యౌ నిత్య విస్తుత పదాం విజయ కుమరుత్మమ్ యామోహ శస్త్ర శివరాని సునాయనే ఆత్మ రుజనో భగవతో స్థితి ఏక సింధో రామానుజస్తు చరణౌ చరణం ప్రపద్యే మాతా పితా యువతయస్ తనయా విభూతి సర్వం యదేవ నియమేన మదన్వయానాం ఆద్యస్యనః కులపచేరు కులాభిరామం శ్రీనత్వదంగ్రి గళం ప్రణమాభిమూర్ధ్నా భూతం సరస్య మహదాద్వయ భట్టనాథ శ్రీ భక్తిసార కులశేఖర యోగివాహా భక్తాం గ్రేణు పరకాల యతీంద్ర మిశ్రాం శ్రీమత్పరాం కుజమునిం నిత్యం వసుదేవ సుతం దేవం కంస చానూర మర్దనం దేవకీ పరమానందం కృష్ణం వందే జగద్గురుం అతసి పుష్ప సంఖా చంహార నూపుర శోభితం రత్న కంకణ కేయూరం కృష్ణం వందే జగద్గురుం ఉత్ఫుల్ల పద్మ పత్రాక్షం నీల జీమూత సన్నిభం యాదవానాం శిరోరత్నం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కుటిలారక సంయుక్తం పూర్ణ చంద్ర నివాననం విరకత్ కుండలధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం శ్రీవత్సాంకం మహోరస్కం పునమాల విరాజితం శంఖ చక్రధరం దేవం కృష్ణం వందే జగద్గురుం మందార గంధ సంయుక్తం చారుహాసం సుశోభితం బరిహి పించావ చూడాంగం కృష్ణం వందే జగద్గురుం రుక్మిణీ కేళి సంయుక్తం పీతాంబర సుసోహితం అవాప్త తులసీ గంధం కృష్ణం వందే జగద్గురుం గోపికానాం కుచద్వంద్వ కుంకుమాంకిత వక్షసం శ్రీనికేతం మహేష్వాసం కృష్ణం వందే జగద్గురుం కృష్ణాష్టకమిదం పుణ్యం ప్రాతరుత్సాయ యస్పటేత్ కోటి జన్మ కృతం పాపం స్మరణేన వినశ్యతి శ్రీ కృష్ణ పరబ్రహ్మణే నమః వ్యాసం వశిష్టనప్తారం శిక్తే స్పౌత్రమ కల్మషం పరాశరాత్మజం వందే సుఖదాతం తపోనిధిం వ్యాసాయ విష్ణురూపాయ వ్యాసరూపాయ విష్ణవే నమో వై బ్రహ్మనిధయే వాసిద్ధాయ నమో నమః యం ప్రవ్రజంతమనుపేతమపేతకృత్యం స్వైపాయనో విరహ కాతర ఆజుహావ పుత్రేతి సన్మయతయా తరవోభినేదుహో తం సర్వభూత హృదయం మునివానతోస్మి శ్రీ సుఖబ్రహ్మణే నమః కన్యాభరణి సంజాతం వా ధూల కులభూషణం శ్రీరంగార్య గురో పుత్రం షఢగోపమహం భజే అస్మద్ గురుభ్యో నమః

భగవంతు. బంధువులారా పురంజనుడు తనకు కావలసిన పురమును వెతుక్కోవటానికి బయలుదేరి నవద్వారములు గల ఒక మహానగరాన్ని దర్శించి తనకిది యోగ్యంగా ఉంది అనుకునేంతలో కడికి ఒక చక్కని సౌందర్యవతి ఒక 11 మంది అనుచరులు వారికి మళ్ళీ ఒక 100 మంది దాసీ జనము. ఈ అమ్మాయి ముందర ఐదు తలల సర్పము ఇలా వచ్చారు. అలా వచ్చిన ఆమెను ఈ మహానుభావుడు వివరాలన్నీ అడిగారు, నీవెవరు? ఎక్కడి నుంచి వస్తున్నారు? నీ వెంట ఉన్న ఈ 11 మంది ఎవరు? వారికి అనుచరువులు ఎవరు? వారి ముందర ఉన్నటువంటి సర్పం ఏమిటి? నీ సౌందర్య విలాస భ్రమాలతో నేను మనస్సు మీ యందు ఆకర్షించబడింది. మనుజుని యొక్క వికారముతో నేను అడుగుతున్నాను మనం కలిసి ఈ నగరాన్ని పరిపాలిస్తాము. ఆ భాగం చెప్పుకున్నాం. అప్పుడు ఆ మాటకు యుద్ధం పురంజనం నారీ యాచమానం అధీరవత్ ఇలా అధీరవత్ యాచమానం. ధైర్యాన్ని కోలిపోయి దీనుడైపోయాడు. ఆమె యొక్క సౌందర్య విలాసాలకు తను లోనై ఆమె లభించకుంటే తాను జీవించలేనో ఏమో అనేంతటి దైన్యానికి గురై ధైర్యం కోలిపోయిన వానిలా. అడుగుతున్నటువంటి పురంజనుడిని చూసి అభ్యనందత సంవీరం ఈమె అభినందించింది. తనకు కావలసిన తనవాడు అంటే ప్రియుడు అంటాం. చెప్తాడు వ్యాసుడు మనకు స్కాందంలో చెప్తాడు. స్త్రీ ఏం కోరుకుంటుంది అంటే తనకు భర్తగా ఉండేవాడు చేతగాని వాడై ఉండాలి. ధైర్యం లేని వాడై ఉండాలి. పిరికి వాడై ఉండాలి. తన మీదనే ఆధారపడి ఉండాలి. నిత్యం

తనను బతిలాడుతూ స్తోత్రం చేస్తూ ఉండాలి. ఇవన్నీ అయితే తను చెప్పినట్టు వింటాడు. సమస్య లేదులే. ఇలా కోరుతారు అని శాస్త్రం. అందుకే మనకు వ్యాసుడు పురుషులకు ఒక బిర్ది ఇచ్చాడు. ఏమని గృహపాలః ఇంటి కాపలా వాడు అన్నమాట. నిజమాని అంటే కావరి వాడు అని అర్థం. న్యాయంగా అర్థం ఇంకా అసలు అర్థం ఏమిటంటే కుక్క అని. ఇంటి కాకరాలు కుక్క అంటే ఇలా చిటికెలు వేసి తోకు పూలు వస్తుంది. అలాగే అమ్మాయి కదా కన్ను బొమ్మలతోటి కన్నురెప్పలు తిరిగేస్తే వీళ్ళు తోక ఒప్పుకుంటే పోతారట. శాస్త్రం అది లక్షడ శాస్త్రం మా అమ్మ కాదు అలా ఉండాలని చెప్తారు అలా ఉండాలని కోరుతారు. అందులో బతిలాడేవాడు యాచించేవాడు ఉంటే స్త్రీకి మరికాస్త గర్వం అని శాస్త్రం కోరుకుంటుంది. కానీ ధర్మశాస్త్రం ఏంటంటే యానారి పతిభిహి సమ్యకు యాచమాన తథా అశివం. అంతే. అది అమంగలం. భర్త చేత బ్రతిలా బ్రతిలాడించుకున్నటువంటి స్త్రీకి ఆయుక్షీణము అని శాస్త్రం. ఎవరికీ స్త్రీ కాదు భర్తకు ఆయుక్షీణము. అందుకే కైకను అంతగా బట్టిరాడు దశరథుడు వెంటనే చచ్చిపోయాడు. ఇవన్నీ శాస్త్రాలు. అందుకే. ఈమె కౌసల్య. సుమంతుడు వచ్చిన తర్వాత రాముని దింపి సుమంతుడు వచ్చేదట. ఆ వచ్చిన తర్వాత రాముడు ఎలా ఉన్నాడో, లక్ష్మణుడు సీత ఎలా ఉన్నారో తెలపమని అడగగానే రజద్రి భయపడతారు. పక్కన ఖైదే ఉందేమో వింటే ఎవరు అనుకుంటుంది. సుమిత్ర హెచ్చరిస్తుంది. యత్యాహ భయాతు త్వం రాజన్ నకి పృచ్ఛసి రాఘవం. హైకే ఈసా విపన్న అతి దూరం గత మేహ వర్తతే. ఎవరి భయంతో నీవు రామ రక్షణుడు కుశలంగా నడగటం లేదో ఇక చాలా దూరంలో ఉంది శేష కదగవయ్యా.

అంటే భర్త స్వభావం భార్యకు తెలియదా? అది వడ చెప్పడం పోతుంది. అయినాక సీతారామ లక్షణలు పడుతున్న బాధను విన్న కౌసల్య తట్టుకోలేకపోతుంది ఒక్క అప్పటిదాకా భర్తను ఏం మాట్లాడలేదు. ఒకసారి హృదయలంతా పెళ్లి పుక్కుతుంది. నిన్ను పెళ్లి చేసుకున్నప్పటినుంచి నేను ఎన్నటి సుఖపడ్డాను? నా పరిస్థితి ఏంటి? సంతానం కలగక ముందు కైకనో, సుమిత్రనో మరొకరో మరొకరో. పోయే సంతానం కరి తర్వాత ఉత్తముడు పెద్దవాడు నా కొడుకు కాబట్టి నా వారు రాజ రాజమాత్ర అంటే కనీసం ఆగవరణం పొందామంటే అది లేకుండా చేశావు. అది ఆమెకి కట్ట పెట్టావు వాడిని బయటికి పంపించావు. నీ వల్ల నేనే కాదు, నా పుత్రులుగా పుట్టిన పాపానికి మా వాళ్ళు కూడా అడిగబడ్డారు. నువ్వు కైకేయి కొడుకు తప్ప అందరూ అరణ్యపాలును కష్టాలపాలును ఎవరికి ఏం తీస్తావ్? సహజంగానే ఆ దేశంలో ఏదో ఉంటుంది పాపం. అప్పుడు దశరధుడు దాన్ని తట్టుకోలేక నీ కాళ్ళు పట్టుకొని బతిలాడు కనుక నన్ను క్షమించు అని అడుగుతాడు. అతను కాళ్ళు పట్టుకుంటాను అనగానే ఒక్కసారి. చలించిపోతుంది. క్షమించండి స్వామి, పుత్ర శోకంతో ఉన్నాను నేను. ఆ ఆమె మాటే. భర్త చేత బతిలాడించుకుంటే ఆ భర్తకు ఆయుక్షీణం అని నాకు తెలుసు. క్షమించండి పుత్ర పుత్ర వియోగంతో ఆత్మ లేక అన్నాను. మీరు గడుపు పట్టాలని కాదు అని నేనే మీ కాళ్ళు కడుక్కుంటున్నాను దీన్ని మనసులో పెట్టుకోకండి. ఎందుకంటే ఆమె ఏమని నేను అని అందరంటే తిరిగిపోతారు. చిన్న అంశాన్ని తీసుకొని సామాజికంగా చెప్తారన్నమాట. అది విధానం. అదే బతిలాడకూడదని శాస్త్రం. అయ్యో ఒకదాని బతిలాడితే బాగుండు అని వాళ్ళని కోరుకుంటుంది. వాళ్ళ వాళ్ళ నా కోసం బతిలాడితే నేను చాలా గొప్పదాన్ని అన్న భావం ఉంటుంది. అందుకే ఇందులో అభ్యనందత అంటున్నారు. ఆ మహానుభావుడు పురంజనుడు తనను దీనుడిలాగా యాసించడాన్ని ఈమె అభినందించిందట. నాకు పనికొస్తావు అంటే నా చేతిలో తీడుబొమ్మగా హాయిగా ఉంటావు సంతోషంగా బాబు అని హసంతి వీర మోహిత ఈమె కూడా అతన్ని మోహించింది. ఇప్పుడు మనం చెప్పాం కదా స్త్రీనాం అష్టగుణం కామం అని శాస్త్రం.

మగవారి కంటే కోరిక బాగా ఉండేది ఆడవారిలో ఎనిమిది లెట్ట ఎక్కువ. కానీ బయట పడకుండా వారి కోరికకు మేము మీరు చెప్పినట్టు మేము వింటున్నామని చూపెడుతూ వారి కోరిక తీసుకుంటాడు అంటాడు శాస్త్ర. అందుకే ఈమె కూడా వీర మోహిత. అతని పరాక్రమాన్ని సౌందర్యాన్ని చూచి ఈమె మోహించింది. సరే ముందు అడిగింది వాడు కదా. అందువల్ల ఈ మహానుభావురాలు అతని పరాక్రమానికి మోహించబడిందై నవ్వుతూ అతనితో అంటున్నది నవిధాన వయం సమ్యతో. కర్తారం పురుష సభా నాయనా, నీవు ఎవరు? ఎవరి దానవు అని అడిగావు కదా, అవన్నీ మాకేం తెలియవు. మాకెవరు కర్తవో నాకు తెలియదు. కరెక్టే కదా? మనకేం తెలుస్తుంది? కర్తను మేము తెలియము. ఆత్మనస్య పరస్యాపి గోత్రం నామచయత్కృతం. నన్నెవరు చేశారో తెలియదు, మిమ్మల్ని ఎవరు చేశారో తెలియదు. అలాగే మా గోత్రం ఏమిటి, మా నామం ఏమిటి, ఈ పేరు మాకు ఎవరు పెట్టారు? మేము ఇక్కడ ఎవరి ప్రేరణతో వచ్చామో కూడా మనకేం తెలుస్తుంది? ఎందుకంటే ప్రశాంతంగా ఉంటాం. మరో రెండు నిమిషాల్లో మహా ఉగ్రులం అవుతాం. మరి మన ఇష్టమా? ఎవరి ఇష్టం? మన కోపం మన చేతిలో లేదు. మన శాంతం మన చేతిలో ఎప్పుడు పుడుతుందో, కోపం ఎప్పుడు వస్తుందో, ఉత్సాహం ఎప్పుడు ఉంటామో, ఎప్పుడు ఏడుస్తామో ఏం తెలియదు. అయితే ఎవరు మరి. అక్కడ కర్త కాహా మనమా వాడి ఇష్టంగా అక్కడ స్తుతి తిప్పాడు అనుకోండి ఒక్కసారి హై టెంపరేచర్ లో మనం మెలగబోతాం. అది ఇది తిప్పాడు ప్రశ్నాంతంగా ఉంటాం. అందుకే నేను శాంతం ఉంటిని, నేను కోపిష్టిని ఏమీ లేదు. మీతో ఎప్పుడు కోపం రప్పితే కోపం రప్పిస్తాడు. చెడ్డ కాదు పడేస్తాడు. ఎవరు ఎందుకో నాకు చాలా ఉత్సాహంగా ఉందండి అంటాడు. ఎందుకు వాడు వాడు మీ దగ్గర వస్తే ఉంటాడు. దేవుడు దేవుని సభ్యంత చేస్తావ్. అందుకే ప్రసాదం కానీ, గోత్రం కానీ, పేరు కానీ, అనుగ్రహం కానీ ఇవి ఎవరివో మాకు తెలియదు. ఇహాద్య సంతమాత్మాన్ విదామ ఇప్పుడు ఇక్కడ ఉన్నామని మాత్రం తెలుపుతుంది. తతస్పరమ్నా అంతకు మించి నాకు ఏది వేరే ఏమీ తెలియదు. ఏనేయ నిర్మితా వీర పురి శరణమాత్మనః నీకు నాకు అనుకూలంగా ఉండేటువంటి ఈ నగరాన్ని ఎవరు నిర్మించారో కూడా తెలియదు.

గమనించాలి. మాటలోనే పురుషునికి, స్త్రీకి ఒకే ఇల్లు కదా. భార్య భర్తలు ఒకే ఇంట్లో ఉంటారు కదా. మనం చెప్పుకున్నాం పురంజనుడు అంటే జీవుడు అన్నాం. స్త్రీ అంటే బుద్ధి అన్నాం. మరి బుద్ధి జీవుడు ఎక్కడ ఉంటారు? ఓకే శరీరంలో కదా. ఈ శరీరంలో జీవుడు ఉంటే ఇంకో శరీరంలో బుద్ధి ఉంటే ఎలా ఉండే పరిస్థితి? కదా. ఎక్కడ జీవుడు ఉంటే అక్కడే బుద్ధి ఉండాలి. ఉంటేనే ఆ బుద్ధి జీవుడి ప్రభావం పడేస్తుంది. బుద్ధి ఉండమని నాది అనుకుంటాం మనం. బుద్ధి చెప్పినట్టే జీవుడు వింటాడు. చెందాలది. సరే మనం చెప్పాము కదా ఒప్పుకోరు. న్యాయంగా స్త్రీ చెప్పినట్టే పురుషుడు వింటాడు. కానీ నేను వింటానండి వాడు చెప్పినట్టు అదేం లేదండి నా మాటే వింటుంది కాబట్టి చెప్పుకుంటాడు. ఇంకో మాట నేను అస్సలు వినను అని భార్యకు అర్థమయ్యేటట్టు మాట్లాడతాడు. పైకి మాత్రం మళ్ళా గబ్బడ మాత్రం అన్ని అనుకూలంగానే చేస్తాడు. అనుకూలంగా అన్నమాట. దీన్ని ఏమంటారు? అందువల్ల నీకు నాకు అనువుగా ఉండే ఈ నగరాన్ని ఎవరు నిర్మించారో కూడా నాకు తెలియదు నవిదామా. ఏటే సఖాయః సఖ్యోమే నరా నార్యస్య మానగా వీళ్ళంతా నా మిత్రులు. రెండు నా తెరికెత్తలు. ఆడవాళ్ళకి తెరికెత్తలు. మగవాళ్ళు మిత్రులుగా ఉన్నారు. సుప్తాయాన్మై జాగ్రత్తీ నాగోయంపాలయనుపురిన్. ఈ సర్పం ముందే నేను నిద్రపోయినప్పుడు నాకు వేరే ఆపద రాకుండా జాగ్రత్తగా మేల్కొని ఉంటుంది కదా. బ్రో ఇది మొదలే చెప్పాను దర్పం అంటే ప్రాణము అన్నాం కదా మనం నిద్రపోతాం అంటే అన్ని ఇంద్రియాలు విశ్రాంతి చేసుకుంటాయి కదా మరి దాంతోటి ప్రాణబాయు కూడా విశ్రాంతి తీసుకుంది అనుకోండి ఏంటి జతి? కాబట్టి అందరూ పడుకున్న ప్రాణం మాత్రం ముఖ్య ప్రాణం మాత్రం మేలుకొని ఉంటుంది. మనకు అందుకే. ముఖ్య ప్రాణము యొక్క ప్రాధాన్యాన్ని చెప్పడానికి గృహదారణ్య యొక్క ఉపనిషత్తులో మొదటి మొదటి మంత్రాలు అవే. రెండో రెండో భాగంలో అంటే మొదటి భాగంలో రెండో అధ్యాయం. రెండో అధ్యాయంలో మొదటి పది మంత్రాలు ఇవే. ఏమిటి అంటే దేవతలకు దానవులకు యుద్ధం. వైరం కదా సాధ్యం. ఈ దేవతలు దానవులను ఓడించాలి కాబట్టి తమను పట్టుకోకుండా ఉండటానికి తమకు ఒక ఆధారం కావాలి కాబట్టి.

ఈ దేవతలు వచ్చి ఒక్కొక్క ఇంద్రియాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. నేత్రేంద్రియ శ్రోత్రము, చక్షు, ఘ్రాణము ఆశ్రయం ఉన్నాయి కదా. ఒక్కొక్క ఇంద్రియాన్ని ఆశ్రయిస్తారు. అంటే ఆ ఇంద్రియంలో చేరి బలం సంపాదించి వాళ్ళని ఓడించాలి. దేవతలు వేటిని ఆశ్రయించి వేటి ఉపాసన ద్వారా చేయించాలనుకుంటున్నారో అక్కడికి వీళ్ళు కూడా వచ్చి దాన్ని వాళ్ళు ఆశ్రయిస్తారు. అప్పుడు ఫలం సగం ఇటు సగం అటు ఉంటుంది. ఇలా ఒక్కొక్క అన్ని ఇంద్రియాలు వెళ్లి వెళ్లి వెళ్లి ఎవరికి విసుగు పుట్టి ఎవరికి లాభం లేదని ప్రాణ ఇంద్రి ప్రాణ వృత్తిని ఆశ్రయిస్తారు దేవతను. ఆ కథకి వాళ్ళు రాలేదు. దాంతో వాళ్ళు అడుగులు వెళ్ళిపోతారు. ఆ కథలో మనకు అందించిన అద్భుత సందేశం ఏమిటంటే మన ప్రతి ఇంద్రియము చెడు మంచి సమానంగా చేస్తాయి. కొంచెం జాగ్రత్తగా చూసి చెడు ఎక్కువ చేస్తాడు. కన్ను చూడవలసిన దాన్నే చూడాలి. కదా? కానీ ఈ కంటిలో ఆసురీ ప్రవృత్తి చేరింది అనుకోండి చూడకూడని దాన్ని చూడటానికే ప్రయత్నిస్తుంది. వాక్కు సత్యమును, ప్రియమును, హితమును చెప్పాలి. అక్కడ వాళ్ళు వచ్చారనుకోండి, అసత్యం, అప్రియం, అమృతం చెప్తారు. చెవు అంతే, ప్రతి ఇంద్రియం అంతే. కానీ ప్రాణాయామం చేస్తుంది. ప్రాణము సకల శరీరంలో ఉండేటువంటి సకల ఇంద్రియములను తన శక్తి ద్వారా బలుపోపితం చేయాలి. అది చేయడం మానింది అనుకోండి యతే ఏమిటి? అందుకే వేదపురుషుడు సిద్ధాంతం ఏమిటంటే ఉపనిరత్ సిద్ధాంతం. చతురింద్రియము, స్తోత్రేంద్రియము ఇంకో ఇంద్రియం అంటూ వేరే ఏం లేవు. ప్రాణమే ఆ రూపంలో కూడా ఆ పేరు ఉంది. చూస్తే దానికే జ్ఞానం అని పెట్టు అని పేరు. వింటే స్తోత్రం అని పేరు. ఎందుకంటే ప్రాణశక్తి బలియంగా లేకుంటే ఇవేవి పని చేయలేవు.

తను చూడలేదు. నోరు మాట్లాడలేదు, చెవు వినలేదు. మరి వేరే అయితే ఇవాళ ఆయన పని చేయకూడదు. అవి బాగున్నాయి కదా. స్తోత్రం బాగుంది, శత్రువు బాగుంది, నాసిక బాగుంది, ఆస్యం బాగుంది మాట్లాడు. కొంచెం ప్రాణం బలహీనమైతే ఇది. కొంచెం బలహీనంగా కాబట్టి ఇదే. అయితే ప్రాణము ప్రాణముగా రాకుండా మనోవృత్తిగా వస్తుంది. వాళ్ళ మనస్సు ఇందే అవి వేరే లేవు. ప్రాణాయామిక్ ప్రాణాయామిక్ ముఖ్య ప్రాణాయామే ఇన్ని. అందుకే సిద్ధాంతం ఏంటంటే ఆ ముఖ్య ప్రాణాన్ని ఆరాధన చేయాలి. అంటే దాన్ని మనం నియమించాలి. దానికే పేరు ప్రణాయం. ముఖ్య ప్రాణాన్ని నియమిస్తే ఏ ఇంద్రియమునకు ఎంతెంత శక్తి అవసరమో ఆ ప్రాంతానికి అంత పోతుంది. అంటే మనం తీసుకున్నటువంటి ఆహారము మన శరీరంలో ఉండేటువంటి ఏ అవయవానికి ఎంతెంత అవసరమో అంత చెందాలి. ఎక్కువ పోయింది అనుకోండి పొరపాటున ఆ ఎఫర్ట్ ఉంటే చెవ్వు ఇంతలా పోయి కండి సందాగా అవుతుంది. బలం దీనికి బాగా పెరిగింది బలం తగ్గింది. ఈ చెవ్వు అక్కడ దాకా పెరిగింది కన్నులో పడిపోతుంది. అది ఏది? ఆ పోయేటువంటి రక్తం కానీ, ఇంద్రియములు కానీ, విటమిన్స్ అంటాం కదా బలం తగులుతుంది. అదంతా కూడా అన్ని ఇంద్రియములకు న్యాయంగా ఆ పని చేయడానికి ఆ ఇంద్రియానికి ఎంత శక్తి అవసరమో అంత పంచుతుంది. ఆ ప్రాణ ఎవరిది? ప్రాణ వృద్ధి. కాబట్టి ప్రాణమును మనం నియమించగలిగితే, ప్రాణ ఉపాసన చేయగలిగితే, ప్రాణాయామం చేయగలిగితే, ఈ ప్రాణమును పరబ్రహ్మగా ఆరాధించగలిగితే అదే మోక్షం అన్నారు. ప్రభువా కాబట్టి ఆ రీతిలో మనకు ఇందులో అందరూ నిద్ర పోయినా ప్రాణాన్ని నిద్రపోదు. అందుకే ఏమంటున్నది నేను పడుకున్నప్పుడు నన్ను కాపలా కాస్తూ ఈమె ఈ సర్పము నా దగ్గరే ఉంటుంది. సుపాయం మై యాగకి నాగోయం పాలయను కురీం బిష్టయాగతోసి భద్రంతే గ్రామ్యాన్ కామాన్ అది అదృష్టం బాగుండి నువ్వు వచ్చావయ్యా నా దగ్గరికి తే భద్రం ఓ అదృష్టం బాగుండి వాడిది కాదు తన అదృష్టం బాగుండి నా అదృష్టం బాగుండి వచ్చావు అని అర్థం అంటే నీ అదృష్టం నీ కర్మగా నా దగ్గరికి వచ్చావు అని అర్థం. అంటే నీ కర్మగా వచ్చావు అని చెప్పడానికి దిశ్యాగతోసి భద్రంతే.

అలా ఎలా వచ్చావు గ్రామ్యాని కామాన అభిప్తవే నీవు గ్రామ్యమైనటువంటి కోరికలను కోరి నా దగ్గరికి వచ్చావు ఉద్భవిష్యామి నేను అలాంటి మీ అభిప్రాయాన్ని మీ కోరికను మన్నిస్తాను నిన్ను భర్తగా వివాహం చేసుకుంటాను. నీవు కోరినటువంటి అన్ని కోరికలన్నీ నేను నెరవేరుస్తాను. స్వబంధువి అయితే నీవు ఒక్కదాన్నే రాను. సంప్రదాయం అప్పటినుంచి ఉండదు. భార్య ఒక్కటి రాదు, తన అందరిని తీసుకొని వస్తుంది. స్వబంధువి అరిందమ. అందుకే కలియుగంలో బావ మరిది సలహా ఇస్తాడు అంటారు. తరుణీ ప్రకుతా గేహే యాలకోబుతి ఉందమ్మా అది యాదుడి మాట. తరుడి బబుతా గేహే శ్యాలకో బుద్ధి జాగత సలహా ఇచ్చేవాడు బావమరిదే అన్నా తమ్ముడు చిన్నాడు బగునాడు అందరికీ జీరో అందుకే అంటుంది స్వబంధువిహి నా వాళ్ళందరితో కలిసి నేను నీ దగ్గరికి వస్తాను ఇమాన్ త్వం అతిథిష్టస్వ మహానుభావ నీవు ఈ నగరాన్ని ఆశిస్తు ఇది పురీం నవముఖీం తొమ్మిది దారులు నగరాన్ని ఉందాం మనం మయోపనీతాన గున్నానః కామభోగాన్ శతం సమాహ నేను అందించేటువంటి శతం సమా నూరు సంవత్సరాలు కామ పోగాల నాతో కలిసి నీవు అనుభవించవచ్చు. కం సుధన్యం రమయే అరతిజ్ఞం అకోవిదం. నన్ను కోరని వాడిని అంటే స్త్రీ తనను కోరని వాడిని తాను ఎప్పుడైనా కోరుతుందా? ప్రేమంటే తెలియదు, ప్రీతి లేదు, కోరిక లేదు, సమర్ధుడు కాదు అలాంటి వాడిని స్త్రీ కోరుతుందా? నీవు రాజువు, సుందరుడవు, బలిష్టుడవు, యోగ్యుడవు, అభిదాస ఉన్నవాడవు, అర్పిస్తున్నవాడవు. ఇన్ని మంచి గుణాలు నన్ను ఎందుకు ఆకుంటే నేను ఇంకెవరిని కోరుకుంటాను? అసంపరాయ అభిముఖం అశ్వత్పణ విధం పశుం. స్త్రీని యాచించని వారు ఎవడయ్యా అంటే పశువు అంటున్నారు. ఎందుకంటే అశ్వత్పణ విధం రేపు అంటే ఏమిటో తెలియని వాడిని. అంటే వివాహ వ్యవస్థ ఒక్కలాటి కోసం కాదు కదా? శతాం సమయం. ఇవాళ బాగుండటం కాదు, రేపు ఎల్లుడు కూడా బాగుండాలి. అంటే రాబోయే కాలానికి కావలసిన ఏర్పాటు చేసుకోవటం తెలియని వాడిని ఏ స్త్రీ కోరుతుంది?

అంటే ఏమిటి? బాగా సంపాదించి కూడా పెట్టిన వాడినే భార్య అభినందిస్తుంది. రేపటికి లేదు అంటే నువ్వు నాకెందుకు రా అంటుంటారు. అందులో అంటాడు మనం ప్రాయ ప్రాయతః చపలానార్యః తీక్ష్ణ కోప కౌసల్య అంటుంది. అవన్యంగ స్త్రీలందరూ చపలులు. కోపం బాగా ఉంటుంది. సంపద ఉన్న అభినందిస్తారు ఆపద విపత్తౌ పరిత్యగించి ఆపద వస్తే పోయి పెడతారు. కానీ నీకు ఈ గుణాలన్నీ లేవు. అడవికి పోతున్న మా అబ్బాయి వెంట కూడా వెళ్తున్నావంటే నీవు నారేణ ఉత్తమ. శ్రీ రంగళ్ళను గొప్పదానివి. ఆయన చాపల్యం స్త్రీ సహజం కాబట్టి ఇప్పుడేదో ప్రేమగా వెంట వెళ్ళినా. అది ఇవ్వకపోయినాక ఆరు నెలలకో మూడు నెలలకో ఏం సమయం అలా బొబ్బు ఇంటి కట్టుకొని అవసరపడానా? ఈ రక నాకెందుకు అనుకుంటే గతి ఏంటి? కాబట్టి అమ్మ. రాజ్యం పోయిందని, సంపద పోయిందని, అమ్మ నాన్న వెళ్లగొట్టారని, నా భర్తను, నా కుమారుని చిన్న చూపు చూడకు. నీ భర్తను ప్రేమగా చూడు. కౌసల్య కోదలను చెబుతాడు. ఈ పాత్ర ఎంత గొప్పది అంటే భార్యగా ఇలా ఉండని ఎవరు చెప్పినా ఒప్పుకోలేరు, సహించరు. నాకు తెలుసులే అమ్మ. నీ దగ్గర నిరుత్వానం. భర్తతో ఎలా ప్రవర్తించాలో భార్యకు, స్త్రీకి ఇంకో స్త్రీకి చెప్పాల. స్త్రీ సారి గుణమే అది. ఎలాంటి భర్తతోనైనా. అడ్జస్ట్ అయిపోగల గుణం ఒక స్త్రీకే ఉంది. ఇంకోటి చెప్తారా? చెప్పనా అమ్మ? నా తంత్రి వాద్యతే వీణ. తీగలేని వీణ మోగదు. నాడిలేని ధనువు బాణాన్ని ప్రయోగించదు. నా పతి సుఖమేజేత యాస్యాదపి శతాత్మజ.

కొడుకులు నూరు మంది ఉన్నా భర్త లేని స్త్రీ సుఖ సంతోషాలతో ఉండలేదు. మితం దదాతిహి పితా మితం మాతా మితం సుఖః మితస్యతు దాతారం భక్తారం కాన పూజయేతంతి. లోకంలో భక్త తప్ప అందరూ లిమిట్ గానే ఇస్తారు. కల్యారంటికి వచ్చిందనుకోండి అమ్మాయి పెళ్లి అయ్యాక ఏదో ఒక ఆరంభం రోజులు, పది రోజులు, నెల రోజులు. ఓ రెండు నెలలు ప్రేమ వేసుకుంటే తర్వాత ఏంటమ్మా నీ ఆయన రావటం లేదు ఇద్దరం కూడా రావటం లేదు ఏం సంగతి మనకు ఒక కోప్పడు వచ్చావా పొట్లాడుకొని వచ్చావా తండ్రి అడుగుతాడు. మరి తల్లి బిడ్డ ఉండలేదా ఉండదా అనలే. వాడు అనలేదు అనుకోండి. అన్న గారు ఉంటారు కదా. అన్న అనుకుంటే వదినే ఏంటి వదినే అన్నయ్య ఎందుకు తరవే రాలేదు ఎన్నాళ్ళు అయింది ఏంటి రాస్తున్నావా గొప్ప కొట్లాడుకొని వచ్చాడే అంటే ఇవన్నీ. చిన్న మొదల చేయను. అందుకే తండ్రి కొంచెం వేయిస్తాడు. తల్లి కొద్దిగా వేయిస్తుంది. కొడుకు కొద్దిగా వేయిస్తాడు. లిమిట్ లేకుండా ఇచ్చేవాడు ఒక భర్తీ. ఇక్కడ తప్పదు కదా వెనక పడ్డ పాము కర్వక మన దాని శాస్త్రం అందుకోసం ఏమని నీ భార్య ఎలా ఎలా చేయాలి అలా ఇచ్చేవాడు ఒక్క భర్తే నాకు ఆ సంగతి తెలుసు. ఇటు వరకు నేను భర్తకు భర్తను అవమానించను చిన్న చూడడం భర్త లేకుంటే ఎట్లా పట్టికే లేదు అలా చెప్పగలను అంటే పరిస్థితి అది కాబట్టి ఆ స్థితిని కూడా అత్త చెప్పినా ఒప్పుకోలేదు. అదే మరి అనసూయ చెప్తుంది అనసూయ అమ్మ చెప్తుంది అత్రి భార్య అనసూయ తల్లి అక్కడ నాకు మా తల్లిగారి ఇంట్లోనే చెప్పారండి మద్ద ఎలా ఉండాలి నాకు తెలుసు. అని తన వివాహ స్థానం అడిగింది అని చెప్పి అడుగుతుంది వివాహ స్థానం అని చెప్పి రాముడిని రాముడు ఎలా తనను భార్యగా చేసుకున్నాడు తాను ఎలా రాముడికి దక్కా అని ఆ విషయం అంతా వివరిస్తుంది. ఆ రాముడి యొక్క పరాక్రమము, శౌర్యము, సౌందర్యము, సామర్థ్యము, ఉదాత్త గుణములు, ఒక్క సంపద లేకుంటే ఇన్ని గుణాలు పోతాయా అంటుంది.

విద్యార్థికి ఎందుకు ఉంది? సంపద అన్నిటిలో ఒక భాగం. తొమ్మిది ఉన్నాయి పద్ధతి లేకుంటే ఏమి? పరాక్రమం ఉంది, శౌర్యం ఉంది, వీర్యం ఉంది, ధైర్యం ఉంది, ప్రేమ ఉంది, సత్యం ఉంది. అన్నీ ఉన్నాయి. నన్ను నన్ను పోషించగల శక్తి సామర్థ్యాలు ఉన్నాయి. నా ఆపద వస్తే తొలగించగల శక్తి ఉంది. సంపద లేకుంటే. ఇవన్నీ ఉంటే అది కావాలా? ఇవే ఒక మాట ఇవన్నీ ఉంటే అదే వస్తుంది. తక్య గుణాలన్నీ ఉంటే సంపద అదే వస్తుంది. అంటే ఆ స్థితి అది చాలా తక్కువ మందికి వస్తుంది. అందుకే ఇందులో మాట ఇందులో అసంపరాయాభిముఖం అస్వస్తనజిదం రేపు అంటే ఏమిటి? రేపు రేపు కావలసినటువంటి దాన్ని ముందుగా గుర్తించలేనివాడు అని వాయి చెప్తున్నాను నాన్న. కాబట్టి అసంపరాయ అభిముఖం అంటే మృత్యువు. సంపరాయం అంటే మృత్యువు. అసంపరాయం అంటే జీవనం. అంటే చాలా కాలం బతకడానికి కావలసిన యోగ్యత ఉన్న నిన్ను తప్ప. దీర్ఘాయుష్షుని ఉంటేనే భర్తగా కోరుతుంది ఏ స్త్రీ అయినా. బలాధ్యుడినే కోరుతుంది. సంపద ఉన్నవాడినే కోరుతుంది. నా ఇల్లు నా సహసం అన్నీ నేను కూర్చుకోవాలని కోరుకునేవాడినే కోరుతుంది. ఎలా పోతే నాకేం వచ్చినప్పుడు వస్తుందిలే అని కూర్చునేవాడినే. వైరాగ్యంతో ఉన్న వాడిని భార్య భర్తగా కోరదు అని చెప్తున్నాడు. వైరాగ్యంలో ఉన్న వాడిని కోరేటువంటి భార్య ఒక్కటే ఆమె ముక్తికాంత అని చెప్పి ఆమె పిలుస్తుంది. వీళ్ళెవరు పిలురు కదా అందుకే అసంపరాయాభిముఖం అశ్వస్తనవిదుం మనకి ఇందులో అంటే ఏమిటి? స్వర్గాది స్వర్గాది లోకాలు రేపు ఎప్పుడు రాబోయేటువంటి స్వర్గాది లోకాలను తెలియని వాని గురించి వాడు కోరుతాడు. అంటే ఇహము కావాలి, పరము కావాలి. కదా అలాంటి రెండు చేసినటువంటి నీలాంటి వాడిని కాక నేను మరెవరిని కోరుకుంటాను. అంటే స్వర్గ జప జపము హోమము అర్చన యాగము ఇత్యాది ఫలితం స్వర్గం కదా. మరి స్వర్గం కోరి ఆ పని చేయాలి.

వృద్ధస్తుడైతే నిరంతరం భార్య సమ్ముఖంలోనే ఉండాలని అర్థం కాదు కదా. బృహస్తాశ్రమంలో న్యాయంగా సాంసారిక జీవితము శాస్త్రం ప్రకారం నెలకు ఒకటి లేదా రెండు రోజులు పనికి వచ్చేవి ఉంటే ఉంటాయి లేకుంటే ఉండవు. పుధువులు ఉన్నాయి కొన్ని పుధువులు పనికి రావు. కొన్ని నక్షత్రాలు పనికి రావు కొన్ని వారాలు పనికి రావు ఇవన్నీ తీసేయండి ఏం పనికి వస్తుంది? ఒకటో రెండెళ్లో మూడెళ్లకు ఒకటో ఆరో ఉంటే ఉంటుంది. అది కాక సమాగమం యొక్క ప్రయోజనం అభిలాష కాదు, కోరిక కాదు. ఏమిటి? ప్రజాయై గృహమేపినాం సత్సంతానం. సంతానాన్ని కోరి వివాహం చేసుకోవాలి తప్ప సంగమాన్ని కోరి వివాహం చేసుకోకూడదని కాదు. కాబట్టి మరి ఎప్పుడూ భార్య కొంగు పట్టుకొని తిరిగే వాడిని భార్య అభినందించదు. ఏమంటుంది పెద్ద కాని వాడే అంటుంది. ఎందుకు? కావలసిన తక్కిన అన్ని సౌకర్యాలు కూర్చగలిగితే తర్వాతి స్థానం భార్యాభర్తల యొక్క ప్రేమకు ఆస్కారం. ఇల్లు లేదు. ఆహారా వసతి లేదు, మంచి బట్ట లేదు, సంపద లేదు, కేవలం ప్రేమ అని రాసి అపగలే చేస్తారండి. కదా? ఇవన్నీ ఉండాలి. జపము కావాలి, హోమము కావాలి, దానము కావాలి, యజ్ఞము కావాలి, భోజనాదులు కావాలి, వస్త్రాదులు కావాలి. ఇవన్నీ కూర్చే వాడిని స్త్రీ ప్రేమిస్తుంది. అందుకే అలాంటి వారు నీవు సమర్భుడవు, రాజువు, నా మీద ప్రేమ ఉన్నవాడవు, నిన్ను తప్ప నిన్ను ఎవరిని కోరుతాను. ధర్మోస్యత్ర అర్ధకామౌచ ప్రజానందః అమృతం విచః అది చెప్తుంది. మనకు ఈ విషయంలో అంటే ఈ ప్రవృత్తి మార్గంలో మొదలు ఏమిటి? గృహస్తాశ్రమంలో ప్రవృత్తి మార్గంలో ఉన్నటువంటి వాటికి మొదలు ఆచరించవలసినది ఏమిటి? ధర్మం. చూడండి. ధర్మః అంటే ఇహలోకంలో చక్కగా బతకడానికి బ్రతుకైపోయినంక స్వర్గాది లోకాలను పొందడానికి ఏం కావాలి? భార్యని బాగా ప్రేమిస్తున్నానండి, నేను భార్యని బతకడానికి పోవడం కాదు.

జీరో. కాబట్టి స్వర్గాదులు లభించేటువంటి యాగాదులు చేయాలి. ఏ రాకుల్లో రాకు జీవి సంపాదించేటువంటి వృత్తి రెండు చేయాలి. అంటే గృహస్థ ధర్మం మొదలు ఆచరించాలి. ధర్మం మొదటిది దాని తర్వాత అర్ధకామవు. మచి చూడు గమనించాలి. ధర్మాన్ని ఆచరించడం వల్ల అర్థం వస్తుంది. సరే? ధర్మం అంటే ఇహపరం, ఇహము పరము కదా? పరములో స్వర్గం వస్తుంది, ఇహములో అర్థం వస్తుంది. కదా ధర్మాచరణ వలన అర్ధం లభిస్తే ఆ లభించిన అర్ధం తోటి కామంలో ప్రవర్తిస్తారు. కోరిక తీర్చుకుంటారు. అంటే కోరిక తీరాలంటే అర్ధం కావద్దు. అర్థం లేకుండా యత్యార్థ చెప్తే రామాయణం అని యత్యార్థ తస్య మిత్రాణి యత్యార్థ తస్య బాంధవ యత్యార్థ తపుమాన్ లోకే యత్యార్థ తస్య పండిత ఓయి మాత లక్ష్మణ స్వామి రాముడు ప్రతి సీతమ్మను సీతను రావణాసురుడు చంపాడు అన్నప్పుడు మహా కోపంలో అడుగుతాడు రాముడిని నువ్వు ఏం సాధించావయ్యా ధర్మం ధర్మం అంటున్నారు. రాజ్యం వదిలిపెట్టి, తల్లిదండ్రులను వదిలిపెట్టి, ఇన్ని కష్టాలు పడి ఇంత అవసరపడ్డా ఏం సాధించావ్? నిజంగా ధర్మం నిన్ను కాపాడితే, ధర్మం కాక అధర్మం నాశింపజేస్తే రావణాసురు నచించాలి నువ్వు హాయిగా ఉండాలి. కానీ నువ్వు బాధపడుతున్నావు వాడు బాగున్నాడు. అధర్మం ఆచరించిన వాడు బాగున్నాడు. ధర్మం ఆచరిస్తున్న వాడు నశిస్తున్నాడు. కానీ ధర్మో క్షేత్ర అధర్మః. ధర్మం అధర్మం అయిపోయింది. ఓ మాట చెప్పాలా బాగుండాలంటే పది మంది వెంట ఉండాలంటే. 10 మంది సాయం చేయాలంటే, 10 మంది పొగడాలంటే ధర్మం ఉంటే సరిపోదు అర్థం కావాలి. యస్యార్థాః తత్య మిత్రాణి. డబ్బు ఉంటూనే మిత్రులు ఉంటారు. డబ్బు ఉంటూనే బంధువులు ఉంటారు. డబ్బులు ఉన్నవాడినే మనిషి అంటారు. డబ్బు ఉన్నవాడు ఏ నెల కడుక్కున్న వాడు అవుతాడు. అట్లా ఉంటాది మాట. అప్పుడు మనం వినిపిస్తుంటాం కదా వాళ్ళు మీకే మనం ఏమనుకుంటుంటాం వినిపిస్తుంటాడు. ఇవి న్యాయంగా మన మాటలు. కాబట్టి. ధర్మం వల్ల అర్ధం లభిస్తే అర్ధం వల్ల కామనలు నెరవేరుతాయి. అంతేగాని ధర్మం లేకుండా లభించిన అర్ధం తోటి కామనలు నెరవేరవు.

ఎందుకు మీరు అధర్మాన్ని సంపాదించిన దవ్యనే ఇది. నా ప్రవృత్తిలో ఎక్కడ దెబ్బ వస్తుంది నిరంతరం వాడు భయపడుతూనే పని చేస్తుంటుంది. కోరిక తీరుట అంటే నిశ్చింతగా అనుభవించడాన్ని గోదు తినడం అంటారు. భయపడుతూ, బాధపడుతూ అన్ని దరువులు మూసేసుకొని ఒంటె ఇంటి రహస్యంగా కూర్చొని నాలుగు ముద్దలు తినేవాడు అన్నం తిన్నానంటే ఒప్పుకుంటామండి. అనుభవించే వస్తువు మీద అనుభవించే స్థితిలో అనుభవించేవాడు ఏకాగ్రత ఉండగలిగి ఉండాలి. డబ్బు సంపాదించే అక్కడ ఇక్కడ ఎక్కడ ఏ మనీ అంటారు బ్లాక్ మనీ ఏదో ఉంటాదే కదా అంటే లెక్కలు చెప్పకుండా వేరే ఉంటుంది ఆ ఏదో బ్యాంకులో లేకపోతే టాక్సీలో వాళ్ళ గోరే ఉంటాది అది అలాంటి దాన్ని వీడు ఎవరికి తెలుస్తుందో ఎప్పుడు తెలుసుకుంటాడో ఎవడు వచ్చి గుంజుకుంటాడో భయపడుతుంటాడు. అంటే ఆ దాంతో వస్తువు కొన్నా ఇది ఉంటుందా ఇంటి దాకా పోతుందా డౌటే పోదు. కాబట్టి అది కామన కాదు, అది సుఖం కాదు, అది సంతోషం కాదు. ధర్మం వల్ల అర్థములు సంపాదించి అర్థం వల్ల కోరికలు తీర్చుకుంటే ఈ కోరిక అనేటువంటిది మోక్షము యందు ఉండదు తతః ముక్తి. కోరిక ముక్తి యందు కోరిక ఉండాలి. కామన ముక్తి యందు అర్థము ధర్మము లేదు. అంటే ధర్మము తోటే అర్థమును సంపాదించాలి. కామన మోక్షం మీద ఉండాలి. అందుకే అంటున్నాడు ధర్మోసియత్ర అర్ధకామౌత్య ఈ గృహస్తాశ్రమంలో ధర్మము ఉంది, అర్ధము ఉంది, కామన ఉంది అలాగే ప్రజానందః. సంతానం కాదని ఆనందం కలుగుతుంది. అమృతం ఈ చహా. ఇది కాకుండా అమృతం అంటే చివరికి మోక్షం కూడా వస్తుంది. బృహస్తాశ్రమంలో ఉన్నవారు మోక్షానికి పోవడమే ఇదేం లేదు హాయిగా పోతాడు మోక్షానికి. ధర్మబద్ధంగా ఉంటుంది. అలాగే ఈశ కీర్తి కూడా వస్తుంది. లోకాః విశోకాః విరజాః. సక్రమంగా గృహస్తాక్రమాన్ని పాటిస్తే పాటించిన వారు విశోకాః. ఏ దుఃఖము కలిగి ఉండదు. అలాగే విరజాః. ఎలాంటి మాలిన్యము, కాలుష్యము కలిగి ఉండదు. నిర్మలులవుతారు.

కరెంట్ రాత్రి నుంచి పోతూనే ఉంది. రాత్రి నుంచి ప్రారంభం అయింది. ఎంత రాత్రి ఉంది అని చెప్పండి. మధ్యాహ్నం కొంచెం ఉంటే అంతే కదా. అది కొంచెం ఉంటే. కొద్దిగా. ఇక్కడ నమస్తే నమస్తే నమస్తే. కాను విశోకాహ విరజాహ యాన్ నా కేవలినో విదుహు అంటే గృహస్తాశ్రమం వల్ల కలిగేటువంటి లాభములను సంతోషములను కేవలులు అంటే నివృత్తి మార్గపరులు వాళ్లకేం తెలుసు అంటుంది. అంటే సన్యాసులకు ఏం తెలుసు అన్ని వ్యవసాయాలు ధర్మము వివాహం చేసుకుంటే కదా తెలిసేది అందుకే లోకా నిశోకా విరజా యాన్నకే నకేవలినోయు కేవలిన అంటే నివృత్తి మార్గపర. అలాంటి వాళ్ళు నలిదు వాళ్లకేం తెలుసు? కాబట్టి పితృదేవర్షి మర్త్యానాం భూతానామాత్మనస్యః క్షేమ్యం వదంతి చరణం భవేస్మిన్ యతు గృహాశ్రమః ఈ గృహస్థాశ్రమమే పితృ దేవతలకు ఋషులు అదే మనం చెప్తాం కదా పితృ రుణము, దేవ రుణము, ఋషి రుణము, భూత రుణము, పంచ రుణాలు ఉన్నాయి చూడండి. పంచ యజ్ఞాలు, పంచ రుణాలు అంటాం మనం. అలాగే పితృ దేవరిషి మర్త్యానాం భూతానాం ఆత్మనస్య. దేవు దేవతలకు, దేవతలకు, ఋషులకు, మానవులకు అలాగే ఇతర ప్రాణులకు చివరికి తనకు. ఇన్ని రకముల క్షేమాన్ని కలిగించే ఆశ్రమం ఏమిటి? గృహస్తాశ్రమం. ధర్మబద్ధంగా ఈ ఆశ్రమంలో ఉంటే ఇందరికీ ఇన్ని రకాలుగా ప్రయోజనం. విద్యుద్దో తపన ఇస్తాం కదా, దేవ తవ యజ్ఞ వ్యాధులు చేస్తాం, కృష్యుల గ్రంథాలను. అది రుణాలను రుణత్రయం అంటారు చూడండి. రుణత్రయము అనేది ఒక మార్గం. రుణ పంచకం అనేది సిద్ధాంతం అండి. ఎందుకంటే పితృ రుణము, దేవ రుణము, ఋషి రుణము. భూత రుణం అతి చివరిది. ఇలా ఇదే పంచ యజ్ఞాలు అంటారు, ఈ పంచ రుణాలు అంటారు. కాబట్టి సామాన్య ప్రాణులకు

దేవతలకు, పుద్ర దేవతలకు, ఋషులకు, తనకు కూడా క్షేమాన్ని కలిగించే ఆశ్రమం గృహస్థాశ్రమం. క్షేమ్యం వదంతు శరణం భవే అస్మిం యత్ గృహాశ్రమః ఈ ప్రపంచంలో. ఈ గృహాశ్రమం ఒక్కటే క్షేమాన్ని కలిగిస్తుంది. కానామ వీర విఖ్యాతం వధాన్యం ప్రియదర్జనం నౌరునీత ప్రియం ప్రాప్తం మాదృసి త్వాదృశం పతిం. నాలాంటి అమ్మాయి నీలాంటి అబ్బాయిని కాక మరెవరిని కోరుకుంటుందయ్యా. ఎలాగంటే వీర విఖ్యాతం వధాన్యం. ప్రతిది పొందిన వాడవు, దానశీలుడవు, ప్రియ దర్శనం అంటే సౌందర్యము గలవాడవు. అలాంటి ప్రియం ప్రేమ ఉన్నటువంటి నీలాంటి వాడిని తప్ప. అలాంటి వాళ్ళు మరెవరిని కోరుకుంటారు? సత్య మనస్తే భువి భోగ భోగయోహో స్త్రియా నసజ్జేత్ భుజయోహో మహాభుజా. ఇప్పుడు విశాలమైనటువంటి నీ వర్షస్థలాన్ని ఆశ్రయించాలని ఏ యువతి కోరుకోదు అంటున్నాడు. యో అనాధ వర్గ అభిమలం ఘృణోద్ధ తస్మితావలోకేన చరతి అపోచితం మనకి ఇందులో అధిమలం హేతున ఘృణయోత్పుతం ఘృణ అంటే జాలి లేదా శోకం అందులో అనాధ వర్గ అధిమలం ఘృణోద్ధతస్మితావలోకేన చరతి అపోహితం యహ అపోహితం చరంతి చరతి అంటే కేవలం స్మితపూరకమైన అంటే తిరునవ్వుతో ప్రీతితో, కోరికతో, తిరునవ్వుతో కూడినటువంటి చూపుతోటి మనస్సులో అంతవరకు ఉన్నటువంటి మలమును తొలగించగలుగుతారు కదా, ప్రేమతో సంతోషంతో కైనటువంటి చిరునవ్వు తో నిండినటువంటి ఒక ప్రేమ చూపుతోటి మనస్సులో ఉన్నటువంటి మలినాన్ని బాధను తొలగించగలిగేది కాబట్టి అలాంటప్పుడు అలాంటి. ఈ భుజములను వక్షస్థలాన్ని ఏ స్త్రీ కోరుకోదు అన్నారు. ఇతితౌ దంపతీ తత్ర ఈ ప్రకారంగా ఒకరినొకరు మాట్లాడుకున్నారు. నేను నిన్ను ప్రేమిస్తున్నాను, నీవంటే నాకిష్టం, మరి నీకు కూడా ఇష్టమేనా అడుగుతారు కదా. అలా ఇద్దరు ప్రమాణ స్వీకారం ఇహరన్నారు.

నీవంటే నాకిష్టం, నీవంటే నాకిష్టం. ఇలా ఇద్దరు ఒకరు పరస్పరం సంప్రదించుకొని ఇష్టపడి తత్ర దంపతి సముజ్య సమయం విధా పరస్పరం సమయం అంటే ఒప్పందం. ఇలా పరస్పరము ఇలా ఒక ఒప్పందాన్ని ఒక నియమాన్ని ఏర్పరచుకొని తాం ప్రవిష్య పురీం రాజన్ ఆ నగరాన్ని ప్రవేశించి ముముదాతే శతం సమా అలా నూరు సంవత్సరాలు అంటే ఒక మాట చెప్పాడు చాలా కాలం గారు ఆనందంగా కాలం గడిపారు. ఉపగీయమానః లలితం తత్ర తత్ర చ గాయకైహి కీడన్ పరివృతః స్త్రీభిహి హ్రాదినీం ఆవిషత్ సుచౌ ఈ మహానుభావి ఇక్కడ మనకు ఇంతవరకు ఒక నగరంలోకి వీళ్ళు వచ్చారు, ఇద్దరు కలిసి ఉన్నారు అని చెప్పడంలో మనకు ఏం చేర్చుతున్నది? జీవుడు, బుద్ధి శరీరంలో చేరారు. ఒప్పందం మన ఇద్దరం ఇందులో ఉందాము. అంటే వాళ్ళిద్దరూ వెళ్లిపోతేనే శరీరం పనికిరాదు. అంతే కదా? ఒకడు పోతే ఒప్పుకోరు. అందుకే ఆయుర్వేద విద్యం కానీ ఋషులు కానీ మరణాన్ని నిర్ణయించవలసింది బుద్ధి పోతేనే. హార్ట్ ఆగిపోతే చచ్చిపోయాడని ప్రకటింపు అంటుంది. బుద్ధి మేధా మేధస్తు అంటాం మనం అది ఆ బుద్ధి పని చేయకుండా బ్రెయిన్. బ్రెయిన్ అంటారు బుద్ధి బలి చేయకుండా పోతే ఆగిపోతేనే మరణించారని చెప్పాలి. బుద్ధి మరణమే మరణం. హార్ట్ ఆగిపోతే మరణించారు. మళ్ళీ హార్ట్ తో నువ్వు స్పందింప చేయవచ్చు కష్టపడి. ఏమంటారు కదా ఏమైనా పెడతారా యాక్సిజెనా? వెంటిలేటర్ అంట. పెట్టి కొంతసేపు అటు ఇటు చూస్తాం. కానీ వెంటిలేటర్ పెట్టి బుద్ధిని కలిపించలేదు. కదా అందుకే అది ప్రధానం. అందుకే జీవురు బుద్ధురు రెండు కలిసి వచ్చాయి. అయితే ఎలా వచ్చింది ఇది చెప్తున్నా మనకు జీవ కర్మ అనురూప దైవాఖ్య. పరమ పూర్ణ సంకల్పం ఆ యొక్క బుద్ధి జీవుణ్ణి చేరటానికి కారణం ఏమిటి? పరమాత్మ యొక్క సంకల్పం. ఎలాంటి బుద్ధి వస్తుంది? కర్మానురూపం. తాను ఆచరించిన కర్మకు అనుగుణమైన బుద్ధి వస్తుంది.

అందుకే మనం ఏమంటాం బుద్ధి కర్మానుసారిణి. మనం ఏం చేస్తామంటే కర్మానుసారిణి బుద్ధి వాళ్ళ సమస్య బుద్ధి అలా అలా ఆలోచన వస్తుంది. అప్పుడు ఆ పని కావాలంటే ఆ పని అవుతుంది. వారికి ఆ ఫలితం పొందాలి వాడు అలాగే బుద్ధి కూడుతుంది. కర్మానుసారి భార్య. అంటే భార్య అంతే కదా నువ్వు. భార్య అంటే భర్త అంతే వీడికి వాడే వారికి అంతే పుణ్యం కొద్ది పురుషుడు. సాయంత్రం తెలుగులో పుణ్యం కొద్ది పురుషుడు. నా రోమ్ ఇట్లా ఉందమ్మ నా కర్మ ఇట్లా కారింది వాడు దొరికాడు ఏం చేస్తాను అంటుంది. ఒక వీడు కూడా ఆ కర్మ ఏం చేస్తాడో ఇలా దొరికింది కర్మ కొద్ది. పరత్వం అలాంటి వాళ్ళే బుద్ధికి జీవుడు కానీ జీవుడికి బుద్ధి కానీ కర్మాయత్తము. అందువల్ల కర్మానురూప దైవాక్య అది కూడా ఆ రెండు కావడానికి పరమ పురుష సంకలపాయత్తము. ఆ ప్రకారంగా ఈ రెండు కలిసి ఉన్నాయి. ఈ భాగాన్ని స్పష్టంగా చెప్పి ఇప్పుడు ప్రాచీన బరిహికి ఇందులో ఉన్నటువంటి రహస్యాన్ని అంటే అప్పుడే కాదు ఇంకా చాలా ఉంది. జీవుడు బుద్ధి కరిసిన తరువాత చేసేటువంటి ముందు ముందు కార్యక్రమాలు పొరపాటు ఎట్లా ఉంటాయో అది కూడా పరోక్ష ఉపదేశంగా చెప్తున్నాడు అంటే ఏమిటి? బ్రహ్మకు పరమాత్మ విషయమునకు సంబంధించిన దాని యందు. ఆశ ఉండాలి ఆయనకి. కానీ మనం ఏం చేస్తున్నాం? బుద్ధి జీవునితో కలిస్తే పరమాత్మ కంటే భిన్నమైన దాని యందు కోరిక పెరుగుతుంది. కదా అంటే సంసారం యందు కోరిక పుడుతున్నది కానీ పరమాత్మ యందు కోరిక కలగదు. అందువల్ల ఇందులో చూడండి మనకు పరబ్రహ్మ వ్యతిరిక్త వైతృష్ణ జననార్థం అంటే వాస్తవంగా దేని యందు ఆశ కలగాలి? పరమాత్మ యందు. కానీ దేని యందు ఆశ కలుగుతున్నది? సంసారం యందు. ఇప్పుడు నారదుడు ప్రాచీన భర్గికి సంసారము యందు విరక్తి కలగటానికి ఉదయం చేస్తున్నాడు. కానీ దేని కోసం? సంసారం యందు విరక్షి కాగాలి. అంటే ఎంతటి ఆసక్తితో వీడు సంసారంలో ప్రవర్తించాడో, ఎన్నో ఆశలు పెట్టుకొని సంసారంలో ప్రవర్తిస్తే, ఎన్నో సుఖములు, ఎన్నో కోరికలు కావాలని.

వివాహం చేసుకుంటే చేసుకున్న నాటి నుంచి ఏమి చేస్తున్నాడు అబ్బా బుజ్జ ఎక్కువ చేస్తున్నాడు ఏమో ఉంటాయనుకున్నా ఇదే నా పరిస్థితి అని బాధపడతాను. ఆ సంగతి చెప్తాడు. మనం చెప్పుకున్నాం కదా దశలథ మహారాజు గారు రామ పట్టాభిషేకాన్ని నిర్ణయించి. అందరికీ కబురు అంటాడు. ప్రపంచ రాజ్యాల వాళ్ళందరికీ కబురు అంటాడు. కాయ కబురు చెప్పలేదు. కేక తండ్రికి చెప్పలేదు. సరే తండ్రికి దూరంగా ఉండు కావాలని చెప్పాడు జనక మహారాజు చెప్పలేదు. నాకు కేకయ రాజానం జనకంచ. ఎందుకంటే కేకయ్య రాజు పుత్రిగా వివాహం చేసుకునేటప్పుడు జరిగిన ఒప్పందంలో సాక్షి జనక ఈయన విట్నెస్. ఈయన సమ్ముఖంలో ఆయన అభ్యంతరం చేసుకున్నారు. ఏమని కైతకు పుట్టిన సంతానానికి రాజ్యం ఇస్తాను. బతా విలేఖ రాముడికి చేస్తున్నట్టు జనక మహారాజుకు తెలిపితే కేకయ్య మహారాజు ఊరుకున్నా ఇప్పుడు సూర్యుడి కదా గ్యారెంటీ దారు వాడు ఊరుకోడు జనకడు ధర్మాత్ముడు నా పరువు పోతుంది మూల రాజ్యం వాడికి ఏమంటాడు. అది ఆ కాదు. కానీ మరి కై ఎందుకు చెప్పలేదు? చెప్పలేదు చెప్ప పంపడే. కొత్తగా చెప్ప పంపాడు, సుమిత చెప్ప పంపాడు, ఇడ చెప్ప పంపాడు. కై కానీ పోదాం వచ్చి పంపడే. ఏడు కాదనం అంటే ఆమెకు నేనే వెళ్లి చెప్తా. పట్టాపత్యకం రాముడికి జరుగుతున్న దాకా నేను వెళ్లి చెప్తా. ఎందుకయ్యా రాముడు అంటే ఆమెకు కాడ ఇస్తాడు. అది ప్రియురానికి ఇష్టమైన సందర్భాలు చెప్తే ప్రియురానికి ఏం చేస్తుంది? ఈయనకి ఏదో ఒక ఆనుక ఇస్తుంది. ఆ ఆనుక తీసుకోవడానికి వాడు పోయాడు. నాకు నచ్చిన విషయాన్ని చెప్పి ఆమె కోరిన దాన్ని ఇచ్చి తాను కోరిన దాన్ని అలా తీసుకోవడానికి వెళ్ళాడు. అంటే ఎంతో ఆనందాన్ని ఆశించి వెళ్ళాడు.

వాల్మీకి ప్రత్యర్థి మనుజాధిపః అంటాడు. కైకతో రతిని కోరి దశరశురు వెళ్ళాడు. చాలా స్పష్టంగా చెప్తాడు. చాలా వాల్మీకి చాలా అద్భుతమైన ఒక కార్యక్రమం అది. అక్కడికి అక్కడికి వెళ్ళే ముందే అక్కడికి వెళ్ళే ముందు పరిష్ణుడిని పిలిపించి పట్టాభిషేకం రేపు రాముడిది మరి రేపు రాముడు వ్రత ఉపవాసాలు చేయాలి. బ్రహ్మచర్యంతో ఉండాలి వశిష్ట నీవు వెళ్లి రామునితో అవన్నీ చేయించు. ఉపవాసం చేయించు, వ్రతం చేయించు, బ్రహ్మచర్య నియమంలో ఉంచు అని వశిష్టుడిని చెప్పి పంపి తాన్ కాకే ఇంటికి పోతాడు. ఆలోచించండి. చార్జీ తీసుకునే వాడికేనా రోజు ఇచ్చేవారు ఉంటాయా? బ్రహ్మచర్యంతో రాముడు ఉండాలన్నప్పుడు మరి కడాలి జగం రాజ్యం ఇచ్చే దశ ఎలా ఉండాలి ఆ రాత్రి? బ్రహ్మచర్యం ఉండాలి కదా? వీడేమో రచ్చేర్చి వెళ్ళాడు. కొనుక్కునే భోజనం కూడా ఉంటుంది. అంటే పట్టాపు చేక సంకల్పం నుంచి జరిగే ప్రతి కార్యక్రమము దజరఘుని పక్క దారి సూచిస్తున్నది. కర్మ కర్మానుగా కర్మ. బుద్ధి కర్మాలు సారి ఇదే బుద్ధి కర్మాలు సారి అంటే కైకతో తాను స్వర్గ సుఖాలు చూడాలి అని పైగెట్టి వెళ్ళాడు. సుఖం దేవుడి వరకు స్వర్గానికి మాత్రం చూశాడు. కదా. కైక మూలంగా స్వర్గానికి మాత్రమే వెళ్ళాడు. సరే అది కోరిక తీరినట్టేది అనుకోండి. అంటే ఎంతో ఆనందాన్ని ఇచ్చింది అనుకున్న ప్రియురాలు ప్రాణాన్ని తీసింది. అయ్యో మనం ఏం చెప్తాం? ఈ ఇలాంటి అందుకే ఇవన్నీ చెప్పి సంసారం యందు విరక్తి కలిగించాలి. ఇప్పటిదాకా సంసారం మీద ఉన్నటువంటి కోరికను ప్రీతిని తొలగించాలి అని అంటే ఈ రెండు ఉద్దేశ్యాలు. పురంజన ఉపాధ్యాయానికి ఉద్దేశ్యం ఏమిటి అంటే సంసారం యందు విరక్టి కలగాలి. అప్పటిదాకా ఉన్నటువంటి కోరిక కూడా పెరిగి తొలిపోవాలి. అని ఇందులో జాగ్రత్త, స్వప్న, సుషుప్తి కదా మరణం అనేటువంటి నాలుగు అవస్థలలో

ఏ ఏ అవస్థలలో ఏ ఏ దోషాలు ఉన్నాయో వాటిని కూడా స్పష్టంగా చెప్తూ ఇప్పుడు జాగ్రత్త వ్యవస్థలో ఉన్నటువంటి దోషాలను చెప్తున్నారు. అంటే మనం మేలుకొని ఉన్నప్పుడు. చేసే తప్పులు ఏమిటి? నిద్రపోతే ఇంకేం చేస్తాం కదా వేరే కదా. మేలుకొని ఉన్నప్పుడు ఎన్ని తప్పులు చేస్తున్నామో వాటిని చెప్పుకుంటూ ఉపగీయమానః లడితం తత్ర తత్ర చ గాయకైహి. పాటలు పాడుతూ, ఆటలు ఆడుతూ, పాడుతున్న వారి పాటలు వింటూ, ఆడుతున్న వారి ఆటలు చూస్తూ, స్త్రీలతో, స్త్రీ సంబంధులతో అలాగే తిరుగుతూ అంటే విహరిస్తూ ఇలా. సుచౌ అన్నాడు మనకు అంటే ఆషాఢ మాసంలో అని. ఇందులో ఏం చెప్తున్నాడు మనకు చూడండి. పరివృతః స్త్రీభిహి హ్రాధినీం ఆవిషత్ సుచౌ. ఇది ప్రత్యేకించి సుత్యం అంటే ఆఘాడ మాసం. రాజిని అంటే సరస్సు. సరస్సును ఆఘాడ మాసంలో చేరాడు. ఎందుకంటే ఆఘాడ మాసం అంటే ఏంటి? ఆషా అథస్య ప్రథమ దివసే మేఘమాశ్రిష్ట సానుం వప్ర క్రీడా పరుణత గజ ప్రేక్షణీయం దదర్శ అంటాడు కాళీదాపు. అందులో మేఘ సందేశం అనే గ్రంథం చెప్పాను కదా కావ్యమని. అందులో పాత రోజుల్లో ఆధార మాసం ప్రారంభపు రోజు కచ్చితంగా మబ్బు పట్టాలి. ఆ రోజు వర్షం పడాలి. పడితే కాలం సుభిక్ష ఉంటుంది. అది శాస్త్రం. మనకిప్పుడు ఆహరణం, శ్రావణం, భాద్రపదం అంతా అయిపోయినాక ఆశ ఎప్పుడో నేను ఉన్నానంటే ఉన్నాను అంటుంది. అయ్యో ఎప్పుడు వస్తుంది ఎప్పుడు వస్తుంది అంటుంటే ఇప్పుడు ఎప్పుడు ఎప్పుడు రాకుండా పోతున్నాయో ఇప్పుడు చూస్తున్నా తలచింది జరిగిందా అది ఏరు కొన్ని ఎందుకంటే ఆకాశంలో మేఘాన్ని చూస్తే అంతరంగంలో హృదయం కలక్కుమంటుందట గృహస్తుడు. సాంసారిక జీవనం అనుభవించే వాడికి ఉద్దీపన విభావం మబ్బు. మబ్బు, వాన, ఉరుము, మెరుపు ఈ నాలుగు కోరికను ద్విగిణీకృతం చేస్తుంది శాస్త్రం.

అందుకే అంటాడు కాళీదాసు మేఘాలోకే భవతి సుఖినోపి అన్యధా వృత్తిచేతః కంఠాశ్రేయ ప్రణయిని జనే కింపునర్దూర సంస్తే ప్రియురాడితో కలిసి ఉన్నవాని మనస్సే మేఘాన్ని చూస్తే కడప చెందుతుంది. ఇక ప్రియురాడికి దూరంగా ఉన్నవాని గతి ఏమని చెప్పాలి అంటారు. అందువల్ల ఆషాఢ మాసంలో విహరించాలనేటువంటి కోరిక ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి అదే ప్రకారం చూడండి ఆషాఢము, శ్రావణము, భాద్రపదము, ఆశ్వయుజము, కార్తీకము, మార్గశిరము, పుష్యము, మాఘము, ఫాల్గుణము. తొమ్మిది నెలలు బాగున్నాయి నాకు. చైత్రం పదవ నెల. ఎప్పుడు పుట్టాడు రాముడు? చైత్ర మాసం. అర్థమైందా? సరిపోయిందా? అదే రేఖ. అందుకోసమని అందుకే పాత రోజుల్లో వేసగి కాలంలోనే సంతానం ఎక్కువ కలిగేది. అది క్షేమం కూడా వీళ్ళకు వాళ్ళకు. ముసులు పడుతుంటే, చలి పెడుతుంటే, తుఫానులు వస్తుంటే పిల్లలు పుడితే పుట్టిన వాళ్ళను కన్న వాళ్ళను ఇద్దరిని ఎవ్వరూ కాపాడదు. పోషించలేరు. కొన్ని ప్రాబ్లమ్స్ వస్తున్నాయి. సరే ఇప్పుడు సౌకర్యం అన్నిటికీ పెరిగి ఏ కాలం అయినా ఏమైనా చేయొచ్చు కాబట్టి ఇబ్బంది లేదు అది లేరు కాబట్టి. ఈ రీతిలో ఆశాధ మాసంలో వీళ్ళందరితో కలిసి చక్కని సరస్సుకు వెళ్ళాడు అని అర్థం. అంటే మనకి ఇందులో గానము, నాట్యము, అలాగే సేవకులు, సరస్సు. ఈ నాలుగు ఏం చెబుతాయి? శ్రవణేంద్రియము, చక్షురింద్రియ అంటే ఇంద్రియ వ్యాపారము ఇంద్రియముల చేత అనుభవించవలసిన సుఖముల యందు ఎక్కువగా ప్రవర్తిస్తున్నాడు అంటే బుద్ధి ఏం చేస్తున్నది జీవుడిని? ఇంద్రియ సుఖానిభూతికి ప్రేరేపిస్తున్నది అని చెప్తున్నాడు. అంటే సంసారము యందు కోరిక లేకుంటే నీ మేలు జరుగుతుందని తెలిసినప్పుడు. ఎందుకు కోరిక పెంచుకుంటున్నాడయ్యా అంటే అది వీడి పని కాదు, వీడు మంచివాడే కానీ బుద్ధే మంచిది కాదు. అంతే కదా. ఇంట్లో ఏ లోపం జరిగినా ఆయన ఇంటి ఆయనే మంచివాడేనండి, ఆయనే ఎందుకు సాగనియ్యదు నింద రాయవలెస్తాడు.

వీడు మంచి వాడే కానీ వాడు ఆ అమ్మాయి మంచిది కాదు. అది ఇప్పుడు కాదు శాస్త్రం అలాగే ఉంది. ఏమైనా పొరపాటు చేస్తే ఎవరిని అంటారు ఏమంటారు వాడికి బుద్ధి లేదండి అంటారు. తప్పి ఎవరు బుద్ధి అలా అంటాం అలా బుద్ధి ఆ దారిలోకి పంపిస్తున్నదనే విషయాన్ని చెప్పటానికి సంసారము యందు కోరిక పెంచేది ఎవరు బుద్ధి. దారి తప్పించేది ఎవరు? బుద్ధి. దాన్ని కంట్రోల్ లో పెట్టగలిగితే సంసారం యందు విరక్తి కలుగుతుంది. ఈ తత్వాన్ని బోధించడానికి ఆషాడ మసంలో ఈ మహానుభావుడు సరస్సులో విహరించడానికి వెళ్ళాడు. సప్త ఉపరికృతా ద్వారాః పురస్తాత్ తస్యస్తు ద్వే అథః ఇప్పుడు మరి నగరం నుంచి బయటికి వెళ్ళాలి. నగరంలోకి రావాలంటే ఎక్కడి నుంచి రావాలి? ద్వారాలే కదా? బోరే చెప్పాడు. ఎన్ని ఉన్నాయి ద్వారాలు అంటే తొమ్మిది. ఈ తొమ్మిది ద్వారాల్లో లెక్క చెప్తున్నాడు ఏడు ద్వారాలు పైన ఉన్నాయట. రెండు ద్వారాలు అధః క్రింద ఉన్న ద్వారాలు రెండు పైన ఉన్న ద్వారాలు ఏడు పురస్తాత్ ద్వే అధః తెలుసు కదా ఒకటి రెండు మూడు నాలుగు ఐదు ఆరు ఏడు. ఏడు ద్వారాలు ముఖంలోనే ఉన్నాయి. వివర్తన మంచి ఉత్సాహంగా ఆ నగరానికి పై భాగంలో ఏడు ద్వారాలు ఉన్నాయి, క్రింది భాగంలో రెండు ద్వారాలు ఉన్నాయి. ద్వే అథః పురుధత్ విషయగత్యర్థం తస్యాం యస్కస్యనీశ్వర ఎందుకయ్యా ఈ ద్వారములు అంటే పురుధత్ విషయగత్యర్థం. వేరు వేరు ప్రదేశాలకు వెళ్ళటానికి విషయములు అంటే గ్రామములు ప్రదేశాలు అని అర్థం. అలా విషయములు అంటే శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములు అని అర్థం. వేరు వేరు విషయములను పొందటానికి తొమ్మిది ద్వారాలు ఏర్పడబడ్డాయి. అలాగే వేరు వేరు గ్రామాలకు పోవటానికి తొమ్మిది ద్వారాలు నిర్మించబడ్డాయి. అది రెండు విషయాలు చెప్తున్నాడు. యశ్చర్చనేశ్వరః పంచద్వారస్తు పౌరస్యాః దక్షిణైక సధా ఉత్తరా ఈ ఏడు ద్వారాల్లో కూడా ముందర ఐదు ద్వారాలు ఉన్నాయి రెండు పక్కల రెండు ద్వారాలు ఉన్నాయి. కదు ఈ రెండు

దక్షిణ ఉత్తర ముందర ఐదు ద్వారాలు రెండు కళ్ళు రెండు నాచికారంతములు ఒక ఆస్యం ఈ ఐదు ద్వారాలు ముందర ఉన్నాయి ఒక ద్వారం దక్షిణ ద్వారం ఒక ద్వారం ఉత్తర ద్వారం చూడండి ఆ పశ్చిమేద్వే అమూశాంతే నామాని నృప వర్ణయే ఇప్పుడు ఈ ద్వారములకు పేర్లు కూడా ఉన్నాయి కాదు ఇప్పుడు ఉంటాయి మనం వస్తాం కానీ పాత రోజుల్లో నగరానికి ద్వారాలు ఉన్నాయి ఎటు ద్వారానికి పేర్లు ఉంటాయి ఒక్క ద్వారానికి. కదా జయ విజయ నంద భద్ర చెప్తాం కదా. అదే ఈ త్రికలలో మనకు ఖద్యోత అవిర్ముకీచ ప్రాగ్ద్వారౌ ఏకత్ర నిర్మితే. మొదలు తూర్పు దిక్కు రెండు ద్వారాలు ఉన్నాయట. అందులో ఒక దాని పేరు ఖద్యోత. మరో దాని పేరు అవిర్ముఖి. ఏమిటవి? రెండు నేత్రములు. సద్యోత స అంటే సూర్యుడు. సూర్యుని చేత ప్రకాశించబడేది. సూర్యునితో ప్రకాశించబడేదాన్ని చూచేది. అన్ని పేర్లు చాలా చమత్సాలమైన పేర్లు. అంటే సంస్కృతం కొంచెం బాగా వచ్చి కొంచెం లోతుకు పోగలిగితే అధమవుతుంది. ఒక దాని పేరు సద్యోత ఇంకో దాని పేరు అవిర్ముఖి చెప్పారా ఇందులో? ఖద్యోత అవిర్ముఖి అందులో భాగాలు. ఇందులో అదే అక్షరం మనకు. ఖద్యోత అంటే అల్ప అల్ప ప్రకాశ అంటాడు. అంటే కొద్ది వెలిగే ఉంటుంది కానీ సూర్యుణ్ణి చూస్తుంది. ఇది దక్షిణ నేత్రానికి ఖద్యోత అని పేరు. వామనేత్ర ఎడమ కన్ను ఉంది అది అవిర్ముఖి అవిహి ప్రకటం ముఖం. అంటే కుడి కన్ను కంటే ఎడమ కన్నే బాగా చూస్తుందట. ఏది కారణం? ఆలోచించండి. కుడి కన్ను దైవ కార్యక్రమాలకు బాగా ఉపయోగిస్తుంది. ఎడమ కన్ను లౌక్య కార్యక్రమాలకు బాగా ఉపయోగిస్తుంది. మన బుద్ధి మన మనస్సు దేన్ని ఎక్కువ ప్రసరిస్తుంది? లౌకికంలో కదా? కాబట్టి లౌకికాన్ని బాగా చూసేది ఎడమ సన్ను. అందుకే అంటారు ధర్మచార్యాలు.

ధర్మ పద్ధతి బాగా అంటే ముఖ్యంగా గ్రంథాలు చదివేవాడు, గ్రంథాలు చూసేవాడు ఇలాంటి వాటికి మొదలు ఎడమ తన్ను దెబ్బ తింటుంది. కుడి కన్ను సేపుకుంటుంది. దౌక్షికంగా బాగా ఉండేవానికి మొదలు కుడి కన్ను వీక్ అవుతుందట. చెప్తారు మనకి. ఆ రహస్యాన్ని చెప్తూ ఒకటి ఖద్యోత ఇంకోటి అవిర్ముఖి. అంటే దక్షిణ నేత్ర దక్షిణ నేత్రము కంటే వామనేత్రం ఎక్కువ ప్రకాశాన్ని బహు ప్రకాశ దక్షిణ నేత్ర రూప స్వానుభవాస్య తత్ర ప్రకాశాధిత్యం అవగంతవ్యం. చూచే వాళ్లకు ఎడమ కన్ను ఎక్కువ ప్రకాశాన్ని ఇస్తున్నట్టు అనిపిస్తుంది. అనుభవంలో మాత్రం వాస్తవంగా దక్షిణ నేత్ర ప్రకాశాన్ని ఎక్కువ ఇస్తుంది. అది గమనించాలి. ఎందువల్ల? జ్ఞానమే ఎక్కువ విషయాన్ని తెలుపుతుంది. కదా? కాబట్టి ఎక్కువ తూపేది కుడి కన్ను, ఎక్కువ కనబడుతున్నట్టు అనిపించేది అది మాత్రం. హర్మ కన్నుది భ్రాంతి కుడికన్నిది వాస్తవము అంటాడు ఇందులో అదే మాట. దక్షి నేత్ర రూప తత ప్రకాశాదిత్యం అంటే ఈ ప్రకారంగా ఒకటి అగ్ని ముఖం కద్యోతావిర్ముఖి రెండిటి వలన ద్యుమత్సకః చెప్తున్నారు చూడండి. విభ్రాజితం జనపదం యాతితాభ్యాం ద్యుమత్సకః ఎవరి పేరు ఇది? రాజుగారి పేరు కదా? ఈ ద్యుమత్సకుడు అనేటువంటి వాడు ఆ రెండు ద్వారముల ద్వారా విభ్రాజితం జనపదం యాతి విభ్రాజితం అనేటువంటి పట్టణానికి వెళ్తాడు. పఠనం పేరు అది కథలో. అసర రహస్యంలో విభ్రాజ్యం అంటే ప్రకాశం. సరేనా? రెండు కన్నుల ద్వారా వెలుగును చూస్తాడు. కదా? రెండు కన్నుల ద్వారా వెలుగును చూడటానికి ఎవరు సహకరిస్తారు? ద్యుమత్. ఎవరని ద్యుమత్ అంటే? సూర్యుడు కాంతి గలవాడు. ద్యుమత్ఫగః సూర్య సహాయంతో రెండు కందులతో జీవుడు వెలుగును చూస్తాడు.

ద్యుమత్సకః విభ్రాజితం జనపదం యాచితాభ్యాం ద్యుమత్సకః నళిని నాళినీచ ప్రాద్వారౌ ఇంకో రెండు ద్వారాలు ఉన్నాయి ముందు అవి కూడా. ఒకటి నళిని ఇంకొకటి నాళిని అంటే దక్షిణ వామ నాసికరు చూడండి. నళిని నాళిని అంటే నళము అంటే చిద్రము రంధము అని అర్థం. ఆ అర్థంలో ఇందులో రెండు. వాటికి పేరు ప్రాగ్ద్వారౌ ఏకత్ర నిర్మితౌ అవధూత శకః సాభ్యాం విషయం యాచి సౌరభం. ఇందులో మనకు అవధూత శకః అవధూతః అంటే వాయువు. కదా వాయువు స్నేహంతో ఇది విషయంలోకి వెళుతుంది. ఏమి విషయం అండి ఈ ఊరి పేరేంటి? సౌరభం. అంటే సుగంధం. కదా? నాచిక ఏం చేస్తుంది? గంధాన్ని చూస్తుంది కదా? కదా? కాబట్టి గంధాన్ని చూడాలంటే గంధాన్ని ఎవరు అందియ్యాలి? వాయువే కదా? వాయువుకు పేరు గంధవః అని. గంధమును మోసుకొచ్చేవాడు వాయువు. మోసుకొచ్చి ఏం చేస్తాడు? నాసికాన్ని ఇస్తాడు, అది స్వీకరిస్తుంది. వాళ్ళ వాయు స్నేహం తోటి ఈ మహానుభావుడు ఈ రెండు నాసికలు వాయు వాయు స్నేహం తోటి సుగంధాన్ని స్వీకరిస్తాయి నళిని నాళిని ముఖ్యానామ పురస్తాద్వాహ ఇక అసలు ద్వారము దాన్ని ముఖ్య ద్వారము అంటారు. దానికే పేరు ముఖం. దీన్ని ఏమంటారు? ముఖం. ఇది ముఖం కాదు. దీన్ని ముఖం అంటారు. ఇది లలాకం. మనమేమో ముఖం అని దీన్ని అంటాం. ఇది అసలు ఇంద్రియం, అవయవం ముఖం అని పేరు. హాస్యం నోరు అంటామే దాన్ని ముఖం అంటాం. ఇది ముఖ్య ద్వారం. ప్రధాన ద్వారం ఇదే. ఎందుకంటే తక్కిన అన్ని ద్వారాలకు అరిగేటువంటి సౌకర్యాన్ని, అసౌకర్యాన్ని చెప్పేది కూడా ఇదే. అంటే కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థ అంతా ఇక్కడే ఉందన్నమాట. మనం మాట్లాడదాం దానికి ఏదో నలాలు నాళ్ళు పక్కన ఉన్నా అందించే ఇదే కదా మనకు కమ్యూనికేషన్ అన్నమాట.

అందుకే ముఖ్య నామ పురస్తాద్వా తయా ఆపణ బహు ధనవు ఇక్కడ చాలా మార్కెట్స్ ఉన్నాయట. ఈ ద్వారం నుంచి తారా మార్కర్లకు వెళ్లి తారా వస్తువులు తీసుకొస్తారు ఇందులో నుంచే. కదు మనం ఈ ద్వారం నుంచి లోపల ఎన్ని పడేస్తామండి? వంకాయలు, వీరకాయలు, వెండకాయలు, పొట్టకాయలు, వీరకాయలు, పల్లీలు ఇంకోటి ఇంకోటి లడ్డూలు, బర్ఫీ, మైసూరు పాకు ఎన్ని ఆపనాలండి అమ్మ బాబోయ్ ఇది పెద్ద అంగడట. ఈ ద్వారం, ఈ ద్వారం ఏం పని అంటే, ఈ ద్వారం మిత్రులు ఎంత ఎంత హాస్యంగా వాస్తవాన్ని కథ చెప్తున్నాడు, కథ చెప్తున్నాడు. మీకు ఎక్కడ అనుమానం రాదు మరి. ఈ ద్వారం గుండా అంగడికి పోతాడు. అంగడికి వెళ్లి సరుకులు తెచ్చుకుంటాడు. అది బహువుదనవు వదనం అంటే అన్నం. ఆపలం అంటే సరుకులు అంగడి. అంగడిని అన్నమును ఈ ద్వారం నుంచి పొందుతాడు. అంటే సరుకులన్నీ పరేస్తుంటాయి ఇందులోనే. అది ఓడిపోయి ఏం చేస్తాయో మనకు తెలవదు తాగి తెలవదు అదే సంగతి. అందుకే ఆపణ ఆపణ బహువు దనవు ఇందులో అది చెప్తారు. ఆ ఒక గాలి లైట్ అయితే చెప్తున్నాను. బహు ఓదనము అంటే బహు ఓదనము అంటాడు. బహు ఓదనము అంటే బహు ఓదనము. ఇక్కడ ఆపణం అంటే అంగడి. అలాగే ఆపణం అంటే కొద్దిగా మార్చి పణం అంటే వ్యవహారం. కదా? వ్యవహారానికి ఇదే మూలం. అన్నానికి ఇదే మూలం కదా? ఏం కావాలో చెప్తే కానీ అది నోట్లో పడదు. కాబట్టి నోట్లో పడేసుకోవడానికి నోరే చెప్పాలి. కదా నేను ఫలానా తింటానని చెప్తే నోట్లో పడుతుంది. నేను ఫలానా తింటానని చెవ్వో కన్నో చెప్పదు నోరే చెప్తుంది. అందుకే నోటికి రెండు పనులు తినుట అనుట. ఏం కావాలో చెప్పుట దానికనే కావాలి దాన్ని వేసుకునట కూడా దానికనే అందుకే ఆ అనడం అంటే వ్యవహారం. ఊదడం అంటే అన్నం. వ్యవహారము అన్నము రెండిటికీ ఇది మార్గము అన్నమాట.

ఈ రెండు నగరములకు బకువాపణ మనకు చెప్పాం కదా ఆపణ పోదన రెండు మార్గాలకు వెళ్లేటువంటి ద్వారమిది విషయోయాతి పురదాత్ రసజ్ఞ విపణాన్వితః మరి ప్రతి రాజుగారు పోతుంటే ఒక రాజుగారు పోతారా? మరి మంత్రులు అనుచర్యలు ఉంటారు కదా. ఈ ద్వారం గుండా పోయేటప్పుడు ఎవరు వస్తారు వెంబడి? ఒకడు రసజ్ఞుడు, ఇంకొకడు విపన్నుడు అంటే రుచి తెలిసిన వాడు ఒకడు, సరుకులు కొనేవాడు ఒకడు. ఇద్దరు అంటే నాలుగు నాలుగు ఉంటుంది. హాయి జాగ్రత్తగా అర్థం చేసుకుంటే ఆనందం అనుమానం ఎక్కడ దొరకదు మీకు. మళ్ళీ ఎక్కడ అనుమానం రాదు. అంతా స్టోరీ. ఆ అంకె ఇప్పుడే పురంజలో పాఖ్యానం అంటే భాగవతం వసలోత్తర పాఖ్యానం. ఒకడు రసజ్ఞుడు ఇంకో మహానుభావుడు విపణామ్రితః. ఇద్దరు కొనుగోలు చేసేవాడు ఒకడు అంటే మాట్లాడేవాడు ఒకడు అంటే నాలుక. నాలుకకే రెండు పేరు ఉన్నాయి కదా. నాలుకకు నాలుకలో రెండు ఇంజ్రియాలు ఉన్నాయి. జిప్ప ఇక్కడే ఉంది, వాగ్ ఇక్కడే ఉంది. ఇదే మాట్లాడుతున్నా అది రుచి చెప్తుంది. ఫలానా రుచి కావాలని చెప్పిన నాలుక దాని మీద ఆ రుచి పడకుంటే ఒప్పుకోదు. కదా బయట పారేస్తుంది. నేను అడిగింది ఇవ్వలే అంట. అందుకే వీళ్ళిద్దరు చాలా పవర్ఫుల్ అన్నమాట స్నేహితులు. రతజ్ఞ విపనాన్వితః పితృభూహు నృప పురియాద్వాః దక్షిణేన పురంజరః. ఇప్పుడు మనకు ఏం చెప్పారు మనకు ఇంకోటి ఉన్నాయి రెండు. పక్కకి వద్దు దక్షిణ ద్వారం ఉత్తర ద్వారం. ఈ దక్షిణ ద్వారానికి పేరు పితృహు అట. అంటే పితృ దేవతలను తర్పణం చేయడానికి పనికొచ్చేటువంటి వేద శాఖను తీసుకునేది అన్నమాట. ఇందులో దక్షిణ ద్వారా అదే ఊహాకు చెప్తున్నాడు మనకు. పితృలోక ప్రాప్తి సాధన భూతమైనటువంటి యాగాది క్రియలను బోధించేటువంటి వేదాలు ఉన్నాయే ఆ వేదాలను వినేది దక్షిణ వర్ణమే కదా. గురువు గారు ప్రియా ఎక్కడ చేస్తారు? దక్షిణ కళనంలో. ఇక దానికి పేరు పితృహు. పితృ దేవతలను ఆహ్వానించేది. పితృ దేవతల లోకాన్ని పొందించడానికి కావలసినటువంటి యజ్ఞయాగాదులను చేయగల సాధనమైన వేదములను పొందే చెవు కాదు అది పితృహు.

చాలా మందికి ఇంత లింక్ అర్థం కాదు. తప్పణాలు కాదు. విద్య సంతోషించాలంటే తప్పణాలు ఇవ్వాలి. తప్పణాలు ఇవ్వాలంటే దానికన్నా ముందు యాగం చేయాలి. తప్పణం కానీ యాగం కానీ చేయాలంటే వేదం కావాలి. ఆ వేదం మొదలు పడేది ఇందులో. దీని పేరు పితృహు చెప్తున్నాడు. పితృలోక ప్రాప్తి సాధన భూతమైన యాగాది క్రియ యాగాది క్రియలు బోధించేటువంటి త్రై అంటే వేదము దాన్ని పితృహు అంటే దక్షిణ కర్ణము. వామ కరణము కంటే ఎక్కువ బలంగా ఉంటుంది కాబట్టి త్రివర్గాన్ని పొందటానికి ఎక్కువ సహకమైనటువంటి శాస్త్రము వినటానికి ఆ చెవ్వు పనికొస్తుంది. అందుకే ఆ శివుకు పితృలోక సాధన ప్రాప్తి పితృలోకాన్ని పొందటానికి సాధనమైన కర్మను ప్రకాశించేటువంటి శాస్త్ర శ్రవణ సాధనం అన్నమాట. అంటే వేదం వినడానికి యోగ్యమైంది. దానికి పేరు పితృవు. తరువాత రెండో దాని పేరు నువపుర్యాద్వా దక్షిణేన పురంజనః. తర్వాత రాష్ట్రం దక్షిణ పంచాళం యాతి శృతి ధరాన్వితః అంటే ఇప్పుడు ఒకటి లౌక్యమైన కార్యం. తర్వాత మనం వాస్తవంగా వివరించినటువంటి పరబ్రహ్మ. పరమాత్మ. ఈ పరమాత్మను పొందేటువంటి ఫలాన్ని ఇచ్చేది ఏది? నివృత్తి కర్మ. కదా? ఇలాంటి నివృత్తి కర్మను ప్రకాశించేటువంటి వేదాంత శాస్త్రం వినటానికి పనికొచ్చేది వామ కర్మ. దానికి పేరు దేవహు. దక్షిణ కర్ణం పితృహు, వామ కర్ణం దేవహు. అంటే ఏమిటి? ఉత్తర భాగంలో ఉన్నటువంటి దాన్ని వినేది కాబట్టి ఉత్తర భాగానికి ఇచ్చాడు. అదే కదా రే వేదం పూర్వ భాగాన్ని దక్షిణం అంటాం వేదాంతాన్ని ఉత్తర భాగం అంటాం కదా రెండు వేదానికి బాగా రే రెండు వేదానే ఇది పూర్వ భాగం అది ఉత్తర భాగం పూర్వ భాగాన్ని వినేది దక్షిణ కరణం, ఉత్తర భాగాన్ని వినేది వామకరణం. అంతే కదా అడవ. పూర్వ వివాస ఉత్తర వివాస. పూర్వ వివాస దక్షిణ కరణం, ఉత్తర వివాస వామకరణం.

అంటే అంతవరకు మనకు ప్రత్యేకించి పూర్వ భాగంలో ఉన్నటువంటి దక్షిణ కరణం ఏంటయ్యా కుడి కరణం కుడి చెవు అంటున్నావు వేదాంతం పరబ్రహ్మ బోధించేది కావాలి కదా దానికేమో పితృ కర్మలు ఇవి చెప్తున్నావు వేదాంతాన్ని వామ కరణం ఇచ్చావు ఏమిటంటే వేదాంతము కంటే వేదాంతమును వినాలి వేదాంతంలో ప్రవర్తించాలి అనే దృఢతరమైనటువంటి జ్ఞానము కలగటానికి అంతకు ముందున్నటువంటి ఆశ్రమాల యందు విరక్తి కలిగించడానికి కదా? అంతకు ముందున్న ఆశ్రమాల యందు విరక్తి కలిగించడానికి కలగటానికి అతను వాస్తవంగా ఆ ఆశ్రమంలో ఉన్నటువంటి మంచి చెడులు ఏవో చాలా స్పష్టంగా తెలవాలి. దానికి ఇహపరమైనటువంటి అంటే ఇహలోకము సంబంధించినటువంటి విషయములను బోధించే శాస్త్రములు చాలా బలీయములు. అంటే చాలా లోటుగా ఉంటాయి. వాడే అన్నాడు, అర్జునుడే అన్నాడు. ఏమని? అంతా మోక్షము, అంతా ధర్మము, అంతా జ్ఞానంలో ఉంటే ప్రాయశీక్షే కర్మణస్తే మతా బుద్ధి జనార్ధన. సత్యం కర్మని కోరే మన యోజేసి కేశవా. వైరాగ్యంలో విరక్తిలోనే అన్నీ ఉంటే మోక్షం ఉంటే మరి కురు కర్మైవ కురు కర్మ కురు కర్మ ఎందుకు అంటున్నావ్? కత్తిం కర్మణి ఘోరేమో నియోజియేసి. విరక్తిలోను, వైరాగ్యంలోను, వేదాంతంలోనే అన్ని ఫలితాలు ఉంటే మరి కమ చేయ ఎందుకు అంటున్నావయ్యా? కర్మ ఆచరిస్తే కానీ అందులో ఉన్న మంచి చెడులు అర్థం కావు. అందులోని చెడు నిస్వారస్యం అర్థమైతే కానీ అది మనం వదిలిపోతాం. విరక్తి విరక్తి సహజంగా కలగాలి. నూరి పోస్తే కలగదు. అంటే మనం అనుభవించే వాటి వల్ల కలిగే నష్టమేమిటో మనకే తెలియాలి. కాబట్టి అందులో ఉన్నటువంటి విషయాన్ని చెప్పడానికి శాస్త్రానికి బలం చాలా అవసరం. చాలా నిగూఢంగా లోచుకు వెళ్ళాలి. ఒకసారి విరక్తి కలిగిన తర్వాత సంసారం అనిత్యము, పరమాత్మ నిత్యము ఇదే వేదాంతం. దీనికి పెద్దగా శ్రమ కష్టంతో పనిలేదు.

వేదాంతం వైరాగ్యం కలగటానికి ముందున్న కర్మలను ఆచరించడానికి బోధించే శాస్త్రములే దృఢములు. లోటుగా ఉంటాయి దురవ బోధములు. సామాన్యంగా అర్థం కావు కాబట్టి అంతటి దుర్గ్రాక్ష్యమైన విషయాలను వినటానికి కర్ణం దృఢంగా ఉండాలి. బలహీనంగా ఉంటే వినలేదు. అందుకే దీనికి పేరు పితృహు. ఐహలోక్యమైనటువంటి వనరులను బోధించే శాస్త్రం వినే చెవ్వే గుడిచెవ్వు. వేదాంతాన్ని వినే చెవ్వరు. అలా చెప్పాను తప్ప ఇది ఎక్కువ అది తక్కువ అనే ఉద్దేశంతో కాదు. అందుకే శాస్త్ర ప్రాధాన్యేన మీకు అందులో అంటున్నాడు చూడండి. బలం ఎక్కువ ఉంది కాబట్టి శాస్త్ర ప్రాధాన్యంతో దాన్ని మొదలు మనం తినాలి. అనే ఉత్తర భాగం ఇక ఉత్తర భాగానికి వామ కరణ ప్రాధాన్య సౌనా విధానం. అంతా జ్ఞానం కలిగింది కాబట్టి తక్కువ ఉన్నా కానీ పెద్దగా ఇబ్బంది ఏం లేదని యథా దక్షిణం దీక్షిత పూర్వమాపంతి సంయన్ధి మనుష్యా శాస్త్రం కూడా మనకు. మొఖంలో మనం ఏదో పాలో, టీవో పుచ్చుకున్నాం. శాస్త్ర ప్రకారం ఏది తీసుకునే పడి చేయి కడుక్కోవాలి. నీళ్ళు ఉంటే బండి తల్లి. నీళ్ళు లేకుంటే దక్షిణ కర్ణం పుష్టువా. పాలు కాయ వెంబడి చెవు ముట్టుకుంటారు. ఇక్కడ ఇక్కడ గంగా, యమునా, సరస్వతి, విరజ, మిందులే ఉన్నాయి. ముట్టుకున్నా గంగా ముట్టుకున్నా అదేలే. అంటే కొంచెం మనం ఉచ్చిస్తాం లింగిరి చెయ్యి ఏదో అంటు అంటింది అనుకుంటే. మరి ఏదో రోడ్డులో ఎక్కడికో పోతాం. అక్కడ ఏముంటాయి అక్కడ ఏం ఉంటాయ్ ఎన్నుంటాయి? రైల్లో పోయాం టీ తాగాం ఎవరెవరు వస్తారు టీ తాగామంటే. దే బంధులేను. ఆ దక్షిణ కరణ స్పర్శ మన శౌక్షం అది శుచిత్వాన్ని నిరూపిస్తుంది. ఎందుకంటే జన్ను మార్చి యొక్క కుడి చెవు నుండే గంగ బయటికి వచ్చింది. ప్రకారం ఈ రీతిలో దీన్ని శాస్త్రం పెట్టుకొని ఇందులో మనకు కాబట్టి ఈ మొదలు సవ్యనయనాంజనం పూర్వం కుర్యుహు. అనే దానితోటి దీనికి దానికి పేరు చెప్పి పుదక్షిణ ద్వారేన పురంజనః రాత్రం దక్షిణ పంచాలం

నక్ష దిక్కు ఉన్నటువంటి పంచాల దేశమునకు వెళ్తాడట. పంచాలం అంటే పంచ అలం అస్మిన్నితి పంచాలం. పంచ అంటే ఐదు, అలం అంటే చాలు. ఇక ఐదు చాలు అంటాడు. ఏ టైలు విషయాలండి. శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములనే ఐదు విషయములు చాలు అనేంతవరకు అనుభవించడానికి కావలసినటువంటి ప్రదేశం పంచాలం. ఇది దక్షిణ పంచాలం. అవుదా ప్రకారంగా ఇంకా ఇంకా చాలా చెప్తారనుకోండి. దక్షిణ పంచాలం యాతి శృతిధరాన్వితః ఎవరితో కలిసి శ్రీధరునితో శ్రీధరుని అంటే వినక్షర్ధం అన్నమాట. శబ్దాన్ని సహాయంగా చేసుకొని బచ్చుపోయే అదే కదా ఆ ప్రాంతానికి ఆ మహానుభావుడు వెళ్తాడు దాన్నే చెప్పుకొని ఇందులో శరణాగతి. శరణార్థ ధర్మాన్ని చెప్పేటువంటి వేదాంత శాస్త్రానికి కూడా ఆచార్యుల వారు ఉపదేశం ఏది చెప్తారో దక్షిణ కన్యంలో ఇస్తారు. మరి గురువు గారు కదా వేదాంతం చెప్పాలి వెనక్కి ఉపయోగించలేదు వెనక్కి ఎవరూ చెప్పొద్దా అంటే చెప్పొద్దు కుడి చెవిలో చెప్పాలి. నువ్వు చెప్పాలి కుడి చెవిలో నీ ధర్మాలన్నీ పడితే కానీ అవన్నీ విని శాస్త్ర పర్యాసన చేసి అప్పుడు మనం పరమాత్మను ఆశ్రయిస్తాం. పరమాత్మను ఆశ్రయించడానికి కావలసిన విరక్తిని కలిగించే చెవ్వు ఏది అంటే కుడి చెవ్వే. విరక్తి కలిగినట్టు వహించే జౌవు ఎవ్వ అందువల్ల శరణాగతి ప్రాప్తి ఇక్కడే అని అర్థం. దక్షిణ కథలో అర్థం అదే మాట చెప్తున్నాను నేను. అందువల్ల రే భాగాలు తీసుకొని దక్షిణ పంచాలం ఇతను వెళ్తాడు అని. దేవపూర్ణామ పుర్యాద్వా ఉత్తరేణ పురంజనః తరువాత ఉత్తర ద్వారం అంటే వామ ద్వారం. అంటే ఆయన మాట్లాడాడు. దానికి పేరు దేవహూహు. ఇందులో రాక్షం ఉత్తర పంచాలం యాతి. అంటే ఏమిటి?

మనకు కావలసిన శబ్ద స్పర్శ రూప రస గంధములు అనేటువంటి విషయములను మనం పొందటానికి ఎంత ప్రధానం వాక్కో అంత ప్రధానం చెవు కూడా కదా. మనకు వాడు చెప్పింది వినకుంటే మనం ఏం చేసుకుంటాం దాన్ని? పొందలేం కదా. అందువల్ల ఈ పంచాలం అంటే పంచ విషయములకు తృప్తి కలిగించేటువంటి విధానాన్ని బోధించేది అంటే ప్రవృత్తి నివృత్తి. ఒకటి ప్రవృత్తి మార్గం ఇంకొకటి నివృత్తి మార్గం. ఈ రెండింటిని బోధించేటువంటి శబ్దములు మనము చెవులతోటే వింటాం. అంటే ఉన్నప్పుడు హాయిగా అనుభవించు సౌందర్యాన్ని కానీ రసాన్ని కానీ రూపాన్ని కానీ శబ్దాన్ని కానీ స్పర్శను కానీ యధేచ్ఛగా అనుభవించవయ్యా. పోతే మళ్ళీ వస్తావా? భస్మీభూతస్య దేహస్య పునరాగమనం కుతః. తస్మాత్ సర్వ ప్రయత్నేన రుణం కృత్వా కృతం పిబా. కారిపోయిన చెవులో మళ్ళా వస్తుందా నీ పిచ్చి గాని. ఉన్నప్పుడే బాగా తిను. అయ్యా డబ్బులు లేవండి అప్పు చేసి తిను. అడిగేది ఎవడు అని చెప్తాడు. అది చెవులో పడితే పని చేసేది మరి. పరమాత్మను ఆశ్రయించాలన్నా సంసార విషయం అనుభవించాలన్నా ప్రధాన పాదన మరి చెవులే వినాలి. పొదిశాన్ని వినాలండి అది సత్తా దుష్ట తర్వాత సంగతి. కాబట్టి ప్రాధాన్యం విడిదే కాబట్టి వాటిని ప్రత్యక్షంగా చెప్పాడు. దేవోం నామ పురియాద్వ ఉత్తరేణ పురంజనః రాష్ట్రముత్తర పంచాలం యాతి కృతిసనాన్వితః ఇందులో ఇంకోటి ఆసురీయ నామ పశ్చాద్వా తయాయాతి పురంజనః ఇక క్రింది ద్వారా రెండు ఉన్నాయి క్రింది ద్వారా చెప్పాం అందులో ఒక దారం పేరు ఆసురి. దీని పేరే ఆసురి. ఇది ఎలాంటిది అంటే గ్రామ చన్నామ విషయం. ఇందులో గ్రామ్య విషయాలను పొందుతుంది. అంటే సంతానం పొందటం వల్ల కలిగేటువంటి ఆనందాన్ని ఇచ్చేటువంటి దాన్నే ద్వారాన్ని ఆకుల ద్వారం అంటాం. దాని ఇంద్రియం పేరు ఉపస్థానం అంటాం మనం. దీని వల్ల ఇది ఏంటంటే దుర్మదేన సమన్వితః సంతాన ఉత్పత్తి కానీ సంతాన అభిలాష కానీ ఎప్పుడు కలుగుతుంది అంటే మదం బాగా పెరిగితే కలుగుతుంది.

మనం ఏమంటాం అందుకే అల్జ ప్రవర్తిస్తే వాడికి ఒళ్ళు కొవ్వెక్కింది రా అంటాం. బాగా మదం పెరిగింది అందుకో ఇలా ప్రవర్తిస్తున్నాడు. అంటే ఏమిటి రాక్షస ప్రవృత్తి దేనితో వస్తుంది మదంతో కలుగుతుంది. ఆ మదము సత్తైతే సత్సంతానం కలుగుతుంది. దుష్టైతే దుష్ట అందుకే దుర్మతేన సమన్వితః ఇంకో ద్వారం నిరురుతి దీనికి పేరు ఇది తలాయాతి పులంజనః అంధాత్ దే దయాయాతి పురంజనః అంధావమీషాం పౌరాణాం నిర్వాత్ పేషస్కృతౌ ఉభౌ అక్షణ్వతాం అధిపతిహి ధ్యాన్ యాతి కరోతి చ ఇంకో ద్వారం ఉంది మనకు నిర్వృతి దీన్ని ఏమంటారు ఇది మృత్యు ద్వారం అంటాం. దీన్ని మనం అపానము అంటాం అంటే ఇది పాయు ఇంద్రియం పేరు పాయు ఇంద్రియం పని చేసేటువంటి పని మల విసర్జనం. దానికి పేరు యాతిపురంజనః మెరుర్తిర్నామ పశ్చాద్వాః కయా యాతిపురందరః ఇందులో అంధౌ అమీతాం పౌరాణాం నిర్వాక్పేశస్కృతౌ ఉభౌ ఇందులో ఇంకో రెండు ఇంద్రియాలు ఉన్నాయి, ద్వారాలు ఉన్నాయి. అది ద్వారాలే కానీ మూసివేయబడిన ద్వారాలట. అంటే చూసేవి కావు. పని మాత్రం చేస్తాయి. ఇంకొకరు చూపెడితే చూస్తాయి, చేస్తాయి, చూడవు. చూపెడితే చేసేవి ఉన్నాయి ఒక రెండు ఉన్నాయట ఇంద్రియాలు. ఏంటి అవి? పాణి, పాద. చేతులు కాళ్ళు అవి గుడ్డివే చెయ్యి కన్ను చూపెడితే చెయ్యి పనిచేస్తుంది కన్ను చూస్తే కాళ్ళు అడుగు పెడుతుంది శక్ష పూతం యచేతు పాదం వస్త్ర పూతం జనం పిదే సత్యపూతాం వదేపి వాణిం మనపూతం సమాచరే ఇది శ్లోకం అండి. చిన్న శ్లోకం. కానీ యుగయుగాల చరిత్ర ఉంది ఇది సార్వకాలిక సత్యం ఇది. ఏంటది? అడుగు ముందర పెట్టే ముందు కంటితో చూసి అడుగు పెట్టాలి. చక్షుస్పూతం న్యసేత్ పాదం.

చిన్న మాట చిన్న చిన్న మాట. కంటితో చూసి అడుగు పెట్టండి. రాశారా? చత్రఃపూతం యసేతు పాదం. వస్త్ర పూతం జలం పిబేత్. అంటే ఒడగట్టుకొని నీళ్లు తాగాలి. ఒడియ పోసుకొని నీళ్లు అంటే ఫిల్టర్ చేసే తాగాలి. వస్త్రపూతం జలం పివేత్. సత్యపూతాం వదేతు వాణీం. నిజమైన మాటే మాట్లాడాలి. సత్యం పవిత్రం అని పవిత్రం పిలిచారు. సత్యపూతాం వదేతు వాణిం. మనస్పూతం సమాచరేత్. మనస్సుద్ధిగా పని చేయాలి. కబడ్డా చేయొద్దు కబడ్డా అండి. నిందునే వస్తుంది ఏ రాజశేఖర్ సంఘంలో. ఇదంతా శ్రీకృష్ణ ఉద్భవ సంవాదంలో వస్తుంది. ఓ అద్భుతం ఎలా చేస్తున్నావ్ అని. అన్నీ ఏమంటాం మనం ఇప్పుడు కాలంలో ఏమిటి ఏమి యజ్ఞం ఆబ్జెక్టివ్ టైప్. క్వశ్చన్ ఆన్సర్ క్వశ్చన్ ఆన్సర్ టక టక టక టక వచ్చేస్తుంది అంటే ఈ ఆ యమం ఏంటి నియమం ఏమిటి కారణం ఏమిటి ఏం చేయం ఏమిటి మన అడుగుతుంటాడు అని చెప్తుంటాడు. క్వశ్చన్ ఆన్సర్ క్వశ్చన్ అద్భుతంగా ఉంటుంది. ఆ ఒక్క అధ్యాయం చదువుకుంటే మొత్తం గీత, భారతం అన్నీ వస్తాయి అండి మీకు. చాలా బాగుంటుంది. మొత్తం అద్భుతంగా ఉంటుంది. అందుకోసం అంధౌ అమీషాంతర్ పౌరువ పౌరాణం నిర్వాక్పేశస్కృతౌ ఇందులో రెండు ఉన్నాయి చూడండి ఇవి అంధౌ. అంటే గుడ్డివి. అంటే ఏమిటి? మనకి ఇందులో జ్ఞానము లేనివి అన్నమాట. చేతి కాళ్ళకి ఏం జ్ఞానం ఉంటుంది? తీసుకోవడం ఇవ్వడం మనకి దాని పని. కానీ ఆ తీసుకుంటున్న ఏదైనా అడ్డు వస్తే తొగిందిరి అని చెప్తుంది. ఎలా పొందుకుంటుంది? అది ఇంద్రియ చెప్పాలి దీనికి తెలియదు. ఎలా అంటే నిర్వాక్ పేషస్ఫూర్తౌ. అంటే ఏమిటి ఇక్కడ మనకు చిద్ర పేషస్ఫూర్తం నిర్వాక్ దీనికి మాట కూడా లేదు. కళ్ళు లేవు, చెవులు లేవు, నోరు లేదు. వేటికి? కాళ్ళకు చెవులు. మరి ఏముందంటే ఇది పేషస్కృతం. ఇది చాలా శాస్త్రీయమైన మాట. అంటే భ్రమర కీటక న్యాయం అంటాం చూడండి. పురుగు లాంటి ఇంకో పురుగు ఉంది. తలపురుగు ఏమో తన చుట్టూ కూడా తాను అల్లుకుంటుంది, మళ్ళీ తానే తానే చెప్పుకుంటుంది.

పడిపోతుంది. కానీ ఈ పురుగు ఎక్కడో గోడలో చూడను రంధ్రం చేస్తుంది. రంధ్రం చేసి పెద్ద రంధ్రం చేస్తుంది. రంధ్రం చేసి ఆ చేసిన రంధ్రంలో మయ్య ద్రవ పదార్థం నింపుతుందంట చుట్టూ. ఆ నింపుకుంటూ నింపుకుంటూ వచ్చి తాను లోబడే ఉంటుంది, వచ్చే దారం కూడా నింపేస్తుంది. తాను అందులోనే చనిపోతుంది. పేషెస్ గుర్తు ఆ? అది కానీ అరిపాటిస్తుంది. అలాంటి చెయ్యి అంటున్నాడు చెయ్యి. అంటే తన చెయ్యి నరపుని పని చేసే చెయ్యి చేస్తుంది. కూరగాయలు, పండ్లు, అన్నం అదే నోట్లో పెడుతుంది. అదే చెయ్యి నరుపుతుంది. అదే కాలిపోయి పోతే పడేస్తుంది. అందుకే దానికి పేరు పేషెస్ కృతి. గుడ్డిగా వ్యవహరించి తన తన ద్వారాన్ని తానే మూసుకుంటుంది. అంటే మేలు కలిగించుకుంటుంది, కీడ అదే కలిగించుకుంటుంది. అందుకే నిర్వాత్ పేషస్కృతౌ ఉభౌ అక్షణ్వతామధిపతిహి తాభ్యాం యాతి కరోతి చ. ఈ రెండిటితో ఏం చేస్తాడంటే యాతి ఒక దాంతో వెళ్తాడు ఇంకో దాంతో కరోతి చేస్తాడు. కదా పాయాలతో గమనం హస్తములతో కరణం. చెదులు పనిచేస్తాయి కళ్ళు నడుస్తాయి కదా ఎవరంటే అక్షణవతామధిపతిహి అంటే ఇంద్రియాధిపతి అన్నమాట. అదే మనకు ఈ మహానుభావుడే రెండు భాగాలు బాగా చెప్తాడు. ఇంద్రియాధిపతి, దేహాధిపతి. జీవుడు మనస్సు. ఇవి వీడితోటే ఈ పని చేస్తాడు. సహి అంతఃపురగతః నిశూచీన సమన్వితః మోహం ప్రసాదం హర్షం వా. యాతి ధ్యాయాత్మయోద్భవం ఇప్పుడు ఈ అన్ని ఇంద్రియాలు ఉంటే సరిపోదు ఈ మొత్తం ఇంద్రియాలకు ఏం కావాలి ఒక సంతాత్ కేంద్రం అంటాం ట్రాన్స్ఫార్మర్ అంటాం కదా అలా ఈ మొత్తం తెలియదనుకో ట్రాన్స్ఫార్మర్ ట్రాన్స్ఫార్మర్ కావాలి అదేమిటి రాజుగారు రాణిగారు కలిసి ఉండేది అంతఃపురం

బుద్ధి జీవుడు ఎక్కడ కలిసి ఉంటాడు అంటే హృదయంలో ఉంటాడు. కదా? తస్యమధ్యే అందువల్ల ఆ మహానుభావుడు ఆ హృదయాన్ని అంతఃపురం అంటారు. ఇప్పుడు ఈ అంతఃపురంలో అంతఃపురంలో ప్రవేశించిన వాడు విశూచీని నిశూచీన సమన్వితః అంటే అంతటా వ్యాపించి ఉండేది అంటే పరిచారకులతో. సేవకులతో, దాసులతో, వారందరి అధికారితో అంటే ఆంతరంగిక మిత్రునితో కలిసి అంతర్పురానికి పోతాడు. కదా? జీవుడు కూడా ఎవరి ఆంతరంగిక మిత్రుడు అంటే మనస్సు. దానితో కలిసి హృదయంలోకి ప్రవహిస్తాడు వాడి పేరు విసూచినః. విశ్వతో వ్యాప్త అంతరం వ్యాపించి ఉండేవాడు. ఇప్పుడు ఒక్కొక్క ఇంద్రియం ఒక్కో చోటనే ఉంటుంది. కానీ శృతి ఇంద్రియం అంటే కణమే ఉంటుంది. శృతి ఇంద్రియం చెవే ఇంకోటి ముక్కు ఇలా చెప్పుకుంటారు. మనస్సు ఎక్కడ ఉంటుందని ఏం చెబుదాం? అన్నిట్లో ఉండాలి. కదా? పొరపాటున ఈ కన్ను, ముక్కు, చెవులాగా మనసు కూడా ఏ వెనుకో, ఏ గోరులో ఉందనుకోండి, ఇన్ని బాధలు ఏం లేదు. అది హా ప్రజాంతంగా ఉంటాడు. కానీ అది అన్నిటికీ పోతుంది అది. కళ్ళలోకి పోతుంది, బుక్కులోకి పోతుంది, చెవులోకి పోతుంది, నోటికి పోతుంది. ఎన్ని పనులు చేస్తాయి అది. అందువల్ల అది ఇష్యూ చేయన సమన్వితః అంతన వ్యాపించేటువంటి దానితో. కలిసి ఉండేది విసూచినః అంటే విశ్వత్ అంచతి అంచుగతౌ ధాతు కాబట్టి విశ్వత్ అంచతి అంటే సర్వతః వ్యాప్రియతే అని విసూచినః అది అర్థం చెప్పుకొని ఇప్పుడు ధ్యాయ అంటే బుద్ధి అన్నాం. ఇందులో మరి కొరుకులు ఎవరు, ఆత్మజులు ఎవరు అంటే ఇంద్రియ ప్రవృత్తులు ఉన్నాయే వాటిని కొరుకులు అంటున్నారు. భార్య భర్త. భార్య అంటే బుద్ధి, భర్త అంటే జీవుడు, పుత్రులు అంటే ఇంద్రియ ప్రవృద్ధులు. కాబట్టి వీటితో కలిసి జాయా పుత్రులతో కలిసి ఈ మహారాజు మనస్సును వెంటబెట్టుకొని హృదయంలోకి ప్రవేశిస్తాడు. అంటే అంతఃపురంలో ప్రవేశిస్తాడు. మహారాజు గారు భార్యతోటి పుత్రులతో కలిసి అంతఃపురానికి వెళ్ళాడు అనేది కథ. జీవుడు బుద్ధితో కలిసి ఇంద్రియ ప్రవృత్తిలో పెట్టుకొని మనస్సు తోడు తీసుకొని హృదయంలో ప్రవేశించాడు.

మనం ఇలా చెప్పకుంటే నువ్వు తర్వాత చెప్తే అర్థం కాదు. ఈ లింక్ అప్పుడు ఉండదు. వెంటనే చెప్పుకుంటేనే మనకు అక్కడ క్లారిఫికేషన్ అన్నమాట. అలా తీసుకొని అక్కడ మొదలు ప్రధానంగా మోహం ప్రసాదం హరసంవాయాతి. ఇందులో వెళ్ళినవాడు మోహాన్ని పొందుతాడు, అనుగ్రహాన్ని పొందుతాడు లేదా సంతోషాన్ని అంటే తమోగుణం ఉంటే మోహం, సత్వగుణం. ప్రసాదం అలాగే రజోగుణం హర్షం ఇలా వాటిని పొందుతాడు. ఏవం కర్మసు సంసక్తః కామాత్మ వంచితో బుధః ఇలా ఆయా కర్మల్లో అసక్యుడై కామాత్మ. ఆ వా వా మనస్సు కలవాడై వంచిత మోసగించబడి అబుధః జ్ఞానము లేనివాడై అంటే అన్ని ఇంద్రియములు బుద్ధి పరవశములు కాబట్టి బుద్ధి చెప్పినట్టు వింటాయి కాబట్టి బుద్ధి ఏమంటుంది? కామము, కోరిక అది కావాలి, తినాలి, వినాలి, తాగాలి, తిరగాలి, ఆడాలి, పడాలి. అంటే అలా వేయంటాడు. ఆ రీతిలో. ఉన్నాడు. రాజు కూడా ఏం చేశాడంటే అంతఃపురంలోకి వెళ్ళిన రాజు ఆమె చెప్పినట్టు విన్నాడట. చెప్పినట్టే కాదు ఆమె ఏం చేస్తే ఆ పని చేసేది. చెప్తున్నాడు మహిషి యద్యదీహేత తప్పదేవ అవర్తత. ఆయన ఏం కోరికే దాన్నే అందించారు. ఎలా ఉండమంటే అలా ప్రవర్తించారు. అంటే బుద్ధి ఇప్పుడు వింటాం కదా నీళ్లు తాగు అంటే తాగుతాం. అన్నం తిను తింటాం, నిద్రపో పోతాం, పరిగెత్తు పరిగెత్తు. బుద్ధి చెప్పలేదు అనుకోండి మానేస్తాం. అదంతే కాదు. దాన్ని తిప్పి భార్య చెప్పినట్టు విన్నాడు, అడిగిందల్లా ఇచ్చాడు, చేసిందల్లా తాను కూడా చేశాడు. చూడండి. ఎంత సహజంగా ఉంది కథ. అదే అంటున్నాడు కొచ్చిత్ విభత్యాంతిపతి మదిరాంబద విశ్వలః ఆమె మద్యపానం చేస్తే ఈయన మద్యపానం చేశాడు.

పచిత రుదతి ఆమె తింటే ఈయన తిన్నాడు. పచిత గాయతి గాయత్యం ఆమె పాడితే ఈయన పాటలు పాడాడు. రుదత్యం ఆమె ఏడ్చింది అనుకోండి వీడు ఏడ్చాడు. రుదత్యం పచిత రుదతి. కొంచెం హసంత్యాం నవ్వుతూ ఉంటే ఈయన నవ్వుతాడు. ఆమె వర్లుతుంది వీడు వర్లుతాడు. జడపత్యాం అను జడపతి కొద్దుతు. కొంచెం ధావతి ఆమె పరిగెత్తుతుంటే వెంట పరిగెత్తాడు. తిష్టంత్యాం అను తిష్టతి నిలబడితే నిలబడ్డాడు. చూడటానికి నవ్వు కానీ బుద్ధి చెప్పి నచ్చే మనం వింటాం. పరిగెత్తు పరిగెస్తామండి ఆగు ఆగుతాం విను వింటాం అను అంటాం పాడు పాడుతాం. బుద్ధి లేదనుకోండి ఇవన్నీ చేయలేరు. అందుకే శృణోతి శృణోవంతి అనుశయేతే చేయనాయాం పడుకుంటే పడుకుంటాడు అనువాస్తే పుజితాసతిం కూర్చుంటే కూర్చుంటాడు. కొంచెం శృణోతి శృణోత్యాం వింటే వింటాడు పశ్యంత్యాం అనుపశ్యతి చూసినప్పుడు చూస్తాడు జిఘ్నతి జిఘ్నంత్యాం ఆ వాసన చూస్తే ఈయన వాసన చూస్తాడు సుశంత్యాం సుశతి తాకితే ఈయన తాకుతాడు. కొంచెం సోచతి ఇంజాయం పొరపాటున ఆమె ఒక చిన్న పుచ్చుకొని ఏడుస్తూ ఉంటే అంతకంటే వీడు ఏడుస్తుంది. అనుసోచతి అనుసోచతి అది కూడా దీనవత్ పరవదీనుడు లాగా అనువస్థితి కురు గీత్యం ఆమె నవ్వింది అనుకోండి. బాగా నవ్వుతాడు. సంతోషించండి బాగా సంతోషిస్తాడు. ముదితాం అనుమోదతే ఆనందంగా ఉంటే ఆనందిస్తాడు. విప్రవద్ధామహిత్యైవం అంటే విప్రవద్ధ ఇంత మోహంలో పడ్డాడు. పూర్తిగా మోహింపబడి సర్వ ప్రకృతి వంచితః అన్ని రకముల స్వభావాలతో తన స్వభావాన్ని పూర్తిగా మరిచిపోయి పూర్తిగా మోసగించబడి నేత్యం అనుకరోతి ఐజ్ఞ అజ్ఞ అనుకరోతి దానికి ఏం చేస్తారంటే చేసిన దాన్ని చేయడమే తెలుసు. స్వయంగా చేయగా మర్చిపోయాడు. స్వయంగా ఆలోచించడం కూడా మర్చిపోయాడు. ఎందుకంటే ఆజ్ఞః. ఏమిటి కారణం అంటే క్రైద్యం. క్రైద్యం అంటే వాస్తవంగా నపుంసకుడు అని అర్థం. కానీ నపుంసకుడికి కాదు కాబట్టి నపుంసకుడిని పెళ్లి చేస్తుంది. మరి ఎట్లా అవుతుంది అంటే పారవస్యాత్.

నపుంసకుడు అంటే ఎదుటివాడు చెప్పినట్టు వినేవాడు. తనకంటూ ఒక వ్యక్తిత్వం లేని వాడిని. సైవుడు అంటాం. ఇలా పరవశం చెంది ఎలాగయ్యా అంటే క్రీడామృదః ఆట పెంపులు జంతువు అయ్యాడు. ఇలా ముగ్గురు అంటే పెంపుడు మా ఇంట్లో జింకనో, పిల్లినో, కుక్కనో పెంచుకుంటాం కదా. ఏం అది కట్టేస్తాము. అది మనం పాడు అది తాగుతుంది. పోయేది పడుకోబెడితే పాడుతుంది. తానే ఇంటికి పోయి తాగిపోతే ఇంట్లో ఉంటుంది. కాయ కాయ కూయించే కాయ కాయ అంటుంది అప్పుడు ఇంకేం మాట్లాడలేదు కదా. కూయించే కాయ అన్నమాట. దైర్గి అంటే ఇంట్లో ఉంటాడు ఇంట్లో ఉంటాడు ఇట్లా ఉంటాడు. క్రీడామృగోయథ ఇలా పరిపూర్తిగా వంచించబడి ఆమెకు దాసులయ్యాడు. కథలో ఆయనకు దాసులయ్యాడు. మనమందరం బుద్ధికి దాసులము అన్నమాట. ఇలా అధ్యాయం చేస్తున్నాం. స్వస్తి ప్రజాభ్య పరిపాలయంతాం న్యాయేన మార్గేన మహీం మహీషాః గోబ్రాహ్మణేభ్య శుభమస్తు నిత్యం లోకాత్ సమస్తాః సుఖినో భవంతు అస్మదు గురుభ్యో నమః ఆ మంచిగా మంచిగా అంటే మన జీవితాన్ని కళ్ళకు పెట్టినట్టు చెప్తారు.

Opening benedictory verses (mangalacharana): 'Yau nitya vistuta padam vijaya kumarutmam, yamoha shastra shivarani sunayana, atma rujano bhagavato sthiti eka sindho, ramanujasya charanau sharanam prapadye' - I take refuge at the feet of Ramanuja, the ocean of the Lord's steadfast grace. 'Mata pita yuvatayas tanaya vibhuti sarvam yadeva niyamena madanvayanam, adyasyanah kulapacher kulabhiramam, Srinatvadangri galam pranamabhimurdhna' - I bow my head to the lotus feet of the founder of our lineage who is the glory of our lineage. Then the standard Bhakti Sara and other acharya mangala verses are recited.

The Lord. Dear devotees - Puranjana set out in search of a suitable city (puram) for himself. He came across a great city with nine gates (navadvara) and thought 'this is suitable for me' - at that moment, a beautiful woman arrived with eleven attendants, each of whom had a hundred maidservants. In front of this woman was a five-headed serpent. This great person (Puranjana) -

She should always be praising and flattering him. If all these conditions are met, she listens to what he says - no problem. This is what the shastra says women desire. Therefore, Vyasa gave men a title. What is it? 'Grihapalah' - the guardian of the house. Meaning the 'kavarivadu' (one who keeps watch). The true meaning, the real meaning - is 'dog' (kukkuta). The house watchdog -

Meaning: doesn't the wife know her husband's nature? That (criticism) eventually fades away. After that, Kaushalya - who had been bearing the suffering quietly all along, seeing Sita and Rama's qualities and the troubles - could bear it no longer. For the first time she couldn't restrain herself and spoke to her husband. Once, her whole heart wells up and bursts: 'Since I married you, have I ever been happy? What is my situation? Before having a child - '

Desire is eight times stronger in women than in men - so the shastra says. But without showing it outwardly, appearing as though listening to what is said, she fulfills her desire - that is what the shastra says. Therefore this woman too was vira-mohita (captivated by valor). She was charmed by his heroism and beauty. Alright - he (Puranjana) asked first. Therefore this great -

We must notice. In speech (in the allegory), both the man and woman are in the same house. Husband and wife live in the same house. We said Puranjana means the jiva (soul); the woman means buddhi (intellect). Then where do the jiva and buddhi reside? In the same body. If the jiva is in one body and the buddhi is in another body - what kind of situation would that be? Where the jiva is -

These devas (gods) come and take shelter in each indriya (sense organ). The eye, ear, nose - each indriya has its presiding deity. They take shelter in each sense organ. Meaning: entering that indriya and gaining strength, they want to overcome them (the asuras). Where the devas are taking shelter and through what upasana (worship) they want to accomplish things - the others (asuras) also come there and -

He didn't see (with the eye). The mouth didn't speak; the ear didn't hear. If separate - today that one's functions should not be performed. They are fine as they are: praise is fine, the enemy is fine, the nose is fine, the mouth speaks. If prana (vital force) weakens a little - this (happens). Because it comes not as mere prana but as mano-vritti (mental function). Their mind -

'So how did you come? Gramyani kamaan abhiptave' - you came to me desiring worldly (gramya) pleasures. 'Udbhavishyami' - I will grant your wish; I will honor your desire; I will marry you as a husband. All the desires you have wished for - I will fulfill them. 'If you are to be a companion (swabandhu), I will not come alone' - that is the tradition -

What does that mean? The wife honors only the one who earns well and provides. 'If tomorrow there's nothing - what are you to me?' - some say. Therefore he says: 'Praya prayatah chapalah naryah, tikhsna kopa kaushalya' - says Kaushalya (quoting the lament). 'Avanya strillandaroo chapalulu. Kopam baga untundi.' Generally women are fickle. Very quick to anger. They honor those who have wealth; in times of trouble and disaster they abandon them - they go -

Even with a hundred sons, a woman without a husband cannot live in happiness and joy. 'Mitam dadati hi pita, mitam mata, mitam suhah, mitasya tu dataram bhakta aram kana pujayetanti' - In the world, everyone except the devoted gives limitedly. Suppose a daughter comes for the wedding - after the wedding some initial days, ten days, one month. Perhaps two months of love -

Why is it for a student? Wealth is only one part of everything. There are nine things - what happens without the right arrangement? There is valor (parakrama), courage (shaurya), virility (virya), bravery (dhairya), love (prema), truth (satya) - all are there. The ability and capacity to sustain me is there. The strength to remove my difficulties when they arise is there. Even without wealth - if all these exist, is that not what's desired?

Being an elder doesn't mean one must always be present before one's wife. In grihasthashrama (householder life), as per shastra, legitimately there are only one or two days in a month when coming together is appropriate, otherwise not. There are some auspicious days (tithis), some nakshatras (stars) that are not suitable, some days of the week that are not suitable - taking all these into account -

Zero. Therefore, one must perform yajnas (sacrifices) and the like to obtain svarga (heaven) and higher. Whatever type of life one lives, one must perform the two duties of earning livelihood and spiritual practice. Meaning: one must begin practicing grihastha dharma (householder's dharma). Dharma first - then artha (wealth) and kama (pleasure). Note carefully: by practicing dharma, artha comes. Is that right? Dharma covers both iha (this world) and para (the other world). In para (the other world) is svarga (heaven) -

Why - this is wealth earned through adharma (unrighteous means). Constantly fearing where a blow will come to his conduct, he works with fear. 'Kama teerutam' - satisfying desire - means enjoying without anxiety; 'godu tindam' (eating well) means truly enjoying. But the one who eats fearfully, in pain, locking all doors, sitting secretly inside like a hermit - eating four morsels - if he says 'I ate' - is that really eating?

[ASR unclear - this appears to be about a power outage that started at night, and the discussion shifts back to the Bhagavata context. The verse 'kano vishokah virajah yan na kevalino vidhuh' is quoted - meaning the joys and happinesses of grihasthashrama are things the kevalins (renunciates living in nivritti) do not know. The householder's life has unique satisfactions that only those who live it can experience.]

The ashrama (stage of life) that brings good to the devas, pitru-devas (ancestors), rishis, and oneself is the grihasthashrama (householder stage). 'Kshemyam vadantu sharanam bhave asmin yat grihashramah' - in this world, only the grihasthashrama alone brings real welfare and protection. 'Kanamava vira vikhyatam, vadanyam priyadarshanam, naurunit priyam praptam, madrishti tvadrisham patim' - 'For a woman like me to obtain a husband like you - '

'I like you; I like you' - thus the two of them consulted each other, liked each other, and 'tatra dampati samujja samayam vidha parasparam samayam' - samaya means agreement/contract. Thus mutually establishing an agreement and a rule, 'tam pravishya purim rajan, mumudathe shatam sama' - entering that city together, they enjoyed for a hundred years. A lot is meant by that -

Therefore we say: 'buddhi karmanusarini' - the intellect follows karma. What we do - because buddhi is karmanusarini (following karma) - because of that their problem is that buddhi thinks this way and that way. When one wants that action, that action happens. To get that result, the buddhi cooperates similarly. Karmanu budhi (karma-following intellect) - the wife is also like that. Meaning: the wife is just what the husband is. They are the same to each other -

From the day of marriage - 'Abbaa, he is spending too much time with the kids - that's not what I expected - this is my sad situation' - she laments. He (Narada) says about that matter. We mentioned Dasharatha Maharaja deciding on Rama's coronation (pattabhisheka). He sends word to everyone. He sends word to all the kings of the world. Sending word to the kings -

Valmiki calls Dasharatha 'manujadhipah' (lord of men). Dasharatha went to Kaikeyi desiring intimacy (rati). Valmiki states this very clearly and candidly - it is a remarkable account. Even before going there, he called Vasishtha before going, and said 'Tomorrow is Rama's coronation - tomorrow Rama must observe vrata (vow) and upavasa (fast). He must remain in brahmacharya (celibacy) - '

In which states which faults exist - explaining that clearly - now the faults in the jagrat (waking) state are being described. Meaning: the mistakes we make when we are awake. When we sleep, what else do we do - that's different. While awake - the many mistakes we make are being recounted. 'Upagiyamanah, laditam tatra tatra' (being praised and indulging) -

Therefore Kalidasa says: 'Meghaloke bhavati sukhino pi anyatha vritti chetah, kantha ashreya pranayini jane kim punar dura samsthe' - 'Even the heart of one who is content becomes restless upon seeing the clouds. What then of one who is far from his beloved?' Therefore, the desire to wander in the month of Ashadha (monsoon) is stronger - because -

This fellow is good, but that girl is not good. That is not now - that's how the shastra is. If any mistake is made, what do people say? 'He has no buddhi (sense)' - they say. Who made the mistake? But buddhi is what guides in that direction - to convey this point: in samsara, who increases desire? Buddhi. Who leads one astray -

South and north - in the front five gates: two eyes, two nostrils, and one mouth - these five gates are in the front. One gate is the southern gate, one gate is the northern gate. 'Pashchime dve, amushamte namani nripa, varnaye' - now these gates also have names - they exist now too - we are coming to that - but in ancient times, city gates -

For those who properly follow dharma - primarily those who read and study scriptures - the first to be affected is the left eye (takes the strain). The right eye gets rest. For those who are predominantly clever and crafty, the right eye first becomes weak - as they say. Revealing that secret - one is 'Khadyota' and the other is 'Avirmukhi.' Meaning: the southern eye - the right eye -

'Dyumatsaka, vibhrajitam janapadam, yachitabhyam dyumatsaka - Nalini, Nalinee cha, pradvaro' - two more gates in the front. One is Nalini, the other is Nalinee - meaning the right and left nostrils. 'Nalini Nalinee' - nala means hole/opening. In that sense there are two. They are named 'Pragdvarau ekatra nirmitau avadhutha - '

Therefore the name 'Mukhya' (primary gate) - 'purastadvara, taya aapana bahu dhanavu' - here there are many markets. Through this gate one goes to various markets and brings goods - only through this gate. How much do we push in through this gate? Eggplant, drumstick, lady's finger, bottlegourd, beans, peanuts, and other things - sweets: laddu, barfi, Mysore -

Of these two cities (i.e., the paths toward and from the mouth) - the 'bakuvapana' - we said earlier - it is the gate (dvara) for going to the two paths - market (aapana) and consumption (podana). 'Vishayo yati purdaat rasagna vipananvitah' - when any dignitary goes, does a king go alone? There will be ministers and attendants. When going through this gate, who comes along? One is 'rasagna' (the connoisseur of taste) and another is 'vipanna' (one with flavors) - meaning taste -

Many people don't understand such connections. These are not mistakes. To attain vidya (knowledge), one must give tappanalu (?) . To give tappanalu, before that one must perform yajna. To perform yajna, the Veda is needed. That Veda begins here. Its name is 'Pitrhu' (related to ancestors/pitrs). The one that teaches yajna-like activities that lead to pitriloka - the ear that teaches yajna activities -

Meaning - specifically regarding what is in the front part - 'What is the right ear (dakshina karana)? You say it is the right ear, but it should teach Vedanta and Para Brahman - why is it teaching pitru-karma?' - To that the answer is: the Vedanta ear (vama karana - left ear) was given. The firm knowledge and resolve to hear Vedanta and live by Vedanta -

The shastras that teach performing karma prior to getting vairagya (dispassion) through Vedanta - those are the 'firm' shastras. They may seem deficient - 'duravabodhamu' (hard to understand). Since such difficult-to-grasp subjects are not normally understood, the ear must be firm to hear them. If it is weak, one cannot hear them. Therefore its name is 'Pitrihu.' The shastra that teaches the means for worldly (aihika) resources -

He goes to the Panchala country in the northern direction. What is 'Panchala'? 'Pancha alam asmin iti Panchalah' - pancha means five, alam means sufficient/enough. 'Five is enough,' it says. What five things? The five sense-objects: shabda (sound), sparsha (touch), rupa (form), rasa (taste), gandha (smell) - having experienced them to the fullest - the place that provides for their experience is Panchala. This is the southern Panchala. Progressively there is more and more -

For obtaining the five sense-objects - shabda, sparsha, rupa, rasa, gandha - just as speech (vak) is important, so too is hearing (ear) equally important. If we can't hear what is being said to us, what can we do with it? We cannot obtain it. Therefore: 'Panchalam' - the one that teaches the way to satisfy the five sense-objects - that is pravritti (engagement) and nivritti (disengagement). One is the path of pravritti -

Therefore we say: 'If he behaves like that, it means he has become fat in body (olvuu kovvekkindi) - he has grown proud and arrogant - that is why he is behaving this way.' Meaning: rajasic/tamasic conduct comes from mada (pride/intoxication). If that mada is sattvic, good progeny results; if it is dushta (wicked), wicked progeny results. Therefore: 'durmaten samanvitah' - another gate - Nairuti (southwest direction) - its name is this -

'A small word, a small word.' Look with your eyes before stepping. Is it written? 'Chaturpootam yase tu padam, vastra pootam jalam pibet' - meaning one should filter water with cloth before drinking. 'Vastra pootam jalam pibet, satya pootam vadet vanim' - speak only true words. Truth was called 'pavitra' (sacred) - 'satya pootam' - speak words purified by truth -

It (the insect) falls. But this insect somewhere - look - makes a hole in the wall. It makes a hole, then a bigger hole. Having made the hole, it fills the surrounding with a liquid (wax) substance all around. Filling and filling, it stays inside; it also seals the entry path it came from. It dies within that (self-created enclosure). That is the 'Peshyas' (wasp/insect) example - or that other -

Where the jiva and buddhi reside together - in the hridaya (heart). Is that not so? 'Tasyam madhye' - therefore that great one (Puranjana) calls the heart the 'antahpura' (inner chamber/palace). Now in this antahpura - 'vishuchina nishuchina samanvitah' - meaning one pervaded throughout - i.e., with attendants (parichara). With servants and maids, and with all their authority - meaning with close friends (antaranga mitra) -

If we don't say it now, when you explain it later the connection will be lost. If we explain it immediately, we can have clarification right then. Taking that - starting there, primarily 'moham prasadam harasamvayati' - one who enters there gets moha (delusion) or prasadam (grace/joy). That is: if tamoguna (quality of inertia) is present, moha (delusion) results; if sattvaguna (quality of purity) is present, -

'Pachita rudati' - she ate and so he ate. 'Pachita gayati, gayatyam' - she sang, so he sang too. 'Rudatyam' - she cried, suppose, so he cried too. 'Rudatyam pachita rudati' - 'Kinchit hasantyam' - if she laughs, he laughs. If she quarrels, he quarrels. 'Jadapatyam anu jadapati koddutu' - she chants, so he chants along after her. 'Kinchit dhaavati' - she runs, so he runs after her -

'Napumsakah' - the term napumsaka here means one who does whatever the other says - one without an independent personality. We call him 'saivudu' (a passive one). Thus having become completely dependent - 'kridamrugah' - he became a plaything animal. This means all three (jiva, buddhi, and prana) together - like a pet: at home we keep a deer, cat, or dog as a pet. We tie it up. We feed it what we eat. It goes where we go -