఘాత్ ఋషీర్ దేవ్యాన్ ప్రజస అసుర మానుష అని చెప్తున్నాడు. తత్వగుణం ఉన్నట్టయితే దేవతలు ఋషులుగా పుడతారు. రజోగుణం ఉన్నట్టయితే అసుర మానుకాలు రాక్షసులు మానవులు. తమస భూత తిర్యత్వం తమోగుణం తోటి పశువులు పక్షులు ఇట్లా భ్రమితో యాతి కర్మపి కర్మలతోటే. ఇలా తిరుగు తిరుగుతూ వస్తాడు. సత్వగుణం ప్రవర్తించాడు, సక్షుతము చేశాడు, ఋషి అవుతాడు. అజోగుణము మనిషి అవుతాడు, తమోగుణము చెట్టు గుట్ట ఏదో పశువు అయిపోతాడు. నృత్యతః గాయతః పశ్యన్ యదైవ అనుకరోతి తాన్ ఏవం బుద్ధి గుణాన్ పశ్యన్. అని గోపి అనుకార్యతే. ఎదుటివాడు నాట్యం అక్కడ ఏదో నాట్యం చేస్తున్నాడు. ఎవడో పాదం పాడుతున్నాడు. దాన్ని చూస్తున్నవాడు, దాన్ని వింటున్నవాడు మనం కూడా ఏం చేస్తాం? మనకు రాకుండా సంగీతం తెలియకుండా కానీ ఒకడు పాట పాడుతూ మనం దాన్ని ఇది అంటాం కదా పూజ లాగా అంటాం కదా అది మనం కూడా పూజ లాగా తీస్తాం. అక్కడ వాడు ఆడుతుంటే మనం కూడా కాళ్ళు కాడు తీస్తాం. పాడుతున్న వాడిని చూసి ఆటను, పాడుతున్న వాడిని చూసి పాటను ఎలా అనుకరిస్తామో ఏవం బుద్ధి గుణాను పత్యన్ ఇలాగే బుద్ధి గుణాలను చూస్తూ చూస్తూ అనిహోపి అసలాత్మకు ఏ కోరిక లేకున్నా దాన్ని అనుసరిస్తాడు. గురి కై విచ్చులేవు కానీ బుద్ధి ఉంది ఏదో భార్య పట్టుకునే పొరా పొరా అంటాడు. తనకి తెలియదు సంబంధం లేదు అయినా అనుకార్యతే యదా అంభసా ప్రచలత సర్వోపిచలా ఇవా. ప్రవాహం కావాలంటే ప్రవాహం చాలా వేగంగా వెళుతుంటే దాని ఒడ్డున ఉన్న చెట్లు కూడా వేగంగా వెళుతున్నట్టే కనబడతాయి. వెళుతాయా చెట్లు? ఇది ప్రవాహం. చరాయివా చక్షుషా భ్రామ్యమానేన దృశ్యతే తిరిగేది కన్ను చెట్లు కాదు.

కదా ప్రవాహం యొక్క వేగాన్ని చూస్తున్న కన్ను ఆ కంటికి తిరుగుడే అలవాటు అయిపోయింది అది కూడా తిరుగుతుంది మనం ఎందుకో రైడ్లు బస్సులో కూర్చుంటాం నెంబర్ చెట్టు కూడా వస్తదంటే అది తిరుగుతుంది. చెట్లు వస్తాయా మన కళ్ళు వస్తాయా? ఇవి తిరుగుతుంటే అవి తిరుగుతున్నాయి అంటుంది. చక్షుషా భ్రామ్యమానే నా దృశ్యతే భ్రమతి ఇవ భూమి కూడా తిరుగుతున్నట్టు కనిపిస్తుంది. అల్లు తిరుగుతుంటే భూమి కనపడుతుంది. యథా మనోరధతీయః విషయానుభవః మృష. కోయ కోరితల యొక్క బుద్ధి విషయానుభవంగా వర్తిస్తుంది. న్యాయంగా విషయానుభవం ఇది లేదు. అదంతా అసత్యము. ఆత్మకు ఎలాంటి విషయానుభవము లేదు. కోరికల మీద ఉన్నటువంటి బుద్ధికున్న అనుభవాన్ని ఆత్మ తనది అనుకుంటున్నది. స్వప్న దృష్టాస్య దాచార తథా సంసారం ఆత్మ. అరలో చూచినవి ఎలా నీవు సంసారంలో అర్భవిస్తున్నవి కూడా ఉన్నవి కాదు లేనివే. అర్ధే అవిద్యమానోపి సంస్కృతి తనివర్తతే అది మంచిదండి అన్నీ లేకుండా చేద్దామా మరి? అంటే అర్థం లేకున్నా సంసారం మాత్రం పోదు. ఎందుకు పోదు నాయనా అంటే ధ్యాయతః విషయానశ్చ స్వప్నః స్వప్నే అనర్థాదమ్యతః అక్కడ వస్తువు లేకున్నా అది ఉంటే బాగుండని మనం తలుచుకుంటూనే ఉంటాం. ఇంట్లో భార్య లేదు. పోనీ భార్యకు భర్త లేడు లేక ఎటో పోయాడు బయటికి వెళ్ళాడు ఊరికి వెళ్ళాడు. ఇంట్లో ఉన్న వారిని ఎక్కువ తలుచుకుంటామా? దూరానికి అప్పటి వరకు తలుచుకుంటాము. ఎందుకు భార్య లేదు కానీ భార్యని ధ్యానిస్తున్న వాడికి భార్యతో ఉన్న వారి కంటే ఎక్కువ అనర్థం ఏర్పడతాయి. ప్రియుడు లేడు వాడి గురించి ఆలోచిస్తుంటే నోకరం వస్తుంది. అది విశేష ధ్యానం ఉంది అది సంసారానికి కారణం కానీ విషయాలు కావు. స్వప్న దృష్టి అర్ధే జాయతః విజయానత్య ఆ స్వప్ని మనకు స్వప్నం ఎందుకు వస్తున్నాయి?

నేను ఎలుగు ఎక్కాను, నేను సింహాన్ని ఎక్కాను, నన్ను పాము కట్టేసింది, నన్ను సింహాన్ని పింకేసింది, ఒక తలకాయ వాడు తలకేశాడు. ఎక్కడ ఇవ్వు అని? ఎక్కడ ఇవ్వు? నువ్వు అనుకున్నవే. నీవు వేటిని ఆలోచించావో అవే నీ కథలో వస్తుంది. అలాగే నువ్వు వేటిని ధ్యానించావో అవే అర్భ అవుతుంది. స్వప్నే అనర్ధాగమో యదా తత్మాదుద్ధవ మా పుంఖ్వ విషయాన్. యుద్ధవా అసదింద్రియైహి చెడు ఇంద్రియములతోటి విషయములను అనుభవించకు అనుభవించావో తప్ప పదో సంసారంలో పడటం, పుట్టటం, కావటం, తిరగటం తప్ప. తస్మాదుద్ధవ మా పున్స్వ విషయాన్ అసదింద్రియైహి ఆత్మా ఆత్మా గ్రహణ నిర్భాతం పశ్య వైకల్పికం భ్రమం. ఇదంతా భ్రమ ఇదంతా వికల్పమే కేవలం ఆత్మను పట్టి లాక్కొచ్చి ఇక్కడ పడేసే వంటిది. క్షిప్తోవా మానితః అసద్భిహి ప్రలబ్ధః అసూయతో అధవా తాడితః సన్నిబద్ధో వా పుర్త్యా వా పరిహాపితః నిశ్చితః మూత్రితః వాజ్ఞైః బహుదైవం ప్రకంపితః శ్రేయస్కామాత్ ప్రగతః ఆత్మనా ఆత్మానం ఉంటది. ఈ ప్రపంచంలో ఈ శరీరానికి ఎన్ని రకముల అనుభవాలు ఉంటాయో అవన్నీ శరీరానికే కానీ ఆత్రపు నాయన ఎందుకంటే చెప్తున్నా మనకు క్షిప్తోవా మానితః నిందించాడు గౌరవించాడు ప్రలబ్ధః వంచన చేయబడింది అసూయితః తప్పులన్నీ చూపెట్టాడు తాడితః కొట్టాడు సన్నిబత్తః కట్టాడు ఉద్యావ పరిహాసిత ఉన్న ఉద్యోగాన్ని పోగొట్టాడు. అలాగే నిష్టితః మూత్రితః ఉమ్మి వేశాడు మూత్రం చేశాడు. బహుదైవం ప్రకంపిత ఇన్ని రకాలుగా చేసినా. మూత్రం పోశాడు ఎవరి మీద పోశాడు? నా మీదే పోశాడండి అంటాడు. మీదే పోశాడు. సరే రండి. నీకని నన్ను అవమానించాడండి.

నిలవ వంచెను నువ్వు కాగలవు. కాబట్టి ఇలాంటి అనుభవాలన్నీ కలిగినప్పుడు శ్రేయస్సును కోరేటువంటి మహానుభావుడు కుర్చిలగతః ఆత్మన ఆత్మానం ఉద్ధరే. ఆత్మతోటే అంటే మనస్సుతోటే ఆత్మను ఉద్ధరించాలి, ఇవన్నీ తెలియనివి కానీ ఆత్మకి ఎలాంటి సంబంధం లేదని ఒక్క మాట చెప్పామనుకోండి బాధ ఏంటి? నాది కాదండి బాధ ఎక్కడి నుండి అదంతా దేని బట్టి నాది అంటే అవమానం నాకు జరిగిందండి అంటే బాధ. ఈ జీవిత దానికి ఏ అనుభవం తోటో ఈ అనుభవం కావలసి ఉంది. దీనితో మనకు పూర్వజన్మ కృత కర్మ. పోయింది బాకీ తీర్చుకున్నాం. ఇదంతా అప్పు తీర్చుకోవడమే. తీర్చడం అంటే ఏంటి? అప్పు తీర్చుకోవడమే. ఆనందం ఉంటాయ్ అప్పు తీర్చి సంతోషం భయపడతామా? అప్పు పోయిందని భయపడొద్దు సంతోషం ఇస్తాం. ఆస్తి కావాలి ఉద్ధరేత్. అంటే యదైవ యదైవం అనుబుజ్జేయం. వదనో వదతాంవర అంటే బాగానే ఉంది స్వామి అలా ఎలా అనుకోవాలో చెప్పు మరి. అందరూ చెప్తారు నీకు కాదు శరీరానికి అన్నవాడికి అయినాక నాకు కాదు అనుకుంటారు రా అందరూ. ఆ భావన ఎలా వస్తుంది చెప్పండి. వాస్తవమే. ఇంత చెప్పిన ఎవడో కొట్టారనుకోండి ఎదవ నన్ను కొట్టాలని మరి తీసేస్తాం. వాడికి జ్ఞానం ఉండి అధ్యయనం కొట్టి ఆయన ఆత్మ కొట్టిన జరివే అని కొట్టాం కదా. అంటే పప్పు ఏం చేయాలి ఇప్పుడు మనం. కాబట్టి వినటం బాగానే ఉంది, చెప్పడం బాగానే ఉంది. అనుకోలేదు కదా. ఇలా అనుకోవాలంటే ఏం చేయాలో చెప్పు. ఒరేయ్ ఉద్ధవుడు కృష్ణుడిని పట్టడానికి అన్నీ చెప్పు అన్నీ చెప్పినాక పో. ఇంకొకటి చెప్తాడు ఆయన కాకపోతే అందుకే యధైవ మరుబుజ్జేయం వదనో ఎట్లా తలుచుకుంటామో చెప్పవయ్యా. సుదుస్తాయవం మన్యే ఆత్మానం అసతి సృష్టి సముది. సుదుత్సాహం కష్టమయ్యారు. ఇలా అనుకోలేము. మనం దీన్ని సహించలేము. అసత్ అతిక్రమం ఆత్మని. ఈ మనస్సులో ఉండేటువంటి అసలభిక్రమం ఉండే ఇది సుదుత్సాహం చెడును తాగడం అనేటువంటిది చేయలేని పని విజుత్సాహ విశ్వాత్మను ప్రకృతికి బలి చేసి.

పండితులైనా కానీ ప్రకృతి బలి చేయం కదా. పండితుల దేహాత్మానం ఉండదా? ఉండకూడదని చెప్తాడు. వాడికి ఉంటుందా లేదా అదని చెప్పు. కాబట్టి పండితుడికి కూడా ప్రకృతి బలియ్యము. రుచే స్వద్ధర్మ నిరతాన్ శాంతాన్ చే చరణాలయాన్. నీ ధర్మంలో ఆసక్తి ఉన్నవాళ్ళు, నీ పద్మ పారపద్మలు ఆక్రమించిన వాళ్ళు శాంతులు తప్ప. తగ్గిన వారి అందరికీ నువ్వు చెప్పిన ఈ భావం రాదు. అదే మరి అది ఎవడే అది అందరికీ వస్తుంది. అందరికీ వస్తుంది అందరికీ తెలిసిన భక్తి ఉంటే గుడి మీద అన్నం పెట్టి అందరం వస్తాం. ఆ అంతా దేవుడే మాటలు అంటాం. పరమా దేవుడు వాడే ఇచ్చాడు అనుకుంటున్నామా? అంతా దేవుడే ఆయనే ఇస్తాడని కబుర్లు చెప్పి కష్టాలు రాగానే ఏం దేవుడు అనండి ఇన్ని బాధలు పెట్టాడు అని. నీ వాడే ఇచ్చాడు. నీ వాడే ఇచ్చాడు సంతోషించరా లేవే కాబట్టి నీ ధర్మాన్ని ఆచరించే వాళ్ళు పరమశాంతులు నీ పాదపద్మములను నిరంతరం విడిచిపెట్టకుండా ఉండేవారు తప్ప తక్కే వారికి ఇది ప్రకృతిని గెలవటం కష్టం కదా. ఇంత స్పష్టంగా చెప్తే అడిగితే అంటున్నాడు బాదరాయిని చెప్తున్నాడు ఇందులో తయే వాచముచితః ఉద్ధవేన భాగవత ముఖ్యేన దశార్ధ ముఖ్యః ఉద్ధవుడి చేత అడగబడినటువంటి కృష్ణుడు సభాజయన్ పుత్యవచః శిష్యుని మాటను పుత్యుని మాటను మన్నించి ముకుందః తమావభాషే శ్రవణీయ వీర్య వినదగిన పరాత్మకం గల మహానుభావుడు అతనితోటి మాట్లాడుతున్నాడు. బారహస్పత్య సవైనాత్ర సాదురువై దుర్జనేరికై ఆయన ఏమనిపించాడు బారహస్పత్య అన్నాడు అంటే బృహస్పతి శిష్యుడా అని వాడు ఉద్ధవుడు. వారికి దీశ్వరుడు. అందుకే ఇంత బుద్ధి. మహానుభావా దురుక్తై భిన్నమాత్మానం యత్తమాధాతుమీశ్వరః తవైనాత్ర తాదురువై దుర్జవేరితై నాయనా నువ్వు అడిగింది నిజమేరా. దుర్మార్గులతో పలకబడినటువంటి నింద వాక్యములతో బాధించబడినటువంటి తనను ఇది నాకు కాదు నా శరీరానికే అని సమాధానం చెప్పుకునేవాడు దుర్లభ దొరకడు అన్నాడు.

అదే చెప్తున్నాను. బాలహత్పత్య తవైనాత్ర తాదురువై దుర్జనేరితై దురుక్తైహి భిన్నమాత్మానం యత్నమాతాపు మునిష్ఖ అలాంటివాడు చాలా కష్టం రా బాబు అదదా తప్పితే విద్ధః ఉమాను బానైహి సుమార్గమైహి. ఆయుధములతో కొట్టబడిన అంత బాధపడదు. యదా తుదంతి మర్మస్తాః అసతాం పురుష పరుష ఇతవః. దుర్మార్గుల యొక్క పరుష వాస్యములనే బాణములు బాధించినట్టుగా. మామూలు పాడములు వాసించవు. కథ ఏంటి మహత్ పుణ్యం ఇతిహాస విహోద్వ అని ఇక్కడ ఒక కథ ఉంది అని చెప్తున్నాను తమహం వర్ణయిష్యామి నిబోధ. సమాధి సావధానంగా విను కథ చెప్తున్నాను. కేనచితు భిక్షుణా గీతం పరిభూతేన దుర్జనై. దుర్మార్గుల కేత అవమానించబడినటువంటి ఒక సన్యాసి చెప్పిన మాటలు చెప్తున్నాను. స్వరతా కృతియుక్తేన విపాసం నిజ ధర్మనా ధైర్యం చాలా ఉంది. జ్ఞానం కూడా ఉంది కానీ వాడన్న మాటలు తలుచుకుంటూ తలుచుకుంటూ వాడు కర్మ వశమయ్యాడు. అవంతి ద్విజ కచ్చిదాసీతు ఆడ్యతమహాస్త్రియా. ఓ ఉన్నాడు. ఓ బ్రాహ్మణోత్తముడు ద్విజః కస్యతు ఆగ్యతమః మంచి శ్రీమంతుడు ధనవంతుడు వాస్తావృత్తిహి కదర్యస్తు కామి దుగ్ధః అతికోపనః వ్యాపారం చేసుకుంటున్నాడు ఏదో బహువుతున్నాడు కానీ కదర్యః ఆహా ఇచ్చినాయి దానికి తోడు కామి కోరిక బాగా ఉంది దుగ్ధుడు అతికోపనః మహా ముక్కోపి జ్ఞాతయః అతిథయః తస్య వాంగ్మాత్రేణాపి నాసితః వాళ్ళు ఎంత గొప్పవారంటే బంధువులను కానీ అగ్నిలను కానీ కనీసం నోటితో కూడా వాళ్ళు ఎన్నడూ ఆదరించరు. కనబడితే ఏమయ్యా బాగున్నావన్నా చాలు అంటే ఇంటికి వస్తారేమో వెళ్ళిపోయినాడు. చెప్పలేనండి బంధువు బాగున్నావయ్యా మీరు ఎక్కడ అంటే చస్తాం కదా ఇల్లు అది పోదు. కాబట్టి కనీసం మాలతో కూడా వాడు ఎవరినీ మన్నించలేదు. శూన్యావసద ఆత్మాభి కాలే కామైహి అనేశ్చితః. కానీ ఎవ్వరు లేని ఇంట్లో వాడు అలాగే ఉన్నాడు, కామయి కనీసం ఇతరులకు కాదు తన శరీరాన్ని కూడా కావలసిన కోరికలతోటి భోగాలతోటి శరీరాన్ని కూడా వాడు సంభావించుకోలేడు.

ఆనోచన లేదు లేదు వానికి పెట్టలేదు. కామైహి అనర్చితః దుస్తీరస్య కదర్యస్య దృశ్యంతే పుత్ర బాంధవా మరి ఏం చేశారు అందరూ? వాడెందుకెళ్ళి ఆ పుట్ట దాన్న పెట్టాడు రమ్మనడు మాట్లాడాడు మరి ఇక్కడ నవురు నవురు ఏం పుట్ట అండి అది అని బంధువులు మిత్రులు అందరూ వాడంటేనే దూరంగా ఉంచారు వాడిని పుత్ర బాంధవ దారా వారికి భార్యలు బిడ్డలు మృత్యులు అందరూ బాధపడి ప్రియమునే ఆచరించలేదు. ఈ ప్రకారంగా వాడు యక్ష విత్తస్య సుతస్య ఉభయలోకతః పిలిచినవాడు ఇహము నుంచి భృష్టులయ్యాడు, పరము నుంచి భృష్టులయ్యాడు. ఉభయలోక భ్రష్టుడయ్యి. ధర్మ కామ విధీనస్య సుకృధుహు పంచభాగినః ఐదుగురు భాగస్తులు కోపించారు. ఎవరండీ ఇది దేవతలు, పితృ దేవతలు, ఋషులు, భూతములు, అతిథులు. వాళ్ళ అంతా వాడే కదా. ఆ వారికి ఎవరికి మనం ఎవరికి పాటి ఉన్నాం. దేవ రుణం, పితృ రుణం, ఋషి రుణం, భూత రుణం, అతిథి రుణం కాదు. మరి ఆ పని చేయకుండా వాళ్ళు కూర్చుంటారా? వాళ్ళ దాన వాళ్ళని ఇస్తే ఏమన్నారు? అది నువ్వు వేయించాలని అడుగుకుంటారు గుర్తుకోరు. అన్నదమ్మరు ఉన్నారండి నలుగురు నలుగురు సమానంగా భాగం వేయాలనా? ఇయ్యకుండా ఒకడిని దాచుకోవడానికి ముగ్గురు ఊరుకుంటారా? లాగుకుంటారు కదా. అదే పని వాళ్ళు చేయాలి. ఇలాంటి వాడిని భాగత్వమైనటువంటి ఐదుగురు పంచభాగినః సుకృతు వారికి కోపం వచ్చేసింది. రవధ్యాన విస్రక్త పుణ్యస్కంథస్య భూరిద అర్ధోపి అగచ్ఛతు నిధనం బహువాయాస పరిశ్రమ ఎంతో కష్టపడి. ఎంతో ఇబ్బంది పడి సంపాదించిన డబ్బు కూడా వచ్చి వీడి దగ్గర ఉంటే నాకేం లాభం అని అది కూడా పోయింది. ధనం దాచుకుంటే ఇతరుల పైన నువ్వు నరువు వేయించాలి కదా. అది కూడా నాకు ఈయన కాస్త అడ్డోలో కాస్త మైజోర్ బాబు ఏదో నువ్వు అయినా తిను. అసలు అన్నం తిను మంచి పరుపు తీసుకో మంచి మంచం కొనుక్కో. ఏది చిన్నదే పడుకుంటున్నా డబ్బులు తెచ్చి అందులో పడేస్తాడు.

దాని గురించి తప్పు కూడా ఉంది ఏం లాభం ఉంది చూడు అది. నపూసకం యథా యువతిని అంటారు. నపూసకుడిని యువతి వదిలి పెట్టినట్టు అనుభవించని వాడిని ఆస్తి కూడా వదిలి పెడుతాడు. ఈ రీతిలో పరవధ్యాన విస్తృత పుణ్య శ్రద్ధస్య పూరిత అర్ధోపి అగచ్ఛతు నిధనం, ధనం కూడా అంతరించిపోయింది బహువాయాస పరిశ్రమ జ్ఞాతయః జగురుహు కించితు ఏమైందంటే వారు ఇవ్వకున్నా కానీ. యాద ఉంటారు పాలివానులు కొంత లాక్కున్నారు ఇంకొంత కించిత్తు దచ్చేవా కొందరు దొంగలు తీసుకున్నారు దైవత కారత కించిత్తు ఏదో కాలంలో ఇల్లు ఉందనుకోండి ఆ ఇల్లు కాస్త భూకంపం పోతే పోయింది. పంట కాస్తా అది అది తలబడి అది బ్రహ్మ బంధోహో నృపార్థివాతు కొందరిది బంధువుల వల్ల కొన్ని రాజుల వల్ల తయేవం దవినేనస్తే ధర్మత్వం అయిపోయింది, ధర్మము లేదు, కామము లేదు. వాడు ఏం ఆచరించలేదు కదా. అందువల్ల స్వజనైహి ఉపేక్షిత. ఉన్నప్పుడు ఎవ్వడిని వాడు ఆదరించలేదు కాబట్టి పోయిన తర్వాత వాడిని కూడా ఎవ్వరూ అది పోలేదు పాపం ఏమనలేదు. చింతామాప దురత్యయం అప్పుడు వారికి అయ్యో అని అప్పుడు బాధ కలిగింది. ఇలా ధ్యానిస్తూ ఉంటే క్షిద్యతః భాస్వకంఠస్య నిర్వేదః సుమహాన్ అప్పుడు వారికి వైరాగ్యం పుట్టింది. యాజ్ఞం పుట్టి సచాహేద మహో కర్తం వృధాత్మా మేను తాత్ అవసరంగా నేను ఇంత బాధ ఇచ్చాను నా ధర్మాయ నా కామాయ యత్యార్థ ఆయాస ఈ దృశః ధర్మానికి పనికిరాదు, కామానికి పనికిరాదు. వృధాశ్రమ కలిగింది ప్రాయేన అర్ధాహ కదర్యానాం న సుఖాయ కదాచన. కృష్ణారుడు సంపాదించిన ధనం ఉంటే అది ధర్మానికి పనికిరాదు, కామానికి పనికిరాదు. అలాగే న సుఖాయ సుఖానికి పనికిరాదు. ధర్మము చేయలేడు, కోరిక కోరలేడు, కోరిన దాన్ని అనుభవించలేడు. ఎందుకు కాదు అప్పుడు? కాబట్టి ఇక ఆత్మోపతాపాయ మృతస్య నరకాయ. అలాంటి పిజ్నారి ధనం ఎందుకయ్యా అంటే ఈ లోకంలో మనస్సుకు బాధ పరలోకంలో కాదు. ఆ రెండు తప్ప మరేమీ కాదు యథా యశస్వినాం శుద్ధం శ్లాగ్యాయి గుణినాం గుణాః గుణవంతుల గుణములు మాత్రమే శ్లాగ్యములు. లోభః స్వల్భోపి తాన సంతి

స్విత్రః రూపమివ ఈక్షితం. ఇలాంటి ఉత్తమ గుణాలన్నిటిలో కొంచెం లోపం ఉందనుకోండి విశ్నారితనం. ఉన్న అన్ని మంచి గుణాలను నాశితం చేస్తుంది. ఎలాగు స్విత్రః. ఎంత పెద్ద సౌందర్యమైన పుష్ణు వ్యాధి పోగొట్టినట్టుగా ఎంత పెద్ద వచ్చేసారా? ఏం చెయ్యి ఇక్కడ ఇట్లా రండి. పాయేన అర్ధాహ కదరియానాం యత్యా న సుఖాయ నదా కదాజన లోహుల యొక్క ధనము ధర్మానికి కాదు కామానికి కాదు అనుభవానికి కాదు ఇక్కడ తాపానికి పరలోకంలో నరకం. అందుకనే ఈ యొక్క ఉపాత్మోపతాపాయ మృతస్య నరకాయచ ఇచా యేస్తినాం శుద్ధం ప్రాధ్యాయే గుణినాం గుణః ఉత్తముల యొక్క ఉత్తమ గుణాలు ఏమైనా ఉంటే అవి కూడా కొద్దిగా లోభం ఉన్నా చిత్రము సౌందర్యాన్ని పాడు చేసినట్టుగా యక్ష్మ అనుకోండి, క్షయ అనుకోండి, పుస్తు అనుకోండి, ఓ కుండు అనుకోండి, ఇవి ఎలాగైతే సౌందర్యాన్ని పాడు చేస్తాయో. ఎన్ని మంచి మునాలనైనా లోభము హరించి వేస్తుంది. అర్ధస్య సాధనే సిద్ధి ఉత్కర్షే రక్షణే వ్యయే నాశ ఉపభోగ ఆయాసః త్రాసః చింత భ్రమోన్రుణా. మనము ధనాన్ని సంపాదిస్తాం. కూడబెడతాం, పెంచుతాం, జాగ్రత్తగా కాపాడుతాం, మళ్ళీ ఖర్చు పెడతాం. అంటే ఇవేవి చేసినా చేయకున్నా నాశనం మాత్రం తప్పదు. ఈ నాశము ఉపభోగంతో వస్తుందా చెప్తున్నాడు ఉపభోగ ఆయాస త్రాస చింత. ఊహగాదులు వల్ల నశించినా అనుభవించకుండా నశించినా అయ్యో డబ్బు తప్ప ఆయనే అని బాధపడతారు. డబ్బును సంపాదించడానికి తప్పదు ఆయాసం. సంపాదించిన దాన్ని కాపాడడానికి తప్పదు ఆయాసం. కాపాడిన దాన్ని ఖర్చు పెడుతుంటేను ఆయాసమే, పూర్తిగా నశిస్తేను ఆయాసం. కాబట్టి త్రాసము, ఆయాసము, చింత, భ్రమ ఇవి ధనము అంటే ఈ నాలుగు ఉండి తీర్చాయి.

పాదించేటప్పుడు, వృద్ధి పొందించేటప్పుడు, రక్షించేటప్పుడు, దాచుకునేటప్పుడు, అనుభవించేటప్పుడు, అపహరించేటప్పుడు. ధనము యొక్క ఏ స్థితిలోనైనా ఆయాతము, చింత, నాశము, భ్రమ, త్రాసము, భయం. ఆయాతము, చింత, త్రాసము, భ్రమ ఈ నాలుగు తప్పవు. తేయం, హింస, అనృతం, దంభః, కామః, క్రోధః, స్మయః, మదః, భేదో, వైరం, అవిశ్వాసః, సంస్పర్ధః. ఈ తొమ్మిది మానవుడికి ఉండేటువంటి వ్యతనాలు. ఎస్ సార్, మొదటిది దొంగతనము, రెండోది గిముత, మూడోది అబద్ధము, తరువాత కపటము, తరువాత కామము, క్రోధము, గర్వము, మదము, భేదబుద్ధి, ద్వేషము, అవిశ్వాస. సంస్పర్ధ ఇవి వ్యసనానిచ మనం పైన చెప్పామే నాశ ఉభోగ ఆయాస త్రాస చింతా భ్రమ చెప్పుకున్నాం అవి ఇవి మొత్తం కలుపుకుంటే ఎన్నయ్యాయి అది చేయను ఈతే పంచదశ అనర్థాః అర్థముతో వచ్చేటువంటి 15 అనర్థములు మానవులకు తప్పవు. మరి అన్ని అనర్థాలు ఇస్తుంటే దాన్ని అర్థం అంటారు ఏంటండీ? అందుకే తస్మాత్ అనర్థం అర్థాక్యం. ఇది అర్థం అనేటువంటి అనర్థము శ్రేయోర్ధి దూరతస్యయే. శ్రేయస్సు కావాల్సిన ఎవరైనా సరే ఇలాంటి అర్ధాన్ని దూరంగా విడిచిపెట్టాలి. విద్యంతే భ్రాతరో దారాః పితరః సుహృదాః సోదరులు భార్యలు అలాగే తండ్రులు మిత్రులు. ఏక అస్నిగ్ధ కాతనిన ఒక చిన్న గవ్వ తోటి మనం చిల్లు గవ్వ భగవత్ ఉండే చిల్లు గవ్వ అంట చూడండి ఆ ఒక్క గవ్వ తోటి సర్వే అరయ కృత. మిత్రులు, పుత్రులు, బంధువులు, సోదరులు, సుహృతులు అందరూ ఏమవుతారు? శత్రువులు అవుతారు. ఒక్క ఒక్కటి లీడ అవుతుంది. సర్వే అరయకృతః అర్ధేన అల్పీయతా శేటే సమృద్ధా దీప్తమన్యవః కొద్ది డబ్బుతోటి వీరందరూ కోపిస్తారు.

కోపాన్ని బాగా పెంచుకుంటారు. జయంతి ఆతు పురుధా జ్ఞాంతి సహసా ఉత్సృజ్య సౌహృదం. స్నేహాన్ని ప్రీతిని వదిలిపెట్టి వాడిని వదిలిపెడుతారు. కోపం పెరిగితే చంపుతారు. ధన్తి లబ్ధ్వా జన్మ అమర ప్రార్ధ్యం మానుష్యం తత్ ద్విజాగ్రియతాం దేవతలు కూడా ప్రార్ధించేటువంటి మానవ జన్మ రూపొంది ఆ మానవ జన్మలోను బ్రాహ్మణత్వాన్ని పొంది ఆ బ్రాహ్మణుల్లోను శ్రేష్టత్వాన్ని పొంది ద్విజ అర్ధ్యతాం అంటున్నారు. శ్రేష్టత్వాన్ని కూడా పొంది తదనాతృత్య ఏ స్వార్థం గ్రంథి యాంతి అశుభాం గతి. ఇలాంటి మానుష్యాన్ని, బ్రాహ్మణ్యాన్ని, అందులో ఉత్తమత్వాన్ని, ఈ మొత్తాన్ని ఆలోచించకుండా స్వార్థంతోటి తనను తాను హత్య చేసుకునేటువంటి వారు. ఆ శుభత్వాన్ని పొందుతాడు అంటే మళ్ళీ మానవ జన్మ వస్తుంది అన్న నమ్మకం గ్యారంటీ పెట్టుకోకండి. స్వర్గాపువర్గయోహ ద్వారం ప్రాప్య లోకమిమం భూలోగం ఎలాంటిది? చెప్పాను కదా బుకింగ్ కౌంటర్ అండి. స్వజ్ఞానికి వెళ్ళాలన్నా మోచానికి పోవాలన్నా ఇక్కడే రావాలి, ఇక్కడే హాటించుకోవాలి, ఇక్కడే తీసుకోవాలి కర్మ. అలాంటి భావన అయినటువంటి దీన్ని పొంది ద్రవిణేకు అనుసజ్జేత. యా అనర్థస్య ధామముని అనర్థమునకు నిలయమైన దగ్గు విషయంలో ఎవడండీ ఆసక్తి పడేది ఇలాంటి చోటికి వచ్చి స్వర్గానికి వెళ్ళగల, వైకుంఠానికి వెళ్ళగల, మోక్షాన్ని పొందగల భూమి మీదకి వచ్చి అనర్థాన్ని మాత్రమే ఇచ్చేటువంటి అర్థాన్ని ఎవడండీ కోరేది? ఎవడు కోరుతాడు? దేవ ఋషి పితృ భూతాది జ్ఞాతీలు బంధువుచ్చ భాగినః అసంవిభజ్య చాత్మానం యక్షవిత్తః పదతి అతః అంటే నీకు పరమాత్మ ధనాన్ని ప్రసాదిస్తే ఆ ధనాన్ని దేవతలకు ఋషులకు పితృ దేవతలకు భూతములకు బంధువులకు, జ్ఞాతులకు ఇంకెవరైనా ఉంటే భాగస్తులకు వీరందరికీ విభజించకుండా యక్షవిత్తః అసతి అధః నీవు మాత్రమే దాచుకుంటే నీవు అధఃపతనం అవుతావు.

వ్యర్థయ అర్ధేహయా సమ క్రమత్తస్య వయో బలం కుశరాయేన సిద్ధ్యంతి జరశక్తిన్ను సాధయే అంటే చూడండి కుశరాహయేన వ్యర్థయ అర్ధయహయ ప్రయోజనము లేనటువంటి డబ్బు మీది ఆశతోటి సంపాదించిన విత్తము ప్రమస్తస్య వయః బలం. తన శరీరముతో ఆచరించవలసినటువంటి పనులను తెలియకుండా ఉండేటువంటి మదం ఉందే, ఆ మదంతో ఉన్నటువంటి వయస్సు. మదించినటువంటి బలము కుశలాయేన సిద్ధ్యంతి జలకః చిన్ను పాపయే. అలాంటి వాడు ఇవన్నీ దేనితో లభిస్తాయో దాన్ని తెలియకుండా వ్యర్ధుడు వృద్ధుడై అన్నిట్లోనూ పతనమైపోతాడు. వాడు ఏం సాధిస్తాడు? వృద్ధుడికి శరీరము పనిచేయదు, బలము పనిచేయదు. వయస్సు ఉన్నవారికి మత్తు పనిచేయదు. మత్తున్న వాడికి వయస్సు పని చేయదు. మత్తున్నటి వాడు బలము పని చేయదు. వృద్ధాప్యం వస్తే బలము పని చేయదు. కాబట్టి ఈ అర్ధేహ వ్యర్థము. వ్యర్థయా అర్ధేహయా తస్మాత్ తంత్రిశ్యతే విద్వాన్ వ్యర్థయా అర్ధేహయా అసకృతు. ఒకసారి మోహపడితే అర్థం అవుతుంది కానీ పండితుడై కూడా ఎందుకు పనికిరాని జబ్బు మీది ఆశతో ఎందుకు బాధపడుతున్నాడండి కటిజెను మాయయా నూనం లోకోయం సువిమోచితః పరమాత్మ యొక్క మాయతోటి ఈ లోకము బాగా మోదించబడుతున్నది ఈ ధనైహి ధనధైరువాకిం కామైరువా కామధైరుతా

ధనము నిత్య ధనాన్ని కానీ కోరికలిచ్చేటువంటి కోరికలతో కానీ మృత్యునాగ్రస్యమానస్య కర్మదినీవా కుత జన్మదైహి మరణము మింగే వాడికి జన్మనిచ్చే కర్మలు ఎందుకండీ? కర్మలు ఏం చేస్తాయి? మళ్ళీ పుట్టుకనే ఇస్తాయి. మళ్ళీ పుట్టుక లేకుండా ఉండే పని చేయాలి కానీ మళ్ళీ పుట్టుకనిచ్చేటువంటి కర్మలతో ఎలా కూడా సక్కునే ఉన్నాడు. ఆ ఉన్న పుట్టుక ఎప్పుడు బతికితే పనులు చేయొచ్చండి. మనం పుట్టాం ఇక చావను ఎన్ని పరంగా అది. పరంగా ఇస్తాడా? ఏం లేదు. మృత్యువునిచ్చేటువంటి జన్మ ఎందుకండీ? అంటే మృత్యువు మ్రింగేటువంటి జన్మ దేంతో వస్తున్నది? కర్మలతో. కాబట్టి కర్మలనిచ్చి కర్మలతో వచ్చేటువంటి జన్మనిచ్చేటువంటి కర్మలతో. మృత్యువు మింగేటువంటి కర్మలతో ఏం ప్రయోజనము? ధనమునిచ్చేటువంటి ధనము, కోరికలనిచ్చేటువంటి కోరికలు, పుట్టుకనిచ్చేటువంటి కర్మలు. ఇవన్నీ ఒక్క మృత్యువుతో పోతున్నప్పుడు అవి ఎందుకు వాటిని ఎందుకు ఆశీర్వస్తారు మీరు అలాంటి వాటిని నువ్వు నమ్మి భగవాన్ తుష్టః సర్వదేవమయో హరిహి యేన నీతః దజామేతాం నిర్వేదత్యాత్మనః అర్థమైందా అండి? ఇవన్నీ ఎవరు అనుకుంటున్నారు? అవన్నీ పోయి చెప్పాం కదా, మొదలు అన్నీ ఉన్నప్పుడు నా ఇంట్లో వాడు వేడు అనుకున్నాడు. అన్నీ పోయి అందరూ దూరం చేస్తే అమ్మ ఈ డబ్బు చండాలం అయింది, అర్థం పనికిరాదు. భగవంతుడు నా మీద దయ చూపి నా అర్ధాన్ని అంతా పోగొట్టి నాకు ఈ స్థితిని కల్పించాడు. నా ధనమంతా పోవుట అనేది భగవంతుని కృపే. లేకుంటే నాకు ఇలాంటి జ్ఞానము ఆలోచనలు ఏన నీతః దచామేతాం నిర్వేదస్య ఆత్మన స్ప్రవ ఆత్మ తరించడానికి తక్క పరవ వైరాగ్యం అనేటువంటి పరవ నాకు అందించాడు సోహం కాలావశేషేన సేదయిష్యే అంగమాత్మ మిగిలిన కాలాన్ని ఈ శరీరాన్ని ఇలాగే గడుపుతాను అప్రవర్తః జాగ్రత్తగా అఖిరస్వార్ధే దిత్యాత్ సిద్ధ ఆత్మై

ఇక పరపాటున కూడా వేరే స్వార్థాల నేను భావించను. తత్రమాం అనుమూల దేవను దేవాహ త్రిభువనేశ్వర. ఈ సంకర్పాన్ని దేవతలందరూ ఆమోదించురు గాక ముహూర్తేన బ్రహ్మలోకం ఖట్వాంజ సమసాధయతి. అంతా అయిపోయింది కదనయ్యా ఇప్పుడే సాధిస్తావంటే అటువాంగుడు ఒక ముహూర్తంలో సాధించినప్పుడు ఇంకా నాకు కొన్ని ఏళ్ళు ఉండొచ్చు కదా సాధితలేనా అని అనుకున్నాడు ఇత్యభిప్రేత్య ఇలా మనస్సుతో అనుకొని ఆవంశో ద్విజసత్తమః ఉన్ముచ్య హృదయ గ్రంథిన్ శాంతః భిక్షుహు అభూత్ అని విడిపెట్టాడు శాంతుడు అయ్యాడు భిక్షుకుడు అయ్యాడు అతను మొత్తం భూమండలాన్ని మనస్సును నిగ్రహించుకొని వాయువును ప్రాణాయామలతోటి భిక్షార్థం నగర గ్రామాన్ అసంగః అలక్ష్తః అభిశతుం ఎవ్వరూ చూడకుండా ఎవరికీ కనపడకుండా లామాలకు నగరాలకు భిక్షాటనకు బయలుదేరాడు. అతను ఊర్ధుడైపోయి అవధూతగా మారి ఉన్నటువంటి దేన్ని కోరుకోకుండా ఉన్నటువంటి వాడిని చూచి అంతకు ముందు వాడు ఆచరించిన ఆచారాలన్నీ చూచిన చుట్టుపక్కల ఉన్న వారంద పరిభూతిబి బక్విబిహి రకరకాల అవమానాలు కేచితో త్రివేణుం జగురుహు ఏకే పాత్రం కమండరుం ఒకరు త్రిదండాన్ని తీసుకున్నారు ఒకరు భిక్షాపాత్రలు ఒకరు కమండులను మరొకరు పీఠమును ఒకరు జపమాలను ఒకరు కంథ ఆసనాన్ని కొందరు చీరాని చీరాని కేచన మళ్ళీ ఇస్తున్నారు మళ్ళీ తీసుకుంటున్నారు వాళ్ళని చూపెడుతున్నారు లాక్కొని పోతున్నారు అన్నంత భైక్షితం పన్నం గుంజానస్య సరిసటే వాడు నది తీరలో అన్నం తిట్టి ఉంటే మూత్ర ఎంచితే పాపిస్తా భోజనంలో మూత్రం చేసాడు. కొందరు ఉమ్మి వేశారు. తీ వర్చి తిత్తితే మూర్ధని యతవాచం వాచలించి వాడేం మాట్లాడడు. వాన్ని అన్ని రకాలుగా అంటున్నారు తాడ ఎంతి మాట్లాడుకుంటే కొడుతున్నారు నవస్తి కేదు తర్జయంతి బెదిరిస్తున్నారు వాగ్వి తేనోయమిడు దొంగ సన్యాసి. దొంగ వెగారేస్తున్నారని వానిని నిందించారు. భద్రంతి రజ్వా తాడుతో కట్టేశారు. కొందరు భజ్యతాం భజ్యతాం కట్టేయండి చంపండి అని అంటున్నారు. క్షిపంతి నిందిస్తున్నారు అవజానంతి అవమానిస్తున్నారు. గురు ధర్మధ్వజస్కతాః

ధర్మాన్ని ఆచరిస్తున్నట్టు కనబడుతున్న వంచకుడు వీడు. ఇలా క్షీణమిత్త ఇమామ్ వృత్తిమగ్రహీత్ దబ్బంతా పోయింది కాబట్టి వీడు వేరే ఏం చేయలేదు కదా అందుకు వీడు ఈ వృత్తిని తీసుకుంటున్నాడు. తరవారందరూ వీడిని విడిచిపెట్టారు. అహో ఏష మహాతార ధృతిమాన్ విరిదారివా విని చేస్తున్నా అబ్బా వీడికి ఎంత ఓపిక అండి పర్వతంలాగా ఉంటున్నాడు అని అవహేళన చేస్తున్నారు. మౌనేన కాదయితి అర్ధం. బకా బతుకు చూడనిచ్చే ఆ బొంగలాగా దొంగ జపం చేస్తూ మౌనంతో అన్నీ సాధిస్తున్నాడు. ఇది ఏకే విహసంతి ఏకే దుర్వార్ధ అయింది. నవ్వుతున్నారు, నిందిస్తున్నారు, తం భవంతువు కట్టేస్తున్నారు, నిరోధిస్తున్నారు. పీడనకం మాట్లాడుకుంటూ వాళ్ళు చేస్తున్నారు. ఏవంత భౌతికం దుఃఖం దైవికం దైహికై చేయతు. భోక్తవ్య దుఃఖము, దైవిక దుఃఖము, దైహిక దుఃఖము అన్నిటినీ భోక్తవ్యం ఆత్మనః దుఃఖము. ఇవన్నీ నాకు అనుభవంలో ఉన్నాయి. భగవతుడు ఇచ్చాడు అన్న భావంతోటి ప్రాప్తం ప్రాప్తం అభివృద్ధి ఏది వచ్చినా అనుభవం ఉందేమో కానీ. అనుకున్నాడు కను పరిభూత ఇమాం గాధాం అగాయత నరాధమైహి. అప్పుడు పాదయత్రి స్వధర్మస్తః ధృతిమాస్తాయ సాత్వికిం. ఇన్ని రకాలుగా అవమానాలు పొంది ఇన్ని రకాలు పొందినాకను ఇంత రకంగా అందరూ పడవేస్తున్న ధైర్యాన్ని కూడగట్టుకొని ఇలా ఒక మన జీవిత అనుభవ తారాన్ని మనకు వినిపించాడు. ఏమిటది నాయం జనహమే సుఖ దుఃఖ హేతుహు. నన్ను వీరంతా కచ్చబెడుతున్నారు వీరంతా మంచి శ్లోకాలు అయ్యా ఇవి ఒక 10 11 ఉన్నాయి. భిక్షుక అభిమాన శ్లోక భిక్షుక గీత అంటాం దీన్ని భిక్షుక గీత అంటాం. భోజనం అంటే మనం అనుభవించే వాటికి సహజంగా ఎవరెవరు కారణం అని చెప్పుకుంటామో అవేవీ కారణములు కావు పరమాత్మ. పరమాత్మే ఇవ్వదలుచుకున్నవాడు, పరమాత్మే తీసుకోదలుచుకున్నవాడు. అతనికంటే ఏమీ మనం వేటిని కారణం అంటామో అవేమీ కాదు అంటారు.

వాటి వాక్యాలు మనకు నా యం జనహనే సుఖ దుఃఖ హేతుహు. సుఖ దుఃఖానికి వీరు కారణం కాదు. నా దేవత ఆత్మ గ్రహ కర్మ కాల. గ్రహములు కానీ, కర్మ కానీ, కాలము కానీ మనః పరం కారణమామనంతి. కొందరు మనస్సు కారణం అంటారు. సంసార చక్రం పరివర్తయేత్ యత్. సంసార చక్రంలో తిప్పుతున్నటువంటి మనస్సును కారణం అని చెప్తారు. మనః గుణాన్భయసుజతే మనస్సు ఏం చేస్తుంది? సత్వ రజత్వము గుణాలను మనస్సు సృష్టిస్తుంది. అది బలీయః తతస్య కర్మ అని విలక్షణం. ఆ గుణములతోటి ఆయా కర్మలు చేస్తుంటాము. శుక్లాని కృష్ణాని. తాత్వికములు తామసములు. అదలోహితాని అంటే రాజసములు. ఇలాంటివి చేస్తాము. తేభ్య సవర్ణాసృతయోభవతి. ఎలాంటి కర్మలు చేశామో చేయబడినటువంటి కర్మలతో సమానమైన జయమ వస్తాయి. తేభ్య సవర్ణాః శృతయో భవంతి అనిహాత్మ మనసా సమీహత హిరణ్మయః మత్సక ఉద్విజతే ఏ కోరిక లేకుండా ఉన్నటువంటి వాడు హిరణ్మయః మత్సకః ఎవరు ఆయనే పరమాత్మ ఉన్నాడు హిరణ్యస్మస్తుడు హిరణ్య సర్వమేవ హిరణ్యం అంటామే అలాంటి హిరణ్య నకః అధమంతాత్ సర్వమేవ హిరణ్యం అంటామే అలాంటి వాడు ఉంటాడు మనః స్వలింగం పరిరుక్ష్య కామాన్ ఈ మనస్సు తన ఫిరీదని తీసుకొని ఆయా కామములను చూషన్ నిబద్ధః పునఃసంగతః గుణములతో సంఘముందందువలనే మనస్సు బంధించబడుతున్నది. దానం స్వధర్మః నియమః యమస్య దానము ధర్మము నియము యమము శాస్త్రము కర్మలు సద్వ్రతములు సర్వే మనోనిగ్రహ రక్షణాంతం. కదా మనం ఆచరించబడేటువంటి ఆచరించాలనుకునేటువంటి ఆచరిస్తున్నటువంటి అన్నీ దేని బట్టి మనోనిగ్రహ లక్షణం అంట ఒక మనోనిగ్రహం లేదనుకోండి దానం ఏమైంది దానము లేదు, ధర్మము లేదు, సత్యము లేదు, వ్రతము లేదు. కాబట్టి మనస్సును గట్టిగా చిక్కపట్టుకుంటే అవన్నీ జరుగుతాయి. దాన్ని పట్టుకోలేదు.

ఏమి చేయలేము అందుకే సర్వే మనోనిగ్రహ లక్షణాంతాః పరోహి యోగః మనసత్ సమాధి. యోగమాకి ఏమిటి? మనస్సును సమ్యకాధీయతే పరమాత్మ యందు ఉంచుటే. మనస్సును పరమాత్మ యందు ఉంచుటే యోగము. సమాహితం యస్య మనః ప్రశాంతం. పరమాత్మ అయినటువంటి మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉంటుందో దానాదిభి కింవడ తస్య కృత్యం. కదండీ. పరమాత్మ యందు లగ్నం చేసినటువంటి మనస్సు ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు అలాంటి వారు దానాలు ఉండి అవసరమేమి దానాస్తది? దానము ధర్మము వ్రతము వేడి తోటి పని లేదు. అసలేతం యస్య మనో వినస్యతు. మనస్సు నిగ్రహంగా లేదు. పరమాత్మ యందు మనస్సును నిలుపలేకపోయాడు. అలాంటి వారు దానాలు చేస్తే మాత్రం లాభం ఏంటి అంటున్నారు. మనకు ఒక అక్షం ఉండేది కదా కౌబుది ఇది కంఠస్థ. వృధా భాష్య పరిక్రమ కౌముది యద్యకం సత్త వృధా భాష్య పరిక్రమ ఓ వ్యాకర్ణ గ్రంథం ఉంది సిద్ధాంత కౌముది అంటాం. ఆ సిద్ధాంత కౌముది కంఠస్తం అయితే పతంజలి గుంత మహాభాష్యం ఉంది అందులో కథం ఇవ్వాలంటే ఆ సింధూయ ఉంది అన్నారు. అవసరం లేదు సమంత పనిలేదు. కౌముది రాలేదు అనుకోండి అది చదివినా అర్ధం లేదు. అది కూడా వృధా. అలాగే భగవంతుని యందు మనస్సు ఉంచిన వాడు. దానాది ఉంచని వాడికి దానాది ఉంచని వాడికి దానాది కూడా లాభమేటి? అందుకే అంటున్నాడు మనస్య నాన్యస్య మనో దానాది విచ్ఛేత్ అపరం కిమేభిహి మనోవతే అన్యే అభవన్ దేవా మనస్య నాన్యత్య వశం సమేటి ఎంత గొప్పదంటే మనస్సు దేవతలంతటి వాళ్ళు కూడా మనస్సుకే వశమయ్యారు. మనస్సు మాత్రం ఎవ్వరి వశము కాలేదు. చెప్తున్నారు మనకు మనస్య నాన్యస్య వశం సమేతి భీష్మోహి దేవః సహసహ సహీయాన్ యుజ్యాతోసే సం సహి దేవదేవ. మనకి ఇంతమందిలో అలవా చెప్పుకోతాము, రెండు చెప్తాము. ఒక్క భీష్ముడే దేవతల చేత కూడా దేవదేవుడు అయ్యాడు. ఎందువల్ల ఆ మనస్సును పట్టుకున్నాడు. ఇది ఒక అన్నిటికంటే మనసే భీష్మమయ్యా. అంటే మహా భయంకరమైనది మనసే. ఎందువల్ల ఎంతది వానినైనా తన వచనంలో ఉంచుకొని నరకాది అపదలన్నీ కలిగిస్తుంది. ఇదే మనస్సు దేవదేవ.

వచనంలో ఉండి ధర్మములు ఆచరించి పుణ్యాలు ఒక కాస్త సాధించారు. అసలు బీష్ము మనస్సే ఏవ దేవు బీష్మునికి మనస్ వచనంలో ఉండి ఆ బీష్ముడు కూడా దేవదేవుడు అయ్యాడు. మనకు శ్లేషార్ధ గూయిరం వ్యాఖ్యానం అని చెప్తారు పెద్దలు ఆ రీతిలో. సహి దేవ దేవ యుజ్జాత్ వశే తం సహి దేవ దేవ ఎవడు మనస్సును తన వచనంలో ఉంచుకుంటాడో వాడే దేవదేవుడు తం దుర్జయం శత్రుం అసత్య వేగం ఇలాంటి వాడి మనస్సు దుర్జయం. జయించలేం. శత్రువు అందులో అసహ్య వేగం కాసేపు ఆగుతుందా? చూద్దాం ఇవాళ ఒక్క రోజు చూద్దాం రేపు ఆలోచిద్దాం ఒక్క రోజు కాదు ఒక్క నిమిషంలో ఒక సెకండ్ ఎక్కువ పోతుంది. దొరకదు అసహ్య వేగం తం దుర్జయం అసహ్య వేగం అరున్ సుదం అంటే. మర్మములను బాధిస్తుంది. తన్న విజిత్య కేచితో ఇలాంటి మనస్సును గెలవకుండా ఎవరు కురువంతి అసద్విగ్రహం అత్ర మస్తైహి. అలాంటి చోటి మిత్రాణి ఉదాసీనరిపూను విమూఢా వీరు మిత్రులని వారు శత్రువులని వీరు ఉదాసీనులని వారు దుర్మార్గులని వీరు మంచివారని వ్యవహారం అంతా మనస్సును జయించినందు జయించనందువల్ల కలిగి మూర్ఖులవుతున్నారు దేహం. మనోమాత్ర ఏమో చెప్పుకున్నాం కదా దేహం అంటే ఏమిటి మనోమయమే. ఓ చెప్పాను కదా మనోమయం అని ఇలాంటి దేహాన్ని మనోమయం గృహీత్వ మమాహమితి అందదీయః మనుష్యాః అహంకార మమకారాలతో గుడ్డి వారైనటువంటి మానవుడు ఏకః అహం అన్యోయం. ఇతను నేను ఇతను వేరువాడు అని భవతోటి దురంత పారే తమసి భ్రమంతి. అంతు లేనటువంటి ఒడ్డు జరగనటువంటి అజ్ఞానంలో తిరుగుతుంటారు జనస్తు కేతు ఇప్పుడు చెప్పుకొస్తున్నారు అంటే ఇది విషయం. ఇలాంటి వాడు మనం అనుభవించేటువంటి కష్ట సుఖాలకు ఎవరెవరిని కారణం అనుకుంటున్నామో వారు ఎందుకు కారణం కాదో చెప్తారు. గర్భము మళ్ళీ దాన్ని ఇలా ఇందులో జనస్తు హేతు సుఖ దుఃఖ యోస్తేతు అరే మీరు మంచివాడినండి నన్ను వీళ్ళంతా పాడు చేశారు. మీరు కష్టపెట్టారు మీరు అందరూ అంత అంటున్నారు కదా ఒకవేళ సుఖ దుఃఖములకు జనమే కారణమైతే కిమాత్వనశ్చాత్రైభౌమయోస్తత్వం.

మరి అప్పుడు ఈ శరీరము పాంచభౌతికము దాంతోటి ఎంత అని వాళ్ళే చేస్తే మరి నువ్వేం చేస్తావ్? ఏమన్నా చేయాలా? ఇది నువ్వు చేస్తున్నావా వాళ్ళు చేస్తున్నారా? భౌమయోహో తత్ జిహ్వాం కచెదు సందశతి స్వదద్వి తద్వేదనాయం తతమాయ కుప్యేత్. మనము మనమే అప్పుడప్పుడు మన పండ్లతోటి మనం ఆరోగ్యం కొనుక్కుంటున్నాం. అవునా కాదా? కొనుక్కుంటే ఏమైతుంది? బాధ కలుగుతుంది. ఎవరికి ఇది రావు? నీ సుఖ దుఃఖాల జనం చాలా ఉన్నావు కదా, మరి నీ నాలెకు నచ్చి వాడు కొలికాడా అని నువ్వు కోరుకున్నావు. ఎవర్ని చెబుదాం? అలాగే ఇంకోటి అంటాడు దుఃఖస్య హేతు యది దేవతాస్తు కదండీ మీ మంచి వారేనండి దేవత వార పెడుతున్నారంటే కిమ్ ఆత్మనస్తత్ర వికారయోస్తత్. వాళ్ళంత ఎవరు ఆత్మ ఉంటారు కదా. ఏ ఇప్పుడు దీని వికారంతో నీకేమిటి? లేదా అంగమంగే అని హన్య చేకొచ్చితో ఒక మహానుభావుడు తన శరీరాన్ని తానే నరుపుకుంటున్నాడు. అది వాళ్ళు చెప్తున్నారే? విహన్యతేతత్ కృత్తేత గత్మై పురుషస్పదేహే. ఇప్పుడు నీవు ఎవరి కోసం కోప్పడతావు? ఆత్మా యజిత్యాత్ సుఖ దుఃఖ యేతు కిమన్యతః తత్ర నిమిత్త యేతు. నీ రుద్ర రక్షణకు నీవే కారణము అనుకుంటే ఇతను పని వాడితో నీకేం పని నశ్యాత్మనః అన్యతే తన్మృషాస్యాత్ ఆత్మకంచే భిన్నమైనదంతా అబద్ధమైతే కృత్యేతకస్మాత్ సుఖము దుఃఖము నీ వల్లే కలుగుతుందా ఇతరుల వల్ల? ఇతరుల వల్ల ఇతరులు ఎవరూ లేదే లేదు ఆత్మ కంటే. ఆత్మ కంటే భిన్నమైంది లేనే లేనప్పుడు మరి దుఃఖం అవ్వడానికి ఎవరు కారణం? ఆస్తే కావాలి. వాని తిరుగును. అందుకే వృద్ధియత కస్మాత్ న సుఖం న రుష్కం. రెండూ లేవు దుర్గ్రహా నిమిత్తం.

ఇవి కాదండి ఏదో గ్రహాలు ఉన్నాయి నవగ్రహాలు సూర్యుడు, చంద్రుడు, శరీరు, భుజూరు అంటున్నాం కదా ఇలాంటి వాళ్ళ నిమిత్తము అంటే కీవాత్మనః అజస్య జనస్య దేవయి పుట్టుకలేని ఆత్మకు వాళ్ళు ఏమవుతారు? ఎందుకు వానిస్తారండి రద్దుతా ఉండాలి కదా, మరి అపగారం చేసేవా నువ్వు? నీకు వాడు మిత్రులా శత్రులా? మిత్రత్వం శత్రుత్వం అనేది పుట్టుకతో వస్తుంది, పుట్టకుంటే రాదు కదా. ఇప్పుడు చెప్పుకున్నా దేహ సంబంధమే, ఈ శరీరానికి ఆ శరీరానికి ఉన్న సంబంధమే తప్ప. ఈ ఆత్మకు ఆత్మ శత్రువు కాదు. ఈ మనస్సుకు ఆ మనస్సు శత్రువు కాదు. అయినప్పుడు పుట్టుక లేని ఆత్మకు దేవతలకు ఏమిటి సంబంధం? ఆ ప్రమాణం ఎట్లా చేస్తావ్? గ్రాహ ఎలా చేస్తావ్? కిమాత్మనః అజస్య జనస్య తేవై గ్రహైహి గ్రహస్య వదంతి పీడాం. అదే కొట్లాడుకున్నారు నీకు వీడేం చేస్తావ్ అయ్యా? గ్రహ యుద్ధం అంటాం కదా? జ్యోతిష్యం మనకు గ్రహ యుద్ధం ఒకటి ఉంది. ఓ గ్రహం ఇంకో గ్రహం అని బాధిస్తుంది. సూర్యుడికి మరి ఒక బుధుడికి యుద్ధము, బుధుడికి చంద్రుడికి యుద్ధము, రాహుకు సూర్యుడికి యుద్ధం అని మళ్ళీ కూడా అనుకుంటున్నారు. దీన్ని ఏం బాధిస్తారు కదా? గ్రహములే గ్రహములు అవేవి కొట్లాడుకున్నాయి అంటే మరి వాటి బాధ ఎవరు కారణం? నీ దుఃఖానికి గ్రహాలు కారణం. గ్రహాల దుఃఖానికి? కాబట్టి అవి కూడా కారణం కాదు. కృత్య జగత్మై పురుషః తతో అన్యః కర్మాస్తు హేతుః సుఖ జుఖ యోస్తే ఒకవేళ కర్మరే కారణం అనుకుంటే కిమాత్వనస్తద్ది జడా జడత్వే. అది ఎందుకు జడము అంటున్నాం, అజడము అంటున్నాం. కర్మలే కారణం అయితే మనం జడము ఎందుకు అనాలి? జడాజడత్వే దేహస్తు అచితు పురుషోయం సుపర్ణః. శరీరం అంటే అట్టిత్తు ఇది జ్ఞానం లేనిది, పురుషుడు జ్ఞానం ఉన్నవాడు. కృత్యేత కర్మై నకి కర్మము ఉండము. అంటే ఇప్పుడు కర్మ ఎవరు చేస్తున్నాడు? జ్ఞానం లేని శరీరమా, జ్ఞానం ఉన్న ఆత్మమా? సుపర్ణ సంబంధం లేదు. ఆత్మకు సంబంధం లేదు, తెలియద జ్ఞానం లేదు, కన్భోగిస్తున్నారు. ఏం చెబుదాం? కాబట్టి తస్మై నహి కర్మ మూలం. పోనీ కాలస్తు హేతు ఇవి కాదు కాలము హేతు అనుకుంటే కీమాత్మనస్తత్ర తదాత్మ కోసం.

ఇది కాలాత్మకే కదా? ఇతను కాలాత్మకుడైనప్పుడు తాను తన వారు బాధిత పట్టడా? సంబంధం ఏం లేదు అక్కడికి. నా స్నేహి తాప నహిమస్య తస్యాత్ కృజ్యేత కస్మై నపరస్య ద్వంద్వం. కాలమే బాధిస్తుంది అంటే అగ్ని కాస్త ఉండదు, మంచు చల్లగా ఉండదు. చాలా బాధిస్తుంది. అవునా? ఏ అవి బాధిస్తున్నాయి, అవి బాధిస్తున్నాయి. కాబట్టి అది కూడా కాదు. నా పరస్య నా పరస్య ద్వంద్వం. ద్వంద్వం అనేది తస్వై వికేత ఎవరు చెప్తావు? నా కేనచిత్తు క్వాపి కదంచనాస్య ద్వంద్వోపరాగః పరతః పరత్యః కాబట్టి దేనితో కానీ ఎక్కడ కానీ ఏ విధంగా కానీ ద్వంద్వ సంబంధం, సుఖము, దుఃఖము, లాభము, నష్టము, భయము, దేయము, అవజేయము. చీతోష్ణములు ద్వంద్వం అంటున్నానే, ఈ ద్వంద్వములతో సంబంధం అనేది పరతః పరస్య నకేనచితు. నకహంచితు, నక్వచితు. దేనితోను ఎలాగు ఎక్కడా ఉండదు యథా అహమహా సంసృత రూపిన సంసరించేటువంటి అహం బుద్ధికే తప్ప ఏవం ప్రబుద్ధః నభిభేతి భూతైహి అహమే మూలం. అహం భావం ఉంటేనే ఈ బాధలన్నీ. అహం భావం లేదనుకోండి ఇంకా బాధ ఎక్కడిది? అంటే దేహాత్మ అభిమానమే అన్ని బాధలకు మూలము అన్నమాట. కాబట్టి ఈ విషయం తెలుసుకున్నవాడు ఏటికి ఎవరికీ భయపడడు న విధేతి భూతైహి ఏతాం స ఆస్థాయ పరాత్మనిష్టాం అధ్యాసితాం పూర్వతమైహి మహర్షిభిహి ఇలా. తనకంటే ప్రాచీనులైనటువంటి ఉత్తములైన జ్ఞానులైనటువంటి మహర్షులతో బోధించబడినటువంటి దీన్ని నేను అవలంబించి అహం తరిష్యాని దురంత పారం. తమో ముకుందాంగిని సేవయైవ పరమాత్మ యొక్క పాద పద్మ సేవ తోటి ఈ సంసారాన్ని దాటుతాను అని అతను నిశ్చయించుకున్నాడు నిర్విద్య నష్ట ద్రవిణః గటక్రమః డబ్బు పోయింది, విరక్తి వచ్చేసింది, క్షమ కూడా తొలగిపోయింది, ప్రవ్రజ్య గాం పర్యతమానః అని యపించి భూమిని తిరుగుతూ నిరాకృత అసద్విరపి.

దుర్మాగుల చేత నిరాకరించబడి కూడా స్వధర్మాదగంపితోముం మునిని ఆహగా ఇలాంటి వాడిని చూసి ముని ఈ గాధను చెప్తూ ఉన్నాడు అంటున్నారు అందులో సుఖ దుఃఖ ప్రదో నాన్యః పురుషత్య ఆత్మ విభ్రమః ఈ ఊరికి సుఖము దుఃఖము అనేటువంటిది ఎవరో ఇచ్చేది కాదు ఆత్మ భ్రమే ఇస్తుంది. మిత్ర ఉదాసీన రిపవః సంసారః సమసః కృతః. అజ్ఞాన సంసారం ఉండేది అజ్ఞాన వలనే లభిస్తుంది. దానిలో ఆత్మ భ్రమే సుఖము దుఃఖము ఇస్తుంది కానీ మరెవరూ కాదు. తస్మాత్ సర్వాత్మన తాత నిబృహాన మనోధ్యయ. కాబట్టి నాయనా ఉద్ధవ. అన్ని విధాలుగా బుద్ధితో మనస్సును నిగ్రహించి ఎలాంటిది మయ్యా విక్తయ నా యందు ఉంచిన బుద్ధితో మనస్సును నియమించి కేతావాన్ యోగ సంగ్రహం. ఇది యోగం యొక్క సంగ్రహ స్వరూపము. ఏతాం భిక్షునాగీతాం బ్రహ్మనిష్ఠాం సమాహితః ఈ భిక్షుకుడు చెప్పినటువంటి ఈ బ్రహ్మనిష్ఠను సావధానంతో ధారయన్ శ్రావయన్ శృణువన్. వినిపిస్తూ వింటూ ధరిస్తూ ఉన్నవాడు ద్వంద్వైహి నైవాతి పులితి. అలాంటివాడు సుగదుఃఖాది ద్వంద్వలతోటి ఎప్పుడు అది అంటే పరిభవించబడడు అంటే వాటితోటి చిక్కు కూడువు అన్నమాట. ఇలా మనకు 23 అధ్యాయాలు అయిపోయాయి కదా. అంటే ఈరోజు విషయం చాలా ఉంది కాబట్టి వేగంగా పోదాం ఉద్దో గీత కృష్ణోత్సవ సంభాలం ఏకాదశ సంభాలం లో ఉన్నాం. స్వర్తి ప్రయాస్య పరిపాలయంతా న్యాయేన మార్గేన మహీ మహీశః ఓం బ్రాహ్మణే క్షేత్రుపమస్తు నిత్యం స్లోకాత్ సమస్తాత్ వినినో భవంతు అస్మద గురుభ్యో నమః చిన్న చిన్నగా జరుగుతూ ఉంది. ఇలా గ్రంథాలు పెట్టుకొని స్లోగాన్ని తీసి యాదారి మాత్రమే తీస్తాయ్యా. పోయిన మార్చిలో మొదలు పెట్టాము. రేపు ఇది కూడా అయిపోతుంది. అయిపో కొట్టాలి.

Matt parartta dhiyam svalokat - the Lord says: I Myself turned their intellects away from Me. Those whose understanding I have deflected go astray. They are attached to what is useless and suffer for it. Matta parartta dhiyam svalkaat patta parartta dhiyah svakritaih karmabhih prabhu uccavacaan yatadenaan grihnnanti visrijanti ca - because of their own past karmas, they take up and abandon things in varied ways.

De manah karmamayam rinam indriyaih pancatiruvritam - do you know what the mind is, my dear? The mind is formed from the karmas one has performed. Manah karmamayam - the mind is made of karma. This means we should reflect carefully. When we speak of someone as having a good or bad mind, what are we really saying? We are speaking of what category of karma has shaped their mental tendencies.

It reduces it, diminishes it. We have a great boon - however great a victory, after some time we forget it. Some things feel unbearable: I cannot survive this, I cannot bear this. For about 15 days to a month one suffers intensely. Then one day passes, and it is over. Someone who came and caused trouble last month - now gone, all is past. This forgetting - who gives it? Time. The mighty force of kala (time) causes forgetfulness of all events.

To experience the result of karmas performed in previous lives, one is born again. What does experiencing karma mean? Engaging with the objects of the senses. Shabda, sparsha, rupa, rasa, gandha - sound, touch, form, taste, smell - these are the sense objects. One experiences these because the memory of them - the impressions from past experience - pulls one back to seek them again in a new body.

Therefore, memory itself is the acceptance of past experience. Janma svapnam manoratha, chettam prarthnam nasmaratyatau - the suffering is that although this is the truth - that previous life karmas are playing out - the person cannot remember what they did in a previous life. Whatever happened, they cannot recall even if asked. Dreams after two weeks are forgotten. How much do you remember of last year's experiences?

Do you remember what you experienced? Whatever sense-object you engaged with the same year, you engage with it again the next - but you forget. Now I am coming, now I am rising - this forgetfulness: who gives it? Time. Kala with its great velocity causes all experiences to be forgotten. Sukshmatvartham na drishyate - because it is so subtle it cannot be seen. Even when fruits ripen and fall, their full ripening process is invisible.

Even when the firewood is exhausted, the fire does not disappear - add more wood and the fire continues. So if the fire appears to stop, it is not the fire that ended, just the fuel. Similarly when a river dries up, we should not say the water is gone - it has gone underground. So when death comes, people say the soul has departed - but truly it is the body that departs. The Atma, being immortal (amara), never truly dies.

The immortal soul (amara) even within a mortal body (martya) appears to die. We say: alas, he passed away. We say: the soul departed. But that is not the ultimate truth - the one who used that soul went to receive his karmic fruits. The soul continues. What continues is the karmic account, and the body that bore those karmas is discarded like a worn garment. The soul takes on a new form suited to its next experience.

In the previous life, whatever you desired in that body - the mind takes that very desire forward. To obtain the body most suited to experiencing that desire, the mind selects a new birth. Vayo madhyamani guna sanghadupadata kochitkarchit jahati - based on the quality (guna) of the accumulated tendencies, the being takes on a new form suited to those tendencies, and abandons the previous form when it is exhausted.

It is not the tree that ripens - it is the fruit. Taroho virakshano drashtha evam drashtha tanoh kritaku - the one who sees the body as separate from the fruit, the one who witnesses the body from a position of detachment, sees the Atma as distinct from the body. Putaku prakriterevamatmanam avimitya abudhah puman - one who does not understand that the Atma is distinct from Prakriti, the ignorant person, wandering in samsara.

Looking at the flow of a river, the eye which is accustomed to seeing movement - it too seems to move. We sit in a bus and notice a tree appears to be moving toward us. Are the trees moving? No, our eyes are moving with the bus. Chakshushabhramyamane na drishyate bhramati iva - when the eye itself rotates (as in a vehicle), it appears as if external things are moving. This is the classic example of mistaking apparent change for real change.

In a dream: I climbed a bear, I rode a lion, I was bound by a snake, I was squeezed by a lion, someone cut off my head - where did all this happen? Nowhere. It was all your own thoughts. Whatever you thought, that appeared in your story. Similarly, whatever you meditate upon, that becomes your experience. Svapne anarthagamo yada tasmaduddhava mavayushtha manah - therefore, Uddhava, do not become troubled by the experiences of dream-like samsara.

You can become immovable. Therefore, when all such experiences arise, the wise person who seeks the highest good - kuchilagata atmanah atmanam uddhare - should uplift the self through the self, through the mind. All these experiences are not truly the self's own - the Atma has no connection to them. Once this is understood in even one sentence, where is the suffering? It is not mine - then where does it come from? It all belongs to the body.

Even learned pandits are dominated by Prakriti, are they not? Does a pandit have dehaatma buddhi (body-identification)? He should not, but does he? The fact that even the learned struggle with Prakriti's pull is acknowledged. Ruceh svadharma nirataan shaantaan ce charanaalayaan - except those who are engaged in their own dharma with joy, who are peaceful, who have taken refuge at the Lord's feet - except these, all others remain subject to Prakriti.

This is the same point being made. Balahattpatya tavaenatra taduruvai durjanaeritai duruktaih, bhinna maatmaanam yatnama tapu munishkha - for such a person it is very difficult indeed. Viddha umaanu banaih sumaargamaih - wounded by the arrows of the virtuous, it is not as painful. Yada tu dantanti marmastha asataam purusha parusha itavah - but the harsh words of the wicked strike at the very vitals - those wounds go deeper.

No grief, no honor was given. Kamaih anarchitah dustiras kadarya syya drishyante putra bandhava - what have all these people done? That miser who went nowhere, gave nothing to anyone, never invited anyone - look, even sons and relatives keep their distance from such a person. Putra bandhava dara - wives and children and relatives - they all keep away from a miser, for he offers nothing to anyone.

There is a flaw in that and what benefit is there? Look at this. Napusakam yatha yuvati - just as a young woman abandons an impotent man, even wealth abandons the one who cannot enjoy or use it. In this way, paravaddhyana vistrita punya shraddhasya puritah arthopi agacchaatu nidhanam - even accumulated wealth departs and is destroyed for the miser. Bahuvayasa parishrama jnatayah jaguruh kinchitu - after all that labor, the relatives get nothing.

Svitrah rupamiva ikshitam - even a small flaw destroys all the good qualities present, like leprosy destroys beauty. However much beauty is there, this one disease ruins everything. Payena ardhah kadaryanam yatya na sukhaya nada kadajana - for the miser, wealth never truly serves him for happiness at any time. The wealth of the miser never gives him genuine joy - it only causes anxiety and deprivation.

While earning wealth, while growing it, while protecting it, while hoarding it, while enjoying it, while being robbed of it - in every state of wealth, four things are unavoidable: ayatamu (incoming), chinta (anxiety), nasamu (destruction), and bhrama (delusion), trasa (fear). And with wealth come: theft, violence, untruth, deception, desire, anger, pride, intoxication, division, enmity, distrust, and strife - these are the inherent companions of wealth.

Those who cultivate excessive anger: jayanti atu purudha jnaanti sahasa utsrijya sauhridam - giving up affection and friendship, they suddenly abandon those close to them. When anger intensifies, they may even harm others. Dhanti labdhva janma amara praarddhyam manuushyam tat dvijaagriyatam - having attained the human birth which even the gods desire, having obtained Brahminhood within it - to waste this on petty anger is a terrible squandering of a rare opportunity.

Vyarthaya ardhehaya sama kramatastasya vayo balam kusaraayena siddhyanti jarasaktinnu saadhhaye - look at this: vyrthaya ardhahaya - uselessly pursuing wealth out of mere greed. Pramasya vayah balam - the strength and energy of one's body and years, being wasted in intoxication and delusion. The years of youth and physical capacity that should be used for sadhana are instead squandered in blind pursuit of material accumulation.

One who chases permanent wealth or transient desires - mrityuna agrasya maanasya karmadininva kuta janmadaih - for one who is being swallowed by death, what is the use of karmas that only give more births? Karmas only give more birth. One should be doing the work that ends rebirth - instead, one continues performing karmas that guarantee more births. This is the fundamental trap of worldly life.

Henceforth I shall not even by chance entertain any other selfish thought. Tatra maam anumoola devanu devaha tribhuvaneshvara - let all the gods approve this resolution. Muhurtena brahmalokam khatvanja samasadhayati - in just one muhurta (auspicious moment) one can attain Brahmaloka. There may still be years ahead - can one not achieve liberation even now? With resolve, even one muhurta of perfect surrender can accomplish everything.

He who appears to be practicing dharma but is actually a deceiver. Kshinamitta imam vritttimagrahit - his wealth depleted, with no other option, he takes to this disguise of a dharmic lifestyle. Everyone has abandoned him. Aho esha mahataara dhritimaana viridaariva - listening, they say: what great patience this person has, like a mountain! But it is not real patience - it is compelled virtue, virtue by necessity, not by genuine spiritual development.

Their words convey: na ayam janahaane sukha duhkha hetuh - these people are not the cause of his happiness and sorrow. Na deva atma graha karma kala - neither the planets, nor karma, nor time are the mind's cause. Manah param karanam amananti - some say the mind is the cause. Samsara chakram parivartayet yat - the mind is what turns the wheel of samsara. Manah gunaan abhyasujate - through the mind, the gunas generate experience.

We can do nothing without controlling the mind. Therefore sarve mano nigraha lakshanantah paro hi yogah manasattah samadhi - what is yoga? It is the state where the mind (manas) is properly placed (samyak adhiyate) in the Paramatma. Samaahitam yasya manah prashantam - when the mind is thus established, it becomes peaceful. Daanaadibhih kim vadata tasya krityam - what need does such a person have for charity and other rituals? The mind at rest in God is itself the highest offering.

Remaining under the discipline of good speech (vachanam), practicing dharma, accumulating a little merit - Bhishma himself, though remaining under the discipline of speech (manasah vachanam), became equivalent to a deva. Shrleshartha guyiram vyakhyanam iti cheptaru peddalu - the elders call this a layered meaning (shrleshartha). Sahi deva deva yujjat vashe tam - whoever keeps his mind under the discipline of his speech (vachanam) truly becomes a divine being (devadeva).

Then, this body being made of five elements - if those elements do their work, what can you do? What is there for you to do? Is this body doing it or are the elements doing it? Bhaumayoho tat jihvam kachedu sandasati svadadvitad vedanayam tatamaya kupyet - we ourselves sometimes bite our own tongue. Is that not true? When we bite our own tongue, should we get angry at our teeth or at ourselves? The elements of the body act upon each other.

These are not what matter - there are also the planets, the nine grahas: Sun, Moon, Saturn, Jupiter and so on - nimitta means instrument. Jivaatmanah ajasya janasya devaya - for the birthless Atma, what are these planetary influences? If the planet is your enemy, should you be hostile to it? If it is your friend, should you be friendly? Mithram shatruthwam - friendship and enmity - these are categories that apply only at the level of the body and ego, not the Atma.

Kala itself is the Atma, is it not? When kala (time) itself is the Paramatma, how can He cause suffering to His own? Na snehi tapa nahimasya tasyat krijyeta kasmai naparasya dvandvam - kala causes suffering to all: fire burns, cold chills. Yes, they do cause hardship. But it is kala that drives them - and kala itself is the Paramatma. Therefore ultimately it is the Lord Himself who manages all experiences - friend, foe, and neutral alike.

Rejected even by the wicked, steadfast in his own dharma - svadharmaadagampitomum munim aahaga - seeing such a one, the sage narrates this story. Sukha duhkha prado nanyah purushasya atma vibhramah - no one externally gives sukha (happiness) or duhkha (suffering) - it is atma-bhrama, delusion of the self, that generates both. Mitra udasina ripavah samsarah samasah kritah - friend, neutral, and enemy alike are created by the ignorance of samsara.